મહાભારત · અધ્યાય 12.77
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.77.1
केषां प्रभवते राजा वित्तस्य भरतर्षभ ।
कया च वृत्त्या वर्तेत तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.७७.१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, રાજા કોના ધન પર અધિકાર ધરાવે છે? કઈ વૃત્તિથી તેણે જીવવું? હે પિતામહ, તે મને કહો.
12.77.2
अब्राह्मणानां वित्तस्य स्वामी राजेति वैदिकम् ।
ब्राह्मणानां च ये केचिद्विकर्मस्था भवन्त्युत ॥ १२.७७.२ ॥
અબ્રાહ્મણોના ધનનો સ્વામી રાજા છે, એવું વૈદિક વચન છે. અને બ્રાહ્મણોમાંના જે કોઈ વિકર્મમાં સ્થિત હોય છે, તેઓ પણ.
12.77.3
विकर्मस्थाश्च नोपेक्ष्या विप्रा राज्ञा कथंचन ।
इति राज्ञां पुरावृत्तमभिजल्पन्ति साधवः ॥ १२.७७.३ ॥
વિકર્મમાં સ્થિત બ્રાહ્મણોની પણ રાજાએ કોઈ પણ રીતે ઉપેક્ષા ન કરવી. રાજાઓની પુરાતન રીત આ જ છે, એમ સાધુજનો કહે છે.
12.77.4
यस्य स्म विषये राज्ञः स्तेनो भवति वै द्विजः ।
राज्ञ एवापराधं तं मन्यन्ते किल्विषं नृप ॥ १२.७७.४ ॥
જે રાજાના રાજ્યમાં કોઈ બ્રાહ્મણ ચોર બને છે, હે નૃપ, તે અપરાધને લોકો રાજાનો જ દોષ માને છે.
12.77.5
अभिशस्तमिवात्मानं मन्यन्ते तेन कर्मणा ।
तस्माद्राजर्षयः सर्वे ब्राह्मणानन्वपालयन् ॥ १२.७७.५ ॥
તે કર્મથી રાજા પોતાને જાણે આરોપિત માને છે. તેથી બધા રાજર્ષિઓએ બ્રાહ્મણોનું રક્ષણ કર્યું.
12.77.6
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गीतं केकयराजेन हियमाणेन रक्षसा ॥ १२.७७.६ ॥
આ બાબતમાં લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસનું ઉદાહરણ આપે છે, જે કેકય રાજાએ ગાયો હતો, જ્યારે રાક્ષસ તેમનું હરણ કરીને લઈ જતો હતો.
12.77.7
केकयानामधिपतिं रक्षो जग्राह दारुणम् ।
स्वाध्यायेनान्वितं राजन्नरण्ये संशितव्रतम् ॥ १२.७७.७ ॥
કેકયોના અધિપતિને રાક્ષસે ક્રૂરતાથી પકડી લીધો. હે રાજન, તે વનમાં સ્વાધ્યાયથી યુક્ત અને દૃઢવ્રતી હતો.
12.77.8
न मे स्तेनो जनपदे न कदर्यो न मद्यपः ।
नानाहिताग्निर्नायज्वा मा ममान्तरमाविशः ॥ १२.७७.८ ॥
મારા રાજ્યમાં ચોર નથી, કંજૂસ નથી, મદ્યપાન કરનાર નથી; અગ્નિ ન સ્થાપનાર કે યજ્ઞ ન કરનાર નથી. મારા અંતરમાં પ્રવેશ ન કર.
12.77.9
न च मे ब्राह्मणोऽविद्वान्नाव्रती नाप्यसोमपः ।
द्विजातिर्विषये मह्यं मा ममान्तरमाविशः ॥ १२.७७.९ ॥
મારા રાજ્યમાં અજ્ઞાની બ્રાહ્મણ નથી, વ્રતહીન નથી, સોમ ન પીનાર પણ નથી; મારા રાજ્યમાં કોઈ દ્વિજ એવો નથી. મારા અંતરમાં પ્રવેશ ન કર.
12.77.10
नानाप्तदक्षिणैर्यज्ञैर्यजन्ते विषये मम ।
नाधीते चाव्रती कश्चिन्मा ममान्तरमाविशः ॥ १२.७७.१० ॥
મારા રાજ્યમાં પૂર્ણ દક્ષિણા આપીને યજ્ઞ ન કરનાર કોઈ નથી, અભ્યાસ ન કરનાર કોઈ નથી, વ્રતહીન પણ કોઈ નથી. મારા અંતરમાં પ્રવેશ ન કર.
12.77.11
अध्यापयन्त्यधीयन्ते यजन्ते याजयन्ति च ।
ददति प्रतिगृह्णन्ति षट्सु कर्मस्ववस्थिताः ॥ १२.७७.११ ॥
તેઓ શીખવે છે, અભ્યાસ કરે છે, યજ્ઞ કરે છે, યજ્ઞ કરાવે છે, દાન આપે છે અને દાન સ્વીકારે છે; તેઓ છ કર્મોમાં સ્થિત છે.
12.77.12
पूजिताः संविभक्ताश्च मृदवः सत्यवादिनः ।
ब्राह्मणा मे स्वकर्मस्था मा ममान्तरमाविशः ॥ १२.७७.१२ ॥
મારા બ્રાહ્મણો સન્માનિત, દાન વહેંચાયેલા, મૃદુ, સત્યવાદી અને પોતાના કર્મોમાં સ્થિત છે. મારા અંતરમાં પ્રવેશ ન કર.
12.77.13
न याचन्ते प्रयच्छन्ति सत्यधर्मविशारदाः ।
नाध्यापयन्त्यधीयन्ते यजन्ते याजयन्ति न ॥ १२.७७.१३ ॥
તેઓ યાચના કરતા નથી, દાન પણ આપતા નથી; સત્યધર્મમાં નિપુણ તેઓ ભણાવતા નથી, ભણતા નથી, યજ્ઞ કરતા નથી, યજ્ઞ કરાવતા પણ નથી.
12.77.14
ब्राह्मणान्परिरक्षन्ति सङ्ग्रामेष्वपलायिनः ।
क्षत्रिया मे स्वकर्मस्था मा ममान्तरमाविशः ॥ १२.७७.१४ ॥
યુદ્ધમાં પીઠ ફેરવ્યા વિના બ્રાહ્મણોનું રક્ષણ કરનારા મારા ક્ષત્રિયો સ્વધર્મમાં સ્થિત છે; તું મારી અંદર પ્રવેશ ન કર.
12.77.15
कृषिगोरक्षवाणिज्यमुपजीवन्त्यमायया ।
अप्रमत्ताः क्रियावन्तः सुवृत्ताः सत्यवादिनः ॥ १२.७७.१५ ॥
ખેતી, ગોરક્ષા અને વેપારથી કપટ વિના જીવન ચલાવે છે; સાવધ, કર્મઠ, સદાચારી અને સત્યવાદી છે.
12.77.16
संविभागं दमं शौचं सौहृदं च व्यपाश्रिताः ।
मम वैश्याः स्वकर्मस्था मा ममान्तरमाविशः ॥ १२.७७.१६ ॥
સંવિભાગ, દમ, શૌચ અને સૌહાર્દનો આશ્રય લેનારા મારા વૈશ્યો સ્વકર્મમાં સ્થિત છે; તું મારી અંદર પ્રવેશ ન કર.
12.77.17
त्रीन्वर्णानुपतिष्ठन्ते यथावदनसूयकाः ।
मम शूद्राः स्वकर्मस्था मा ममान्तरमाविशः ॥ १२.७७.१७ ॥
ઈર્ષ્યા વિના ત્રણે વર્ણની યથોચિત સેવા કરનારા મારા શૂદ્રો સ્વકર્મમાં સ્થિત છે; તું મારી અંદર પ્રવેશ ન કર.
