మహాభారతం · అధ్యాయం 12.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.65.1
श्रुता मे कथिताः पूर्वं चत्वारो मानवाश्रमाः ।
व्याख्यानमेषामाचक्ष्व पृच्छतो मे पितामह ॥ १२.६५.१ ॥
మానవుని నాలుగు ఆశ్రమాలను ముందు నేను విన్నాను, తెలుసుకున్నాను. పితామహా, అడుగుతున్న నాకు వాటి వివరణ చెప్పండి.
12.65.2
विदिताः सर्व एवेह धर्मास्तव युधिष्ठिर ।
यथा मम महाबाहो विदिताः साधुसंमताः ॥ १२.६५.२ ॥
యుధిష్ఠిరా, ఇక్కడి ధర్మాలన్నీ నీకు తెలిసినవే; నాకు తెలిసినట్లే సాధుజనం అంగీకరించినవి కూడా తెలిసినవే. మహాబాహూ.
12.65.3
यत्तु लिङ्गान्तरगतं पृच्छसे मां युधिष्ठिर ।
धर्मं धर्मभृतां श्रेष्ठ तन्निबोध नराधिप। ॥ १२.६५.३ ॥
యుధిష్ఠిరా, వేరొక లక్షణంలో ఉన్న ధర్మాన్ని నన్ను అడుగుతున్నావు. ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడా, నరాధిపా, దానిని తెలుసుకో.
12.65.4
सर्वाण्येतानि कौन्तेय विद्यन्ते भरतर्षभ ।
साध्वाचारप्रवृत्तानां चातुराश्रम्यकर्मणाम् ॥ १२.६५.४ ॥
కౌంతేయా, భరతశ్రేష్ఠా, ఇవన్నీ సాధు ఆచారంలో నిలిచినవారికి, చాతురాశ్రమ్య కర్మలు చేసేవారికి ఉంటాయి.
12.65.5
अकामद्वेषसंयुक्तो दण्डनीत्या युधिष्ठिर ।
समदर्शी च भूतेषु भैक्ष्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.५ ॥
యుధిష్ఠిరా, కామద్వేషాలు లేకుండా, దండనీతితో, సమస్త ప్రాణులపై సమదృష్టి కలిగి ఉన్నవాడు భిక్షాశ్రమ పదమై ఉండవచ్చు.
12.65.6
वेत्ति दानं विसर्गं च विग्रहानुग्रहौ तथा ।
यथोक्तवृत्तो धीरश्च क्षमाश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.६ ॥
దానాన్ని, విసర్గాన్ని, విగ్రహాన్ని, అనుగ్రహాన్ని తెలిసినవాడు, చెప్పిన నడవడి కలిగి ధీరుడైనవాడు క్షమాశ్రమ పదమై ఉండవచ్చు.
12.65.7
अर्हान्पूजयतो नित्यं संविभागेन पाण्डव ।
सर्वतस्तस्य कौन्तेय भैक्ष्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.७ ॥
పాండవా, అర్హులను ఎల్లప్పుడూ గౌరవించి, పంచుకుని జీవించేవానికి, కౌంతేయా, అన్ని విధాలుగా భైక్ష్య-ఆశ్రమ స్థితి కలుగుతుంది.
12.65.8
ज्ञातिसंबन्धिमित्राणि व्यापन्नानि युधिष्ठिर ।
समभ्युद्धरमाणस्य दीक्षाश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.८ ॥
యుధిష్ఠిరా, ఆపదలో పడిన జ్ఞాతులు, బంధువులు, మిత్రులను పూర్తిగా ఉద్ధరించేవానికి దీక్షా-ఆశ్రమ స్థితి కలుగుతుంది.
12.65.9
लोकमुख्येषु सत्कारं लिङ्गिमुख्येषु चासकृत् ।
कुर्वतस्तस्य कौन्तेय वन्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.९ ॥
కౌంతేయా, లోకంలోని ప్రముఖులను, లింగి ప్రముఖులను పదే పదే సత్కరించేవానికి వన్య-ఆశ్రమ స్థితి కలుగుతుంది.
