มหาภารตะ · อัธยายะ 12.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.36.1
श्रोतुमिच्छामि भगवन्विस्तरेण महामुने ।
राजधर्मान्द्विजश्रेष्ठ चातुर्वर्ण्यस्य चाखिलान् ॥ १२.३६.१ ॥
ข้าแต่พระมุนีผู้ยิ่งใหญ่ผู้ทรงเกียรติ ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังโดยละเอียดถึงธรรมของกษัตริย์และธรรมทั้งหมดของวรรณะทั้งสี่ โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชาติ
12.36.2
आपत्सु च यथा नीतिः प्रणेतव्या द्विजोत्तम ।
धर्म्यमालम्ब्य पन्थानं विजयेयं कथं महीम् ॥ १२.३६.२ ॥
โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชาติ เมื่อยามเกิดภัยพิบัติควรวางนโยบายอย่างไร และเมื่อยึดถือทางแห่งธรรมแล้ว ข้าพเจ้าจะพิชิตแผ่นดินได้อย่างไร
12.36.3
प्रायश्चित्तकथा ह्येषा भक्ष्याभक्ष्यसमन्विता ।
कौतूहलानुप्रवणा हर्षं जनयतीव मे ॥ १२.३६.३ ॥
เรื่องการชดใช้บาปนี้ซึ่งเกี่ยวกับสิ่งที่กินได้และกินไม่ได้ ทำให้ข้าพเจ้าอยากรู้อยากเห็น และดูเหมือนจะนำความยินดีมาสู่ข้าพเจ้า
12.36.4
धर्मचर्या च राज्यं च नित्यमेव विरुध्यते ।
एवं मुह्यति मे चेतश्चिन्तयानस्य नित्यशः ॥ १२.३६.४ ॥
การประพฤติธรรมกับการปกครองราชอาณาจักรย่อมขัดแย้งกันอยู่เสมอ เมื่อข้าพเจ้าครุ่นคิดถึงเรื่องนี้เป็นนิตย์ จิตของข้าพเจ้าจึงสับสนอยู่เช่นนี้
12.36.5
तमुवाच महाराज व्यासो वेदविदां वरः ।
नारदं समभिप्रेक्ष्य सर्वं जानन्पुरातनम् ॥ १२.३६.५ ॥
มหาราชเอ๋ย ท่านวยาสะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้รู้พระเวท ได้มองดูนารทะผู้รู้ทุกสิ่งแต่โบราณ แล้วกล่าวแก่ท่านนั้น
12.36.6
श्रोतुमिच्छसि चेद्धर्मं निखिलेन नराधिप ।
प्रेहि भीष्मं महाबाहो वृद्धं कुरुपितामहम् ॥ १२.३६.६ ॥
ข้าแต่จอมชน หากพระองค์ปรารถนาจะฟังธรรมโดยครบถ้วน ขอจงไปหาภีษมะ ผู้เป็นปู่ใหญ่ของกุรุผู้ชราแล้ว ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง
12.36.7
स ते धर्मरहस्येषु संशयान्मनसि स्थितान् ।
छेत्ता भागीरथीपुत्रः सर्वज्ञः सर्वधर्मवित् ॥ १२.३६.७ ॥
ท่านผู้เป็นบุตรของภาคีรถี ผู้รอบรู้ทุกสิ่งและเข้าใจธรรมทั้งปวง จะตัดความสงสัยที่ค้างอยู่ในพระทัยของพระองค์เกี่ยวกับความลับแห่งธรรม
12.36.8
जनयामास यं देवी दिव्या त्रिपथगा नदी ।