12.77.18
कृपणानाथवृद्धानां दुर्बलातुरयोषिताम् ।
संविभक्ताऽस्मि सर्वेषां मा ममान्तरमाविशः ॥ १२.७७.१८ ॥
દીન, અનાથ, વૃદ્ધ, દુર્બળ, રોગી અને સ્ત્રીઓ સૌમાં હું વહેંચાયેલો છું; તું મારી અંદર પ્રવેશ ન કર.
12.77.19
कुलानुरूपधर्माणां प्रस्थितानां यथाविधि ।
अव्युच्छेत्ताऽस्मि सर्वेषां मा ममान्तरमाविशः ॥ १२.७७.१९ ॥
પોતાના કુળને અનુરૂપ ધર્મમાં સ્થિત અને વિધિપૂર્વક પ્રસ્થાન કરેલા સૌનો હું અવિચ્છેદ રક્ષક છું; મારા અંતરમાં પ્રવેશ ન કર.
12.77.20
तपस्विनो मे विषये पूजिताः परिपालिताः ।
संविभक्ताश्च सत्कृत्य मा ममान्तरमाविशः ॥ १२.७७.२० ॥
મારા રાજ્યમાં તપસ્વીઓ સન્માનિત, સુરક્ષિત અને આદરપૂર્વક પોષાય છે; મારા અંતરમાં પ્રવેશ ન કર.
12.77.21
नासंविभज्य भोक्ताऽस्मि न विशामि परस्त्रियम् ।
स्वतन्त्रो जातु न क्रीडे मा ममान्तरमाविशः ॥ १२.७७.२१ ॥
વહેંચ્યા વિના હું ભોજન કરતો નથી, પરસ્ત્રી પાસે જતો નથી, સ્વચ્છંદ થઈને કદી ક્રીડા કરતો નથી; મારા અંતરમાં પ્રવેશ ન કર.
12.77.22
नाब्रह्मचारी भिक्षावान्भिक्षुर्वा ब्रह्मचर्यवान् ।
अनृत्विजा हुतं नास्ति मा ममान्तरमाविशः ॥ १२.७७.२२ ॥
બ્રહ્મચર્ય ન પાળનાર ભિક્ષાજીવી નથી, બ્રહ્મચર્યવાન જ ભિક્ષુ છે; ઋત્વિજ વિના હોમ થતો નથી; મારા અંતરમાં પ્રવેશ ન કર.
12.77.23
कृतं राज्यं मया सर्वं राज्यस्थेनापि कार्यवत् ।
नाहं व्युत्क्रामितः सत्यान्मा ममान्तरमाविशः ॥ १२.७७.२३ ॥
રાજા રહીને મેં રાજ્યનાં સર્વ કાર્યો યથોચિત રીતે કર્યાં છે; હું સત્યથી ક્યારેય ચલિત થયો નથી; મારા અંતરમાં પ્રવેશ ન કર.
12.77.24
नावजानाम्यहं वैद्यान्न वृद्धान्न तपस्विनः ।
राष्ट्रे स्वपति जागर्मि मा ममान्तरमाविशः ॥ १२.७७.२४ ॥
હું વૈદ્યો, વૃદ્ધો કે તપસ્વીઓની અવગણના કરતો નથી; રાષ્ટ્રમાં સૂતો હોઉં ત્યારે પણ હું જાગતો રહું છું; મારા અંતરમાં પ્રવેશ ન કર.
12.77.25
शुक्लकर्मास्मि सर्वत्र न दुर्गतिभयं मम ।
धर्मचारी गृहस्थश्च मा ममान्तरमाविशः ॥ १२.७७.२५ ॥
હું સર્વત્ર શુદ્ધ કર્મ કરનાર છું; દુર્ગતિનો ભય મને નથી. હું ધર્મનું આચરણ કરનાર ગૃહસ્થ છું; મારા અંતરમાં પ્રવેશ ન કર.
12.77.26
वेदाध्ययनसंपन्नस्तपस्वी सत्यधर्मवित् ।
स्वामी सर्वस्य राष्ट्रस्य धीमान्मम पुरोहितः ॥ १२.७७.२६ ॥
વેદાધ્યયનથી સંપન્ન, તપસ્વી, સત્યધર્મને જાણનાર, સમગ્ર રાષ્ટ્રના સ્વામી અને બુદ્ધિમાન એવા મારા પુરોહિત.
12.77.27
दानेन दिव्यानभिवाञ्छामि लोकान् ।
सत्येनाथ ब्राह्मणानां च गुप्त्या।
शुश्रूषया चापि गुरूनुपैमि ।
न मे भयं विद्यते राक्षसेभ्यः ॥ १२.७७.२७ ॥
દાનથી હું દિવ્ય લોકોની ઇચ્છા રાખું છું; સત્યથી, બ્રાહ્મણોના રક્ષણથી અને સેવાથી ગુરુઓ પાસે પહોંચું છું. રાક્ષસોથી મને ભય નથી.
12.77.28
न मे राष्ट्रे विधवा ब्रह्मबन्धु ।
र्न ब्राह्मणः कितवो नोत चोरः।
नायाज्ययाजी न च पापकर्मा ।
न मे भयं विद्यते राक्षसेभ्यः ॥ १२.७७.२८ ॥
મારા રાષ્ટ્રમાં કોઈ વિધવા, નામમાત્રનો બ્રાહ્મણ, જુગારી કે ચોર નથી; અયોગ્યો માટે યજ્ઞ કરનાર કે પાપકર્મી પણ નથી. રાક્ષસોથી મને ભય નથી.
12.77.29
न मे शस्त्रैरनिर्भिन्नं गात्रे व्द्यङ्गुलमन्तरम् ।
धर्मार्थं युध्यमानस्य मा ममान्तरमाविशः ॥ १२.७७.२९ ॥
ધર્મ માટે યુદ્ધ કરતા મારા શરીર પર શસ્ત્રોથી ન વિંધાયેલી બે આંગળ જેટલી પણ જગ્યા નથી; મારા અંતરમાં પ્રવેશ ન કર.
12.77.30
गोब्राह्मणेभ्यो यज्ञेभ्यो नित्यं स्वस्त्ययनं मम ।
आशासते जना राष्ट्रे मा ममान्तरमाविशः ॥ १२.७७.३० ॥
ગાયો, બ્રાહ્મણો અને યજ્ઞોને કારણે મારું સદા કલ્યાણ થાય છે; રાષ્ટ્રના લોકો મારા માટે મંગળની આશા રાખે છે. મારા અંતરમાં પ્રવેશ ન કર.
12.77.31
नारीणां व्यभिचाराच्च अन्यायाच्च महीक्षिताम् ।
विप्राणां कर्मदोषाच्च प्रजानां जायते भयम् ॥ १२.७७.३१ ॥
સ્ત્રીઓના વ્યભિચારથી, રાજાઓના અન્યાયથી અને બ્રાહ્મણોના કર્મદોષથી પ્રજામાં ભય ઉત્પન્ન થાય છે.
12.77.32
अवृष्टिर्मारको दोषः सततं क्षुद्भयानि च ।
विग्रहश्च सदा तस्मिन्देशे भवति दारुणः ॥ १२.७७.३२ ॥
વરસાદનો અભાવ, ઘાતક દોષ, સતત ભૂખનો ભય અને કલહ — તે દેશમાં આ હંમેશાં ભયંકર હોય છે.
12.77.33
यक्षरक्षःपिशाचेभ्यो नासुरेभ्यः कथंचन ।
भयमुत्पद्यते तत्र यत्र विप्राः सुसंयताः ॥ १२.७७.३३ ॥
જ્યાં બ્રાહ્મણો સારી રીતે સંયમી હોય છે, ત્યાં યક્ષો, રાક્ષસો, પિશાચો અથવા અસુરોથી કોઈ રીતે ભય ઉત્પન્ન થતો નથી.
12.77.34
गन्धर्वाप्सरसः सिद्धाः पन्नगाश्च सरीसृपाः ।
मानवान्न जिघांसन्ति यत्र नार्यः पतिव्रताः ॥ १२.७७.३४ ॥
જ્યાં સ્ત્રીઓ પતિવ્રતા હોય છે, ત્યાં ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, સિદ્ધો, સર્પો અને સરીસૃપો મનુષ્યોને મારવાની ઇચ્છા રાખતા નથી.
12.77.35
ब्राह्मणः क्षत्रिया वैश्या यत्र शूद्राश्च धार्मिकाः ।
नाऽनावृष्टिभयं तत्र न दुर्भिक्षं न विभ्रमः ॥ १२.७७.३५ ॥
જ્યાં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને ધાર્મિક શૂદ્રો હોય છે, ત્યાં અનાવૃષ્ટિનો ભય નથી, દુષ્કાળ નથી, ભ્રમ પણ નથી.
12.77.36
धार्मिको यत्र भूपालो न तत्रास्ति पराभवः ।
उत्पाता न च दृश्यन्ते न दिव्या न च मानुषाः ॥ १२.७७.३६ ॥
જ્યાં ધાર્મિક રાજા હોય છે, ત્યાં પરાજય નથી; ત્યાં દૈવી કે માનુષી ઉત્પાત દેખાતા નથી.
12.77.37
यस्मात्सर्वास्ववस्थासु धर्ममेवान्ववेक्षसे ।
तस्मात्प्राप्नुहि कैकेय गृहं स्वस्ति व्रजाम्यहम् ॥ १२.७७.३७ ॥
કારણ કે તું બધી પરિસ્થિતિઓમાં ધર્મનો જ વિચાર કરે છે; તેથી હે કૈકેય, ઘરે પહોંચ; હું કલ્યાણ સાથે જાઉં છું.
12.77.38
येषां गोब्राह्मणा रक्ष्याः प्रजा रक्ष्याश्च केकय ।
न रक्षोऽभ्यो भयं तेषां कुत एव तु पातकम् ॥ १२.७७.३८ ॥
જેઓ ગાય, બ્રાહ્મણો અને પ્રજાનું રક્ષણ કરે છે, હે કેકય, તેમને રાક્ષસોથી ભય નથી; તો તેમને પાપ ક્યાંથી?
12.77.39
येषां पुरोगमा विप्रा येषां ब्रह्म परं बलम् ।
सुरक्षितास्तथा विप्रास्ते वै स्वर्गजितो नृपाः ॥ १२.७७.३९ ॥
જેમની આગળ બ્રાહ્મણો છે, જેમનું પરમ બળ બ્રહ્મ છે, અને બ્રાહ્મણો સુરક્ષિત છે, એવા રાજાઓ ખરેખર સ્વર્ગજયી છે.
12.77.40
तस्माद्द्विजातीन्रक्षेत ते हि रक्षन्ति रक्षिताः ।
आशीरेषां भवेद्राजन्राज्ञां सम्यक्प्रवर्तताम् ॥ १२.७७.४० ॥
તેથી રાજાએ દ્વિજોનું રક્ષણ કરવું; રક્ષિત થયેલા તેઓ પણ તેનું રક્ષણ કરે છે. હે રાજન, જે રાજાઓ સારી રીતે આચરણ કરે છે તેમને આ જ આશીર્વાદ હો.
12.77.41
तस्माद्राज्ञा विशेषेण विकर्मस्था द्विजातयः ।
नियम्याः संविभज्याश्च प्रजानुग्रहकारणात् ॥ १२.७७.४१ ॥
તેથી રાજાએ ખાસ કરીને પોતાના કર્મથી ચૂકેલા દ્વિજોને નિયંત્રિત કરવા, અને પ્રજા પર અનુગ્રહ કરવા તેમને આજીવિકા પણ વહેંચવી.
12.77.42
एवं यो वर्तते राजा पौरजानपदेष्विह ।
अनुभूयेह भद्राणि प्राप्नोतीन्द्रसलोकताम् ॥ १२.७७.४२ ॥
આ રીતે નગરવાસીઓ અને ગ્રામવાસીઓ વચ્ચે વર્તનાર રાજા અહીં કલ્યાણ અનુભવી ઇન્દ્રલોક પામે છે.