12.65.10
आह्निकं पितृयज्ञांश्च भूतयज्ञान्समानुषान् ।
कुर्वतः पार्थ विपुलान्वन्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१० ॥
పార్థా, నిత్య కర్మలను, పితృ యజ్ఞాలను, మానవులతో కూడిన భూత యజ్ఞాలను విస్తారంగా చేసేవానికి వన్య-ఆశ్రమ స్థితి కలుగుతుంది.
12.65.11
संविभागेन भूतानामतिथीनां तथाऽर्चनात् ।
देवयज्ञैश्च राजेन्द्र वन्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.११ ॥
రాజేంద్రా, భూతాలకు, అతిథులకు పంచి, వారిని పూజించి, దేవ యజ్ఞాలతో జీవించేవానికి వన్య-ఆశ్రమ స్థితి కలుగుతుంది.
12.65.12
मर्दनं परराष्ट्राणां शिष्टार्थं सत्यविक्रम ।
कुर्वतः पुरुषव्याघ्र वन्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१२ ॥
సత్యవిక్రమా, శిష్ట ధర్మం కోసం పరరాష్ట్రాలను మర్దించేవానికి, పురుషవ్యాఘ్రా, వన్య-ఆశ్రమ స్థితి కలుగుతుంది.
12.65.13
पालनात्सर्वभूतानां स्वराष्ट्रपरिपालनात् ।
दीक्षा बहुविधा राजन्सत्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१३ ॥
రాజా, సర్వప్రాణులను రక్షించడం వలన, తన రాజ్యాన్ని పాలించడం వలన అనేక విధాల దీక్షలు ఏర్పడతాయి; అప్పుడు అది సత్యాశ్రమ పదమవుతుంది.
12.65.14
वेदाध्ययननित्यत्वं क्षमाऽथाचार्यपूजनम् ।
तथोपाध्यायशुश्रूषा ब्रह्माश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१४ ॥
వేదాధ్యయనం నిత్యంగా చేయడం, క్షమ, ఆచార్యుని పూజ, ఉపాధ్యాయుని సేవ — ఇవి బ్రహ్మాశ్రమ పదమవుతాయి.
12.65.15
आह्निकाञ्जपमानस्य देवान्पूजयतः सदा ।
धर्मेण पुरुषव्याघ्र धर्माश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१५ ॥
పురుషవ్యాఘ్రా, నిత్యకర్మలతో జపం చేస్తూ, ఎల్లప్పుడూ దేవతలను పూజించేవాని వద్ద ధర్మంతో అది ధర్మాశ్రమ పదమవుతుంది.
12.65.16
मृत्युर्वा रक्षणं वेति यस्य राज्ञो विनिश्चयः ।
प्राणद्यूते व्यवस्थाप्य ब्रह्माश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१६ ॥
'మరణమా లేక రక్షణా' అని ఏ రాజు నిశ్చయిస్తాడో, ప్రాణాలను పణంగా పెట్టిన జూదంలో నిర్ణయాన్ని నిలిపి — అతనికి అది బ్రహ్మాశ్రమ పదమవుతుంది.
12.65.17
अजिह्नमशठं मार्गं वर्तमानस्य भारत ।
सर्वदा सर्वभूतेषु ब्रह्माश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१७ ॥
భారతా, ఎల్లప్పుడూ సర్వప్రాణుల పట్ల వంకరలేని, కపటం లేని మార్గంలో నడిచేవానికి అది బ్రహ్మాశ్రమ పదమవుతుంది.
12.65.18
वानप्रस्थेषु विप्रेषु त्रैविद्येषु च भारत ।
प्रयच्छतोऽर्थान्विपुलान्वन्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१८ ॥
భారతా, వానప్రస్థులకు, విప్రులకు, త్రైవిద్యులకు విపులమైన ధనం ఇచ్చేవానికి అది వన్యాశ్రమ పదమవుతుంది.
