ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.60.1
आश्रमाणां महाबाहो शृणु सत्यपराक्रम ।
चतुर्णामपि नामानि कर्माणि च युधिष्ठिर ॥ १२.६०.१ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਹੇ ਸਤਿਆਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਚਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵੀ ਸੁਣ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ।
12.60.2
वानप्रस्थं भैक्षचर्यं गार्हस्थ्यं च महाश्रमम् ।
ब्रह्मचर्याश्रमं प्राहुश्चतुर्थं ब्रह्मणेरितम् ॥ १२.६०.२ ॥
ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ, ਭੈਕਸ਼ਚਰਿਆ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਅਤੇ ਮਹਾਆਸ਼ਰਮ — ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਚੌਥਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
12.60.3
चूडाकरणसंस्कारं द्विजातित्वमवाप्य च ।
आधानादीनि कर्माणि प्राप्य वेदानधीत्य च ॥ १२.६०.३ ॥
ਚੂੜਾਕਰਣ ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਦ੍ਵਿਜਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਧਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ —
12.60.4
सदारो वाऽप्यदारो वा विनीतः संयतेन्द्रियः ।
वानप्रस्थाश्रमं गच्छेत्कृतकृत्यो गृहाश्रमात् ॥ १२.६०.४ ॥
ਪਤਨੀ ਸਹਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਪਤਨੀ, ਵਿਨੀਤ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ — ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ।
12.60.5
तत्रारण्यकशास्त्राणि समधीत्य स धर्मवित् ।
ऊर्ध्वरेताः प्रजा हित्वा गच्छत्यक्षरसात्मताम् ॥ १२.६०.५ ॥
ਉੱਥੇ ਆਰਣਯਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਊਰਧ੍ਵਰੇਤਾ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਤਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਅਕਸ਼ਰ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.60.6
एतान्येव निमित्तानि मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् ।
कर्तव्यानीह विप्रेण राजन्नादौ विपश्चिता ॥ १२.६०.६ ॥
ਊਰਧ੍ਵਰੇਤਾ ਮੁਨੀਆਂ ਲਈ ਇਹੀ ਸਾਧਨ ਹਨ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਥੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.60.7
चरितब्रह्मचर्यस्य ब्राह्मणस्य विशांपते ।
भैक्षचर्यास्वधीकारः प्रशस्तो देहमोक्षणे ॥ १२.६०.७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਭਿਖਿਆਚਰਯਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ; ਦੇਹ-ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਇਹੀ ਉੱਤਮ ਹੈ।
12.60.8
यत्रास्तमितशायी स्यान्निरग्निरनिकेतनः ।
यथोपलब्धजीवी स्यान्मुनिर्दान्तो जितेन्द्रियः ॥ १२.६०.८ ॥
ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਛਿਪ ਜਾਵੇ ਓਥੇ ਹੀ ਸੌਂਵੇ; ਅਗਨੀ ਰਹਿਤ, ਘਰ-ਬਾਰ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ; ਜੋ ਮਿਲੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੀਵੇ; ਉਹ ਮੁਨੀ, ਦਾਂਤ ਅਤੇ ਜਿਤੇਂਦਰਿਯ ਹੋਵੇ।
12.60.9
निराशीर्निर्नमस्कारो निर्भोगो निर्विकारवान् ।
विप्रः क्षेमाश्रमं प्राप्तो गच्छत्यक्षरसात्मताम् ॥ १२.६०.९ ॥
ਆਸ-ਰਹਿਤ, ਨਮਸਕਾਰ-ਰਹਿਤ, ਭੋਗ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰ-ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਸ਼ੇਮਾਸ਼ਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਕਸ਼ਰ-ਤੱਤਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.60.10
अधीत्य वेदान्कृतसर्वकृत्यः ।
संतानमुत्पाद्य सुखानि भुक्त्वा।
समाहितः प्रचरेद्दुश्चरं तं ।
गार्हस्थ्यधर्मं मुनिधर्मजुष्टम् ॥ १२.६०.१० ॥
ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਵ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ, ਸੁੱਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਸਮਾਹਿਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਮੁਨੀ-ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਉਸ ਦੁਸ਼ਚਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰੇ।
12.60.11
स्वदारतुष्टस्त्वृतुकालगामी ।
नियोगसेवी न शठो न जिह्नः।
मिताशनो देवरतः कृतज्ञः ।
सत्यो मृदुश्चानृशंसः क्षमावान् ॥ १२.६०.११ ॥
ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਰੁੱਤ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਤੱਵਾਂ ਦਾ ਸੇਵਕ, ਨਾ ਠੱਗ ਨਾ ਟੇਢਾ, ਮਿਤਾਹਾਰੀ, ਦੇਵ-ਭਗਤ, ਕ੍ਰਿਤਗਿਆ, ਸੱਚਾ, ਕੋਮਲ, ਅਨ੍ਰਿਸ਼ੰਸ ਅਤੇ ਖਿਮਾਵਾਨ ਹੋਵੇ।
12.60.12
दान्तो विधेयो हव्यकव्याप्रमत्तो ।
ह्यन्नस्य दाता सततं द्विजेभ्यः।
अमत्सरी सर्वलिङ्गप्रदाता ।
वैताननित्यश्च गृहाश्रमी स्यात् ॥ १२.६०.१२ ॥
ਸੰਜਮੀ, ਆਗਿਆਕਾਰੀ, ਹਵਿ ਅਤੇ ਕਵਿ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ, ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਅੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ, ਸਰਬ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਵੈਤਾਨ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.60.13
अथात्र नारायणगीतमाहु ।
र्महर्षयस्तात महानुभावाः।
महार्थमत्यन्ततपः प्रयुक्तं ।
तदुच्यमानं हि मया निबोध ॥ १२.६०.१३ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਾਇਣ-ਗੀਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਰਥ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ।
12.60.14
सत्यार्जवं चातिथिपूजनं च ।
धर्मस्तथार्थश्च रतिः स्वदारैः।
निषेवितव्यानि सुखानि लोके ।
ह्यस्मिन्परे चैव मतं ममैतत् ॥ १२.६०.१४ ॥
ਸੱਚ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਪਣ, ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਰਤੀ—ਇਹ ਸੁਖ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੋਗਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰਾ ਇਹੀ ਮਤ ਹੈ।
12.60.15
भरणं पुत्रदाराणां वेदानां चानुपालनम् ।
सेवतामाश्रमं श्रेष्ठं वदन्ति परमर्षयः ॥ १२.६०.१५ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦਾ ਭਰਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਲਨ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਇਹ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
12.60.16
एवं हि यो ब्राह्मणो यज्ञशीलो ।
गार्हस्थ्यमध्यावसते यथावत्।
गृहस्थवृत्तिं प्रतिगाह्य सम्य ।
क्स्वर्गे विशुद्धं फलमश्नुते सः ॥ १२.६०.१६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯੱਗਸ਼ੀਲ ਹੋ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਧਰਮ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.60.17
तस्य देहं परित्यज्य इष्टकामाक्षया मताः ।
आनन्त्यायोपकल्पन्ते सर्वतोक्षिशिरोमुखाः ॥ १२.६०.१७ ॥
ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਣ ਮਗਰੋਂ ਇੱਛਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਅਕਸ਼ੈ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਅਨੰਤਤਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.60.18
वसन्नेको जपन्नेकः सर्वान्वेदान्युधिष्ठिर ।
एकस्मिन्नेव चाचार्ये शुश्रूषुर्मलपङ्कवान् ॥ १२.६०.१८ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ, ਇੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇੱਕੋ ਆਚਾਰਿਆ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਲ ਅਤੇ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਲਿਬੜਿਆ ਹੋਇਆ।
12.60.19
ब्रह्मचारी व्रती नित्यं नित्यं दीक्षापरो वशी ।
गुरुच्छायानुगो नित्यमधीयानः सुयन्त्रितः।
अविचाल्यव्रतोपेतं कृत्यं कुर्वन्वसेत्सदा ॥ १२.६०.१९ ॥
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ, ਸਦਾ ਦੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸੰਜਮੀ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਛਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ, ਅਟੱਲ ਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਕਰਤੱਵ ਕਰਦਾ ਸਦਾ ਵੱਸੇ।
12.60.20
शुश्रूषां सततं कुर्वन्गुरोः संप्रणमेत च ।
षट्कर्मस्वनिवृत्तश्च न प्रवृत्तश्च सर्वशः ॥ १२.६०.२० ॥
ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਛੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਨਾ ਹਟਦਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੁੰਦਿਆਂ।
12.60.21
नाचरत्यधिकारेण सेवेत द्विषतो न च ।
एषोऽऽश्रमपदस्तात ब्रह्मचारिण इष्यते ॥ १२.६०.२१ ॥
ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਆਚਰਣ ਨਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਨਾ ਕਰੇ; ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ-ਪਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।