మహాభారతం · అధ్యాయం 12.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.36.1
श्रोतुमिच्छामि भगवन्विस्तरेण महामुने ।
राजधर्मान्द्विजश्रेष्ठ चातुर्वर्ण्यस्य चाखिलान् ॥ १२.३६.१ ॥
ఓ భగవానుడా, ఓ మహాముని, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, రాజధర్మాలను మరియు నాలుగు వర్ణాల సమస్త ధర్మాలను విస్తారంగా వినాలనుకుంటున్నాను.
12.36.2
आपत्सु च यथा नीतिः प्रणेतव्या द्विजोत्तम ।
धर्म्यमालम्ब्य पन्थानं विजयेयं कथं महीम् ॥ १२.३६.२ ॥
ఓ ద్విజోత్తమా, ఆపదల సమయంలో ఎలాంటి నీతిని బోధించాలి? ధర్మమార్గాన్ని అనుసరించి నేను భూమిని ఎలా జయించాలి?
12.36.3
प्रायश्चित्तकथा ह्येषा भक्ष्याभक्ष्यसमन्विता ।
कौतूहलानुप्रवणा हर्षं जनयतीव मे ॥ १२.३६.३ ॥
తినదగినవి మరియు తినకూడనివి గురించిన ఈ ప్రాయశ్చిత్త కథ, కుతూహలాన్ని రేకెత్తించి నాకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తున్నట్లుగా ఉంది.
12.36.4
धर्मचर्या च राज्यं च नित्यमेव विरुध्यते ।
एवं मुह्यति मे चेतश्चिन्तयानस्य नित्यशः ॥ १२.३६.४ ॥
ధర్మాచరణం మరియు రాజ్యపాలన ఎప్పుడూ పరస్పర విరుద్ధంగా కనిపిస్తాయి. ఇలా నిరంతరం ఆలోచించడం వల్ల నా మనసు మోహంలో పడుతోంది.
12.36.5
तमुवाच महाराज व्यासो वेदविदां वरः ।
नारदं समभिप्रेक्ष्य सर्वं जानन्पुरातनम् ॥ १२.३६.५ ॥
ఓ మహారాజా, వేదజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడైన వ్యాసుడు, పురాతనమంతా తెలిసిన నారదుని చూస్తూ ఆయనకు ఇలా చెప్పాడు.
12.36.6
श्रोतुमिच्छसि चेद्धर्मं निखिलेन नराधिप ।
प्रेहि भीष्मं महाबाहो वृद्धं कुरुपितामहम् ॥ १२.३६.६ ॥
ఓ నరాధిపా, నీవు ధర్మాన్ని సంపూర్ణంగా వినాలనుకుంటే, ఓ మహాబాహూ, వృద్ధుడైన కురుపితామహుడు భీష్ముని వద్దకు వెళ్ళు.
12.36.7
स ते धर्मरहस्येषु संशयान्मनसि स्थितान् ।
छेत्ता भागीरथीपुत्रः सर्वज्ञः सर्वधर्मवित् ॥ १२.३६.७ ॥
ధర్మ రహస్యాలలో నీ మనసులో నిలిచిన సందేహాలను తొలగించేవాడు భాగీరథీ పుత్రుడు, సర్వజ్ఞుడు, సర్వధర్మ వేత్త అయినవాడు.
12.36.8
जनयामास यं देवी दिव्या त्रिपथगा नदी ।
साक्षाद्ददर्श यो देवान्सर्वानिन्द्रपुरोगमान् ॥ १२.३६.८ ॥
దివ్యమైన త్రిపథగా నదీ దేవి ఎవరిని జన్మనిచ్చిందో, ఇంద్రుని ముందుంచుకున్న సర్వ దేవతలను ప్రత్యక్షంగా చూసినవాడో.
12.36.9
बृहस्पतिपुरोगांस्तु देवर्षीनसकृत्प्रभुः ।
तोषयित्वोपचारेण राजनीतिमधीतवान् ॥ १२.३६.९ ॥
బృహస్పతిని ముందుంచుకున్న దేవర్షులను మళ్ళీ మళ్ళీ సేవతో సంతోషపెట్టి, ఆ సమర్థుడు రాజనీతిని అధ్యయనం చేశాడు.
12.36.10
उशना वेद यच्छास्त्रं देवासुरगुरुर्द्विजः ।
स च धर्मं सवैयाख्यं प्राप्तवान्कुरुसत्तमः ॥ १२.३६.१० ॥
దేవాసురగురువైన ద్విజుడు ఉశనా తెలిసిన శాస్త్రాన్ని, దాని ప్రత్యేక నామం గల ధర్మాన్ని ఆ కురుశ్రేష్ఠుడు పొందాడు.
