મહાભારત · અધ્યાય 12.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.36.1
श्रोतुमिच्छामि भगवन्विस्तरेण महामुने ।
राजधर्मान्द्विजश्रेष्ठ चातुर्वर्ण्यस्य चाखिलान् ॥ १२.३६.१ ॥
હે ભગવન, હે મહામુનિ, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, રાજધર્મો અને ચાતુર્વર્ણ્યના સર્વ ધર્મો વિસ્તારથી સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે.
12.36.2
आपत्सु च यथा नीतिः प्रणेतव्या द्विजोत्तम ।
धर्म्यमालम्ब्य पन्थानं विजयेयं कथं महीम् ॥ १२.३६.२ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, આપત્તિકાળમાં કેવી નીતિ બતાવવી જોઈએ? ધર્મમાર્ગનું અવલંબન કરીને હું પૃથ્વી કેવી રીતે જીતું?
12.36.3
प्रायश्चित्तकथा ह्येषा भक्ष्याभक्ष्यसमन्विता ।
कौतूहलानुप्रवणा हर्षं जनयतीव मे ॥ १२.३६.३ ॥
ખાવા યોગ્ય અને ન ખાવા યોગ્ય વસ્તુઓ વિશેની આ પ્રાયશ્ચિત્ત કથા કુતૂહલ જગાડીને મારામાં જાણે હર્ષ ઉત્પન્ન કરે છે.
12.36.4
धर्मचर्या च राज्यं च नित्यमेव विरुध्यते ।
एवं मुह्यति मे चेतश्चिन्तयानस्य नित्यशः ॥ १२.३६.४ ॥
ધર્માચરણ અને રાજ્ય સદા પરસ્પર વિરોધી લાગે છે. આ રીતે સતત ચિંતન કરતાં મારું મન મૂંઝાય છે.
12.36.5
तमुवाच महाराज व्यासो वेदविदां वरः ।
नारदं समभिप्रेक्ष्य सर्वं जानन्पुरातनम् ॥ १२.३६.५ ॥
હે મહારાજ, વેદજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ વ્યાસે પ્રાચીન સર્વ જાણતા નારદ તરફ જોઈને તેમને આ કહ્યું.
12.36.6
श्रोतुमिच्छसि चेद्धर्मं निखिलेन नराधिप ।
प्रेहि भीष्मं महाबाहो वृद्धं कुरुपितामहम् ॥ १२.३६.६ ॥
હે નરાધિપ, જો તું ધર્મ સંપૂર્ણપણે સાંભળવા ઇચ્છતો હોય તો, હે મહાબાહો, વૃદ્ધ કુરુપિતામહ ભીષ્મ પાસે જા.
12.36.7
स ते धर्मरहस्येषु संशयान्मनसि स्थितान् ।
छेत्ता भागीरथीपुत्रः सर्वज्ञः सर्वधर्मवित् ॥ १२.३६.७ ॥
ધર્મના રહસ્યોમાં તારા મનમાં રહેલા સંશયોને છેદનાર ભાગીરથીપુત્ર છે, જે સર્વજ્ઞ અને સર્વધર્મવેત્તા છે.
12.36.8
जनयामास यं देवी दिव्या त्रिपथगा नदी ।
साक्षाद्ददर्श यो देवान्सर्वानिन्द्रपुरोगमान् ॥ १२.३६.८ ॥
દિવ્ય ત્રિપથગા નદી દેવીએ જેને જન્મ આપ્યો, અને ઇન્દ્રને આગળ રાખેલા સર્વ દેવોને જેણે સાક્ષાત જોયા.
12.36.9
बृहस्पतिपुरोगांस्तु देवर्षीनसकृत्प्रभुः ।
तोषयित्वोपचारेण राजनीतिमधीतवान् ॥ १२.३६.९ ॥
બૃહસ્પતિને આગળ રાખેલા દેવર્ષિઓને વારંવાર સેવાથી પ્રસન્ન કરીને તે સમર્થે રાજનીતિનો અભ્યાસ કર્યો.
12.36.10
उशना वेद यच्छास्त्रं देवासुरगुरुर्द्विजः ।
स च धर्मं सवैयाख्यं प्राप्तवान्कुरुसत्तमः ॥ १२.३६.१० ॥
દેવ-અસુરોના ગુરુ દ્વિજ ઉશના જે શાસ્ત્ર જાણે છે, અને તેના વિશેષ નામવાળો ધર્મ, તે કુરુશ્રેષ્ઠે પ્રાપ્ત કર્યો.
