మహాభారతం · అధ్యాయం 12.82
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.82.1
एषा प्रथमतो वृत्तिर्द्वितीयां शृणु भारत ।
यः कश्चिद्वेदयेदर्थं राज्ञा रक्ष्यः स मानवः ॥ १२.८२.१ ॥
ఇది మొదటి నడవడి; భారతా, రెండవదాన్ని విను. ఏ మనిషి రాజుకు ధనం గురించి తెలియజేస్తాడో, ఆ మనిషిని రాజు రక్షించాలి.
12.82.2
ह्रियमाणममात्येन भृत्यो वा यदि वा भृतः ।
यो राजकोशं नश्यन्तमाचक्षीत युधिष्ठिर ॥ १२.८२.२ ॥
యుధిష్ఠిరా, మంత్రి అపహరిస్తున్నదాన్ని, లేదా సేవకుడు లేదా కూలివాడు, రాజకోశం నశిస్తున్నదాన్ని చూస్తే, దాన్ని తెలియజేయాలి.
12.82.3
श्रोतव्यमस्य च रहो रक्ष्यश्चामात्यतो भवेत् ।
अमात्या ह्यपहर्तारो भूयिष्ठं घ्नन्ति भारत ॥ १२.८२.३ ॥
అతని మాటను రహస్యంగా వినాలి, మంత్రుల నుండి అతనికి రక్షణ ఇవ్వాలి; భారతా, మంత్రులే ఎక్కువగా అపహరించేవారు, వారు అనేకులను చంపుతారు.
12.82.4
राजकोशस्य गोप्तारं राजकोशविलोपकाः ।
समेत्य सर्वे बाधन्ते स विनश्यत्यरक्षितः ॥ १२.८२.४ ॥
రాజకోశానికి కాపలావాడిని, రాజకోశాన్ని దోచేవారందరూ కలిసి బాధిస్తారు; అతడు రక్షణ లేక నశిస్తాడు.
12.82.5
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मुनिः कालकवृक्षीयः कौसल्यं यदुवाच ह ॥ १२.८२.५ ॥
ఈ విషయంలో ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని ఉదాహరిస్తారు, కాలకవృక్షీయ మునీంద్రుడు కోసలుని రాజుతో చెప్పినది.
12.82.6
कोसलानामाधिपत्यं संप्राप्तं क्षेमदर्शिनम् ।
मुनिः कालकवृक्षीय आजगोमेति नः श्रुतम् ॥ १२.८२.६ ॥
కోసలుల ఆధిపత్యాన్ని పొంది, క్షేమాన్ని చూసే రాజుతో కాలకవృక్షీయ మునీంద్రుడు — అని మేము విన్నాము.
12.82.7
स काकं पञ्जरे बद्ध्वा विषयं क्षेमदर्शिनः ।
सर्वं पर्यचरद्युक्तः प्रवृत्त्यर्थी पुनः पुनः ॥ १२.८२.७ ॥
అతను కాకిని పంజరంలో బంధించి, క్షేమదర్శి రాజ్యంలోని అన్ని విషయాలను శ్రద్ధగా గమనించాడు; వార్తలు తెలుసుకోవాలనే కోరికతో మళ్ళీ మళ్ళీ అలా చేశాడు.
12.82.8
अधीये वायसीं विद्यां शंसन्ति मम वायसाः ।
अनागतमतीतं च यच्च संप्रति वर्तते ॥ १२.८२.८ ॥
నేను కాకుల విద్యను నేర్చుకున్నాను; కాకులు నాకు భవిష్యత్తు, గతం, ఇప్పుడు జరుగుతున్నది చెబుతాయి.
12.82.9
इति राष्ट्रे परिपतन्बहुभिः पुरुषैः सह ।
सर्वेषां राजयुक्तानां दुष्कृतं परिदृष्टवान् ॥ १२.८२.९ ॥
ఈ విధంగా రాష్ట్రంలో అనేకమంది పురుషులతో తిరుగుతూ, రాజోద్యోగులందరి దుష్కృత్యాలను అతను చూశాడు.