12.36.11
भार्गवाच्च्यवनाच्चापि वेदानङ्गोपबृंहितान् ।
प्रतिपेदे महाबुद्धिर्वसिष्ठाच्चरितव्रतः ॥ १२.३६.११ ॥
భృగువంశీయుడైన చ్యవనుని నుండి, వసిష్ఠుని నుండి కూడా అంగాలతో పుష్టమైన వేదాలను ఆ మహాబుద్ధి, వ్రతనిష్ఠుడు పొందాడు.
12.36.12
पितामहसुतं ज्येष्ठं कुमारं दीप्ततेजसम् ।
अध्यात्मगतितत्त्वज्ञमुपाशिक्षत यः पुरा ॥ १२.३६.१२ ॥
పితామహుని జ్యేష్ఠ పుత్రుడు, ప్రకాశించే తేజస్సు గల కుమారుడు, ఆధ్యాత్మ గతి తత్త్వం తెలిసినవాడు; పూర్వం ఆయన వద్ద శిక్షణ పొందినవాడు.
12.36.13
मार्कण्डेयमुखात्कृत्स्नं यतिधर्ममवाप्तवान् ।
रामादस्त्राणि शक्राच्च प्राप्तवान्पुरुपर्षभः ॥ १२.३६.१३ ॥
ఆయన మార్కండేయుని ముఖం నుండి యతి-ధర్మాన్ని పూర్తిగా పొందాడు; రాముని నుండి, ఇంద్రుని నుండి అస్త్రాలను కూడా పొందాడు; ఆయన నరశ్రేష్ఠుడు.
12.36.14
मृत्युरात्मेच्छया यस्य जातस्य मनुजेष्वपि ।
तथाऽनपत्यस्य सतः पुण्यलोकादिविश्रुताः ॥ १२.३६.१४ ॥
మనుష్యులలో జన్మించినప్పటికీ, ఆయన మరణం ఆయన స్వేచ్ఛతోనే జరిగేది; అలాగే సంతానం లేకపోయినా, ఆయన పుణ్యలోకాదులకు ప్రసిద్ధుడు.
12.36.15
यस्य ब्रह्मर्षयः पुण्या नित्यमासन्स भसादः ।
यस्य नाविदितं किंचिज्ज्ञानं ज्ञेयेषु दृश्यते ॥ १२.३६.१५ ॥
పుణ్యులైన బ్రహ్మర్షులు ఎల్లప్పుడూ ఆయన వద్ద ఉండేవారు, పవిత్ర అవశేషాలను భుజించేవారు కూడా ఉండేవారు; తెలియదగిన వాటిలో ఆయనకు తెలియనిది ఏదీ కనిపించేది కాదు.
12.36.16
स ते वक्ष्यति धर्मज्ञः सूक्ष्मधर्मार्थतत्त्ववित् ।
तमभ्येहि पुरा प्राणान्स विमुञ्चति धर्मवित् ॥ १२.३६.१६ ॥
ఆయన ధర్మజ్ఞుడు, సూక్ష్మ ధర్మార్థ తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు; ఆయన నీకు చెబుతాడు. ఆయన ప్రాణాలు వదిలేముందే ఆయన వద్దకు వెళ్ళు; ఆ ధర్మజ్ఞుడు ప్రాణం విడవబోతున్నాడు.
12.36.17
एवमुक्तस्तु कौन्तेयो दीर्घप्रज्ञो महामतिः ।
उवाच वदतां श्रेष्ठं व्यासं सत्यवतीसुतम् ॥ १२.३६.१७ ॥
ఇలా చెప్పబడినప్పుడు, దీర్ఘ ప్రజ్ఞ మరియు మహామతి గల కౌంతేయుడు, వక్తలలో శ్రేష్ఠుడైన సత్యవతీ కుమారుడు వ్యాసునితో మాట్లాడాడు.
12.36.18
वैशसं सुमहत्कृत्वा ज्ञातीनां रोमहर्षणम् ।
आगस्कृत्सर्वलोकस्य पृथिवीनाशकारकः ॥ १२.३६.१८ ॥
బంధువుల అతి భయంకరమైన, రోమాంచకరమైన వధను చేసి, సర్వలోకానికి అపరాధిగా, భూమి వినాశానికి కారణంగా నిలిచాను.
12.36.19
घातयित्वा तमेवाजौ छलेनाजिह्नयोधिनम् ।
उपसंप्रष्टुमर्हामि तमहं केन हेतुना ॥ १२.३६.१९ ॥
యుద్ధంలో మోసంతో ఆ నిష్కపటమైన యోధుడిని చంపించిన నేను, ఏ కారణంతో అతని వద్దకు వెళ్లి అడగడానికి అర్హుడిని?