12.36.11
भार्गवाच्च्यवनाच्चापि वेदानङ्गोपबृंहितान् ।
प्रतिपेदे महाबुद्धिर्वसिष्ठाच्चरितव्रतः ॥ १२.३६.११ ॥
ભૃગુવંશી ચ્યવન પાસેથી અને વસિષ્ઠ પાસેથી પણ અંગોથી પુષ્ટ થયેલા વેદો તે મહાબુદ્ધિ, વ્રતનિષ્ઠ પુરુષે પ્રાપ્ત કર્યા.
12.36.12
पितामहसुतं ज्येष्ठं कुमारं दीप्ततेजसम् ।
अध्यात्मगतितत्त्वज्ञमुपाशिक्षत यः पुरा ॥ १२.३६.१२ ॥
પિતામહનો જ્યેષ્ઠ પુત્ર, દીપ્ત તેજવાળો કુમાર, અધ્યાત્મગતિનું તત્ત્વ જાણનાર, જેમની પાસેથી પૂર્વે જેણે શિક્ષણ લીધું.
12.36.13
मार्कण्डेयमुखात्कृत्स्नं यतिधर्ममवाप्तवान् ।
रामादस्त्राणि शक्राच्च प्राप्तवान्पुरुपर्षभः ॥ १२.३६.१३ ॥
તેમણે માર્કંડેયના મુખેથી યતિધર્મ સંપૂર્ણપણે પ્રાપ્ત કર્યો હતો; રામ અને ઇન્દ્ર પાસેથી અસ્ત્રો પણ પ્રાપ્ત કર્યા હતા; તે પુરુષશ્રેષ્ઠ હતા.
12.36.14
मृत्युरात्मेच्छया यस्य जातस्य मनुजेष्वपि ।
तथाऽनपत्यस्य सतः पुण्यलोकादिविश्रुताः ॥ १२.३६.१४ ॥
મનુષ્યોમાં જન્મ્યા છતાં તેમનું મૃત્યુ તેમની પોતાની ઇચ્છાથી થતું હતું; તેવી જ રીતે સંતાનહીન હોવા છતાં તેઓ પુણ્યલોકાદિ માટે વિખ્યાત હતા.
12.36.15
यस्य ब्रह्मर्षयः पुण्या नित्यमासन्स भसादः ।
यस्य नाविदितं किंचिज्ज्ञानं ज्ञेयेषु दृश्यते ॥ १२.३६.१५ ॥
પુણ્યવાન બ્રહ્મર્ષિઓ હંમેશાં તેમની પાસે રહેતા, પવિત્ર અવશેષ ખાનારા પણ; જાણવા યોગ્ય વિષયોમાં તેમને અજાણ્યું કંઈ દેખાતું નહોતું.
12.36.16
स ते वक्ष्यति धर्मज्ञः सूक्ष्मधर्मार्थतत्त्ववित् ।
तमभ्येहि पुरा प्राणान्स विमुञ्चति धर्मवित् ॥ १२.३६.१६ ॥
તે ધર્મજ્ઞ છે, સૂક્ષ્મ ધર્મ અને અર્થના તત્ત્વને જાણનાર છે; તે તને કહેશે. તેઓ પ્રાણ છોડે તે પહેલાં તેમની પાસે જા; તે ધર્મજ્ઞ પ્રાણ છોડવાના છે.
12.36.17
एवमुक्तस्तु कौन्तेयो दीर्घप्रज्ञो महामतिः ।
उवाच वदतां श्रेष्ठं व्यासं सत्यवतीसुतम् ॥ १२.३६.१७ ॥
આમ કહેવાયા પછી, દીર્ઘપ્રજ્ઞ અને મહામતિ કૌંતેયે, વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ સત્યવતીના પુત્ર વ્યાસને કહ્યું.
12.36.18
वैशसं सुमहत्कृत्वा ज्ञातीनां रोमहर्षणम् ।
आगस्कृत्सर्वलोकस्य पृथिवीनाशकारकः ॥ १२.३६.१८ ॥
સ્વજનોનો અત્યંત ભયાનક, રૂંવાડાં ખડાં કરી દે તેવો સંહાર કરીને, સર્વલોકનો અપરાધી અને પૃથ્વીના વિનાશનું કારણ બનીને (હું છું).
12.36.19
घातयित्वा तमेवाजौ छलेनाजिह्नयोधिनम् ।
उपसंप्रष्टुमर्हामि तमहं केन हेतुना ॥ १२.३६.१९ ॥
યુદ્ધમાં છળથી એ સીધા યોદ્ધાને મરાવીને, હું કયા કારણે તેની પાસે જઈને પૂછવા યોગ્ય છું?
