มหาภารตะ · อัธยายะ 12.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.65.1
श्रुता मे कथिताः पूर्वं चत्वारो मानवाश्रमाः ।
व्याख्यानमेषामाचक्ष्व पृच्छतो मे पितामह ॥ १२.६५.१ ॥
ข้าพเจ้าได้ฟังมาก่อนว่ามีอาศรมของมนุษย์สี่อย่าง ปู่ผู้เป็นที่เคารพ ขอทรงอธิบายความหมายของอาศรมเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้าผู้ทูลถามด้วยเถิด
12.65.2
विदिताः सर्व एवेह धर्मास्तव युधिष्ठिर ।
यथा मम महाबाहो विदिताः साधुसंमताः ॥ १२.६५.२ ॥
ยุธิษฐิระ ท่านรู้ธรรมทั้งหมดในโลกนี้ เช่นเดียวกับที่ข้ารู้ และธรรมที่คนดีเห็นชอบ โอ้ผู้มีแขนทรงพลัง
12.65.3
यत्तु लिङ्गान्तरगतं पृच्छसे मां युधिष्ठिर ।
धर्मं धर्मभृतां श्रेष्ठ तन्निबोध नराधिप। ॥ १२.६५.३ ॥
ยุธิษฐิระ ส่วนธรรมที่อยู่ในเครื่องหมายอีกอย่างหนึ่งซึ่งท่านถามข้า โอ้ผู้เลิศในหมู่ผู้ดำรงธรรม โอ้ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ จงเข้าใจธรรมนั้นเถิด
12.65.4
सर्वाण्येतानि कौन्तेय विद्यन्ते भरतर्षभ ।
साध्वाचारप्रवृत्तानां चातुराश्रम्यकर्मणाम् ॥ १२.६५.४ ॥
โอ้โอรสของกุนตี โอ้วัวผู้เลิศแห่งภรตะ สิ่งเหล่านี้ทั้งหมดย่อมมีอยู่ในผู้ที่ดำเนินในความประพฤติอันดีงามและปฏิบัติหน้าที่ของอาศรมทั้งสี่
12.65.5
अकामद्वेषसंयुक्तो दण्डनीत्या युधिष्ठिर ।
समदर्शी च भूतेषु भैक्ष्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.५ ॥
ยุธิษฐิระ ผู้ที่ปราศจากความปรารถนาและความเกลียดชัง ประกอบด้วยการปกครองด้วยการลงโทษ และเห็นสรรพสัตว์เสมอกัน ย่อมเป็นที่ตั้งของอาศรมแห่งการขอทาน
12.65.6
वेत्ति दानं विसर्गं च विग्रहानुग्रहौ तथा ।
यथोक्तवृत्तो धीरश्च क्षमाश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.६ ॥
ผู้ที่รู้จักการให้ การปล่อยวาง ทั้งการทำสงครามและการให้ความโปรดปราน ประพฤติตามที่กล่าวไว้และมั่นคง ย่อมเป็นที่ตั้งของอาศรมแห่งความอดทน
12.65.7
अर्हान्पूजयतो नित्यं संविभागेन पाण्डव ।
सर्वतस्तस्य कौन्तेय भैक्ष्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.७ ॥
โอ้ปาณฑพ สำหรับผู้ที่บูชาผู้ควรบูชาอยู่เสมอ และแบ่งปันสิ่งที่ตนมี โอ้กุนตี ในทุกทาง ที่ตั้งนั้นย่อมเป็นอาศรมแห่งการขอทาน
12.65.8
ज्ञातिसंबन्धिमित्राणि व्यापन्नानि युधिष्ठिर ।
समभ्युद्धरमाणस्य दीक्षाश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.८ ॥
ยุธิษฐิระ สำหรับผู้ที่ช่วยเหลือญาติ ผู้เกี่ยวข้องและมิตรสหายที่ตกอยู่ในความพินาศให้ขึ้นมาได้โดยสมบูรณ์ ที่ตั้งนั้นย่อมเป็นอาศรมแห่งการรับศีลเป็นพิธี
12.65.9
लोकमुख्येषु सत्कारं लिङ्गिमुख्येषु चासकृत् ।
कुर्वतस्तस्य कौन्तेय वन्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.९ ॥
โอ้กุนตี สำหรับผู้ที่แสดงความเคารพต่อบุรุษผู้เลิศของโลกและต่อผู้เลิศในหมู่นักบวชอยู่เนืองนิจ ที่ตั้งนั้นย่อมเป็นอาศรมในป่า
12.65.10
आह्निकं पितृयज्ञांश्च भूतयज्ञान्समानुषान् ।
कुर्वतः पार्थ विपुलान्वन्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१० ॥
โอ้ปารถะ สำหรับผู้ที่ประกอบพิธีประจำวัน พิธีบูชาบรรพบุรุษ และพิธีบูชาแก่สรรพสัตว์พร้อมทั้งมนุษย์อย่างบริบูรณ์ ที่ตั้งนั้นย่อมเป็นอาศรมในป่า
12.65.11
संविभागेन भूतानामतिथीनां तथाऽर्चनात् ।
देवयज्ञैश्च राजेन्द्र वन्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.११ ॥
โอ้จอมกษัตริย์ สำหรับผู้ที่แบ่งปันแก่สรรพสัตว์และแขกผู้มาเยือน ทั้งบูชาท่านเหล่านั้น และดำรงชีวิตด้วยพิธียัญแด่เทวดา ที่ตั้งนั้นย่อมเป็นอาศรมในป่า
12.65.12
मर्दनं परराष्ट्राणां शिष्टार्थं सत्यविक्रम ।
कुर्वतः पुरुषव्याघ्र वन्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१२ ॥
โอ้ผู้มีความกล้าหาญแท้จริง สำหรับผู้ที่ปราบแคว้นของศัตรูเพื่อความเป็นระเบียบแห่งคนดี โอ้เสือในหมู่มนุษย์ ที่ตั้งนั้นย่อมเป็นอาศรมในป่า
12.65.13
पालनात्सर्वभूतानां स्वराष्ट्रपरिपालनात् ।
दीक्षा बहुविधा राजन्सत्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१३ ॥
ท้าวพระองค์ นับแต่การคุ้มครองสรรพสัตว์และการปกป้องแคว้นของตน การรับศีลเป็นพิธีก็เกิดขึ้นหลายรูปแบบ ดังนั้นที่ตั้งนั้นจึงเป็นอาศรมแห่งความจริง
12.65.14
वेदाध्ययननित्यत्वं क्षमाऽथाचार्यपूजनम् ।
तथोपाध्यायशुश्रूषा ब्रह्माश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१४ ॥
การศึกษาพระเวทอย่างสม่ำเสมอ ความอดทน การบูชาอาจารย์ และการปรนนิบัติครูผู้สอนเช่นเดียวกัน เหล่านี้ย่อมเป็นที่ตั้งของอาศรมพรหมัน
12.65.15
आह्निकाञ्जपमानस्य देवान्पूजयतः सदा ।
धर्मेण पुरुषव्याघ्र धर्माश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१५ ॥
โอ้เสือในหมู่มนุษย์ สำหรับผู้ที่สวดภาวนาทุกวันและบูชาเทวดาอยู่เสมอ ด้วยธรรม ที่ตั้งนั้นย่อมเป็นอาศรมแห่งธรรม
12.65.16
मृत्युर्वा रक्षणं वेति यस्य राज्ञो विनिश्चयः ।
प्राणद्यूते व्यवस्थाप्य ब्रह्माश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१६ ॥
สำหรับกษัตริย์ผู้มีความตั้งมั่นว่า "ความตายหรือการคุ้มครอง" ผู้ตัดสินใจในการเดิมพันด้วยชีวิต สิ่งนี้ย่อมเป็นที่ตั้งของอาศรมพรหมัน
12.65.17
अजिह्नमशठं मार्गं वर्तमानस्य भारत ।
सर्वदा सर्वभूतेषु ब्रह्माश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१७ ॥
โอ้ภารตะ สำหรับผู้ที่ดำเนินไปในทางตรงและซื่อสัตย์ต่อสรรพสัตว์เสมอ สิ่งนี้ย่อมเป็นที่ตั้งของอาศรมพรหมัน
12.65.18
वानप्रस्थेषु विप्रेषु त्रैविद्येषु च भारत ।
प्रयच्छतोऽर्थान्विपुलान्वन्याश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.१८ ॥
โอ้ภารตะ สำหรับผู้ที่มอบทรัพย์อันบริบูรณ์แก่ผู้อยู่ป่าในวานปรัสถ์ แก่พราหมณ์ และแก่ผู้รู้พระเวททั้งสาม สิ่งนี้ย่อมเป็นที่ตั้งของอาศรมในป่า
12.65.19
सर्वभूतेष्वनुक्रोशं कुर्वतस्तव भारत ।
आनृशंस्ये प्रवृत्तस्य नियतः पुण्यसंचयः ॥ १२.६५.१९ ॥
โอ้ภารตะ สำหรับท่านผู้แสดงความเมตตาต่อสรรพสัตว์ทั้งหลายและยินดีในความอ่อนโยน บุญกุศลย่อมสะสมขึ้นอย่างแน่นอน
12.65.20
बालवृद्धेषु कौन्तेय सर्वावस्थं युधिष्ठिर ।
अनुक्रोशक्रिया पार्थ धर्म एष सनातनः ॥ १२.६५.२० ॥
โอ้โอรสของกุนตี ยุธิษฐิระ โอ้โอรสของปฤถา การแสดงความเมตตาต่อเด็กและผู้เฒ่าในทุกสภาพการณ์ นี่คือธรรมอันนิรันดร์
12.65.21
बलात्कृतेषु भूतेषु परित्राणं कुरूद्वह ।
शरणागतेषु कौरव्य परं कारुण्यमाचर ॥ १२.६५.२१ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นยอดของกุรุ จงคุ้มครองสรรพสัตว์ที่ถูกกำลังข่มเหง ข้าแต่ลูกหลานของกุรุ จงแสดงความกรุณาอย่างสูงสุดต่อผู้ที่มาขอพึ่งพิง
12.65.22
चराचराणां भूतानां रक्षणं चापि सर्वशः ।
यथार्हपूजां च तथा कुर्वन्गार्हस्थ्यमावसेत् ॥ १२.६५.२२ ॥
การพิทักษ์สรรพสัตว์ทั้งที่เคลื่อนที่ได้และที่เคลื่อนที่ไม่ได้ ทุกทาง และการให้เกียรติแก่สัตว์เหล่านั้นตามที่สมควร ผู้ทำเช่นนี้พึงดำรงชีวิตแบบคฤหัสถ์
12.65.23
ज्येष्ठानुज्येष्ठपत्नीनां भ्रातॄणां पुत्रनप्तृणाम् ।
निग्रहानुग्रहौ पार्थ गार्हस्थ्यममितं तपः ॥ १२.६५.२३ ॥
ข้าแต่บุตรของปฤถา การแสดงทั้งการลงโทษและการโปรดปรานต่อภรรยาของพี่และน้อง ต่อพี่น้อง บุตร และหลาน นั่นคือตบะอันหาที่สุดมิได้ของชีวิตคฤหัสถ์
12.65.24
साधूनामर्चनीयानां पूजासु विदितात्मनाम् ।
पालनं पुरुषव्याघ्र गृहाश्रमपदं भवेत् ॥ १२.६५.२४ ॥
ข้าแต่ยอดบุรุษผู้ดุจพยัคฆ์ การบูชาผู้ดีที่ควรแก่การเคารพและรู้จักตน และการดูแลท่านเหล่านั้น นั่นแหละควรเป็นฐานของชีวิตคฤหัสถ์
12.65.25
आश्रमस्थानि भूतानि यस्य वेश्मनि भारत ।
भुञ्जते विपुलं भोज्यं तद्गार्हस्थ्यं युधिष्ठिर ॥ १२.६५.२५ ॥
ข้าแต่ภารตะ ชีวิตคฤหัสถ์คือชีวิตที่ในเรือนของผู้ใด สรรพสัตว์ที่อาศัยอยู่ในอาศรมทั้งหลายได้กินอาหารอันอุดม ข้าแต่ยุธิษฐิระ
12.65.26
यः स्थितः पुरुषो धर्मे धात्रा सृष्टे यथार्थवत् ।
आश्रमाणां हि सर्वेषां फलं प्राप्नोत्यनामयम् ॥ १२.६५.२६ ॥
บุรุษผู้ตั้งมั่นในธรรมตามที่พระผู้สร้างกำหนดไว้โดยถูกต้อง ย่อมได้รับผลอันปราศจากโทษของอาศรมทั้งปวง
12.65.27
यस्मिन्न नश्यन्ति गुणाः कौन्तेय पुरुषे सदा ।
आश्रमस्थं तमप्याहुर्नरश्रेष्ठं युधिष्ठिर ॥ १२.६५.२७ ॥
ข้าแต่บุตรของกุนตี บุรุษที่คุณธรรมไม่เคยเสื่อมสลายในตน แม้ผู้ดำรงอยู่ในอาศรม ก็ยังเรียกท่านว่าเป็นยอดของมนุษย์ ข้าแต่ยุธิษฐิระ
12.65.28
स्थानमानं कुलेमानं वयोमानं तथैव च ।
कुर्वन्वसति सर्वेषु ह्याश्रमेषु युधिष्ठिर ॥ १२.६५.२८ ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระ ผู้ให้เกียรติตามฐานะ ให้เกียรติตามตระกูล และให้เกียรติตามวัย ย่อมอาศัยอยู่ได้ในอาศรมทั้งปวง
12.65.29
देशधर्मांश्च कौन्तेय कुलधर्मास्तथैव च ।
पालयन्पुरुषव्याघ्र राजा सर्वाश्रमी भवेत् ॥ १२.६५.२९ ॥
ข้าแต่บุตรของกุนตี ผู้รักษาธรรมเฉพาะถิ่นและธรรมประจำตระกูล ข้าแต่ยอดบุรุษผู้ดุจพยัคฆ์ พระราชาพึงเป็นผู้ที่ผ่านได้ทุกอาศรม
12.65.30
काले विभूतिं भूतानामुपहारांस्तथैव च ।
अर्हयन्पुरुषव्याघ्र साधूनामाश्रमे वसेत् ॥ १२.६५.३० ॥
ข้าแต่ยอดบุรุษผู้ดุจพยัคฆ์ ในกาลอันควร ให้ทรัพย์และเครื่องบูชาแก่สรรพสัตว์ และให้เกียรติแก่ผู้ดี พึงอาศัยอยู่ในอาศรม
12.65.31
देशधर्मगतश्चापि यो धर्मं प्रत्यवेक्षते ।
सर्वलोकस्य कौन्तेय राजा भवति सोश्रमी ॥ १२.६५.३१ ॥
พระราชาผู้ยังคงแสวงหาธรรม แม้จะได้บรรลุหน้าที่ของแคว้นของตนแล้ว ข้าแต่บุตรของกุนตี พระองค์นั้นย่อมเป็นจักรพรรดิแห่งโลกทั้งปวง และเป็นผู้ดำรงอยู่ตามอาศรม
12.65.32
ये धर्मकुशला लोके धर्मं कुर्वन्ति भारत ।
पालिता यस्य विषये पादांशस्तस्य भूपतेः ॥ १२.६५.३२ ॥
ผู้ที่ชำนาญในธรรมในโลกและปฏิบัติธรรม ข้าแต่ภารตะ ผู้ที่ได้รับการคุ้มครองในแว่นแคว้นของพระองค์ ส่วนหนึ่งในสี่ของผลบุญนั้นเป็นของพระมหากษัตริย์องค์นั้น
12.65.33
धर्मारामान्धर्मपरान्ये न रक्षन्ति मानवान् ।
पार्थिवाः पुरुषव्याघ्र तेषां पापं हरन्ति ते ॥ १२.६५.३३ ॥
กษัตริย์ผู้ไม่คุ้มครองมนุษย์ที่ชื่นชมในธรรมและมุ่งมั่นในธรรม ข้าแต่ยอดบุรุษผู้ดุจพยัคฆ์ กษัตริย์เหล่านั้นย่อมรับบาปของคนเหล่านั้นไปเอง
12.65.34
ये च रक्षासहायाः स्युः पार्थिवानां युधिष्ठिर ।
ते चैवांशहराः सर्वे धर्मे परकृतेऽनघ ॥ १२.६५.३४ ॥
ผู้ที่เป็นผู้ช่วยในการคุ้มครองกษัตริย์ ข้าแต่ยุธิษฐิระ ทุกคนเหล่านั้นก็ย่อมมีส่วนแบ่งในผลนั้นด้วย ข้าแต่ผู้ปราศจากมลทิน พวกเขาย่อมมีส่วนในธรรมที่ผู้อื่นกระทำ
12.65.35
सर्वाश्रमपदेऽप्याहुर्गार्हस्थ्यं दीप्तनिर्णयम् ।
पावनं पुरुषव्याघ्र यद्वयं पर्युपास्महे ॥ १२.६५.३५ ॥
