ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.359
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.359.1
साख्यं योगः पाञ्चरात्रं वेदारण्यकमेव च ।
ज्ञानान्येतानि ब्रह्मर्षे लोकेषु प्रचरन्ति ह ॥ १२.३५९.१ ॥
ਸਾਂਖ੍ਯ, ਯੋਗ, ਪਾਂਚਰਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਆਰਣ੍ਯਕ — ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ।
12.359.2
किमेतान्येकनिष्ठानिं पृथङ्निष्ठानि वा मुने ।
प्रब्रूहि वै मया पृष्टः प्रवृत्तिं च यथाक्रमम् ॥ १२.३५९.२ ॥
ਕੀ ਇਹ ਇੱਕੋ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਂ ਵਾਲੇ? ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੋ।
12.359.3
कथं वैकारिको गच्छेत्पुरुषः पुरुषोत्तमम् ।
वदस्व त्वं मया पृष्टः प्रवृत्तिं च यथाक्रमम् ॥ १२.३५९.३ ॥
ਵੈਕਾਰਿਕ ਪੁਰਖ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਤੂੰ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸ।
12.359.4
जज्ञे बहुज्ञं परमत्युदारं ।
यं द्वीपमध्ये सुतमात्मवन्तम्।
पराशरात्सत्यवती महर्षि ।
तस्मै नमोऽज्ञानतमोनुदाय ॥ १२.३५९.४ ॥
ਪਰਾਸ਼ਰ ਤੋਂ ਸਤਿਯਵਤੀ ਨੇ ਦੀਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਉਹ ਅਤਿ ਉਦਾਰ, ਬਹੁਗਿਆਨੀ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਪੁੱਤਰ। ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.359.5
पितामहाद्यं प्रवदन्ति षष्ठं ।
महर्षिमार्षेयविभूतियुक्तम्।
नारायणस्यांशजमेकपुत्रं ।
द्वैपायनं वेदमहानिधानम् ॥ १२.३५९.५ ॥
ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਤੋਂ ਛੇਵੇਂ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਮਹਰਸ਼ੀ — ਰਿਸ਼ੀ-ਕੁਲ ਦੀ ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ, ਵੇਦ ਦੇ ਮਹਾਨਿਧਾਨ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ।
12.359.6
तमादिकालेषु महाविभूति ।
र्नारायणो ब्रह्म महानिधानम्।
ससर्ज पुत्रार्थमुदारतेजा ।
व्यासं महात्मानमजं पुराणम् ॥ १२.३५९.६ ॥
ਆਦਿ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਵਿਭੂਤੀ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ, ਮਹਾਨਿਧਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਉਦਾਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ, ਅਜਨਮਾ, ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਰਚਿਆ।
12.359.7
त्वयैव कथितः पूर्वं संभवो द्विजसत्तम ।
वसिष्ठस्य सुतः शक्तिः शक्तिपुत्रः पराशरः ॥ १२.३५९.७ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦੱਸਿਆ ਸੀ: ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਰਾਸ਼ਰ।
12.359.8
पराशरस्य दायादः कृष्णद्वैपायनो मुनिः ।
भूयो नारायणसुतं त्वमेवैनं प्रभाषसे ॥ १२.३५९.८ ॥
ਪਰਾਸ਼ਰ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਮੁਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦ੍ਵੈਪਾਯਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਖਦੇ ਹੋ।
12.359.9
किमतः पूर्वकं जन्म व्यासस्यामिततेजसः ।
कथयस्वोत्तममते जन्म नारायणोद्भवम् ॥ १२.३५९.९ ॥
ਹੇ ਉੱਤਮ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਦਾ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਕੀ ਸੀ? ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦੱਸੋ।
12.359.10
वेदार्थवेत्तुव्यासस्य धर्मिष्ठस्य तपोनिधेः ।
गुरोर्मे ज्ञाननिष्ठस्य हिमवत्पाद आसतः ॥ १२.३५९.१० ॥
ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਧਰਮੀ, ਤਪ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਵਿਆਸ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ।
12.359.11
कृत्वा भारतमाख्यानं तपः श्रान्तस्य धीमतः ।
शुश्रूषां तत्परा राजन्कृतवन्तो वयं तदा ॥ १२.३५९.११ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਾਰਤ ਆਖਿਆਨ ਰਚ ਕੇ ਤਪ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਉਸ ਧੀਮਾਨ ਵਿਆਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਅਸੀਂ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸੀ।
12.359.12
सुमन्तुर्जैमिनिश्चैव पैलश्च सुदृढव्रतः ।
अहं चतुर्थः शिष्यो वै शुको व्यासात्मजस्तथा ॥ १२.३५९.१२ ॥
ਸੁਮੰਤੁ, ਜੈਮਿਨੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਵ੍ਰਤ ਪੈਲ, ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਮੈਂ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕ ਵੀ।
12.359.13
एभिः परिवृतो व्यासः शिष्यैः पञ्चभिरुत्तमैः ।
शुशुभे हिमवत्पादे भूतैर्भूतपतिर्यथा ॥ १२.३५९.१३ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਉੱਤਮ ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਵਿਆਸ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਭੂਤਪਤੀ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭੇ।
12.359.14
वेदानावर्तयन्साङ्गान्भारतार्थांश्च सर्वशः ।
तमेकमनसं दान्तं युक्ता वयमुपास्महे ॥ १२.३५९.१४ ॥
ਅੰਗਾਂ ਸਹਿਤ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ, ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਅਤੇ ਸੰਜਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸੀਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਸੀ।
12.359.15
कथान्तरेऽथकस्मिंश्चित्पृष्टोऽस्माभिर्द्विजोत्तमः ।
वेदार्थान्भारतार्थांश्च जन्म नारायणात्तथा ॥ १२.३५९.१५ ॥
ਇੱਕ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਨੂੰ ਵੇਦਾਰਥਾਂ, ਭਾਰਤਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
12.359.16
स पूर्वमुक्त्वा वेदार्थान्भारतार्थांश्च तत्त्ववित् ।
नारायणादिदं जन्म व्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ १२.३५९.१६ ॥
ਤੱਤਵੇਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਦਾਰਥ ਅਤੇ ਭਾਰਤਾਰਥ ਕਹਿ ਕੇ ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਇਸ ਜਨਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
12.359.17
शृणुध्वमाख्यानवरमिदमार्षेयमुत्तमम् ।
आदिकालोद्भवं विप्रास्तपसाऽधिगतं मया ॥ १२.३५९.१७ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਆਦਿਕਾਲ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇ ਉੱਤਮ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਮੈਂ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
12.359.18
प्राप्ते प्रजाविसर्गे वै सप्तमे पद्मसंभवे ।
नारायणो महायोगी शभाशुभविवर्जितः ॥ १२.३५९.१८ ॥
ਪਦਮਸੰਭਵ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਮਾਂ ਆਇਆ ਤਾਂ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਹਾਯੋਗੀ ਨਾਰਾਇਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
12.359.19
ससृजे नाभितः पूर्वं ब्रह्माणममितप्रभः ।
ततः स प्रादुरभवदथैनं वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.३५९.१९ ॥
ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸਿਰਜਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਚਨ ਕਹੇ।
12.359.20
मम त्वं नाभितो जातः प्रजासर्गकरः प्रभुः ।
सृज प्रजास्त्वं विविधा ब्रह्मन्सजडपण्डिताः ॥ १२.३५९.२० ॥
ਮੇਰੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਤੂੰ ਪ੍ਰਜਾ ਸਿਰਜਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਮੂਰਖਾਂ ਅਤੇ ਪੰਡਤਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸਿਰਜ।
12.359.21
स एवमुक्तो विमुखश्चिन्ताव्याकुलमानसः ।
प्रणम्य वरदं देवमुवाच हरिमीश्वरम् ॥ १२.३५९.२१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਕੇ ਵਰਦਾਤਾ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਈਸ਼ਵਰ ਹਰੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
12.359.22
का शक्तिर्मम देवेश प्रजाः स्रष्टुं नमोस्तु ते ।
अप्रज्ञावानहं देव विधत्स्व यदनन्तरम् ॥ १२.३५९.२२ ॥
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਪ੍ਰਜਾ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੋਂ ਹੈ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਅਗਿਆਨੀ ਹਾਂ; ਅੱਗੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਿਧਾਨ ਕਰੋ।
12.359.23
स एवमुक्तो भगवान्भूत्वाऽथान्तर्हितस्ततः ।
चिन्तयामास देवेशो बुद्धिं बुद्धिमतांवरः।
स्वरूपिणी ततो बुद्धिरुपतस्थे हरिं प्रभुम् ॥ १२.३५९.२३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵੇਸ਼ ਨੇ ਬੁੱਧੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਤਦ ਸਰੂਪਧਾਰੀ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਕੋਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
12.359.24
योगेन चैनां निर्योगः स्वयं नियुयुजे तदा ।
स तामैश्वर्ययोगस्थां बुद्धिं गतिमतीं सतीम् ॥ १२.३५९.२४ ॥
ਤਦ ਨਿਰਯੋਗ (ਨਿਰਲੇਪ) ਨੇ ਆਪ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਐਸ਼ਵਰਯ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਾਧਵੀ ਉਸ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
12.359.25
उवाच वचनं देवो बुद्धिं वै प्रभुरव्ययः ।
ब्रह्माणं प्रविशस्वेति लोकसृष्ट्यर्थसिद्धये।
ततस्तमीश्वरादिष्टा बुद्धिः क्षिप्रं विवेश सा ॥ १२.३५९.२५ ॥
ਅਵਿਅਯ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵ ਨੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: 'ਲੋਕ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ।' ਤਦ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਝੱਟ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ।
12.359.26
अथैनं बुद्धिसंयुक्तं पुनः स ददृशे हरिः ।
भूयश्चैव वचः प्राह सृजेमा विविधाः प्रजाः ॥ १२.३५९.२६ ॥
ਫਿਰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿ ਨੇ ਮੁੜ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: 'ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਵਿਧ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰ।'
12.359.27
बाढमित्येव कृत्वाऽसौ यथाऽऽज्ञां शिरसा हरेः ।
एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवान्तरधायत ॥ १२.३५९.२७ ॥
'ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ' ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਿ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਮੰਨਿਆ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ।
12.359.28
प्राप चैनं मुहूर्तेन स्वं स्थानं देवसंज्ञितम् ।
तां चैव प्रकृतिं प्राप्य एकीभावगतोऽभवत् ॥ १२.३५९.२८ ॥
ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਵ-ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ; ਉਸ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਏਕੀਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ।
12.359.29
अथास्य बुद्धिरभवत्पुनरन्या तदा किल ।
सृष्टाः प्रजा इमाः सर्वा ब्रह्मणा परमेष्ठिना ॥ १२.३५९.२९ ॥
ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਉੱਠਿਆ — ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਸਿਰਜੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
12.359.30
दैत्यदानवगन्धर्वरक्षोगणसमाकुला ।
जाता हीयं वसुमती भाराक्रान्ता तपस्विनी ॥ १२.३५९.३० ॥
ਦੈਂਤਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖ਼ਸਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇਹ ਵਸੁਮਤੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ — ਭਾਰ ਨਾਲ ਦਬੀ ਹੋਈ, ਤਪਸਵਿਨੀ।
12.359.31
बहवो बलिनः पृथ्व्यां दैत्यदानवराक्षसाः ।
भविष्यन्ति तपोयुक्ता वरानप्राप्स्यन्ति चोत्तमान् ॥ १२.३५९.३१ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਲਵਾਨ ਦੈਂਤ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੋਣਗੇ; ਉਹ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਮ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।
12.359.32
अवश्यमेव तैः सर्वैर्वरदानेन दर्पितैः ।
बाधितव्याः सुरगणा ऋषयश्च तपोधनाः ॥ १२.३५९.३२ ॥
ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਹੰਕਾਰੀ ਹੋਏ ਉਹ ਸਭ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਵਗਣਾਂ ਅਤੇ ਤਪ-ਧਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਤਾਉਣਗੇ।
12.359.33
तत्र न्याय्यमिदं कर्तुं भारावतरणं मया ।
अथ नानासमुद्भूतैर्वसुधायां यथाक्रमम् ॥ १२.३५९.३३ ॥
ਇਸ ਲਈ ਭਾਰ ਉਤਾਰਨ ਦਾ ਇਹ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ।
12.359.34
निग्रहेण च पापानां साधूनां प्रग्रहेण च ।
इदं तपस्विनी सत्या धारयिष्यति मेदिनी ॥ १२.३५९.३४ ॥
ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਇਹ ਤਪਸਵਿਨੀ, ਸੱਚੀ ਧਰਤੀ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰੇਗੀ।
12.359.35
मया ह्येषा हि ध्रियते पातालस्थेन भोगिना ।
तस्मात्पृथ्व्याः परित्राणं करिष्ये संभवं गतः ॥ १२.३५९.३५ ॥
ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਇਹ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।
12.359.36
एवं स चिन्तयित्वा तु भगवान्मघधुसूदनः ।
रुपाण्यनेकान्यसृजत्प्रादुर्भावभवाय सः ॥ १२.३५९.३६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਮਧੂਸੂਦਨ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਅਤੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਲਈ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਰਚੇ।
12.359.37
वाराहं नारसिहं च वामनं मानुषं तथा ।
एभिर्मया निहन्तव्याः दुर्विनीताः सुरारयः ॥ १२.३५९.३७ ॥
ਵਰਾਹ, ਨਰਸਿੰਘ, ਵਾਮਨ ਅਤੇ ਮਾਨੁਸ਼ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੁਰਵਿਨੀਤ ਸੁਰਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰਾਂਗਾ।
12.359.38
अथ भूयो जगत्स्रष्टा भोःशब्देनानुनादयन् ।
सरस्वतीमुच्चचार तत्र सारस्वतोऽभवत् ॥ १२.३५९.३८ ॥
ਫਿਰ ਜਗਤ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ 'ਭੋਃ' ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਉੱਥੇ ਸਾਰਸਵਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
12.359.39
अपान्तरतमा नाम सुतो वाक्संभवः प्रभोः ।
भूतभव्यभविष्यज्ञः सत्यवादी दृढव्रतः ॥ १२.३५९.३९ ॥
ਅਪਾਂਤਰਤਮਾ ਨਾਮ ਦਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵਾਣੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਉਹ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਸੱਚਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਵ੍ਰਤੀ ਸੀ।
12.359.40
तमुवाच नतं मूर्ध्ना देवानामादिवरव्ययः ।
वेदाख्याने श्रुतिः कार्या त्वया मतिमतांवर ॥ १२.३५९.४० ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦਿ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਨੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਈ ਖੜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਵੇਦ-ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰੁਤੀ ਰਚਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।'
12.359.41
तस्मात्कुरु यथाज्ञप्तं ममैतद्वचनं मुने ।
तेन भिन्नास्तदा वेदा मनोः स्वायंभुवेन्तरे ॥ १२.३५९.४१ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਇਹ ਬਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰ; ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੇਦ ਉਦੋਂ ਵੰਡੇ ਗਏ ਸਨ।
12.359.42
ततस्तुतोष भगवान्हरिस्तेनास्य कर्मणा ।
तपसा च सुतप्तेन यमेन नियमेन च ॥ १२.३५९.४२ ॥
ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਉਸ ਦੇ ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਯਮ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
12.359.43
मन्वन्तरेषु पुत्र त्वमेवं लोकप्रवर्तकः ।
भविष्यस्यचलो ब्रह्मन्नप्रधृष्यश्च नित्यशः ॥ १२.३५९.४३ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਅਚਲ ਅਤੇ ਅਜਿੱਤ ਰਹੇਂਗਾ।
12.359.44
पुनस्तिष्ये च संप्राप्ते कुरवो नाम भारताः ।
भविष्यन्ति महात्मानो राजानः प्रथिता भुवि ॥ १२.३५९.४४ ॥
ਫਿਰ ਤਿਸ਼ ਯੁਗ ਆਉਣ ਤੇ ਕੁਰੂ ਨਾਮ ਦੇ ਭਾਰਤ ਹੋਣਗੇ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਹੋਣਗੇ।
12.359.45
तेषां त्वत्तः प्रसूतानां कुलभेदो भविष्यति ।
परस्परविनाशार्थं त्वामृते द्विजसत्तम ॥ १२.३५९.४५ ॥
ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਲ-ਭੇਦ ਹੋਵੇਗਾ; ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ।
12.359.46
तत्राप्यनेकधा वेदान्भेत्स्यसे तपसाऽन्वितः ।
कृष्णे युगे च संप्राप्ते कृष्णवर्णो भविष्यसि ॥ १२.३५९.४६ ॥
ਉੱਥੇ ਵੀ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤੂੰ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਡੇਂਗਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯੁਗ ਆਉਣ ਤੇ ਤੂੰ ਸਾਂਵਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੋਵੇਂਗਾ।
12.359.47
धर्माणां विविधानां च कर्ता ज्ञानकरस्तथा ।
भविष्यसि तपोयुक्तो न च रागाद्विमोक्ष्यसे ॥ १२.३५९.४७ ॥
ਤੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੋਵੇਂਗਾ; ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੂੰ ਰਾਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਂਗਾ।
12.359.48
वीतरागश्च पुत्रस्ते परमात्मा भविष्यति ।
महेश्वरप्रसादेन नैतद्वचनमन्यथा ॥ १२.३५९.४८ ॥
ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀਤਰਾਗ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਉਲਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
12.359.49
यं मानसं वै प्रवदन्ति विप्राः ।
पितामहस्योत्तमबुद्धियुक्तम्।
वसिष्ठमग्र्यं च तपोनिधानं ।
यस्यातिसूर्यं व्यरिरिच्यते भाः ॥ १२.३५९.४९ ॥
ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਉੱਤਮ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਰੇਸ਼ਠ ਵਸਿਸ਼ਠ, ਤਪ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ।
12.359.50
तस्यान्वपे चापि ततो महर्षिः ।
पराशरो नाम महाप्रभावः।
पिता स ते वेदनिधिर्वरिष्ठो ।
महातपा वै तपसो निवासः ॥ १२.३५९.५० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਹੋਏ। ਉਹ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਹਨ; ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ, ਸ਼ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਤਪਸਵੀ, ਤਪ ਦਾ ਨਿਵਾਸ।
12.359.51
कानीनगर्भः पितृकन्यकायां ।
तस्मादृषेस्त्वं भविता च पुत्रः ॥ १२.३५९.५१ ॥
ਕੁਆਰੀ ਧੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਤੂੰ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਂਗਾ।
12.359.52
भूतभव्यभविष्याणां ज्ञानानां वेत्स्यसे गतिम् ।
ये ह्यतिक्रान्तकाः पूर्वं सहस्रसुगपर्ययाः ॥ १२.३५९.५२ ॥
ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗਤੀ ਤੂੰ ਜਾਣੇਂਗਾ; ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁੱਗ-ਚੱਕਰ।
12.359.53
तांश्च सर्वान्मयोद्दिष्टान्द्रक्ष्यसे तपसाऽन्वितः ।
पुनर्द्रक्ष्यसि चानेकसहस्रयुगपर्ययान् ॥ १२.३५९.५३ ॥
ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖੇਂਗਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਨੇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗ-ਚੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖੇਂਗਾ।
12.359.54
अनादिनिधनं लोके चक्रहस्तं च मां मुने ।
अनुध्यानान्मम मुने नैतद्वचनमन्यथा।
भविष्यति महासत्व ख्यातिश्चाप्यतुला तव ॥ १२.३५९.५४ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਜਾਣ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੇਰੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਮਹਾਸਤਵ, ਤੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਵੀ ਅਤੁੱਲ ਹੋਵੇਗੀ।
12.359.55
शनैश्चरः सूर्यपुत्रो भविष्यति मनुर्महान् ।
तस्मिन्मन्वन्तरे चैव मन्वादिगणपूर्वकः।
त्वमेव भविता वत्स मत्प्रसादान्न संशयः ॥ १२.३५९.५५ ॥
ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਮਨੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਮਨੂ ਆਦਿ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਵਤਸ, ਤੂੰ ਹੀ ਹੋਵੇਂਗਾ; ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
12.359.56
यत्किंचिद्विद्यते लोके सर्वं तन्मद्विचेष्टितम् ।
अन्यो ह्यन्यं चिन्तयति स्वच्छन्दं विदधाम्यहम् ॥ १२.३५९.५६ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੀ ਹੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਿਧਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
12.359.57
एवं सारस्वतमृषिमपांतरतमं तथा ।
युक्त्वा वचनमीशानः साधयस्वेत्यथाब्रवीत् ॥ १२.३५९.५७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਸਵਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਪਾਂਤਰਤਮ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਈਸ਼ਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰ।'
12.359.58
सोहं तस्य प्रसादेन देवस्य हरिमेधसः ।
अपांतरतमो नाम्ना ततो जातोऽऽज्ञया हरेः ॥ १२.३५९.५८ ॥
ਮੈਂ ਉਹੀ, ਹਰਿਮੇਧਸ ਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਅਪਾਂਤਰਤਮ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਹਰੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ।
12.359.59
पुनश्च जातो विख्यातो वसिष्ठकुलनन्दनः ॥ १२.३५९.५९ ॥
ਫਿਰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਕੁਲ ਦਾ ਅਨੰਦ ਬਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮਿਆ।
12.359.60
तदेतत्कथितं जन्म मया पूर्वकमात्ममः ।
नारायणप्रसादेन तदा नारायणांशजम् ॥ १२.३५९.६० ॥
ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪਿਛਲਾ ਜਨਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ; ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਦੋਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ।
12.359.61
मया हि सुमहत्तप्तं तपः परमदारुणम् ।
पुरा मतिमतां श्रेष्ठाः परमेण समाधिना ॥ १२.३५९.६१ ॥
ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਪਰਮ ਸਮਾਧੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ।
12.359.62
एतद्वः कथितं सर्वं यन्मां पृच्छत पुत्रकाः ।
पूर्वजन्म भविष्यं च भक्तानां स्नेहतो मया ॥ १२.३५९.६२ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ — ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਸਨੇਹ ਕਾਰਨ ਪਿਛਲਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵੀ।
12.359.63
एष ते कथितः पूर्वः संभवोऽस्मद्गुरोर्नृप ।
व्यासस्याक्लिष्टमनसो यथा पृष्टः पुनः शृणु ॥ १२.३५९.६३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਵਿਆਸ ਦੇ ਅਕਲਿਸ਼ਟ ਮਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ ਸੁਣੋ।
12.359.64
साङ्ख्यं योगः पाञ्चरात्रं वेदाः पाशुपतं तथा ।