12.36.20
ततस्तं नृपतिश्रेष्ठं चातुर्वर्ण्यहितेप्सया ।
पुनरेव महाबाहुर्यदुश्रेष्ठोऽब्रवीद्वचः ॥ १२.३६.२० ॥
ત્યારે ચાર વર્ણોના હિતની ઇચ્છાથી, યદુશ્રેષ્ઠ મહાબાહુએ તે નૃપશ્રેષ્ઠને ફરી આ વચનો કહ્યાં.
12.36.21
नेदानीमतिनिर्बन्धं शोके त्वं कर्तुमर्हसि ।
यदाह भगवान्व्यासस्तत्कुरुष्व नृपोत्तम ॥ १२.३६.२१ ॥
હવે શોકમાં તારે અતિ હઠ કરવી યોગ્ય નથી. ભગવાન વ્યાસે જે કહ્યું છે તે જ કર, હે નૃપોત્તમ.
12.36.22
ब्राह्मणास्त्वां महाबाहो भ्रातरश्च महौजसः ।
पर्जन्यमिव घर्मान्ते नाथमाना उपासते ॥ १२.३६.२२ ॥
હે મહાબાહુ, ગ્રીષ્મના અંતે જેમ મેઘની ઇચ્છા રાખે તેમ, બ્રાહ્મણો અને તારા મહાતેજસ્વી ભાઈઓ તને નાથ માનીને તારી ઉપાસના કરે છે.
12.36.23
हतशिष्टाश्च राजानः कृत्स्नं चैव समागतम् ।
चातुर्वर्ण्यं महाराज राष्ट्रं ते कुरुजाङ्गलम् ॥ १२.३६.२३ ॥
હે મહારાજ, મરાયા વિના બચેલા રાજાઓ, એકઠા થયેલા સમગ્ર ચાર વર્ણો, અને તારું કુરુજાંગલ રાષ્ટ્ર.
12.36.24
प्रियार्थमपि चैतेषां ब्राह्मणानां महात्मनाम् ।
नियोगादस्य च गुरोर्व्यासस्यामिततेजसः ॥ १२.३६.२४ ॥
આ મહાત્મા બ્રાહ્મણોના પ્રિયને માટે પણ, અને અમિત તેજસ્વી ગુરુ વ્યાસની આજ્ઞાથી પણ.
12.36.25
सुहृदामस्मदादीनां द्रौपद्यांश्च परंतप ।
कुरु प्रियममित्रघ्न लोकस्य च हितं कुरु ॥ १२.३६.२५ ॥
હે શત્રુતાપક, મિત્રોનું, અમારા જેવાઓનું અને દ્રૌપદીનું પ્રિય કરો; હે શત્રુઘ્ન, લોકનું હિત પણ કરો.
12.36.26
एवमुक्तः स कृष्णेन राजा राजीवलोचनः ।
हितार्थं सर्वलोकस्य समुत्तस्थौ महामनाः ॥ १२.३६.२६ ॥
કૃષ્ણે આ પ્રમાણે કહ્યા પછી કમળનયન એ રાજા, સર્વ લોકના હિત માટે, મહામનસ્ક થઈને ઊભા થયા.
12.36.27
सोऽनुनीतो नरव्याघ्र विष्टरश्रवसा स्वयम् ।
द्वैपायनेन च तथा देवस्थानेन जिष्णुना ॥ १२.३६.२७ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, તેને સ્વયં વિષ્ટરશ્રવા (વ્યાસ), દ્વૈપાયન, દેવસ્થાન અને જિષ્ણુ (અર્જુન) એ પણ એ જ રીતે સમજાવ્યો.
12.36.28
एतैश्चान्यैश्च बहुभिरनुनीतो युधिष्ठिरः ।
व्यजहान्मानसं दुःखं संतापं च महायशाः ॥ १२.३६.२८ ॥
આમના અને બીજા ઘણાઓએ સમજાવ્યા પછી મહાયશસ્વી યુધિષ્ઠિરે મનનું દુઃખ અને સંતાપ ત્યજી દીધાં.
12.36.29
श्रुतवाक्यः श्रुतनिधिः श्रुतश्राव्यविशारदः ।
व्यवस्य मनसा शान्तिमगच्छत्पाण्डुनन्दनः ॥ १२.३६.२९ ॥
વચનો સાંભળેલા, વિદ્યાના ભંડાર અને શ્રવણીય વિષયોમાં નિપુણ પાંડુનંદન મનમાં નિશ્ચય કરીને શાંતિ પામ્યા.