12.82.10
स बुद्ध्वा तस्य राष्ट्रस्य व्यवसायं हि सर्वशः ।
राजयुक्तापचारांश्च सर्वान्बुद्ध्वा ततस्ततः ॥ १२.८२.१० ॥
అతను ఆ రాష్ట్రంలోని అన్ని కార్యకలాపాలను పూర్తిగా తెలుసుకున్నాడు; రాజోద్యోగుల అన్ని అపరాధాలను తెలుసుకొని, తరువాత తరువాత మరింత తెలుసుకున్నాడు.
12.82.11
ततः स काकमादाय राजानं द्रष्टुमागमत् ।
सर्वज्ञोऽस्मीति वचनं ब्रुवाणः संशितव्रतः ॥ १२.८२.११ ॥
అప్పుడు అతను కాకిని తీసుకొని రాజును చూడటానికి వచ్చాడు; 'నేను సర్వజ్ఞుడను' అని పలుకుతూ, దృఢ వ్రతం కలవాడై.
12.82.12
स स्म कौसल्यमागम्य राजामात्यमलंकृतम् ।
प्राह काकस्य वचनादमुत्रेदं त्वया कृतम् ॥ १२.८२.१२ ॥
అతను కౌసల్యునివద్దకు వచ్చి, అలంకృతుడైన రాజుతో, మంత్రితో ఇలా అన్నాడు: 'కాకి మాట ప్రకారం, అక్కడ నీవు ఇది చేశావు.'
12.82.13
असौ चासौ च जानीते राजकेशस्त्वया हृतः ।
एवमाख्याति काकोऽयं तच्छीघ्रमनुगम्यताम् ॥ १२.८२.१३ ॥
ఇతడూ, అతడూ రాజకోశాన్ని నువ్వు అపహరించావని తెలుసు. ఈ కాకం ఇలా చెబుతోంది; కాబట్టి వెంటనే దాన్ని అనుసరించండి.
12.82.14
तथाऽन्यानपि स प्राह राजकोशहरांस्तदा ।
न चास्य वचनं किंचिदनृतं श्रूयते क्वचित् ॥ १२.८२.१४ ॥
అలాగే అతడు అప్పుడు రాజకోశాన్ని అపహరించిన ఇతరులను కూడా చెప్పాడు. అతని మాటలో ఎక్కడా అసత్యం కొంచెమైనా వినబడదు.
12.82.15
तेन विप्रकृताः सर्वे राजयुक्ताः कुरूद्वह ।
तमतिक्रम्य सुप्तं तु निशि काकमपोथयन् ॥ १२.८२.१५ ॥
అతని వల్ల రాజోద్యోగులందరూ అవమానం పొందారు, కురుశ్రేష్ఠుడా. అతన్ని విడిచి, రాత్రి నిద్రపోతున్న ఆ కాకాన్ని వారు కొట్టారు.
12.82.16
वायसं तु विनिर्भिन्नं दृष्ट्वा वाणेन पञ्जरे ।
पूर्वाह्णे ब्राह्मणो वाक्यं क्षेमदर्शिनमब्रवीत् ॥ १२.८२.१६ ॥
పంజరంలో బాణంతో గుచ్చబడిన కాకాన్ని చూసి, పూర్వాహ్నంలో బ్రాహ్మణుడు క్షేమాన్ని చూసేవానితో ఈ మాట పలికాడు.
12.82.17
राजंस्त्वामभयं याचे प्रभुं प्राणधनेश्वरम् ।
अनुज्ञातस्त्वया ब्रूयां वचनं भवतो हितम् ॥ १२.८२.१७ ॥
ఓ రాజా, ప్రాణానికీ ధనానికీ ప్రభువైన నిన్ను నేను అభయం కోరుతున్నాను. నీ అనుమతి పొంది నీకు హితమైన మాటను చెప్తాను.
12.82.18
मित्रार्थमभिसंतप्तो भक्त्या सर्वात्मनाऽऽगतः ।
ह्रियन्ते हि महार्थाश्च पुरुषे विक्रमत्यपि ॥ १२.८२.१८ ॥
మిత్రుని కోసం అత్యంత సంతాపంతో, భక్తితో, సర్వాత్మతో వచ్చాను. పురుషుడు పరాక్రమం చూపినా మహత్తరమైన అర్థాలు అపహరించబడతాయి.
