ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.368

12.368.1

अथ तेन नरश्रेष्ठ ब्राह्मणेन तपस्विना ।
निराहारेण वसता दुःखितास्ते भुजङ्गमाः ॥ १२.३६८.१ ॥

ਹੇ ਨਰਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਫਿਰ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੱਪ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ।

सर्वे संभूय सहिता ह्यस्य नावस्य बान्धवाः ।
भ्रातरस्तनया भार्या ययुस्तं ब्राह्मणं प्रति ॥ १२.३६८.२ ॥

ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ — ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ — ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੋਲ ਗਏ।

तेऽपश्यन्पुलिने तं वै विविक्ते नियतव्रतम् ।
समासीनं निराहारं द्विजं जप्यपरायणम् ॥ १२.३६८.३ ॥

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਏਕਾਂਤ ਰੇਤਲੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਨਿਯਮਵ੍ਰਤ ਧਾਰੀ, ਨਿਰਾਹਾਰ, ਜਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਸ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਵੇਖਿਆ।

ते सर्वे समभिक्रम्य विप्रमभ्यर्च्य चासकृत् ।
ऊचुर्वाक्यमसंदिग्धमातिथेयस्य बान्धवाः ॥ १२.३६८.४ ॥

ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਹਿਮਾਨ-ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਬਾਰੇ ਸਾਫ਼ ਬੋਲ ਕਹੇ।

षष्ठो हि दिवसस्तेऽद्य प्राप्तस्येह तपोधन ।
न चाभिभाषसे किंचिदाहारं धर्मवत्सल ॥ १२.३६८.५ ॥

ਹੇ ਤਪੋਧਨ, ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆਂ ਛੇਵਾਂ ਦਿਨ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਬੋਲਦੇ ਨਹੀਂ, ਆਹਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਹੇ ਧਰਮਵਤਸਲ!

आमानभिगतश्चासि वयं च त्वामुपस्थिताः ।
कार्यं चातिथ्यमस्माभिरीप्सितं तव ऋद्धिमत् ॥ १२.३६८.६ ॥

ਤੁਸੀਂ ਆਦਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹਾਜ਼ਰ ਹਾਂ। ਸਾਡਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਚਾਹਿਆ ਮਹਿਮਾਨ-ਸਤਕਾਰ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨਾਲ ਕਰੀਏ।

मूलं फलं वा पर्णं वा पयो वा द्विजसत्तम ।
आहारहेतोरन्नं वा भोक्तुमर्हसि ब्राह्मण ॥ १२.३६८.७ ॥

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਰੇਸ਼ਟ, ਜੜ੍ਹ, ਫਲ, ਪੱਤਾ ਜਾਂ ਦੁੱਧ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਅੰਨ — ਆਹਾਰ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਖਾਣ ਯੋਗ ਹੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।

त्यक्ताहारेण भवता वने निवसता त्वया ।
बालवृद्धमिदं सर्वं पीड्यते धर्मसंकरात् ॥ १२.३६८.८ ॥

ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਆਹਾਰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਭ — ਬਾਲ ਤੇ ਬਿਰਧ ਵੀ — ਧਰਮ-ਸੰਕਰ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।

न हि नो भ्रूणहा कश्चित्पन्नगेष्विह विद्यते ।
पूर्वाशी वा कुले ह्यस्मिन्देवतातिथिबन्धुषु ॥ १२.३६८.९ ॥

ਇੱਥੇ ਪੰਨਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭਰੂਣ-ਹੱਤਿਆਰਾ ਨਹੀਂ; ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਬੰਧੂਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

उपदेशेन युष्माकमाहारोऽयं कृतो मया ।
द्विरूनं दशरात्रं वै नागस्यागमनं प्रति ॥ १२.३६८.१० ॥

ਤੁਹਾਡੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਆਹਾਰ-ਵ੍ਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਨਾਗ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਦਸ ਰਾਤਾਂ, ਦੋ ਘੱਟ।

यद्यष्टरात्रेऽतिक्रान्ते नागमिष्यति पन्नगः ।
तदाहारं करिष्यामि तन्निमित्तमिद व्रतम् ॥ १२.३६८.११ ॥

ਜੇ ਅੱਠ ਰਾਤਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ ਵੀ ਨਾਗ ਨਾ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਹਾਰ ਕਰਾਂਗਾ; ਉਸੇ ਲਈ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਹੈ।

कर्तव्यो न च संतापो गम्यतां च यथागतम् ।
तन्निमित्तमिदं सर्वं नैतद्भेत्तुगिहार्हथ ॥ १२.३६८.१२ ॥

ਸੰਤਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਹੋ ਉਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਜਾਓ। ਉਸੇ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

ते तेन समनुज्ञाता ब्राह्मणेन भुजङ्गमाः ।
स्वमेव भवनं जग्मुरकृतार्था नरर्षभ ॥ १२.३६८.१३ ॥

ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਸੱਪ, ਹੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।