Mahābhārata · Adhyāya 12.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.65.1
श्रुता मे कथिताः पूर्वं चत्वारो मानवाश्रमाः ।
व्याख्यानमेषामाचक्ष्व पृच्छतो मे पितामह ॥ १२.६५.१ ॥
Antes he oído que hay cuatro etapas de la vida humana. Abuelo, mientras te pregunto, explícame cada una de ellas.
12.65.2
विदिताः सर्व एवेह धर्मास्तव युधिष्ठिर ।
यथा मम महाबाहो विदिताः साधुसंमताः ॥ १२.६५.२ ॥
Yudhiṣṭhira, conoces aquí todos los deberes, como yo los conozco, y los aprobados por los buenos. Oh de brazos poderosos.
12.65.3
यत्तु लिङ्गान्तरगतं पृच्छसे मां युधिष्ठिर ।
धर्मं धर्मभृतां श्रेष्ठ तन्निबोध नराधिप। ॥ १२.६५.३ ॥
Yudhiṣṭhira, el deber que reside en otra señal, sobre el cual me preguntas — el mejor de los que sostienen el deber, señor de hombres, comprende eso.
12.65.4
सर्वाण्येतानि कौन्तेय विद्यन्ते भरतर्षभ ।
साध्वाचारप्रवृत्तानां चातुराश्रम्यकर्मणाम् ॥ १२.६५.४ ॥
Hijo de Kuntī, toro de los Bhāratas, todos estos existen en quienes siguen una conducta recta y cumplen los deberes de las cuatro etapas.
12.65.5
अकामद्वेषसंयुक्तो दण्डनीत्या युधिष्ठिर ।
समदर्शी च भूतेषु भैक्ष्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.५ ॥
Yudhiṣṭhira, quien está libre de deseo y odio, dotado de la política del castigo y que ve a todos los seres por igual, puede ser la condición de la etapa del mendicante.
12.65.6
वेत्ति दानं विसर्गं च विग्रहानुग्रहौ तथा ।
यथोक्तवृत्तो धीरश्च क्षमाश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.६ ॥
Quien conoce el dar y el soltar, la guerra y el favor, quien se conduce como se ha dicho y es firme, puede ser la condición de la etapa de la paciencia.
12.65.7
अर्हान्पूजयतो नित्यं संविभागेन पाण्डव ।
सर्वतस्तस्य कौन्तेय भैक्ष्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.७ ॥
Oh Pāṇḍava, para quien siempre honra a los dignos y comparte con equidad, oh Kaunteya, en todo sentido, el estado es el ermitaño mendicante.
12.65.8
ज्ञातिसंबन्धिमित्राणि व्यापन्नानि युधिष्ठिर ।
समभ्युद्धरमाणस्य दीक्षाश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.८ ॥
Oh Yudhiṣṭhira, para quien rescata por completo a parientes, allegados y amigos caídos en desgracia, el estado es el ermitaño consagrado.
12.65.9
लोकमुख्येषु सत्कारं लिङ्गिमुख्येषु चासकृत् ।
कुर्वतस्तस्य कौन्तेय वन्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.९ ॥
Oh Kaunteya, para quien una y otra vez honra a los principales del mundo y a los principales de los ascetas, el estado es el eremitorio del bosque.
12.65.10
आह्निकं पितृयज्ञांश्च भूतयज्ञान्समानुषान् ।
कुर्वतः पार्थ विपुलान्वन्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१० ॥
Oh Pārtha, para quien realiza en abundancia los ritos diarios, los sacrificios a los ancestros y los sacrificios a los seres junto con los humanos, el estado es el eremitorio del bosque.
12.65.11
संविभागेन भूतानामतिथीनां तथाऽर्चनात् ।
देवयज्ञैश्च राजेन्द्र वन्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.११ ॥
Oh señor de reyes, para quien comparte con los seres y los huéspedes, los honra y vive por los sacrificios a los dioses, el estado es el eremitorio del bosque.