12.36.30
स तैः परिवृतो राजा नक्षत्रैरिव चन्द्रमाः ।
धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य स्वपुरं प्रविवेश ह ॥ १२.३६.३० ॥
તેમનાથી ઘેરાયેલા એ રાજા, નક્ષત્રોથી ઘેરાયેલા ચંદ્ર સમાન, ધૃતરાષ્ટ્રને આગળ રાખીને પોતાના નગરમાં પ્રવેશ્યા.
12.36.31
प्रविविक्षुः स धर्मज्ञः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अर्चयामास देवांश्च ब्राह्मणांश्च सहस्रशः ॥ १२.३६.३१ ॥
પ્રવેશવા તૈયાર થયેલા ધર્મજ્ઞ કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે દેવો અને બ્રાહ્મણોની હજારોવાર પૂજા કરી.
12.36.32
ततो नवं रथं शुभ्रं कम्बलाजिनसंवृतम् ।
युक्तं षोडशभिस्त्वश्चैः पाण्डुरैः शुभलक्षणैः ॥ १२.३६.३२ ॥
પછી કામળા અને ચર્મથી ઢંકાયેલો નવો, ઉજ્જવળ રથ લાવવામાં આવ્યો; તેમાં શુભ લક્ષણવાળા સોળ સફેદ ઘોડા જોડેલા હતા.
12.36.33
मन्त्रैरभ्यर्चितं पण्यैः स्तूयमानश्च बन्दिभिः ।
आरुरोह यथा देवः सोमोऽम्रतमयं यथम् ॥ १२.३६.३३ ॥
મંત્રોથી પૂજિત થઈ અને બંદીજનો દ્વારા સ્તુતિ પામતા, તે રથ પર ચઢ્યા, જેમ દેવ સોમ અમૃતમય રથ પર ચઢે છે.
12.36.34
जग्राह रश्मीन्कौन्तेयो भीमो भीमपराक्रमः ।
अर्जुनः पाण्डुरं छत्रं धारयामास भानुमत् ॥ १२.३६.३४ ॥
ભયંકર પરાક્રમી કુંતીપુત્ર ભીમે લગામ પકડી; અર્જુને તેજસ્વી સફેદ છત્ર ધારણ કર્યું.
12.36.35
ध्रियमाणं च तच्छत्रं पाण्डुरं राजमूर्धनि ।
शुशुभे तारकाराजः सिताभ्र इव चाम्बरे ॥ १२.३६.३५ ॥
રાજાના મસ્તક પર ધરાયેલું તે સફેદ છત્ર, આકાશમાં સફેદ વાદળ વચ્ચે તારાઓના રાજા ચંદ્રની જેમ શોભ્યું.
12.36.36
चामरव्यजने त्वस्य वीरौ जगृहतुस्तदा ।
चन्द्ररश्मिप्रये शुभ्रे माद्रीपुत्रावलंकृते ॥ १२.३६.३६ ॥
ત્યારે બે વીરોએ તેમના માટે ચામર અને પંખા ધર્યા; ચંદ્રકિરણોને પ્રિય, ઉજ્જવળ, અલંકૃત માદ્રીના બે પુત્રો.
12.36.37
ते पञ्च रथमास्थाय भ्रातरः समलंकृताः ।
भूतानीव समस्तानि राजन्ददृशिरे तदा ॥ १२.३६.३७ ॥
અલંકૃત થયેલા તે પાંચે ભાઈઓ રથ પર આરૂઢ થયા; હે રાજન, ત્યારે તેઓ સર્વ પ્રાણીઓ જેવા દેખાયા.
12.36.38
आस्थाय तु रथं शुभ्रं युक्तमश्वैर्मनोजवैः ।
अन्वयात्पृष्ठतो राजन्युयुत्सुः पाण्डवाग्रजम् ॥ १२.३६.३८ ॥
મનની ગતિ જેવા ઘોડાઓ જોડેલા શુભ્ર રથ પર ચડીને, હે રાજન, યુયુત્સુ પાંડવોના જ્યેષ્ઠ પાછળથી અનુસર્યો.
12.36.39
रथं हेममयं शुभ्रं शैव्यसुग्रीवयाजितम् ।
सह सात्यकिना कृष्णः समास्थायान्वयात्कुरून् ॥ १२.३६.३९ ॥
શૈવ્ય અને સુગ્રીવે જોડેલા સોનાના શુભ્ર રથ પર સાત્યકિ સાથે ચડીને કૃષ્ણ કુરુઓની પાછળ ગયા.