12.36.20
ततस्तं नृपतिश्रेष्ठं चातुर्वर्ण्यहितेप्सया ।
पुनरेव महाबाहुर्यदुश्रेष्ठोऽब्रवीद्वचः ॥ १२.३६.२० ॥
అప్పుడు నాలుగు వర్ణాల శ్రేయస్సును కోరి, యదువంశ శ్రేష్ఠుడు మహాబాహువు ఆ రాజశ్రేష్ఠునితో మళ్లీ ఈ మాటలు పలికాడు.
12.36.21
नेदानीमतिनिर्बन्धं शोके त्वं कर्तुमर्हसि ।
यदाह भगवान्व्यासस्तत्कुरुष्व नृपोत्तम ॥ १२.३६.२१ ॥
ఇప్పుడు దుఃఖంలో అతి పట్టుదల చూపడం నీకు తగదు. భగవంతుడైన వ్యాసుడు చెప్పినదే చేయి, ఓ నృపోత్తమా.
12.36.22
ब्राह्मणास्त्वां महाबाहो भ्रातरश्च महौजसः ।
पर्जन्यमिव घर्मान्ते नाथमाना उपासते ॥ १२.३६.२२ ॥
ఓ మహాబాహూ, వేసవి చివరలో వర్షమేఘాన్ని కోరినట్లు, బ్రాహ్మణులు, మహాతేజస్వులైన నీ సోదరులు రక్షకుడిగా నిన్ను ఆశ్రయించి సేవిస్తున్నారు.
12.36.23
हतशिष्टाश्च राजानः कृत्स्नं चैव समागतम् ।
चातुर्वर्ण्यं महाराज राष्ट्रं ते कुरुजाङ्गलम् ॥ १२.३६.२३ ॥
ఓ మహారాజా, చంపబడకుండా మిగిలిన రాజులు, సమకూడిన నాలుగు వర్ణాలంతా, నీ కురుజాంగల రాష్ట్రం కూడా.
12.36.24
प्रियार्थमपि चैतेषां ब्राह्मणानां महात्मनाम् ।
नियोगादस्य च गुरोर्व्यासस्यामिततेजसः ॥ १२.३६.२४ ॥
ఈ మహాత్ములైన బ్రాహ్మణుల సంతోషం కోసమూ, అమిత తేజస్వి అయిన గురువు వ్యాసుని ఆజ్ఞవల్లా.
12.36.25
सुहृदामस्मदादीनां द्रौपद्यांश्च परंतप ।
कुरु प्रियममित्रघ्न लोकस्य च हितं कुरु ॥ १२.३६.२५ ॥
శత్రుతాపకుడా, మిత్రులకు, మాలాంటివారికి, ద్రౌపదికి ప్రియమైనది చేయి; శత్రుఘాతకుడా, లోకానికీ హితం చేయి.
12.36.26
एवमुक्तः स कृष्णेन राजा राजीवलोचनः ।
हितार्थं सर्वलोकस्य समुत्तस्थौ महामनाः ॥ १२.३६.२६ ॥
కృష్ణుడు ఇలా చెప్పగా, కమలనేత్రుడైన ఆ రాజు సర్వలోకహితం కోసం, ఉదారమనస్కుడై లేచాడు.
12.36.27
सोऽनुनीतो नरव्याघ्र विष्टरश्रवसा स्वयम् ।
द्वैपायनेन च तथा देवस्थानेन जिष्णुना ॥ १२.३६.२७ ॥
నరవ్యాఘ్రుడా, అతడిని విష్టరశ్రవుడు (వ్యాసుడు) స్వయంగా, ద్వైపాయనుడు, దేవస్థానుడు, జిష్ణువు (అర్జునుడు) కూడా అలాగే ఒప్పించారు.
12.36.28
एतैश्चान्यैश्च बहुभिरनुनीतो युधिष्ठिरः ।
व्यजहान्मानसं दुःखं संतापं च महायशाः ॥ १२.३६.२८ ॥
వీరిచేతనూ ఇతర అనేకులచేతనూ ఒప్పించబడిన మహాయశస్వి యుధిష్ఠిరుడు మనోదుఃఖాన్నీ సంతాపాన్నీ విడిచిపెట్టాడు.
