ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.368

12.368.1

अथ तेन नरश्रेष्ठ ब्राह्मणेन तपस्विना ।
निराहारेण वसता दुःखितास्ते भुजङ्गमाः ॥ १२.३६८.१ ॥

ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ତପସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିରାହାରରେ ରହିବାରୁ ସେହି ସର୍ପମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।

सर्वे संभूय सहिता ह्यस्य नावस्य बान्धवाः ।
भ्रातरस्तनया भार्या ययुस्तं ब्राह्मणं प्रति ॥ १२.३६८.२ ॥

ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ — ଭାଇ, ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ — ଏକତ୍ର ହୋଇ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଖକୁ ଗଲେ।

तेऽपश्यन्पुलिने तं वै विविक्ते नियतव्रतम् ।
समासीनं निराहारं द्विजं जप्यपरायणम् ॥ १२.३६८.३ ॥

ସେମାନେ ନିର୍ଜନ ବାଲୁକା ତଟରେ ନିୟମବ୍ରତୀ, ନିରାହାର, ଜପରେ ଲୀନ ସେହି ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ।

ते सर्वे समभिक्रम्य विप्रमभ्यर्च्य चासकृत् ।
ऊचुर्वाक्यमसंदिग्धमातिथेयस्य बान्धवाः ॥ १२.३६८.४ ॥

ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ପୂଜା କରି, ଅତିଥି-ସତ୍କାର ବିଷୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

षष्ठो हि दिवसस्तेऽद्य प्राप्तस्येह तपोधन ।
न चाभिभाषसे किंचिदाहारं धर्मवत्सल ॥ १२.३६८.५ ॥

ହେ ତପୋଧନ, ଆଜି ଆପଣ ଏଠାକୁ ଆସିବାର ଷଷ୍ଠ ଦିନ; ଆପଣ କିଛି କହୁନାହାଁନ୍ତି, ଆହାରବି ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାଁନ୍ତି। ହେ ଧର୍ମବତ୍ସଳ!

आमानभिगतश्चासि वयं च त्वामुपस्थिताः ।
कार्यं चातिथ्यमस्माभिरीप्सितं तव ऋद्धिमत् ॥ १२.३६८.६ ॥

ଆପଣ ସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ; ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛୁ। ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତ ଅତିଥି-ସତ୍କାର ଐଶ୍ୱର୍ୟ ସହିତ କରିବା।

मूलं फलं वा पर्णं वा पयो वा द्विजसत्तम ।
आहारहेतोरन्नं वा भोक्तुमर्हसि ब्राह्मण ॥ १२.३६८.७ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୂଳ, ଫଳ, ପତ୍ର ବା କ୍ଷୀର, ଅଥବା କୌଣସି ଅନ୍ନ — ଆହାର ପାଇଁ ଆପଣ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।

त्यक्ताहारेण भवता वने निवसता त्वया ।
बालवृद्धमिदं सर्वं पीड्यते धर्मसंकरात् ॥ १२.३६८.८ ॥

ବନରେ ବାସ କରି ଆହାର ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଏହି ସମସ୍ତେ — ବାଳକ ଓ ବୃଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ — ଧର୍ମସଙ୍କରରୁ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଛନ୍ତି।

न हि नो भ्रूणहा कश्चित्पन्नगेष्विह विद्यते ।
पूर्वाशी वा कुले ह्यस्मिन्देवतातिथिबन्धुषु ॥ १२.३६८.९ ॥

ଏଠାରେ ପନ୍ନଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଆମ କୁଳରେ ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟାକାରୀ କେହି ନାହିଁ; ଦେବତା, ଅତିଥି, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଖାଉଥିବା ମଧ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।

उपदेशेन युष्माकमाहारोऽयं कृतो मया ।
द्विरूनं दशरात्रं वै नागस्यागमनं प्रति ॥ १२.३६८.१० ॥

ଆପଣଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ମୁଁ ଏହି ଆହାର-ବ୍ରତ କରିଛି; ନାଗର ଆଗମନ ପାଇଁ ଦଶ ରାତ୍ରି, ଦୁଇ କମ୍।

यद्यष्टरात्रेऽतिक्रान्ते नागमिष्यति पन्नगः ।
तदाहारं करिष्यामि तन्निमित्तमिद व्रतम् ॥ १२.३६८.११ ॥

ଆଠ ରାତ୍ରି ବିତିଗଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ନାଗ ନ ଆସେ, ତେବେ ମୁଁ ଆହାର କରିବି; ତାହାରି ନିମିତ୍ତ ଏହି ବ୍ରତ।

कर्तव्यो न च संतापो गम्यतां च यथागतम् ।
तन्निमित्तमिदं सर्वं नैतद्भेत्तुगिहार्हथ ॥ १२.३६८.१२ ॥

ସନ୍ତାପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଆସିଥିବା ପରି ଫେରିଯାଅ। ତାହାରି ନିମିତ୍ତ ଏସବୁ; ଏଠାରେ ଏହା ଭଙ୍ଗ କରିବା ଆପଣଙ୍କ ପକ୍ଷେ ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ते तेन समनुज्ञाता ब्राह्मणेन भुजङ्गमाः ।
स्वमेव भवनं जग्मुरकृतार्था नरर्षभ ॥ १२.३६८.१३ ॥

ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ବିଦାୟ ପାଇ ସେହି ସର୍ପମାନେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ ନ କରି ନିଜ ବାସସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ।