మహాభారతం · అధ్యాయం 12.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.63.1
चातुराश्रम्यधर्माश्च यतिधर्माश्च पाण्डव ।
लोकवेदोत्तराश्चैव क्षात्रधर्मे समाहिताः ॥ १२.६३.१ ॥
పాండవుడా! నాలుగు ఆశ్రమాల ధర్మాలు, సన్యాసుల ధర్మాలు, లోకవేదాలకు అతీతమైనవీ క్షాత్రధర్మంలో ఇమిడి ఉన్నాయి.
12.63.2
सर्वाण्येतानि कर्माणि क्षात्रे भरतसत्तम ।
निराशिषो जीवलोकाः क्षत्रधर्मे व्यवस्थिते ॥ १२.६३.२ ॥
భరతోత్తమా! ఈ కర్మలన్నీ క్షాత్రంలోనివే. క్షాత్రధర్మంలో స్థిరపడినప్పుడు జీవలోకం ఫలాపేక్ష లేకుండా ఉంటుంది.
12.63.3
अप्रत्यक्षं बहुफलं धर्ममाश्रमवासिनाम् ।
प्ररूपयन्ति तद्भावमागमैरेव शाश्वतम् ॥ १२.६३.३ ॥
ఆశ్రమవాసుల ధర్మం ప్రత్యక్షం కాదు, దాని ఫలం అధికం. దాని శాశ్వత స్వభావాన్ని వారు శాస్త్రాల ద్వారానే వివరిస్తారు.
12.63.4
अपरे वचनैः पुण्यैर्वादिनो लोकनिश्चये ।
अनिश्चयज्ञा धर्माणामदृष्टान्ते परे रताः ॥ १२.६३.४ ॥
కొందరు పవిత్ర వచనాలతో లోకనిశ్చయంపై వాదిస్తారు; కొందరు ధర్మాల అనిశ్చితిని తెలిసినవారు; ఇతరులు అదృశ్యమైన అంతంలో ఆనందిస్తారు.
12.63.5
प्रत्यक्षं फलभूयिष्ठमात्मसाक्षिकमच्छलम् ।
सर्वलोकहितं धर्मं क्षत्रियेषु प्रतिष्ठितम् ॥ १२.६३.५ ॥
ప్రత్యక్షమైన, అధిక ఫలమిచ్చే, ఆత్మసాక్షికమైన, కపటరహితమైన, సర్వలోకహితమైన ధర్మం క్షత్రియులలో స్థిరంగా ఉంది.
12.63.6
धर्माश्रमेऽध्यवसिनां ब्राह्मणानां युधिष्ठिर ।
यथा त्रयाणां वर्णानां संख्यातोपश्रुतिः पुरा।
राजधर्मेष्वनुमता लोकाः सुचरितैः सह ॥ १२.६३.६ ॥
యుధిష్ఠిరా! ధర్మాశ్రమంలో నిష్ఠగా ఉన్న బ్రాహ్మణులకు, పూర్వం మూడు వర్ణాలకు చెప్పిన శ్రుతి వలె, రాజధర్మాలలో అంగీకృతమైన లోకాలు సత్కర్మలతో కలుస్తాయి.
12.63.7
उदाहृतं ते राजेन्द्र यथा विष्णुं महौजसम् ।
सर्वभूतेश्वरं देवं ब्राह्मं नारायणं पुरा।
जग्मुः सुबहुशः शूरा राजानो दण्डनीतये ॥ १२.६३.७ ॥
రాజేంద్రా, మహాతేజస్వి అయిన విష్ణువు, సర్వభూతేశ్వరుడు, బ్రహ్మస్వరూపుడైన దేవుడు నారాయణుని గురించి నేను నీకు వివరించాను. పూర్వకాలంలో అనేకమంది శూర రాజులు దండనీతి కోసం ఆయన వద్దకు వెళ్ళారు.
12.63.8
एकैकमात्मनः कर्म तुलयित्वाश्रमं पुरा ।
जानः पर्युपासन्त दृष्टान्तवचने स्थिताः ॥ १२.६३.८ ॥
పూర్వకాలంలో ప్రజలు తమ తమ కర్మను, ఆశ్రమాన్ని తూచి, దృష్టాంత వచనాలలో నిలిచి ఆయనను ఉపాసించారు.