12.65.19
सर्वभूतेष्वनुक्रोशं कुर्वतस्तव भारत ।
आनृशंस्ये प्रवृत्तस्य नियतः पुण्यसंचयः ॥ १२.६५.१९ ॥
ఓ భరతా, సర్వ ప్రాణులపై దయ చూపుతూ, కారుణ్యంలో నిలిచిన నీకు పుణ్య సంచయం నిశ్చయం.
12.65.20
बालवृद्धेषु कौन्तेय सर्वावस्थं युधिष्ठिर ।
अनुक्रोशक्रिया पार्थ धर्म एष सनातनः ॥ १२.६५.२० ॥
ఓ కుంతీపుత్రా యుధిష్ఠిరా, ఓ పృథాపుత్రా, బాలురు వృద్ధుల పట్ల అన్ని స్థితులలో దయ చూపడమే ఈ సనాతన ధర్మం.
12.65.21
बलात्कृतेषु भूतेषु परित्राणं कुरूद्वह ।
शरणागतेषु कौरव्य परं कारुण्यमाचर ॥ १२.६५.२१ ॥
ఓ కురువంశ శ్రేష్ఠుడా, బలాత్కారానికి గురైన ప్రాణులను రక్షించు. ఓ కౌరవా, శరణు కోరి వచ్చిన వారిపై పరమ కారుణ్యాన్ని ఆచరించు.
12.65.22
चराचराणां भूतानां रक्षणं चापि सर्वशः ।
यथार्हपूजां च तथा कुर्वन्गार्हस्थ्यमावसेत् ॥ १२.६५.२२ ॥
చరాచర ప్రాణులన్నిటినీ అన్ని విధాలుగా రక్షిస్తూ, యథోచితంగా పూజ చేస్తూ, ఈ విధంగా గృహస్థ ధర్మంలో నివసించాలి.
12.65.23
ज्येष्ठानुज्येष्ठपत्नीनां भ्रातॄणां पुत्रनप्तृणाम् ।
निग्रहानुग्रहौ पार्थ गार्हस्थ्यममितं तपः ॥ १२.६५.२३ ॥
ఓ పృథాపుత్రా, అన్న తమ్ముళ్ల భార్యలు, సోదరులు, కుమారులు, మనవళ్లపై నిగ్రహం, అనుగ్రహం చూపడమే గృహస్థ జీవితమనే అపరిమిత తపస్సు.
12.65.24
साधूनामर्चनीयानां पूजासु विदितात्मनाम् ।
पालनं पुरुषव्याघ्र गृहाश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.२४ ॥
ఓ పురుషశ్రేష్ఠా, పూజనీయులైన, ఆత్మజ్ఞానులైన సాధువులను పూజించడంలో వారిని పోషించడమే గృహాశ్రమ స్థితి కావాలి.
12.65.25
आश्रमस्थानि भूतानि यस्य वेश्मनि भारत ।
भुञ्जते विपुलं भोज्यं तद्गार्हस्थ्यं युधिष्ठिर ॥ १२.६५.२५ ॥
భారత, ఎవరి ఇంట్లో ఆశ్రమాలలో ఉన్న ప్రాణులు విస్తారమైన భోజనం చేస్తాయో, అదే గృహస్థ ధర్మం, యుధిష్ఠిరా.
12.65.26
यः स्थितः पुरुषो धर्मे धात्रा सृष्टे यथार्थवत् ।
आश्रमाणां हि सर्वेषां फलं प्राप्नोत्यनामयम् ॥ १२.६५.२६ ॥
సృష్టికర్త నియమించినట్లు యథార్థంగా ధర్మంలో స్థిరంగా ఉండే పురుషుడు, అన్ని ఆశ్రమాల నిర్దోష ఫలాన్ని పొందుతాడు.
12.65.27
यस्मिन्न नश्यन्ति गुणाः कौन्तेय पुरुषे सदा ।
आश्रमस्थं तमप्याहुर्नरश्रेष्ठं युधिष्ठिर ॥ १२.६५.२७ ॥
కౌంతేయ, ఏ పురుషునిలో గుణాలు ఎల్లప్పుడూ నశించవో, ఆశ్రమంలో ఉన్న అతడిని కూడా నరశ్రేష్ఠుడని అంటారు, యుధిష్ఠిరా.