12.82.19
संबुबोधयिषुर्मित्रं सदश्वमिव सारथिः ।
अतिमन्युप्रसक्तो हि प्रसह्य हितकारणात् ॥ १२.८२.१९ ॥
స్నేహితుడికి బుద్ధి చెప్పాలనుకునేవాడు, మంచి గుర్రాన్ని సారథి అదుపు చేసినట్లు, తీవ్ర కోపంలో మునిగిన వానిని అతని మేలు కోసం బలవంతంగానైనా నడిపించాలి.
12.82.20
तथाविधस्य सुहृदा क्षन्तव्यं संविजानता ।
ऐश्वर्यमिच्छता नित्यं पुरुषेण बुभूषता ॥ १२.८२.२० ॥
అలాంటి వ్యక్తిని, విషయాన్ని తెలుసుకున్న స్నేహితుడు క్షమించాలి; ఎల్లప్పుడూ ఐశ్వర్యాన్ని కోరుకుంటూ దానిని పొందాలనుకునే మనిషిని కూడా అలాగే క్షమించాలి.
12.82.21
तं राजा प्रत्युवाचेदं यत्किंचिन्मां भवान्वदेत् ।
कस्मादहं न क्षमेयमाकाङ्क्षन्नात्मनो हितम् ॥ १२.८२.२१ ॥
రాజు అతనికి ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: 'మీరు నాకు ఏమి చెప్పినా, నా స్వంత హితాన్ని కోరుకునే నేను ఎందుకు సహించకూడదు?'
12.82.22
ब्राह्मण प्रतिजाने ते प्रब्रूहि यदिहेच्छसि ।
करिष्यामि हि ते वाक्यं यन्मां विप्र प्रवक्ष्यसि ॥ १२.८२.२२ ॥
బ్రాహ్మణుడా, నీకు మాట ఇస్తున్నాను; ఇక్కడ నువ్వు ఏది కోరుకుంటావో చెప్పు. విప్రుడా, నువ్వు నాతో చెప్పే మాటను నేను ఖచ్చితంగా చేస్తాను.
12.82.23
विद्वान्नयानपायांश्च भयाख्यातॄन्भयानि च ।
भक्त्या वृत्तिं समाख्यातुं भवतोऽन्तिकमागतः ॥ १२.८२.२३ ॥
నీతి యొక్క లాభనష్టాలను, భయాలను ప్రకటించేవారిని, భయాలను తెలుసుకున్నవాడినై, భక్తితో మీ ప్రవర్తనను వివరించడానికి మీ సమీపానికి వచ్చాను.
12.82.24
प्रागेवोक्तं तु दोषोऽयमाचार्यैर्नृपसेवनम् ।
अगतेः कुगतिर्ह्येषा या राज्ञा सहजीविका ॥ १२.८२.२४ ॥
ఆచార్యులు ముందే చెప్పారు: రాజును సేవించడం ఒక దోషం; ఆశ్రయం లేనివారికి ఇది చెడుమార్గం; రాజుతో కలిసి జీవనం సాగించడం ఇలాంటిదే.
12.82.25
आशीविषैश्च तस्याहुः संगमं यस्य राजभिः ।
बहुमित्रांश्च राजानो बह्वभित्रास्तथैव च ॥ १२.८२.२५ ॥
రాజులతో సంబంధం ఉన్నవాడికి అది విషసర్పాలతో సంబంధంగా చెబుతారు. రాజులకు అనేక మిత్రులు ఉంటారు, అలాగే అనేక శత్రువులు కూడా ఉంటారు.
12.82.26
तेभ्यः सर्वेभ्य एवाहुर्भयं राजोपजीविनाम् ।
तथाऽस्य राजतो राजन्मुहुर्तादागतं भयम् ॥ १२.८२.२६ ॥
రాజును ఆశ్రయించి జీవించేవారికి వారందరివల్లే భయం వస్తుందని చెబుతారు. ఓ రాజా, అలాగే అతనికి రాజు వల్లనే క్షణంలో భయం వచ్చిపడుతుంది.