साक्षाद्ददर्श यो देवान्सर्वानिन्द्रपुरोगमान् ॥ १२.३६.८ ॥
ท่านผู้ที่พระแม่คงคาทิพย์แห่งไตรปถาให้กำเนิด และผู้ได้เห็นเหล่าเทพทั้งปวงซึ่งมีพระอินทร์นำหน้าด้วยตาของตนเอง
12.36.9
बृहस्पतिपुरोगांस्तु देवर्षीनसकृत्प्रभुः ।
तोषयित्वोपचारेण राजनीतिमधीतवान् ॥ १२.३६.९ ॥
ท่านผู้ทรงอานุภาพนั้นได้ถวายการรับใช้เทพฤษีทั้งหลายซึ่งมีพระพฤหัสปตินำหน้าเป็นนิจ จนพระฤษีเหล่านั้นทรงพอพระทัย แล้วจึงทรงศึกษาศาสตร์แห่งการปกครอง
12.36.10
उशना वेद यच्छास्त्रं देवासुरगुरुर्द्विजः ।
स च धर्मं सवैयाख्यं प्राप्तवान्कुरुसत्तमः ॥ १२.३६.१० ॥
พระอุศนัสผู้เป็นทวิชาติ ครูแห่งเทพและอสูร ทรงรู้คัมภีร์นั้น และผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กุรุก็ได้รับคัมภีร์นั้นพร้อมทั้งธรรมที่มีนามเฉพาะของตน
12.36.11
भार्गवाच्च्यवनाच्चापि वेदानङ्गोपबृंहितान् ।
प्रतिपेदे महाबुद्धिर्वसिष्ठाच्चरितव्रतः ॥ १२.३६.११ ॥
จากภารควะและจยวนะ และยังจากวสิษฐะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่และรักษาพรตอย่างเคร่งครัด ท่านได้รับพระเวททั้งหลายที่หล่อเลี้ยงด้วยเวทางคศาสตร์
12.36.12
पितामहसुतं ज्येष्ठं कुमारं दीप्ततेजसम् ।
अध्यात्मगतितत्त्वज्ञमुपाशिक्षत यः पुरा ॥ १२.३६.१२ ॥
กุมารผู้เป็นบุตรคนโตของปิตามหะ มีรัศมีเจิดจ้า รู้ความจริงแห่งทางของอาตมัน ผู้ที่ได้รับการสั่งสอนในกาลก่อน
12.36.13
मार्कण्डेयमुखात्कृत्स्नं यतिधर्ममवाप्तवान् ।
रामादस्त्राणि शक्राच्च प्राप्तवान्पुरुपर्षभः ॥ १२.३६.१३ ॥
จากปากของมารกัณเฑยะ ท่านได้รับธรรมของนักพรตโดยครบถ้วน และจากพระรามและพระอินทร์ ท่านได้รับอาวุธทั้งหลาย ท่านเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์
12.36.14
मृत्युरात्मेच्छया यस्य जातस्य मनुजेष्वपि ।
तथाऽनपत्यस्य सतः पुण्यलोकादिविश्रुताः ॥ १२.३६.१४ ॥
ถึงแม้เกิดเป็นมนุษย์ ความตายของท่านก็มาตามความประสงค์ของท่านเอง และแม้ท่านไม่มีบุตร ท่านก็เป็นที่เลื่องลือด้วยโลกอันประเสริฐและสิ่งทั้งหลายเช่นนั้น
12.36.15
यस्य ब्रह्मर्षयः पुण्या नित्यमासन्स भसादः ।
यस्य नाविदितं किंचिज्ज्ञानं ज्ञेयेषु दृश्यते ॥ १२.३६.१५ ॥
พราหมณ์ฤๅษีผู้ศักดิ์สิทธิ์อยู่กับท่านเป็นนิตย์ ทั้งผู้ที่กินเศษของเครื่องบูชาอันศักดิ์สิทธิ์ ไม่มีสิ่งใดที่ท่านไม่รู้ ในบรรดาสิ่งที่พึงรู้ ไม่มีความรู้ใดที่ท่านไม่เห็น