12.36.40
नरयानेन तु ज्येष्ठः पिता पार्थस्य भारत ।
अग्रतो धर्मराजस्य गान्धारीसहितो ययौ ॥ १२.३६.४० ॥
હે ભરત, પાર્થના પિતા જ્યેષ્ઠ મનુષ્યો ખેંચેલા યાનમાં ગાંધારી સાથે ધર્મરાજની આગળ ગયા.
12.36.41
कुरुस्त्रियश्च ताः सर्वाः कुन्ती कृष्णा च माधवी ।
यानैरुच्चावचैर्जग्मुर्विदुरेण पुरस्कृताः ॥ १२.३६.४१ ॥
કુરુકુળની સર્વ સ્ત્રીઓ, કુંતી, કૃષ્ણા અને માધવી, વિદુરને આગળ રાખીને વિવિધ યાનોમાં ગઈ.
12.36.42
ततो रथाश्च बहुला नागाश्वसमलंकृताः ।
पादाताश्च हयाश्चैव पृष्ठतः समनुव्रजन् ॥ १२.३६.४२ ॥
પછી હાથીઓ અને ઘોડાઓથી શણગારેલા ઘણા રથો, પાયદળ અને ઘોડેસવારો પાછળ ચાલ્યા.
12.36.43
ततो वैतालिकैः सूतैर्मागधैश्च सुभाषितैः ।
स्तूयमानो ययौ राजा नगरं नागसाह्वयम् ॥ १२.३६.४३ ॥
ત્યારે વૈતાલિકો, સૂતો અને માગધો સુભાષિતોથી સ્તુતિ કરતા હતા ત્યારે રાજા નાગસાહ્વય નગર તરફ ગયો.
12.36.44
तत्प्रयाणं माहबाहोर्बभूवाप्रतिमं भुवि ।
आकुलाकुलमुत्क्रुष्टं हृष्टपुष्टजनाकुलम् ॥ १२.३६.४४ ॥
મહાબાહુનું તે પ્રયાણ પૃથ્વી પર અનુપમ હતું; કોલાહલ પર કોલાહલ, હર્ષિત અને સમૃદ્ધ લોકોથી ભરેલું.
12.36.45
अभियाने तु पार्थस्य नरैर्नगरवासिभिः ।
नगरं राजमार्गाश्च यथावत्समलंकृताः ॥ १२.३६.४५ ॥
પાર્થના પ્રયાણ સમયે નગરવાસીઓએ નગર અને રાજમાર્ગોને યથાવત શણગાર્યા.
12.36.46
पाण्डुरेण च माल्येन पताकाभिश्च मेदिनी ।
संस्कृतो राजमार्गोऽभूद्धूपनैश्च प्रधूपितः ॥ १२.३६.४६ ॥
સફેદ હારો અને પતાકાઓથી ધરતી શણગારાઈ; રાજમાર્ગ શણગારાયો અને ધૂપથી સુગંધિત થયો.
12.36.47
अथ चूर्णैश्च गन्धानां नानापुष्पप्रियङ्गुभिः ।
माल्यदामभिरासक्तै राजवेश्माभिसंवृतम् ॥ १२.३६.४७ ॥
પછી સુગંધી ચૂર્ણો, વિવિધ ફૂલો, પ્રિયંગુ અને લટકતી માળાઓથી રાજમહેલ ઘેરાયેલો હતો.
12.36.48
कुम्भाश्च नगरद्वारि वारिपूर्णा नवा दृढाः ।
सिताः सुमनसो गौराः स्थापितास्तत्र तत्र ह ॥ १२.३६.४८ ॥
નગરદ્વાર પર પાણીથી ભરેલા નવા, મજબૂત, સફેદ, ફૂલોવાળા કળશો ઠેકઠેકાણે મૂકાયેલા હતા.
12.36.49
तथा स्वलंकृतं द्वारं नगरं पाण्डुनन्दनः ।
स्तूयमानः शुभैर्वाक्यैः प्रविवेश सुहृद्वृतः ॥ १२.३६.४९ ॥
એ જ રીતે સુશોભિત નગરદ્વારમાંથી, શુભ વચનોથી સ્તુતિ પામતા, સુહૃદોથી ઘેરાયેલા પાંડુનંદને નગરમાં પ્રવેશ કર્યો.