મહાભારત · અધ્યાય 12.368

12.368.1

अथ तेन नरश्रेष्ठ ब्राह्मणेन तपस्विना ।
निराहारेण वसता दुःखितास्ते भुजङ्गमाः ॥ १२.३६८.१ ॥

હે નરશ્રેષ્ઠ, ત્યારે તે તપસ્વી બ્રાહ્મણ નિરાહાર રહેતાં તે નાગો દુઃખી થયા.

सर्वे संभूय सहिता ह्यस्य नावस्य बान्धवाः ।
भ्रातरस्तनया भार्या ययुस्तं ब्राह्मणं प्रति ॥ १२.३६८.२ ॥

તેના બધા સંબંધીઓ — ભાઈઓ, પુત્રો, પત્ની — ભેગા થઈને તે બ્રાહ્મણ પાસે ગયા.

तेऽपश्यन्पुलिने तं वै विविक्ते नियतव्रतम् ।
समासीनं निराहारं द्विजं जप्यपरायणम् ॥ १२.३६८.३ ॥

તેમણે એકાંત રેતીના કિનારે નિયમવ્રતી, નિરાહાર, જપમાં લીન તે દ્વિજને બેઠેલો જોયો.

ते सर्वे समभिक्रम्य विप्रमभ्यर्च्य चासकृत् ।
ऊचुर्वाक्यमसंदिग्धमातिथेयस्य बान्धवाः ॥ १२.३६८.४ ॥

બધા સંબંધીઓએ નજીક જઈ, તે બ્રાહ્મણની વારંવાર પૂજા કરીને, અતિથિસત્કાર વિશે સ્પષ્ટ વચનો કહ્યાં.

षष्ठो हि दिवसस्तेऽद्य प्राप्तस्येह तपोधन ।
न चाभिभाषसे किंचिदाहारं धर्मवत्सल ॥ १२.३६८.५ ॥

હે તપોધન, આજે તમને અહીં આવ્યાને છઠ્ઠો દિવસ થયો; તમે કંઈ બોલતા નથી, આહાર પણ લેતા નથી. હે ધર્મવત્સલ!

आमानभिगतश्चासि वयं च त्वामुपस्थिताः ।
कार्यं चातिथ्यमस्माभिरीप्सितं तव ऋद्धिमत् ॥ १२.३६८.६ ॥

તમે માનને યોગ્ય છો; અમે તમારી સમીપ હાજર છીએ. અમારી ફરજ છે કે તમને ઇચ્છિત અતિથિસત્કાર સમૃદ્ધિપૂર્વક કરીએ.

मूलं फलं वा पर्णं वा पयो वा द्विजसत्तम ।
आहारहेतोरन्नं वा भोक्तुमर्हसि ब्राह्मण ॥ १२.३६८.७ ॥

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, મૂળ, ફળ, પાન કે દૂધ, અથવા કોઈ અન્ન — આહાર માટે તમે તે ગ્રહણ કરવા યોગ્ય છો, હે બ્રાહ્મણ.

त्यक्ताहारेण भवता वने निवसता त्वया ।
बालवृद्धमिदं सर्वं पीड्यते धर्मसंकरात् ॥ १२.३६८.८ ॥

વનમાં નિવાસ કરીને આહાર ત્યજનાર તમારા દ્વારા આ બધું — બાળકો અને વૃદ્ધો પણ — ધર્મસંકરથી પીડાય છે.

न हि नो भ्रूणहा कश्चित्पन्नगेष्विह विद्यते ।
पूर्वाशी वा कुले ह्यस्मिन्देवतातिथिबन्धुषु ॥ १२.३६८.९ ॥

અહીં પન્નગોમાં, અમારા કુળમાં ગર્ભહત્યારો કોઈ નથી; દેવતા, અતિથિ, બંધુઓ પહેલાં ખાનાર પણ કોઈ નથી.

उपदेशेन युष्माकमाहारोऽयं कृतो मया ।
द्विरूनं दशरात्रं वै नागस्यागमनं प्रति ॥ १२.३६८.१० ॥

તમારા ઉપદેશથી મેં આ આહાર-વ્રત કર્યું છે; નાગના આગમનની પ્રતીક્ષામાં દસ રાત્રિ, બે ઓછી.

यद्यष्टरात्रेऽतिक्रान्ते नागमिष्यति पन्नगः ।
तदाहारं करिष्यामि तन्निमित्तमिद व्रतम् ॥ १२.३६८.११ ॥

આઠ રાત્રિ વીત્યા પછી પણ જો નાગ નહિ આવે, તો ત્યારે હું આહાર લઈશ; તેના માટે જ આ વ્રત છે.

कर्तव्यो न च संतापो गम्यतां च यथागतम् ।
तन्निमित्तमिदं सर्वं नैतद्भेत्तुगिहार्हथ ॥ १२.३६८.१२ ॥

સંતાપ ન કરવો; જેમ આવ્યા તેમ પાછા જાઓ. તેના માટે જ આ બધું; અહીં આ ભંગ કરવું તમને યોગ્ય નથી.

ते तेन समनुज्ञाता ब्राह्मणेन भुजङ्गमाः ।
स्वमेव भवनं जग्मुरकृतार्था नरर्षभ ॥ १२.३६८.१३ ॥

તે બ્રાહ્મણે આ રીતે વિદાય આપતાં તે સર્પો, હે નરશ્રેષ્ઠ, પોતાનો હેતુ સિદ્ધ કર્યા વિના પોતાના જ નિવાસ તરફ ચાલ્યા ગયા.