12.36.16
स ते वक्ष्यति धर्मज्ञः सूक्ष्मधर्मार्थतत्त्ववित् ।
तमभ्येहि पुरा प्राणान्स विमुञ्चति धर्मवित् ॥ १२.३६.१६ ॥
ท่านผู้รู้ธรรม รอบรู้ความจริงอันละเอียดอ่อนของธรรมและอรรถ จะกล่าวแก่พระองค์ ขอจงไปหาท่านก่อนที่ท่านจะละลมหายใจ เพราะผู้รู้ธรรมผู้นั้นกำลังจะสิ้นชีพ
12.36.17
एवमुक्तस्तु कौन्तेयो दीर्घप्रज्ञो महामतिः ।
उवाच वदतां श्रेष्ठं व्यासं सत्यवतीसुतम् ॥ १२.३६.१७ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น โอรสของกุนตี ผู้มีปัญญาไกลและมีความคิดอันยิ่งใหญ่ ได้กล่าวแก่วยาสะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้กล่าว โอรสของสัตยวดี
12.36.18
वैशसं सुमहत्कृत्वा ज्ञातीनां रोमहर्षणम् ।
आगस्कृत्सर्वलोकस्य पृथिवीनाशकारकः ॥ १२.३६.१८ ॥
ข้าพเจ้าได้ก่อการสังหารหมู่ญาติอันใหญ่หลวงจนขนลุกชัน และได้กลายเป็นผู้ทำผิดต่อโลกทั้งปวง เป็นต้นเหตุแห่งความพินาศของแผ่นดิน
12.36.19
घातयित्वा तमेवाजौ छलेनाजिह्नयोधिनम् ।
उपसंप्रष्टुमर्हामि तमहं केन हेतुना ॥ १२.३६.१९ ॥
ข้าพเจ้าได้ทำให้เขาถูกฆ่าในสนามรบด้วยอุบาย ทั้งที่เขาเป็นนักรบผู้ซื่อตรง ด้วยเหตุผลใด ข้าพเจ้าจึงควรเข้าไปหาเขาและขอคำแนะนำ
12.36.20
ततस्तं नृपतिश्रेष्ठं चातुर्वर्ण्यहितेप्सया ।
पुनरेव महाबाहुर्यदुश्रेष्ठोऽब्रवीद्वचः ॥ १२.३६.२० ॥
ครั้นแล้ว ด้วยความปรารถนาให้เกิดประโยชน์แก่วรรณะทั้งสี่ ผู้มีแขนทรงพลังและประเสริฐที่สุดในหมู่ยาทพ ได้กล่าวถ้อยคำเหล่านี้อีกครั้งต่อกษัตริย์ผู้ประเสริฐที่สุดนั้น
12.36.21
नेदानीमतिनिर्बन्धं शोके त्वं कर्तुमर्हसि ।
यदाह भगवान्व्यासस्तत्कुरुष्व नृपोत्तम ॥ १२.३६.२१ ॥
บัดนี้ท่านไม่ควรยึดมั่นในความโศกอย่างเกินควร จงทำตามที่พระภควานวยาสตรัสไว้เถิด ข้าแต่ราชาผู้ประเสริฐที่สุด
12.36.22
ब्राह्मणास्त्वां महाबाहो भ्रातरश्च महौजसः ।
पर्जन्यमिव घर्मान्ते नाथमाना उपासते ॥ १२.३६.२२ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง บรรดาพราหมณ์และพี่น้องของท่านผู้มีพลังอันยิ่งใหญ่ ต่างมาเฝ้าท่าน ปรารถนาท่านเป็นที่พึ่ง ดุจผู้คนรอคอยฝนจากเมฆเมื่อสิ้นฤดูร้อน
12.36.23
हतशिष्टाश्च राजानः कृत्स्नं चैव समागतम् ।
चातुर्वर्ण्यं महाराज राष्ट्रं ते कुरुजाङ्गलम् ॥ १२.३६.२३ ॥
