মহাভারত · অধ্যায় 12.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.54.1
अथाव्रवीन्महातेजा वाक्यं कौरवनन्दनः ।
हन्त धर्मान्प्रवक्ष्यामि दृढे वाङ्भनसी मम ॥ १२.५४.१ ॥
তখন মহাতেজা কৌরবনন্দন এই কথা বললেন: বেশ, আমি ধর্মসমূহ ব্যাখ্যা করব; আমার বাক্য ও মন দৃঢ়।
12.54.2
तव प्रसादाद्गोविन्द भूतात्मा ह्यसि शाश्वतः ।
युधिष्ठिरस्तु धर्मात्मा मां धर्माननुपृच्छतु।
एवं प्रीतो भविष्यामि धर्मान्वक्ष्यामि चाखिलान् ॥ १२.५४.२ ॥
তোমার অনুগ্রহে, হে গোবিন্দ, তুমি শাশ্বত ভূতাত্মা। ধর্মাত্মা যুধিষ্ঠির আমাকে ধর্ম সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করুন; এভাবে প্রসন্ন হয়ে আমি সমস্ত ধর্ম বলব।
12.54.3
यस्मिन्राजर्षभे जाते धर्मात्मनि महात्मनि ।
अहृष्यन्नृषयः सर्वे स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ १२.५४.३ ॥
যে রাজশ্রেষ্ঠের জন্মে ধর্মাত্মা ও মহাত্মা সকল ঋষি আনন্দিত হয়েছিলেন, সেই পাণ্ডব আমাকে জিজ্ঞাসা করুন।
12.54.4
सर्वेषां दीप्तयशसां कुरूणां धर्मचारिणाम् ।
यस्य नास्ति समः कश्चित्स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ १२.५४.४ ॥
দীপ্ত যশস্বী, ধর্মাচারী সকল কুরুদের মধ্যে যার সমকক্ষ কেউ নেই, সেই পাণ্ডব আমাকে জিজ্ঞাসা করুন।
12.54.5
धृतिर्दमो ब्रह्मचर्यं क्षमा धर्मश्च नित्यदा ।
यस्मिन्नोजश्च तेजश्च स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ १२.५४.५ ॥
যাঁর মধ্যে ধৈর্য, দম, ব্রহ্মচর্য, ক্ষমা ও ধর্ম সর্বদা রয়েছে, এবং ওজ ও তেজও আছে, সেই পাণ্ডব আমাকে জিজ্ঞাসা করুন।
12.54.6
संबन्धिनोऽतिथीन्भृत्यान्संश्रितांश्चैव यो भृशम् ।
संमानयति सत्कृत्य स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ १२.५४.६ ॥
স্বজন, অতিথি, ভৃত্য ও আশ্রিতদের যিনি সৎকার করে অত্যন্ত সম্মান করেন, সেই পাণ্ডব আমাকে জিজ্ঞাসা করুন।
12.54.7
सत्यं दानं तपः शौर्यं शान्तिर्दाक्ष्यमसंभ्रमः ।
यस्मिन्नेतानि सर्वाणि स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ १२.५४.७ ॥
সত্য, দান, তপস্যা, শৌর্য, শান্তি, দক্ষতা ও অবিচলতা — এই সবকিছু যাঁর মধ্যে আছে, সেই পাণ্ডব আমাকে জিজ্ঞাসা করুন।
12.54.8
यो न कामान्न संरम्भान्न भयान्नार्थकारणात् ।
कुर्यादधर्मं धर्मात्मा स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ १२.५४.८ ॥
কামনায়, ক্রোধে, ভয়ে বা অর্থের কারণেও যিনি অধর্ম করেন না, সেই ধর্মাত্মা পাণ্ডব আমাকে জিজ্ঞাসা করুন।
12.54.9
सत्यनित्यः क्षमानित्यो ज्ञाननित्योऽतिथिप्रियः ।
यो ददाति सतां नित्यं स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ १२.५४.९ ॥
যিনি সর্বদা সত্যে, ক্ষমায় ও জ্ঞানে স্থিত, অতিথিদের প্রিয়, এবং সৎ ব্যক্তিদের নিত্য দান করেন, সেই পাণ্ডব আমাকে জিজ্ঞাসা করুন।
12.54.10
इज्याध्ययननित्यश्च धर्मे च निरतः सदा ।
क्षान्तः श्रुतरहस्यश्च स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ १२.५४.१० ॥
যজ্ঞ ও অধ্যয়নে নিত্যরত, সর্বদা ধর্মে নিবিষ্ট, ক্ষমাশীল এবং গূঢ় উপদেশ শ্রবণকারী সেই পাণ্ডব আমাকে জিজ্ঞাসা করুন।
12.54.11
लज्जया परयोपेतो धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
अभिशापभयाद्भीतो भवन्तं नोपसर्पति ॥ १२.५४.११ ॥
প্রচণ্ড লজ্জায় আচ্ছন্ন ধর্মরাজ যুধিষ্ঠির অভিশাপের ভয়ে ভীত হয়ে আপনার কাছে আসেন না।
12.54.12
लोकस्य कदनं कृत्वा लोकनाथो विशांपते ।
अभिशापभयाद्भीतो भवन्तं नोपसर्पति ॥ १२.५४.१२ ॥
হে বিশাংপতি! লোকের ধ্বংস সাধন করে লোকনাথ শাপের ভয়ে ভীত হয়ে আপনার কাছে আসেন না।
12.54.13
पूज्यान्मान्यांश्च भक्तांश्च गुरून्संबन्धिबान्धवान् ।
अर्घार्हानिषुभिर्भित्त्वा भवन्तं नोपसर्पति ॥ १२.५४.१३ ॥
পূজ্য, মান্য, ভক্ত, গুরু, আত্মীয়-বান্ধব এবং অর্ঘ্যের যোগ্যদের বাণে বিদ্ধ করে সে আপনার কাছে আসে না।
12.54.14
ब्राह्मणानां यथा धर्मो दानमध्ययनं तपः ।
क्षत्रियाणां तथा कृष्ण समरे देहपातनम् ॥ १२.५४.१४ ॥
ব্রাহ্মণদের ধর্ম যেমন দান, অধ্যয়ন ও তপস্যা, তেমনই হে কৃষ্ণ, ক্ষত্রিয়দের ধর্ম যুদ্ধে দেহত্যাগ।
12.54.15
पितॄन्पितामहान्भ्रातॄन्गुरून्संबन्धिबान्धवान् ।
मिथ्याप्रवृत्तान्यः सख्ये निहन्याद्धर्म एव सः ॥ १२.५४.१५ ॥
পিতা, পিতামহ, ভাই, গুরু, আত্মীয়-বান্ধব — যারা বন্ধুত্বে মিথ্যাচারী, তাদের যে হত্যা করে, সেই-ই ধর্ম।
12.54.16
समयत्यागिनो लुब्धान्गुरूनपि च केशव ।
निहन्ति समरे पापान्क्षत्रियो यः स धर्मवित् ॥ १२.५४.१६ ॥
হে কেশব, যে ক্ষত্রিয় প্রতিজ্ঞাভঙ্গকারী, লোভী, পাপী গুরুদেরও যুদ্ধে বধ করে, সেই ধর্মজ্ঞ।
12.54.17
यो लोभान्न समीक्षेत धर्मसेतुं सनातनम् ।
निहन्ति यस्तं समरे क्षत्रियो वै स धर्मवित् ॥ १२.५४.१७ ॥
যে লোভবশত সনাতন ধর্মসেতুকে গণ্য করে না, যুদ্ধে তাকে যে বধ করে, সেই ক্ষত্রিয় সত্যিই ধর্মজ্ঞ।
12.54.18
लोहितोदां केशतृणां गजशैलां ध्वजद्रुमाम् ।
महीं करोति युद्धेषु क्षत्रियो यः स धर्मवित् ॥ १२.५४.१८ ॥
যুদ্ধে যে ক্ষত্রিয় রক্তনদী, কেশতৃণ, হস্তীপর্বত ও ধ্বজবৃক্ষে পৃথিবীকে পূর্ণ করে, সেই ধর্মজ্ঞ।
12.54.19
आहूतेन रणे नित्यं योद्धव्यं क्षत्रबन्धुना ।
धर्म्यं स्वर्ग्यं च लोक्यं च युद्धं हि मनुरब्रवीत् ॥ १२.५४.१९ ॥
যুদ্ধে আহূত হলে ক্ষত্রিয়বন্ধুকে সর্বদা যুদ্ধ করতে হবে; ধর্মসম্মত, স্বর্গদায়ক ও লোকদায়ক যুদ্ধের কথা মনু বলেছেন।
12.54.20
एवमुक्तस्तु भीष्मेण धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
विनीतवदुपागम्य तस्थै संदर्शनेऽग्रतः ॥ १२.५४.२० ॥
ভীষ্ম এরূপ বললে ধর্মপুত্র যুধিষ্ঠির বিনীতভাবে কাছে এসে তাঁর দৃষ্টিগোচরে সম্মুখে দাঁড়ালেন।
12.54.21
अथास्य पादौ जग्राह भीष्मश्चापि ननन्द तम् ।
मूर्ध्निं चैनमुपाघ्राय निषीदेत्यब्रवीत्तदा ॥ १२.५४.२१ ॥
তখন ভীষ্ম তাঁর পা ধরলেন, আনন্দিত হলেন, তাঁর মাথায় আঘ্রাণ নিয়ে বললেন, "বসো।"
12.54.22
तमुवाचाथ गाङ्गेयो वृषभः सर्वधन्विनाम् ।
मां पृच्छ तात विस्रब्धं मा भैस्त्वं कुरुसत्तम ॥ १२.५४.२२ ॥
তখন সর্বধনুর্ধরদের বৃষভ গাঙ্গেয় তাঁকে বললেন, "বৎস, নির্ভয়ে আমাকে জিজ্ঞাসা করো। ভয় পেয়ো না, কুরুশ্রেষ্ঠ।"