ज्ञानान्येतानि राजर्षे विद्धि नानामतानि वै ॥ १२.३५९.६४ ॥
ਸਾਂਖਿਆ, ਯੋਗ, ਪਾਂਚਰਾਤਰ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ — ਹੇ ਰਾਜਰਸ਼ੀ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤਾਂ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨ ਸਮਝੋ।
12.359.65
साङ्ख्यस्य वक्ता कपिलः परमर्षिः स उच्यते ।
हिरण्यगर्भो योगस्य वेत्ता नान्यः पुरातनः ॥ १२.३५९.६५ ॥
ਸਾਂਖਿਆ ਦਾ ਵਕਤਾ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪਿਲ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਯੋਗ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਹੈ — ਉਸ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
12.359.66
अपांतपतमाश्चैव वेदाचार्यः स उच्यते ।
प्राचीनगर्भं तमृषिं प्रवदन्तीह केचन ॥ १२.३५९.६६ ॥
ਅਪਾਂਤਰਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਦਾਚਾਰਿਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨਗਰਭ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.359.67
उमापतिर्भूतपतिः श्रीकण्ठो ब्रह्मणः सुतः ।
उक्तवानिदमव्यग्रो ज्ञानं पाशुपतं शिवः ॥ १२.३५९.६७ ॥
ਉਮਾਪਤੀ, ਭੂਤਪਤੀ, ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ।
12.359.68
पाञ्चरात्रस्य कृत्स्नस्य वक्ता तु भगवान्स्वयम् ।
सर्वेषु च नृपश्रेष्ठ ज्ञानेष्वेतेषु दृश्यते ॥ १२.३५९.६८ ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਮੁੱਚੇ ਪਾਂਚਰਾਤਰ ਦੇ ਵਕਤਾ ਸਵੈਂ ਭਗਵਾਨ ਹੀ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ।
12.359.69
यथागमं यथाज्ञानं निष्ठा नारायणः प्रभुः ।
न चैनमेवं जानन्ति तमोभूता विशांपते ॥ १२.३५९.६९ ॥
ਆਗਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹਨ; ਪਰ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ।
12.359.70
तमेव शास्त्रकर्तारं प्रवदन्ति मनीषिणः ।
निष्ठां नारायणमृषिं नान्योस्तीति च वादिनः ॥ १२.३५९.७० ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਨਾਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀ ਹੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਆਖਣ ਵਾਲੇ ਆਖਦੇ ਹਨ।
12.359.71
निःसंशयेषु सर्वेषु नित्यं वसति वै हरिः ।
ससंशयान्हेतुबलान्नाध्यावसति माधवः ॥ १२.३५९.७१ ॥
ਨਿਸੰਦੇਹ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਸਦਾ ਵਸਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਸੰਦੇਹ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਤਰਕ-ਬਲ ਨਾਲ ਮਾਧਵ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਵਸਦੇ।
12.359.72
पाञ्चरात्रविदो ये तु यथाक्रमपरा नृप ।
एकान्तभावोपगतास्ते हरिं प्रविशन्ति वै ॥ १२.३५९.७२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਪਾਂਚਰਾਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤਤਪਰ ਹਨ, ਉਹ ਇਕਾਂਤ ਭਗਤੀ ਪਾ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਹਰਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.359.73
साङ्ख्यं च योगं च सनातने द्वे ।
वेदाश्च सर्वे निखिलेन राजन्।
सर्वैः समस्तैर्ऋषिभिर्निरुक्तो ।
नारायणो विश्वमिदं पुराणम् ॥ १२.३५९.७३ ॥
ਸਾਂਖਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੋਵੇਂ ਸਨਾਤਨ ਹਨ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਉਸੇ ਬਾਰੇ ਹਨ)। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਹੀ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਸ਼ਵ ਕਿਹਾ ਹੈ।
12.359.74
शुभाशुभं कर्म समीरितं य ।
त्प्रवर्तते सर्वलोकेषु किंचित्।
तस्मादृपेस्तद्भवतीति विद्या ।
द्दिव्यन्तरिक्षे भुवि चाप्सु चेति ॥ १२.३५९.७४ ॥
ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਜੋ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਤੇ ਜਲ ਵਿੱਚ।