ในที่ตั้งของอาศรมทั้งปวง ท่านทั้งหลายกล่าวว่าชีวิตคฤหัสถ์เป็นชีวิตที่มีความมุ่งมั่นอันรุ่งโรจน์และชำระล้าง ข้าแต่ยอดบุรุษผู้ดุจพยัคฆ์ นั่นคือชีวิตที่พวกเรากำลังปฏิบัติอยู่ในขณะนี้
12.65.36
आत्मोपमस्तु भूतेषु यो वै भवति मानवः ।
न्यस्तदण्डो जितक्रोधः प्रेत्येह लभते सुखम् ॥ १२.६५.३६ ॥
บุคคลที่มองสรรพสัตว์เสมือนตนเอง วางไม้ค้อนลงแล้ว และชนะความโกรธได้ ย่อมได้รับความสุขทั้งในโลกนี้และโลกหน้าหลังความตาย
12.65.37
धर्मोच्छ्रिता सत्यजला शीलयष्टिर्दमध्वजा ।
त्यागवाताध्वगा शीघ्रा नौस्तया सन्तरिष्यति ॥ १२.६५.३७ ॥
เรือลำหนึ่งที่รวดเร็ว ตั้งขึ้นบนธรรม มีความสัตย์เป็นน้ำ มีความประพฤติดีเป็นเสากระโดง มีการข่มใจเป็นธง แล่นไปตามลมแห่งการสละ ด้วยเรือนั้นบุรุษจะข้ามพ้นไปได้
12.65.38
यदा सर्वत्र निर्मुक्तः कामो नास्य हृदि स्थितः ।
यदा सत्यान्वितो वृत्तैस्तदा ब्रह्म सम श्नुते ॥ १२.६५.३८ ॥
เมื่อความปรารถนาถูกปลดปล่อยไปทุกแห่ง และไม่ดำรงอยู่ในใจของเขา เมื่อเขาประกอบด้วยความสัตย์และความประพฤติ ตอนนั้นเขาย่อมบรรลุภาวะที่เสมอด้วยพรหมัน
12.65.39
सुप्रसन्नस्तु भावेन योगेन च नराधिप ।
धर्मं पुरुषशार्दूल प्राप्स्यसे पालने रतः ॥ १२.६५.३९ ॥
ข้าแต่ราชาแห่งมนุษย์ ผู้พอพระทัยยิ่งทั้งด้วยจิตใจและด้วยโยคะ ข้าแต่ยอดบุรุษผู้ดุจพยัคฆ์ เมื่อยินดีในการคุ้มครอง พระองค์จะได้บรรลุธรรม
12.65.40
वेदाध्ययनशीलानां विप्राणां साधुकर्मणाम् ।
पालने यत्नमातिष्ठ सर्वलोकस्य चानघ ॥ १२.६५.४० ॥
ข้าแต่ผู้ปราศจากมลทิน จงพยายามคุ้มครองพราหมณ์ผู้ขยันศึกษาพระเวทและประกอบการดีงาม และคุ้มครองโลกทั้งปวงด้วย
12.65.41
वने चरन्ति ये धर्ममाश्रमेषु च भारत ।
रक्षणात्तच्छतगुणं धर्मं प्राप्नोति पार्थिवः ॥ १२.६५.४१ ॥
ผู้เป็นเชื้อสายภรต ผู้ใดประพฤติธรรมอยู่ในป่าและในอาศรมทั้งหลาย พระราชาที่คุ้มครองผู้นั้นย่อมได้รับธรรมของผู้นั้นเพิ่มขึ้นร้อยเท่า
12.65.42
एष ते विविधो धर्मः पाण्डवश्रेष्ठ कीर्तितः ।
युधिष्ठिर त्वमेनं वै पूर्वं दृष्टं सनातनम् ॥ १२.६५.४२ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ปาณฑพ ธรรมอันหลากหลายนี้ได้ถูกประกาศแก่พระองค์แล้ว ข้าแต่ยุธิษฐิระ พระองค์เคยเห็นธรรมอันนิรันดร์นี้มาก่อนแล้ว
12.65.43
चातुराश्रम्यमैकाग्र्यं चातुर्वर्ण्यं च पाण्डवं ।
धर्मं पुरुषशार्दूल प्राप्स्यसे पालने रतः ॥ १२.६५.४३ ॥
ข้าแต่ปาณฑุบุตร ผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ผู้ยินดีในการคุ้มครองแผ่นดิน พระองค์จะได้รับธรรมแห่งอาศรมทั้งสี่ ความมีจิตตั้งมั่นแน่วแน่ และธรรมแห่งวรรณะทั้งสี่