महाभारत · अध्याय 12.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.54.1
अथाव्रवीन्महातेजा वाक्यं कौरवनन्दनः ।
हन्त धर्मान्प्रवक्ष्यामि दृढे वाङ्भनसी मम ॥ १२.५४.१ ॥
तेव्हा महातेजस्वी कौरवनंदन म्हणाला: बरं, मी धर्म सांगेन; माझी वाणी आणि मन दृढ आहेत.
12.54.2
तव प्रसादाद्गोविन्द भूतात्मा ह्यसि शाश्वतः ।
युधिष्ठिरस्तु धर्मात्मा मां धर्माननुपृच्छतु।
एवं प्रीतो भविष्यामि धर्मान्वक्ष्यामि चाखिलान् ॥ १२.५४.२ ॥
तुझ्या कृपेने, हे गोविंदा, तू शाश्वत भूतात्मा आहेस. धर्मात्मा युधिष्ठिराने मला धर्मांविषयी विचारावे; असा प्रसन्न होऊन मी सर्व धर्म सांगेन.
12.54.3
यस्मिन्राजर्षभे जाते धर्मात्मनि महात्मनि ।
अहृष्यन्नृषयः सर्वे स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ १२.५४.३ ॥
ज्या राजर्षभाच्या जन्माने धर्मात्मे आणि महात्मे सर्व ऋषी आनंदले, तो पांडव मला विचारो.
12.54.4
सर्वेषां दीप्तयशसां कुरूणां धर्मचारिणाम् ।
यस्य नास्ति समः कश्चित्स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ १२.५४.४ ॥
तेजस्वी कीर्तीच्या, धर्माचरण करणाऱ्या सर्व कुरूंमध्ये ज्याच्यासमान कोणी नाही, तो पांडव मला विचारो.
12.54.5
धृतिर्दमो ब्रह्मचर्यं क्षमा धर्मश्च नित्यदा ।
यस्मिन्नोजश्च तेजश्च स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ १२.५४.५ ॥
ज्याच्यामध्ये धैर्य, दम, ब्रह्मचर्य, क्षमा आणि धर्म सदैव आहेत, तसेच ओज आणि तेज आहे, तो पांडव मला विचारो.
12.54.6
संबन्धिनोऽतिथीन्भृत्यान्संश्रितांश्चैव यो भृशम् ।
संमानयति सत्कृत्य स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ १२.५४.६ ॥
नातेवाईक, अतिथी, सेवक आणि आश्रितांचा जो सत्कार करून अत्यंत सन्मान करतो, तो पांडव मला विचारो.
12.54.7
सत्यं दानं तपः शौर्यं शान्तिर्दाक्ष्यमसंभ्रमः ।
यस्मिन्नेतानि सर्वाणि स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ १२.५४.७ ॥
सत्य, दान, तप, शौर्य, शांती, दक्षता आणि अविचलता ही सर्व ज्याच्यामध्ये आहेत, तो पांडव मला विचारो.
12.54.8
यो न कामान्न संरम्भान्न भयान्नार्थकारणात् ।
कुर्यादधर्मं धर्मात्मा स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ १२.५४.८ ॥
इच्छेने, क्रोधाने, भयाने किंवा धनासाठीही जो अधर्म करत नाही, तो धर्मात्मा पांडव मला विचारो.
12.54.9
सत्यनित्यः क्षमानित्यो ज्ञाननित्योऽतिथिप्रियः ।
यो ददाति सतां नित्यं स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ १२.५४.९ ॥
जो सदैव सत्य, क्षमा आणि ज्ञानात स्थित, अतिथिप्रिय आणि सज्जनांना सदैव दान देणारा आहे, तो पांडव मला विचारो.
12.54.10
इज्याध्ययननित्यश्च धर्मे च निरतः सदा ।
क्षान्तः श्रुतरहस्यश्च स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ १२.५४.१० ॥
यज्ञ आणि अध्ययनात नित्य रत, सदैव धर्मात निरत, क्षमाशील आणि गुह्य उपदेश ऐकलेला, तो पांडव मला विचारो.
12.54.11
लज्जया परयोपेतो धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
अभिशापभयाद्भीतो भवन्तं नोपसर्पति ॥ १२.५४.११ ॥
अत्यंत लज्जेने युक्त धर्मराज युधिष्ठिर शापभयाने भिऊन तुमच्याजवळ येत नाही.