12.82.27
नैकान्तेनाप्रमादो हि शक्यः कर्तुं महीपतौ ।
न तु प्रमादः कर्तव्यः कथंचिद्भूतिमिच्छता ॥ १२.८२.२७ ॥
రాజు విషయంలో పూర్తిగా అప్రమత్తంగా ఉండటం సాధ్యం కాదు. కానీ శ్రేయస్సును కోరేవాడు ఏ విధంగానూ అజాగ్రత్తగా ఉండకూడదు.
12.82.28
प्रमादात्स्खलते बुद्धिः स्खलतो नास्ति जीवितम् ।
अग्निं दीप्तमिवासीदेद्राजानप्नुपशिक्षितः ॥ १२.८२.२८ ॥
అజాగ్రత్త వల్ల బుద్ధి జారుతుంది; జారినవాడికి జీవితం ఉండదు. రాజు సేవలో బాగా శిక్షణ పొందినవాడు మండుతున్న అగ్నిని సమీపించినట్లు రాజును సమీపించాలి.
12.82.29
आशीविषमिव क्रुद्धं प्रभुं प्राणधनेश्वरम् ।
यत्नेनोपचरेन्नित्यं नाहमस्मीति मानवः ॥ १२.८२.२९ ॥
కోపించిన విషసర్పంలా, ప్రాణానికి మరియు ధనానికి ప్రభువైన రాజును, 'నేను ఏమీ కాదు' అని భావించి, మనిషి ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా సేవించాలి.
12.82.30
दुर्व्याहृताच्छङ्कमानो दुःस्थिताद्दुरनुष्ठितात् ।
दुरासदाद्दुर्वृजिनादिङ्गिताद्ध्यायितादपि ॥ १२.८२.३० ॥
చెడు మాటలు, చెడు స్థితి, చెడు ప్రవర్తన, అందుకోలేని కఠినత, దుష్టత, సంజ్ఞ, చివరికి ఆలోచన వల్ల కూడా భయపడుతూ (జాగ్రత్తగా ఉండాలి).
12.82.31
देवतेव हि सर्वार्थान्कुर्याद्राजा प्रसादितः ।
वैश्वानर इव क्रुद्धः समूलमपि निर्दहेत् ॥ १२.८२.३१ ॥
రాజు ప్రసన్నుడైతే దేవతవలె అన్ని కోరికలను నెరవేర్చగలడు; కోపిస్తే వైశ్వానర అగ్నివలె వేరుతో సహా దహించగలడు.
12.82.32
इति राजन्यमः प्राह वर्तते च तथैव तत् ।
अथ भूयांसमेवार्थं करिष्यामि पुनः पुनः ॥ १२.८२.३२ ॥
ఇలా రాజన్యశ్రేష్ఠుడు చెప్పాడు: 'అది అలాగే ఉంది. ఇప్పుడు ఇంకా గొప్ప ప్రయోజనాన్ని మళ్ళీ మళ్ళీ సాధిస్తాను.'
12.82.33
ददात्यत्मद्विधोऽऽमात्यो बुद्धिसाहाय्यमापदि ।
वायसस्त्वेष मे राजन्नन्तकायाभिसंहितः ॥ १२.८२.३३ ॥
నా వంటి మంత్రి ఆపదలో బుద్ధి సహాయాన్ని ఇస్తాడు. రాజా, ఈ కాకి నా కోసం యముడిచే పంపబడింది.
12.82.34
न च मेऽत्र भवान्गर्ह्यो न च येषां भवान्प्रियः ।
हिताहितांस्तु बुद्ध्येथा मापरोक्षमतिर्भव ॥ १२.८२.३४ ॥
ఇక్కడ మీరు నాకు నిందార్హులు కారు, మీరు ప్రియులుగా భావించేవారు కూడా కారు. హితాహితాలను మీరు తెలుసుకోండి; కనబడనిదానిని గుర్తించలేని బుద్ధిగలవారు కావద్దు.