12.65.28
स्थानमानं कुलेमानं वयोमानं तथैव च ।
कुर्वन्वसति सर्वेषु ह्याश्रमेषु युधिष्ठिर ॥ १२.६५.२८ ॥
యుధిష్ఠిరా, స్థాన గౌరవం, కుల గౌరవం, వయస్సు గౌరవం పాటిస్తూ మనిషి అన్ని ఆశ్రమాలలో నివసిస్తాడు.
12.65.29
देशधर्मांश्च कौन्तेय कुलधर्मास्तथैव च ।
पालयन्पुरुषव्याघ्र राजा सर्वाश्रमी भवेत् ॥ १२.६५.२९ ॥
కౌంతేయ, దేశధర్మాలను, కులధర్మాలను పాటిస్తూ, పురుషవ్యాఘ్రా, రాజు అన్ని ఆశ్రమాలను కలిగి ఉండాలి.
12.65.30
काले विभूतिं भूतानामुपहारांस्तथैव च ।
अर्हयन्पुरुषव्याघ्र साधूनामाश्रमे वसेत् ॥ १२.६५.३० ॥
పురుషవ్యాఘ్రా, తగిన కాలంలో ప్రాణులకు సంపదను, ఉపహారాలను ఇస్తూ, సాధువులను గౌరవిస్తూ ఆశ్రమంలో నివసించాలి.
12.65.31
देशधर्मगतश्चापि यो धर्मं प्रत्यवेक्षते ।
सर्वलोकस्य कौन्तेय राजा भवति सोश्रमी ॥ १२.६५.३१ ॥
దేశధర్మాన్ని పొంది కూడా ధర్మాన్ని పరిశీలించే వాడే, ఓ కౌంతేయా, సమస్త లోకానికి రాజు అవుతాడు; అతడే ఆశ్రమి.
12.65.32
ये धर्मकुशला लोके धर्मं कुर्वन्ति भारत ।
पालिता यस्य विषये पादांशस्तस्य भूपतेः ॥ १२.६५.३२ ॥
లోకంలో ధర్మంలో నైపుణ్యం కలవారు ధర్మాన్ని ఆచరిస్తారు; ఓ భారతా, వారు ఎవరి రాజ్యంలో రక్షింపబడతారో ఆ రాజుకు వారి ధర్మంలో పావువంతు భాగం లభిస్తుంది.
12.65.33
धर्मारामान्धर्मपरान्ये न रक्षन्ति मानवान् ।
पार्थिवाः पुरुषव्याघ्र तेषां पापं हरन्ति ते ॥ १२.६५.३३ ॥
ధర్మంలో రమించేవారిని, ధర్మపరాయణులైన మానవులను రక్షించని రాజులు — ఓ పురుషవ్యాఘ్రా, వారి పాపాన్ని వారే తీసుకుంటారు.
12.65.34
ये च रक्षासहायाः स्युः पार्थिवानां युधिष्ठिर ।
ते चैवांशहराः सर्वे धर्मे परकृतेऽनघ ॥ १२.६५.३४ ॥
రాజులకు రక్షణ సహాయకులుగా ఉండేవారు — ఓ యుధిష్ఠిరా, వారు కూడా అందరూ ఆ భాగానికి భాగస్వాములు; ఓ అనఘా, ఇతరులు చేసిన ధర్మంలో (వారికి కూడా భాగం ఉంటుంది).
12.65.35
सर्वाश्रमपदेऽप्याहुर्गार्हस्थ्यं दीप्तनिर्णयम् ।
पावनं पुरुषव्याघ्र यद्वयं पर्युपास्महे ॥ १२.६५.३५ ॥
అన్ని ఆశ్రమాల స్థానంలోనూ గృహస్థ జీవితాన్ని ప్రకాశవంతమైన నిర్ణయం కలదిగా, పావనమైనదిగా అంటారు; ఓ పురుషవ్యాఘ్రా, దానినే మనం ఉపాసిస్తాము.