12.36.29
श्रुतवाक्यः श्रुतनिधिः श्रुतश्राव्यविशारदः ।
व्यवस्य मनसा शान्तिमगच्छत्पाण्डुनन्दनः ॥ १२.३६.२९ ॥
వాక్యాలు విన్నవాడు, విద్యానిధి, వినదగ్గవాటిలో నిపుణుడైన పాండునందనుడు మనసులో నిశ్చయించుకుని శాంతిని పొందాడు.
12.36.30
स तैः परिवृतो राजा नक्षत्रैरिव चन्द्रमाः ।
धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य स्वपुरं प्रविवेश ह ॥ १२.३६.३० ॥
వారందరితో చుట్టబడిన ఆ రాజు, నక్షత్రాలతో చుట్టబడిన చంద్రుడిలా, ధృతరాష్ట్రుడిని ముందుంచుకుని తన నగరంలో ప్రవేశించాడు.
12.36.31
प्रविविक्षुः स धर्मज्ञः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अर्चयामास देवांश्च ब्राह्मणांश्च सहस्रशः ॥ १२.३६.३१ ॥
ప్రవేశించబోతున్న ధర్మజ్ఞుడైన కుంతీపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు దేవతలను, బ్రాహ్మణులను వేలాదిమందిగా పూజించాడు.
12.36.32
ततो नवं रथं शुभ्रं कम्बलाजिनसंवृतम् ।
युक्तं षोडशभिस्त्वश्चैः पाण्डुरैः शुभलक्षणैः ॥ १२.३६.३२ ॥
అప్పుడు కంబళ్ళు, మృగచర్మాలతో కప్పబడిన కొత్త, తెల్లని రథం తీసుకురాబడింది; శుభలక్షణాలున్న పదహారు తెల్ల గుర్రాలు దానికి కట్టబడ్డాయి.
12.36.33
मन्त्रैरभ्यर्चितं पण्यैः स्तूयमानश्च बन्दिभिः ।
आरुरोह यथा देवः सोमोऽम्रतमयं यथम् ॥ १२.३६.३३ ॥
మంత్రాలతో పూజింపబడి, బందీ-చారణులచే స్తుతించబడుతూ, దేవుడు సోముడు అమృతమయ రథమెక్కినట్లు ఆయన దానిపై ఎక్కాడు.
12.36.34
जग्राह रश्मीन्कौन्तेयो भीमो भीमपराक्रमः ।
अर्जुनः पाण्डुरं छत्रं धारयामास भानुमत् ॥ १२.३६.३४ ॥
కుంతీపుత్రుడు, భీకర పరాక్రమశాలి అయిన భీముడు కళ్ళెం పట్టుకున్నాడు; అర్జునుడు ప్రకాశించే తెల్లని గొడుగు పట్టుకున్నాడు.
12.36.35
ध्रियमाणं च तच्छत्रं पाण्डुरं राजमूर्धनि ।
शुशुभे तारकाराजः सिताभ्र इव चाम्बरे ॥ १२.३६.३५ ॥
రాజు తలపై పట్టుకున్న ఆ తెల్లని గొడుగు, ఆకాశంలో తెల్లని మేఘం మధ్య నక్షత్రాల రాజువలె ప్రకాశించింది.
12.36.36
चामरव्यजने त्वस्य वीरौ जगृहतुस्तदा ।
चन्द्ररश्मिप्रये शुभ्रे माद्रीपुत्रावलंकृते ॥ १२.३६.३६ ॥
అప్పుడు ఇద్దరు వీరులు ఆయనకు చామరాలు, వింజామరలు పట్టారు; చంద్రకిరణాలకు ప్రియులైన, ప్రకాశవంతులైన, అలంకృతులైన మాద్రి కుమారులు వారు.
12.36.37
ते पञ्च रथमास्थाय भ्रातरः समलंकृताः ।
भूतानीव समस्तानि राजन्ददृशिरे तदा ॥ १२.३६.३७ ॥
అలంకరింపబడిన ఆ ఐదుగురు సోదరులు రథమెక్కారు; ఓ రాజా, అప్పుడు వారు సర్వ ప్రాణులవలె కనిపించారు.
12.36.38
आस्थाय तु रथं शुभ्रं युक्तमश्वैर्मनोजवैः ।
अन्वयात्पृष्ठतो राजन्युयुत्सुः पाण्डवाग्रजम् ॥ १२.३६.३८ ॥
మనోవేగంగల గుర్రాలు కట్టిన శుభ్రమైన రథమెక్కి, ఓ రాజా, యుయుత్సు పాండవులలో జ్యేష్ఠుని వెనుక నుండి అనుసరించాడు.