12.65.12
मर्दनं परराष्ट्राणां शिष्टार्थं सत्यविक्रम ।
कुर्वतः पुरुषव्याघ्र वन्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१२ ॥
Oh verdadero en valor, para quien aplasta a los reinos extranjeros por el orden de los justos, oh tigre entre los hombres, el estado es el eremitorio del bosque.
12.65.13
पालनात्सर्वभूतानां स्वराष्ट्रपरिपालनात् ।
दीक्षा बहुविधा राजन्सत्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१३ ॥
Oh rey, por proteger a todos los seres y guardar el propio reino surgen muchas clases de consagración; entonces se convierte en la morada del ashrama de la verdad.
12.65.14
वेदाध्ययननित्यत्वं क्षमाऽथाचार्यपूजनम् ।
तथोपाध्यायशुश्रूषा ब्रह्माश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१४ ॥
El estudio constante de los Vedas, la paciencia, la veneración del maestro y, asimismo, el servicio al preceptor: esto se convierte en la morada del ashrama de Brahmā.
12.65.15
आह्निकाञ्जपमानस्य देवान्पूजयतः सदा ।
धर्मेण पुरुषव्याघ्र धर्माश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१५ ॥
Oh el mejor de los hombres: para quien recita cada día y adora siempre a los dioses, por el dharma se convierte en la morada del ashrama del dharma.
12.65.16
मृत्युर्वा रक्षणं वेति यस्य राज्ञो विनिश्चयः ।
प्राणद्यूते व्यवस्थाप्य ब्रह्माश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१६ ॥
Para el rey cuya decisión es «muerte o protección», quien establece una resolución en un juego de apuestas con la vida, esto se convierte en la morada del ashrama de Brahmā.
12.65.17
अजिह्नमशठं मार्गं वर्तमानस्य भारत ।
सर्वदा सर्वभूतेषु ब्रह्माश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१७ ॥
Oh Bhārata, para quien siempre camina por el sendero recto y sin engaño hacia todos los seres, esto se convierte en la morada del ashrama de Brahmā.
12.65.18
वानप्रस्थेषु विप्रेषु त्रैविद्येषु च भारत ।
प्रयच्छतोऽर्थान्विपुलान्वन्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१८ ॥
Oh Bhārata, para quien da abundantes riquezas a los moradores del bosque, a los brahmanes y a los versados en las tres Vedas, esto se convierte en la morada del ashrama del bosque.
12.65.19
सर्वभूतेष्वनुक्रोशं कुर्वतस्तव भारत ।
आनृशंस्ये प्रवृत्तस्य नियतः पुण्यसंचयः ॥ १२.६५.१९ ॥
Oh Bhārata, para ti, que muestras compasión hacia todos los seres y te entregas a la benevolencia, la acumulación de mérito está asegurada.
12.65.20
बालवृद्धेषु कौन्तेय सर्वावस्थं युधिष्ठिर ।
अनुक्रोशक्रिया पार्थ धर्म एष सनातनः ॥ १२.६५.२० ॥
Oh hijo de Kuntī, Yudhiṣṭhira, oh hijo de Pṛthā, mostrar compasión hacia los niños y los ancianos en toda circunstancia es este dharma eterno.
12.65.21
बलात्कृतेषु भूतेषु परित्राणं कुरूद्वह ।
शरणागतेषु कौरव्य परं कारुण्यमाचर ॥ १२.६५.२१ ॥
Oh el mejor de los Kurus, brinda protección a los seres sometidos por la fuerza. Oh descendiente de Kuru, muestra suprema compasión hacia quienes han venido buscando refugio.
12.65.22
चराचराणां भूतानां रक्षणं चापि सर्वशः ।
यथार्हपूजां च तथा कुर्वन्गार्हस्थ्यमावसेत् ॥ १२.६५.२२ ॥
Protegiendo en todos los sentidos a todos los seres, móviles e inmóviles, y honrándolos como corresponde, uno debe vivir la vida de cabeza de familia de este modo.
12.65.23
ज्येष्ठानुज्येष्ठपत्नीनां भ्रातॄणां पुत्रनप्तृणाम् ।
निग्रहानुग्रहौ पार्थ गार्हस्थ्यममितं तपः ॥ १२.६५.२३ ॥
Oh hijo de Pṛthā, mostrar corrección y favor hacia las esposas de los hermanos mayores y menores, hacia los hermanos, hijos y nietos, es la austeridad sin límites de la vida de cabeza de familia.