ข้าแต่มหาราช บรรดากษัตริย์ที่รอดจากการสังหาร และวรรณะทั้งสี่ทั้งหมดที่มาประชุมกัน รวมทั้งแคว้นกุรุชางคละของท่าน
12.36.24
प्रियार्थमपि चैतेषां ब्राह्मणानां महात्मनाम् ।
नियोगादस्य च गुरोर्व्यासस्यामिततेजसः ॥ १२.३६.२४ ॥
แม้เพื่อให้พราหมณ์ผู้ยิ่งใหญ่เหล่านี้พอพระทัย และตามคำสั่งของวยาสผู้เป็นครูผู้มีเดชานุภาพหาประมาณมิได้
12.36.25
सुहृदामस्मदादीनां द्रौपद्यांश्च परंतप ।
कुरु प्रियममित्रघ्न लोकस्य च हितं कुरु ॥ १२.३६.२५ ॥
ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู จงทำสิ่งที่เป็นที่รักของมิตรทั้งหลาย ของเราและผู้คล้ายเรา และของเทราปที ข้าแต่ผู้สังหารศัตรู จงทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่โลกด้วย
12.36.26
एवमुक्तः स कृष्णेन राजा राजीवलोचनः ।
हितार्थं सर्वलोकस्य समुत्तस्थौ महामनाः ॥ १२.३६.२६ ॥
เมื่อพระกฤษณะตรัสดังนี้ พระราชาผู้มีดวงเนตรดุจดอกบัว มีพระทัยยิ่งใหญ่ ก็ลุกขึ้นเพื่อประโยชน์แก่โลกทั้งปวง
12.36.27
सोऽनुनीतो नरव्याघ्र विष्टरश्रवसा स्वयम् ।
द्वैपायनेन च तथा देवस्थानेन जिष्णुना ॥ १२.३६.२७ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้เป็นดุจเสือ พระราชาถูกปลอบประโลมเช่นนั้นโดยวิษฏรัศรวัส (วยาส) ด้วยพระองค์เอง โดยทไวปายนะ โดยเทวสถานะ และโดยชิษณุ (อรชุน)
12.36.28
एतैश्चान्यैश्च बहुभिरनुनीतो युधिष्ठिरः ।
व्यजहान्मानसं दुःखं संतापं च महायशाः ॥ १२.३६.२८ ॥
ยุธิษฐิระผู้มีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ ถูกปลอบประโลมด้วยเหตุนี้และด้วยผู้อื่นอีกมากมาย จึงละทุกข์และความเร่าร้อนในพระทัยเสียได้
12.36.29
श्रुतवाक्यः श्रुतनिधिः श्रुतश्राव्यविशारदः ।
व्यवस्य मनसा शान्तिमगच्छत्पाण्डुनन्दनः ॥ १२.३६.२९ ॥
พระปาณฑุนันทนะผู้ได้ฟังถ้อยคำ เป็นขุมทรัพย์แห่งความรู้ ชำนาญในสิ่งที่ควรฟัง ได้ตั้งพระทัยมั่นและบรรลุความสงบ
12.36.30
स तैः परिवृतो राजा नक्षत्रैरिव चन्द्रमाः ।
धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य स्वपुरं प्रविवेश ह ॥ १२.३६.३० ॥
พระราชาผู้มีบริวารล้อมรอบเช่นนั้น ดุจพระจันทร์ท่ามกลางดวงดาว ทรงนำธฤตราษฎร์ไว้เบื้องหน้า แล้วเสด็จเข้าสู่นครของพระองค์
12.36.31
प्रविविक्षुः स धर्मज्ञः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अर्चयामास देवांश्च ब्राह्मणांश्च सहस्रशः ॥ १२.३६.३१ ॥