12.63.9
साध्या देवा वसवश्चाश्विनौ च ।
रुद्राश्च विश्वे मरुतां गणाश्च।
सृष्टाः पुरा ह्यादिदेवेन देवाः ।
क्षात्रे धर्मे वर्तयन्ते च सिद्धाः ॥ १२.६३.९ ॥
సాధ్యులు, వసువులు, అశ్వినీ దేవతలు, రుద్రులు, విశ్వేదేవులు, మరుద్గణాలు—పూర్వం ఆదిదేవుడు సృష్టించిన దేవతలు, సిద్ధులు—క్షాత్రధర్మంలో ప్రవర్తిస్తారు.
12.63.10
अत्र ते वर्तयिष्यामि धर्ममर्थविनिश्चये ।
निर्मर्यादे वर्तमाने दानवैकार्णवे पुरा ॥ १२.६३.१० ॥
ఇక్కడ అర్థనిశ్చయంలో ధర్మాన్ని నీకు వివరిస్తాను—పూర్వం దానవుల సముద్రంలో మర్యాదలు నశించి ఉన్నప్పుడు.
12.63.11
बभूव राजा राजेन्द्र मान्धाता नाम वीर्यवान् ।
पुरा वसुमतीपालो यज्ञं चक्रे दिदृक्षया ॥ १२.६३.११ ॥
రాజేంద్రా, పూర్వం మాంధాత అనే పరాక్రమవంతుడైన రాజు ఉండేవాడు; భూమిని పాలించే ఆయన చూడాలనే కోరికతో యజ్ఞం చేశాడు.
12.63.12
अनादिमध्यनिधनं देवं नारायणं प्रभुम् ।
स राजा राजशार्दूल मान्धाता परमेश्वरम् ॥ १२.६३.१२ ॥
ఆదిమధ్యనిధనములు లేని దేవుడు, ప్రభువు నారాయణుని—రాజశార్దూలా, ఆ రాజు మాంధాత పరమేశ్వరుని (ఆరాధించాడు).
12.63.13
जगाम शिरसा पादौ यज्ञे विष्णोर्महात्मनः ।
दर्शयामास तं विष्णू रूपमास्थाय वासवम् ॥ १२.६३.१३ ॥
అతడు యజ్ఞంలో మహాత్ముడైన విష్ణువు పాదాలకు శిరసా నమస్కరించడానికి వెళ్ళాడు. విష్ణువు వాసవునికి తన రూపాన్ని ధరించి చూపించాడు.
12.63.14
स पार्थिवैर्वृतः सद्भिरर्चयामास तं प्रभुम् ।
तस्य पार्थिवसङ्घस्य तस्य चैव महात्मनः।
संवादोऽयं महानासीद्विष्णुं प्रति महाद्युतिम् ॥ १२.६३.१४ ॥
అతడు రాజులు, సజ్జనులతో చుట్టబడి ఆ ప్రభువును పూజించాడు. ఆ రాజసమూహానికి, ఆ మహాత్ముడికి మధ్య మహాతేజస్వి విష్ణువును గూర్చి ఈ గొప్ప సంవాదం జరిగింది.
12.63.15
किमिष्यसे धर्मभूतां वरिष्ठ ।
यं द्रष्टुकामोऽसि तमप्रमेयम्।
अनन्तमायामितमन्त्रवीर्यं ।
नारायणं ह्यादिदेवं पुराणम् ॥ १२.६३.१५ ॥
ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడా, నీవు ఏమి కోరుతున్నావు? అపరిమితుడు, అనంత మాయ, అమిత మంత్రశక్తి కలిగిన, పురాతనుడైన ఆదిదేవుడు నారాయణుడిని నీవు చూడాలని కోరుతున్నావు కదా.
12.63.16
नासौ देवो विश्वरूपो मयाऽपि ।
शक्यो द्रष्टुं ब्रह्मणा वाऽपि साक्षात्
येऽन्ये कामास्तव राजन्हृदिस्था ।
दास्ये चैतांस्त्वं हि मर्त्येषु राजा ॥ १२.६३.१६ ॥
ఆ విశ్వరూపుడైన దేవుడిని నేనైనా, బ్రహ్మయైనా ప్రత్యక్షంగా చూడలేము. ఓ రాజా, నీ హృదయంలో ఉన్న ఇతర కోరికలను నేను నీకు ఇస్తాను; నీవు మానవులలో రాజువు కదా.