12.65.24
साधूनामर्चनीयानां पूजासु विदितात्मनाम् ।
पालनं पुरुषव्याघ्र गृहाश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.२४ ॥
Oh tigre entre los hombres, en la veneración de los virtuosos dignos de honor y que conocen el yo, cuidarlos es lo que debe ser la morada de la vida de cabeza de familia.
12.65.25
आश्रमस्थानि भूतानि यस्य वेश्मनि भारत ।
भुञ्जते विपुलं भोज्यं तद्गार्हस्थ्यं युधिष्ठिर ॥ १२.६५.२५ ॥
Oh Bhārata, esa es la vida del cabeza de familia: en cuya casa los seres que habitan en los estadios de la vida comen abundante alimento, oh Yudhiṣṭhira.
12.65.26
यः स्थितः पुरुषो धर्मे धात्रा सृष्टे यथार्थवत् ।
आश्रमाणां हि सर्वेषां फलं प्राप्नोत्यनामयम् ॥ १२.६५.२६ ॥
El hombre que permanece firme en el dharma, tal como lo ordenó el Creador y rectamente, obtiene el fruto sin mácula de todos los estadios de la vida.
12.65.27
यस्मिन्न नश्यन्ति गुणाः कौन्तेय पुरुषे सदा ।
आश्रमस्थं तमप्याहुर्नरश्रेष्ठं युधिष्ठिर ॥ १२.६५.२७ ॥
Oh hijo de Kuntī, al hombre en quien las virtudes nunca perecen, incluso al que habita en un estadio de la vida lo llaman el mejor de los hombres, oh Yudhiṣṭhira.
12.65.28
स्थानमानं कुलेमानं वयोमानं तथैव च ।
कुर्वन्वसति सर्वेषु ह्याश्रमेषु युधिष्ठिर ॥ १२.६५.२८ ॥
Oh Yudhiṣṭhira, honrando el rango, la familia y la edad, uno reside en todos los estadios de la vida.
12.65.29
देशधर्मांश्च कौन्तेय कुलधर्मास्तथैव च ।
पालयन्पुरुषव्याघ्र राजा सर्वाश्रमी भवेत् ॥ १२.६५.२९ ॥
Oh hijo de Kuntī, protegiendo las costumbres de la tierra y las costumbres de la familia, oh tigre entre los hombres, el rey debe ser quien pertenece a todos los estadios de la vida.
12.65.30
काले विभूतिं भूतानामुपहारांस्तथैव च ।
अर्हयन्पुरुषव्याघ्र साधूनामाश्रमे वसेत् ॥ १२.६५.३० ॥
Oh tigre entre los hombres, a su debido tiempo ofreciendo riquezas y ofrendas a los seres, y honrando a los virtuosos, uno debe residir en el ermitaño.
12.65.31
देशधर्मगतश्चापि यो धर्मं प्रत्यवेक्षते ।
सर्वलोकस्य कौन्तेय राजा भवति सोश्रमी ॥ १२.६५.३१ ॥
El rey que, habiendo alcanzado los deberes de su país, aun así observa el dharma — él, oh hijo de Kuntī, se convierte en rey de todo el mundo, y él es un āśramī.
12.65.32
ये धर्मकुशला लोके धर्मं कुर्वन्ति भारत ।
पालिता यस्य विषये पादांशस्तस्य भूपतेः ॥ १२.६५.३२ ॥
Los que en el mundo son diestros en el dharma y practican el dharma, oh Bhārata — en cuyo reino son protegidos, a ese señor de la tierra le corresponde una cuarta parte de ello.
12.65.33
धर्मारामान्धर्मपरान्ये न रक्षन्ति मानवान् ।
पार्थिवाः पुरुषव्याघ्र तेषां पापं हरन्ति ते ॥ १२.६५.३३ ॥
Los reyes que no protegen a los seres humanos que se deleitan en el dharma y están dedicados a él — oh tigre entre los hombres, esos reyes cargan con el pecado de aquellos.