12.36.39
रथं हेममयं शुभ्रं शैव्यसुग्रीवयाजितम् ।
सह सात्यकिना कृष्णः समास्थायान्वयात्कुरून् ॥ १२.३६.३९ ॥
శైవ్య, సుగ్రీవులు కట్టిన బంగారపు శుభ్రమైన రథమెక్కి, సాత్యకితో కలిసి కృష్ణుడు కురువులను అనుసరించాడు.
12.36.40
नरयानेन तु ज्येष्ठः पिता पार्थस्य भारत ।
अग्रतो धर्मराजस्य गान्धारीसहितो ययौ ॥ १२.३६.४० ॥
ఓ భారతా, పార్థుని తండ్రి జ్యేష్ఠుడు మనుషులు లాగే వాహనంలో గాంధారితో కలిసి ధర్మరాజు ముందు వెళ్ళాడు.
12.36.41
कुरुस्त्रियश्च ताः सर्वाः कुन्ती कृष्णा च माधवी ।
यानैरुच्चावचैर्जग्मुर्विदुरेण पुरस्कृताः ॥ १२.३६.४१ ॥
కురువంశ స్త్రీలందరు, కుంతి, కృష్ణ, మాధవి, రకరకాల వాహనాలలో విదురుని ముందుంచుకుని వెళ్ళారు.
12.36.42
ततो रथाश्च बहुला नागाश्वसमलंकृताः ।
पादाताश्च हयाश्चैव पृष्ठतः समनुव्रजन् ॥ १२.३६.४२ ॥
తరువాత ఏనుగులు, గుర్రాలతో అలంకరించబడిన అనేక రథాలు, కాల్బలం, గుర్రాలు వెనుక అనుసరించాయి.
12.36.43
ततो वैतालिकैः सूतैर्मागधैश्च सुभाषितैः ।
स्तूयमानो ययौ राजा नगरं नागसाह्वयम् ॥ १२.३६.४३ ॥
అప్పుడు వైతాళికులు, సూతులు, మాగధులు సుభాషితాలతో స్తుతించగా రాజు నాగసాహ్వయ నగరానికి వెళ్ళాడు.
12.36.44
तत्प्रयाणं माहबाहोर्बभूवाप्रतिमं भुवि ।
आकुलाकुलमुत्क्रुष्टं हृष्टपुष्टजनाकुलम् ॥ १२.३६.४४ ॥
మహాబాహువు యొక్క ఆ ప్రయాణం భూమిపై సాటిలేనిదిగా ఉంది; కోలాహలం మీద కోలాహలం, సంతోషంగా ఉన్న జనసమూహంతో నిండి ఉంది.
12.36.45
अभियाने तु पार्थस्य नरैर्नगरवासिभिः ।
नगरं राजमार्गाश्च यथावत्समलंकृताः ॥ १२.३६.४५ ॥
పార్థుని ప్రయాణ సమయంలో నగరవాసులు నగరాన్ని, రాజవీధులను యథావిధిగా అలంకరించారు.
12.36.46
पाण्डुरेण च माल्येन पताकाभिश्च मेदिनी ।
संस्कृतो राजमार्गोऽभूद्धूपनैश्च प्रधूपितः ॥ १२.३६.४६ ॥
తెల్లని పూలదండలు, జెండాలతో భూమి అలంకరించబడింది; రాజవీధి అలంకరించబడి ధూపాలతో సుగంధమయ్యింది.
12.36.47
अथ चूर्णैश्च गन्धानां नानापुष्पप्रियङ्गुभिः ।
माल्यदामभिरासक्तै राजवेश्माभिसंवृतम् ॥ १२.३६.४७ ॥
అప్పుడు సుగంధ చూర్ణాలు, అనేక పువ్వులు, ప్రియంగువులు, వేలాడే మాలలతో రాజభవనం చుట్టబడి ఉంది.
12.36.48
कुम्भाश्च नगरद्वारि वारिपूर्णा नवा दृढाः ।
सिताः सुमनसो गौराः स्थापितास्तत्र तत्र ह ॥ १२.३६.४८ ॥
నగరద్వారం వద్ద నీటితో నిండిన కొత్త, దృఢమైన, తెల్లని, పువ్వులతో కూడిన కుండలు అక్కడక్కడ ఉంచబడ్డాయి.
12.36.49
तथा स्वलंकृतं द्वारं नगरं पाण्डुनन्दनः ।
स्तूयमानः शुभैर्वाक्यैः प्रविवेश सुहृद्वृतः ॥ १२.३६.४९ ॥
అలాగే చక్కగా అలంకరించబడిన నగర ద్వారం గుండా, శుభ వాక్యాలతో స్తుతించబడుతూ, సుహృజ్జనులతో చుట్టుముట్టబడి, పాండునందనుడు నగరంలో ప్రవేశించాడు.