12.65.36
आत्मोपमस्तु भूतेषु यो वै भवति मानवः ।
न्यस्तदण्डो जितक्रोधः प्रेत्येह लभते सुखम् ॥ १२.६५.३६ ॥
సర్వ ప్రాణులను తనలా చూసేవాడు, దండాన్ని విడిచినవాడు, కోపాన్ని జయించినవాడు — అలాంటి మానవుడు ఇహంలో, మరణం తర్వాత సుఖాన్ని పొందుతాడు.
12.65.37
धर्मोच्छ्रिता सत्यजला शीलयष्टिर्दमध्वजा ।
त्यागवाताध्वगा शीघ्रा नौस्तया सन्तरिष्यति ॥ १२.६५.३७ ॥
ధర్మంపై నిలిచినది, సత్యమనే జలం కలది, శీలమనే స్తంభం కలది, దమమనే ధ్వజం కలది, త్యాగమనే గాలిలో సాగేది అయిన వేగమైన నౌక ఉంది; దాని ద్వారా మనిషి దాటిపోతాడు.
12.65.38
यदा सर्वत्र निर्मुक्तः कामो नास्य हृदि स्थितः ।
यदा सत्यान्वितो वृत्तैस्तदा ब्रह्म सम श्नुते ॥ १२.६५.३८ ॥
ఎక్కడా కోరిక విడుదలై, అతని హృదయంలో నిలవనప్పుడు, సత్యంతో, సదాచారంతో కూడినప్పుడు, అప్పుడు అతడు బ్రహ్మంతో సమానమవుతాడు.
12.65.39
सुप्रसन्नस्तु भावेन योगेन च नराधिप ।
धर्मं पुरुषशार्दूल प्राप्स्यसे पालने रतः ॥ १२.६५.३९ ॥
నరాధిపా, భావంతోనూ యోగంతోనూ బాగా ప్రసన్నుడవై, పురుషశ్రేష్ఠా, రక్షణలో రతుడవై నీవు ధర్మాన్ని పొందుతావు.
12.65.40
वेदाध्ययनशीलानां विप्राणां साधुकर्मणाम् ।
पालने यत्नमातिष्ठ सर्वलोकस्य चानघ ॥ १२.६५.४० ॥
పాపరహితుడా, వేదాధ్యయనంలో నిమగ్నులైన, సత్కర్మలు చేసే బ్రాహ్మణులను, సర్వలోకాన్ని రక్షించడానికి ప్రయత్నం చేయి.
12.65.41
वने चरन्ति ये धर्ममाश्रमेषु च भारत ।
रक्षणात्तच्छतगुणं धर्मं प्राप्नोति पार्थिवः ॥ १२.६५.४१ ॥
భారతా, అడవులలోనూ ఆశ్రమాలలోనూ ధర్మాన్ని ఆచరించేవారిని రక్షించడం వల్ల, రాజు వారి ధర్మంలో నూరు రెట్లు పొందుతాడు.
12.65.42
एष ते विविधो धर्मः पाण्डवश्रेष्ठ कीर्तितः ।
युधिष्ठिर त्वमेनं वै पूर्वं दृष्टं सनातनम् ॥ १२.६५.४२ ॥
పాండవశ్రేష్ఠా, నీకు ఈ విధమైన అనేక ధర్మాలు చెప్పబడ్డాయి. యుధిష్ఠిరా, ఈ సనాతన ధర్మాన్ని నీవు ముందే చూశావు.
12.65.43
चातुराश्रम्यमैकाग्र्यं चातुर्वर्ण्यं च पाण्डवं ।
धर्मं पुरुषशार्दूल प्राप्स्यसे पालने रतः ॥ १२.६५.४३ ॥
పాండవా, పురుషశ్రేష్ఠా, ప్రజాపాలనలో నిమగ్నుడవై ఉండడం వల్ల నీవు నాలుగు ఆశ్రమాల ధర్మాన్ని, ఏకాగ్రతను, నాలుగు వర్ణాల ధర్మాన్ని పొందుతావు.