12.63.17
सत्ये स्थितो धर्मपरो जितेन्द्रियः ।
शूरो दृढप्रीतिरतः सुराणाम्।
बुद्ध्या भक्त्या चोत्तमः श्रद्धया च ।
ततस्तेऽहं दझि वरान्यथेष्टम् ॥ १२.६३.१७ ॥
నీవు సత్యంలో స్థిరుడవు, ధర్మపరుడవు, జితేంద్రియుడవు, శూరుడవు, దేవతల పట్ల దృఢమైన ప్రేమలో ఆనందించేవాడవు; బుద్ధి, భక్తి, శ్రద్ధలలో ఉత్తముడవు. అందువల్ల నీకు ఇష్టమైన వరాలను నేను ఇస్తాను.
12.63.18
असंशयं भगवन्नादिदेवं ।
वक्ष्यामि त्वाऽहं शिरसा संप्रसाद्य।
त्यक्त्वा कामान्धर्मकामो ह्यरण्य ।
मिच्छे गन्तुं सत्पथं साधुजुष्टम् ॥ १२.६३.१८ ॥
సందేహం లేదు, భగవంతుడా, ఆదిదేవా, నేను మీతో చెబుతాను; శిరసు వంచి మిమ్మల్ని ప్రసన్నం చేసి, కోరికలను విడిచి, ధర్మాన్ని కోరే నేను అడవికి వెళ్లి, సాధువులు సేవించిన సత్పథంలో నడవాలనుకుంటున్నాను.
12.63.19
क्षात्राद्धर्माद्विपुलादप्रमेया ।
श्लोकाः प्राप्ताः स्थापितं स्वं यशश्च।
धर्मो योऽसावादिदेवात्प्रवृत्तो ।
लोकश्रेष्ठं तं न जानामि कर्तुम् ॥ १२.६३.१९ ॥
క్షాత్రధర్మం ద్వారా, విశాలమైనది, అపరిమితమైనది, అనేక స్తోత్రాలు, తన స్వంత కీర్తి పొందబడ్డాయి; కానీ ఆదిదేవుని నుండి ప్రవర్తించి లోకంలో శ్రేష్ఠమైన ఆ ధర్మాన్ని ఆచరించడం నాకు తెలియదు.
12.63.20
असैनिका धर्मपराश्च धर्मे ।
परां गतिं न नयन्ते ह्ययुक्तम्।
क्षात्रो धर्मो ह्यादिदेवात्प्रवृत्तः ।
पश्चादन्ये शेषभूताश्च धर्माः ॥ १२.६३.२० ॥
సైన్యం లేనివారు, ధర్మపరులు కూడా ధర్మంలో పరమ గతిని పొందరు, ఎందుకంటే అది వారికి తగినది కాదు. క్షాత్రధర్మం ఆదిదేవుని నుండే ప్రవర్తించింది; తరువాత మిగిలిన ప్రాణులకు సంబంధించిన ఇతర ధర్మాలు వచ్చాయి.
12.63.21
शेषाः सृष्टा ह्यन्तवन्तो ह्यनन्ताः ।
सप्रस्थानाः क्षात्रधर्मा विशिष्टाः।
अस्मिन्धर्मे सर्वधर्माः प्रविष्टाः ।
क्षात्रं धर्मं श्रेष्ठतमं वदन्ति ॥ १२.६३.२१ ॥
మిగిలినవి సృష్టించబడినవి, అంతమైనవి, అనంతమైనవి కూడా; తమ మార్గాలతో కూడిన క్షాత్రధర్మాలు విశిష్టమైనవి. ఈ ధర్మంలో అన్ని ధర్మాలు ప్రవేశించి ఉన్నాయి. క్షాత్రధర్మాన్ని అత్యుత్తమమని వారు చెబుతారు.
12.63.22
कर्मणा वै पुरा देवा ऋषयश्चामितौजसः ।
त्राताः सर्वे प्रसह्यारीन्क्षत्रधर्मेण विष्णुना ॥ १२.६३.२२ ॥
పూర్వకాలంలో దేవతలు, అమిత తేజస్సు గల ఋషులు అందరూ తమ కర్మ వలన, శత్రువులను బలంగా జయించి, విష్ణువు చేత క్షాత్రధర్మం ద్వారా రక్షించబడ్డారు.