12.54.12
लोकस्य कदनं कृत्वा लोकनाथो विशांपते ।
अभिशापभयाद्भीतो भवन्तं नोपसर्पति ॥ १२.५४.१२ ॥
हे विशांपते! लोकांचा संहार करून लोकनाथ शापभयाने भिऊन तुमच्याजवळ येत नाही.
12.54.13
पूज्यान्मान्यांश्च भक्तांश्च गुरून्संबन्धिबान्धवान् ।
अर्घार्हानिषुभिर्भित्त्वा भवन्तं नोपसर्पति ॥ १२.५४.१३ ॥
पूज्य, मान्य, भक्त, गुरू, नातेवाईक आणि बांधव, अर्घ्यास पात्र असलेल्यांना बाणांनी भेदून तो तुमच्याकडे येत नाही.
12.54.14
ब्राह्मणानां यथा धर्मो दानमध्ययनं तपः ।
क्षत्रियाणां तथा कृष्ण समरे देहपातनम् ॥ १२.५४.१४ ॥
ब्राह्मणांचा धर्म जसा दान, अध्ययन आणि तप आहे, तसाच हे कृष्णा, क्षत्रियांचा धर्म युद्धात देहत्याग आहे.
12.54.15
पितॄन्पितामहान्भ्रातॄन्गुरून्संबन्धिबान्धवान् ।
मिथ्याप्रवृत्तान्यः सख्ये निहन्याद्धर्म एव सः ॥ १२.५४.१५ ॥
पिता, पितामह, बंधू, गुरू, नातेवाईक आणि बांधव, जे मैत्रीत खोटे वागतात त्यांना जो मारतो, तोच धर्म.
12.54.16
समयत्यागिनो लुब्धान्गुरूनपि च केशव ।
निहन्ति समरे पापान्क्षत्रियो यः स धर्मवित् ॥ १२.५४.१६ ॥
हे केशवा, जो क्षत्रिय समय (करार) सोडणाऱ्या, लोभी, पापी गुरूंनाही युद्धात मारतो, तोच धर्मज्ञ.
12.54.17
यो लोभान्न समीक्षेत धर्मसेतुं सनातनम् ।
निहन्ति यस्तं समरे क्षत्रियो वै स धर्मवित् ॥ १२.५४.१७ ॥
जो लोभाने सनातन धर्मसेतूकडे पाहत नाही, त्याला जो युद्धात मारतो, तो क्षत्रिय खरोखर धर्मज्ञ.
12.54.18
लोहितोदां केशतृणां गजशैलां ध्वजद्रुमाम् ।
महीं करोति युद्धेषु क्षत्रियो यः स धर्मवित् ॥ १२.५४.१८ ॥
युद्धांत जो क्षत्रिय रक्ताच्या नद्या, केसांचे गवत, हत्तींचे पर्वत आणि ध्वजांचे वृक्ष असलेली भूमी निर्माण करतो, तोच धर्मज्ञ.
12.54.19
आहूतेन रणे नित्यं योद्धव्यं क्षत्रबन्धुना ।
धर्म्यं स्वर्ग्यं च लोक्यं च युद्धं हि मनुरब्रवीत् ॥ १२.५४.१९ ॥
युद्धासाठी बोलावले गेल्यावर क्षत्रिय बांधवाने नेहमी लढले पाहिजे; धर्मानुकूल, स्वर्गदायक आणि लोकदायक युद्ध मनूने सांगितले आहे.
12.54.20
एवमुक्तस्तु भीष्मेण धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
विनीतवदुपागम्य तस्थै संदर्शनेऽग्रतः ॥ १२.५४.२० ॥
भीष्मांनी असे सांगितल्यावर धर्मपुत्र युधिष्ठिर विनयाने जवळ येऊन त्यांच्या दृष्टीसमोर उभे राहिले.
12.54.21
अथास्य पादौ जग्राह भीष्मश्चापि ननन्द तम् ।
मूर्ध्निं चैनमुपाघ्राय निषीदेत्यब्रवीत्तदा ॥ १२.५४.२१ ॥
मग भीष्मांनी त्याचे पाय धरले, आनंदित झाले, त्याचे मस्तक हुंगून "बैस" असे म्हटले.
12.54.22
तमुवाचाथ गाङ्गेयो वृषभः सर्वधन्विनाम् ।
मां पृच्छ तात विस्रब्धं मा भैस्त्वं कुरुसत्तम ॥ १२.५४.२२ ॥
तेव्हा सर्व धनुर्धरांमध्ये वृषभ असलेले गांगेय त्याला म्हणाले, "वत्सा, निर्भयपणे मला विचार. घाबरू नकोस, कुरुश्रेष्ठा."