ยุธิษฐิระ โอรสของกุนตี ผู้รู้ธรรม ขณะกำลังจะเสด็จเข้าเมือง ได้บูชาเทวดาและพราหมณ์นับพันๆ
12.36.32
ततो नवं रथं शुभ्रं कम्बलाजिनसंवृतम् ।
युक्तं षोडशभिस्त्वश्चैः पाण्डुरैः शुभलक्षणैः ॥ १२.३६.३२ ॥
จากนั้นรถศึกคันใหม่ขาวสะอาด คลุมด้วยผ้าขนสัตว์และหนังสัตว์ ถูกนำมาพร้อมม้าขาวสิบหกตัวที่มีลักษณะมงคล
12.36.33
मन्त्रैरभ्यर्चितं पण्यैः स्तूयमानश्च बन्दिभिः ।
आरुरोह यथा देवः सोमोऽम्रतमयं यथम् ॥ १२.३६.३३ ॥
รถนั้นได้รับการบูชาด้วยมนตร์ และบรรดานักขับขานสรรเสริญ พระองค์ประทับขึ้นรถนั้น ดุจเทพโสมประทับบนรถที่ทำจากน้ำอมฤต
12.36.34
जग्राह रश्मीन्कौन्तेयो भीमो भीमपराक्रमः ।
अर्जुनः पाण्डुरं छत्रं धारयामास भानुमत् ॥ १२.३६.३४ ॥
กเณยยะภีมะผู้มีวีรภาพน่าสะพรึงกลัว จับบังเหียนไว้ และอรชุนถือฉัตรขาวอันรุ่งโรจน์
12.36.35
ध्रियमाणं च तच्छत्रं पाण्डुरं राजमूर्धनि ।
शुशुभे तारकाराजः सिताभ्र इव चाम्बरे ॥ १२.३६.३५ ॥
ฉัตรขาวที่กางอยู่เหนือพระเศียรของพระราชาส่องแสงงดงาม ดุจราชาแห่งดวงดาวคือพระจันทร์ ท่ามกลางก้อนเมฆขาวบนท้องฟ้า
12.36.36
चामरव्यजने त्वस्य वीरौ जगृहतुस्तदा ।
चन्द्ररश्मिप्रये शुभ्रे माद्रीपुत्रावलंकृते ॥ १२.३६.३६ ॥
ครั้งนั้น วีรบุรุษทั้งสองซึ่งเป็นโอรสของมาทรี ได้ถือพัดหางจามรีถวายพระราชา งดงามและประดับประดาแล้ว เป็นที่รักของแสงจันทร์
12.36.37
ते पञ्च रथमास्थाय भ्रातरः समलंकृताः ।
भूतानीव समस्तानि राजन्ददृशिरे तदा ॥ १२.३६.३७ ॥
พี่น้องทั้งห้าผู้ประดับประดาแล้วนั้น ขึ้นประทับบนรถ ข้าแต่พระราชา ครั้งนั้นพวกเขาปรากฏดุจสรรพสัตว์ทั้งปวงรวมกัน
12.36.38
आस्थाय तु रथं शुभ्रं युक्तमश्वैर्मनोजवैः ।
अन्वयात्पृष्ठतो राजन्युयुत्सुः पाण्डवाग्रजम् ॥ १२.३६.३८ ॥
ยุยุตสุผู้ประทับบนรถขาวสะอาดที่เทียมด้วยม้าเร็วดุจความคิด ข้าแต่พระราชา ได้ติดตามผู้เป็นพี่ใหญ่ของปาณฑพจากทางด้านหลัง
12.36.39
रथं हेममयं शुभ्रं शैव्यसुग्रीवयाजितम् ।
सह सात्यकिना कृष्णः समास्थायान्वयात्कुरून् ॥ १२.३६.३९ ॥
พระกฤษณะประทับบนรถทองคำขาวสะอาดที่เทียมด้วยม้าของไศพยะและสุครีพ พร้อมด้วยสาตยกี เสด็จตามชาวกุรุไป
12.36.40
नरयानेन तु ज्येष्ठः पिता पार्थस्य भारत ।
अग्रतो धर्मराजस्य गान्धारीसहितो ययौ ॥ १२.३६.४० ॥
ข้าแต่ภารตะ ผู้เป็นพี่ใหญ่ บิดาของปารถะ ทรงเสด็จไปด้วยยานที่มนุษย์ลากจูง พร้อมด้วยคานธารี ประทับหน้าพระเจ้าธรรมราช
12.36.41
कुरुस्त्रियश्च ताः सर्वाः कुन्ती कृष्णा च माधवी ।
यानैरुच्चावचैर्जग्मुर्विदुरेण पुरस्कृताः ॥ १२.३६.४१ ॥
บรรดาสตรีแห่งกุรุทั้งหมด มีกุนตี กฤษณา และมาธวี พร้อมด้วยวิทุระเป็นผู้นำ ได้ขึ้นยานพาหนะหลากชนิดเดินทางไป
12.36.42
ततो रथाश्च बहुला नागाश्वसमलंकृताः ।
पादाताश्च हयाश्चैव पृष्ठतः समनुव्रजन् ॥ १२.३६.४२ ॥
ต่อจากนั้น รถศึกจำนวนมากประดับด้วยช้างและม้า และพลเดินเท้ากับม้าก็ติดตามไปข้างหลัง
12.36.43
ततो वैतालिकैः सूतैर्मागधैश्च सुभाषितैः ।
स्तूयमानो ययौ राजा नगरं नागसाह्वयम् ॥ १२.३६.४३ ॥
จากนั้น พระราชาเสด็จไปยังนครที่เรียกว่านาคสาหวัย ท่ามกลางการสรรเสริญด้วยถ้อยคำอันไพเราะจากนักขับกวี สารถี และนักกวีชาวมคธ
12.36.44
तत्प्रयाणं माहबाहोर्बभूवाप्रतिमं भुवि ।
आकुलाकुलमुत्क्रुष्टं हृष्टपुष्टजनाकुलम् ॥ १२.३६.४४ ॥
การเสด็จออกของผู้มีแขนทรงพลังครั้งนั้น ไม่มีสิ่งใดเทียบได้บนโลก เสียงอึกทึกดังสนั่น เต็มไปด้วยผู้คนที่ชื่นบานและมั่งคั่ง
12.36.45
अभियाने तु पार्थस्य नरैर्नगरवासिभिः ।
नगरं राजमार्गाश्च यथावत्समलंकृताः ॥ १२.३६.४५ ॥
ในวาระที่พระปารถะเสด็จออก ชาวเมืองทั้งหลายได้ตกแต่งนครและถนนหลวงให้งดงามตามสมควร
12.36.46
पाण्डुरेण च माल्येन पताकाभिश्च मेदिनी ।
संस्कृतो राजमार्गोऽभूद्धूपनैश्च प्रधूपितः ॥ १२.३६.४६ ॥
แผ่นดินถูกประดับด้วยพวงมาลัยสีขาวและธง ถนนหลวงถูกจัดตกแต่งและอบด้วยควันธูปหอมกรุ่น
12.36.47
अथ चूर्णैश्च गन्धानां नानापुष्पप्रियङ्गुभिः ।
माल्यदामभिरासक्तै राजवेश्माभिसंवृतम् ॥ १२.३६.४७ ॥
จากนั้น พระราชวังถูกล้อมด้วยผงของหอม ดอกไม้หลากชนิด ดอกปริยังคุ และพวงมาลัยที่ห้อยระย้า
12.36.48
कुम्भाश्च नगरद्वारि वारिपूर्णा नवा दृढाः ।
सिताः सुमनसो गौराः स्थापितास्तत्र तत्र ह ॥ १२.३६.४८ ॥
ที่ประตูเมือง มีหม้อน้ำใหม่แข็งแรง สีขาว ประดับดอกไม้ เต็มด้วยน้ำ ตั้งไว้ตรงนั้นตรงนี้
12.36.49
तथा स्वलंकृतं द्वारं नगरं पाण्डुनन्दनः ।
स्तूयमानः शुभैर्वाक्यैः प्रविवेश सुहृद्वृतः ॥ १२.३६.४९ ॥
ดังนั้น โอรสของปาณฑุจึงเสด็จเข้าสู่นครผ่านประตูที่ตกแต่งงดงาม ท่ามกลางถ้อยคำมงคลที่สรรเสริญ และมีมิตรสหายห้อมล้อม