12.63.23
यदि ह्यसौ भगवन्नाहनिष्य ।
द्रिपू सर्वानसुरानप्रमेयः।
न च ब्रह्मा नैव लोकादिकर्ता ।
सन्तो धर्माश्चादिधर्माश्च न स्युः ॥ १२.६३.२३ ॥
ఓ భగవంతుడా, ఆ అప్రమేయుడు శత్రువులను, అసురులను అందరినీ సంహరించకపోతే, బ్రహ్మ లేకపోయేవాడు, లోకాదికర్త ఉండేవాడు కాదు; సజ్జనుల ధర్మాలు, ఆదిధర్మాలు కూడా ఉండేవి కావు.
12.63.24
इमामुर्वी नाजयद्विक्रमेण ।
देवश्रेष्ठः सासुरामादिदेवः।
चातुर्वर्ण्यं चातुराश्रम्यधर्माः ।
सर्वे न स्युर्ब्राह्मणानां विनाशात् ॥ १२.६३.२४ ॥
దేవశ్రేష్ఠుడు, ఆదిదేవుడు తన పరాక్రమంతో ఈ భూమిని అసురులతో కలిపి జయించకపోతే, బ్రాహ్మణుల వినాశం వల్ల చాతుర్వర్ణ్యం, చతురాశ్రమ ధర్మాలు అన్నీ లేకుండా పోయేవి.
12.63.25
नष्टा धर्माः शतधा शाश्वतास्ते ।
क्षात्रेण धर्मेण पुनः प्रवृद्धाः।
युगेयुगे ह्यादिधर्माः प्रवृत्ता ।
लोकज्येष्ठं क्षात्रधर्मं वदन्ति ॥ १२.६३.२५ ॥
ఆ శాశ్వత ధర్మాలు వందరకాలుగా నశించాయి; అయినా క్షాత్రధర్మం ద్వారా మళ్లీ వృద్ధి చెందాయి. యుగయుగాలలో ఆదిధర్మాలు ప్రవర్తిస్తాయి; అందుచేత లోకాలలో జ్యేష్ఠమైన క్షాత్రధర్మం అని చెప్పబడుతుంది.
12.63.26
आत्मत्यागः सर्वभूतानुकम्पा ।
लोकज्ञानं पालनं मोक्षणं च।
विषण्णानां मोक्षणं पीडितानां ।
क्षात्रे धर्मे विद्यते पार्थिवानाम् ॥ १२.६३.२६ ॥
ఆత్మత్యాగం, సర్వ ప్రాణులపై కరుణ, లోకజ్ఞానం, పాలన, దుఃఖితులను, పీడితులను విడిపించడం — ఇవన్నీ రాజుల క్షాత్రధర్మంలో ఉన్నాయి.
12.63.27
निर्मर्यादाः काममन्युप्रवृत्ता ।
भीता राज्ञो नाधिगच्छन्ति पापम्।
शिष्टाश्चान्ये सर्वधर्मोपपन्नाः ।
साध्वाचाराः साधुधर्मं वदन्ति ॥ १२.६३.२७ ॥
మర్యాదలేనివారు, కామక్రోధాలచే నడిపించబడినవారు రాజుకు భయపడి పాపం చేయరు. ఇతర శిష్టులు, అన్ని ధర్మాలతో కూడినవారు, సత్ప్రవర్తనగలవారు, సాధుధర్మాన్ని బోధిస్తారు.
12.63.28
पुत्रवत्पाल्यमानानि धर्मलिङ्गानि पार्थिवैः ।
लोके भूतानि सर्वाणि चरन्ते नात्र संशयः ॥ १२.६३.२८ ॥
రాజులచే కుమారుల వలె రక్షించబడిన ధర్మచిహ్నాలతో, లోకంలో సమస్త ప్రాణులు ప్రవర్తిస్తాయి; ఇందులో సందేహం లేదు.
12.63.29
सर्वधर्मपरं क्षात्रं लोकश्रेष्ठं सनातनम् ।
शश्वदक्षरपर्यन्तमक्षरं सर्वतोमुखम् ॥ १२.६३.२९ ॥
క్షాత్రధర్మం అన్ని ధర్మాలలో శ్రేష్ఠమైనది, లోకంలో ఉత్తమమైనది, సనాతనమైనది; ఎల్లప్పుడూ అక్షరంలో ముగిసేది, అక్షరమైనది, అన్ని దిక్కులకు ముఖం కలది.