12.65.34
ये च रक्षासहायाः स्युः पार्थिवानां युधिष्ठिर ।
ते चैवांशहराः सर्वे धर्मे परकृतेऽनघ ॥ १२.६५.३४ ॥
Quienes son auxiliares en la protección de los reyes — oh Yudhiṣṭhira, todos ellos también participan de esa porción; oh sin mancha, participan del dharma realizado por otros.
12.65.35
सर्वाश्रमपदेऽप्याहुर्गार्हस्थ्यं दीप्तनिर्णयम् ।
पावनं पुरुषव्याघ्र यद्वयं पर्युपास्महे ॥ १२.६५.३५ ॥
En el lugar de todas las etapas de la vida dicen que la vida de cabeza de familia es la de determinación luminosa y purificadora — oh tigre entre los hombres, la misma que nosotros servimos.
12.65.36
आत्मोपमस्तु भूतेषु यो वै भवति मानवः ।
न्यस्तदण्डो जितक्रोधः प्रेत्येह लभते सुखम् ॥ १२.६५.३६ ॥
El ser humano que ve a todos los seres como a sí mismo, que ha depuesto la vara y vencido la ira — obtiene felicidad aquí y después de la muerte.
12.65.37
धर्मोच्छ्रिता सत्यजला शीलयष्टिर्दमध्वजा ।
त्यागवाताध्वगा शीघ्रा नौस्तया सन्तरिष्यति ॥ १२.६५.३७ ॥
Un bote veloz, alzado sobre el dharma, con la verdad como agua, la buena conducta como mástil, el dominio de sí como estandarte y que avanza con el viento del renunciamiento; con él el hombre cruzará.
12.65.38
यदा सर्वत्र निर्मुक्तः कामो नास्य हृदि स्थितः ।
यदा सत्यान्वितो वृत्तैस्तदा ब्रह्म सम श्नुते ॥ १२.६५.३८ ॥
Cuando el deseo queda liberado por completo y no permanece en su corazón, cuando está dotado de verdad y buena conducta, entonces alcanza la igualdad con Brahman.
12.65.39
सुप्रसन्नस्तु भावेन योगेन च नराधिप ।
धर्मं पुरुषशार्दूल प्राप्स्यसे पालने रतः ॥ १२.६५.३९ ॥
Oh señor de los hombres, bien complacido en disposición y mediante la disciplina, oh tigre entre hombres, deleitándote en proteger, alcanzarás el dharma.
12.65.40
वेदाध्ययनशीलानां विप्राणां साधुकर्मणाम् ।
पालने यत्नमातिष्ठ सर्वलोकस्य चानघ ॥ १२.६५.४० ॥
Oh sin mancha, pon empeño en proteger a los brahmanes dedicados al estudio de los Vedas y de buenas obras, y a todo el mundo.
12.65.41
वने चरन्ति ये धर्ममाश्रमेषु च भारत ।
रक्षणात्तच्छतगुणं धर्मं प्राप्नोति पार्थिवः ॥ १२.६५.४१ ॥
Oh descendiente de Bharata, al proteger a quienes practican el dharma en el bosque y en los ermitaños, el rey obtiene cien veces su dharma.
12.65.42
एष ते विविधो धर्मः पाण्डवश्रेष्ठ कीर्तितः ।
युधिष्ठिर त्वमेनं वै पूर्वं दृष्टं सनातनम् ॥ १२.६५.४२ ॥
Oh el mejor de los Pāṇḍavas, este dharma múltiple te ha sido declarado. Oh Yudhiṣṭhira, tú ya has visto antes este dharma eterno.
12.65.43
चातुराश्रम्यमैकाग्र्यं चातुर्वर्ण्यं च पाण्डवं ।
धर्मं पुरुषशार्दूल प्राप्स्यसे पालने रतः ॥ १२.६५.४३ ॥
Oh hijo de Pāṇḍu, tigre entre los hombres, consagrado a proteger el reino, obtendrás el dharma de las cuatro etapas de la vida, la concentración única y el dharma de los cuatro órdenes sociales.