12.82.35
ये त्वादानपरा एव वसन्ति भवतो गृहे ।
अभूतिकामा भूतानां तादृशैर्मेऽभिसंहितम् ॥ १२.८२.३५ ॥
మీ ఇంట్లో నివసించేవారు కేవలం గ్రహించడంలోనే నిమగ్నమై, ప్రాణుల వినాశాన్ని కోరుకునేవారు; అలాంటివారి చేతనే నాకు వ్యతిరేకంగా ఇది పన్నబడింది.
12.82.36
यो वा भवद्विनाशेन राज्यमिच्छत्यनन्तरम् ।
आन्तरैराभेसंधाय राजन्सिद्ध्यति नान्यथा ॥ १२.८२.३६ ॥
మీ వినాశం ద్వారా తరువాతి రాజ్యాన్ని కోరేవాడు, లోపలివారితో కుట్ర పన్ని, రాజా, సిద్ధిస్తాడు; లేకపోతే కాదు.
12.82.37
तेषामहं भयाद्राजन्गमिष्याम्यन्यमाश्रमम् ।
तैर्हि मे संधितो बाणः काके निपतितः प्रभो ॥ १२.८२.३७ ॥
రాజా, వారి భయంతో నేను మరొక ఆశ్రమానికి వెళ్తాను; వారివల్లనే నా సంధించిన బాణం కాకిపై పడింది, ప్రభూ.
12.82.38
छझना मम काकश्च गमितो यमसादनम् ।
दृष्टं ह्येतन्मया राजंस्तपोदीर्घेन चक्षुषा ॥ १२.८२.३८ ॥
మోసంతో నా కాకిని కూడా యమలోకానికి పంపారు. రాజా, నా సుదీర్ఘ తపస్సుతో పొందిన దృష్టితో నేను దీన్ని చూశాను.
12.82.39
बहुनक्रझषग्राहां तिमिंगिलगणैर्युताम् ।
काकेन वालिशेनेमामतार्षमहमापगाम् ॥ १२.८२.३९ ॥
అనేక మొసళ్ళు, చేపలు, సొరచేపలు, తిమింగిలాల గుంపులతో నిండిన ఈ నదిని ఆ మూర్ఖపు కాకితో కలిసి నేను దాటాను.
12.82.40
स्थाण्वश्मकण्टकवर्तीं सिंह व्याघ्रसमाकुलाम् ।
दुरासदां दुष्प्रसहां गुहां हैमवतीमिव। ॥ १२.८२.४० ॥
స్తంభాలు, రాళ్లు, ముళ్లతో కూడిన మార్గం కలిగిన, సింహాలు పులులతో నిండిన, చేరరాని, భరించరాని, హిమాలయ గుహవలె.
12.82.41
अग्निना तामसं दुर्गं नौभिराप्यं च गम्यते ।
राजदुर्गावतरणे नोपायं पण्डिता विदुः ॥ १२.८२.४१ ॥
అగ్నితో చీకటి దుర్గాన్ని దాటుతారు, పడవలతో నీటిమార్గంలో చేరతారు; కానీ రాజదుర్గంలోకి దిగే ఉపాయాన్ని పండితులు ఎరుగరు.
12.82.42
गहनं भवतो राज्यमन्धकारं तमोन्वितम् ।
नेह विश्वसितुं शक्यं भवताऽपि कुतो मया ॥ १२.८२.४२ ॥
మీ రాజ్యం గహనం, చీకటి మరియు అజ్ఞానంతో కూడినది; ఇక్కడ నమ్మడం సాధ్యం కాదు — మీపైనా కాదు, నాపై ఎలా నమ్మగలరు?
12.82.43
अतो नायं शुभो वासस्तुल्ये सदसती इह ।
वधो ह्येवात्र सुकृते दुष्कृते न च संशयः ॥ १२.८२.४३ ॥
కాబట్టి ఇక్కడ సత్తూ అసత్తూ సమానమే; ఇక్కడ శుభమైన నివాసం లేదు. ఇక్కడ సుకృతం చేసేవారికీ దుష్కృతం చేసేవారికీ మరణమే; ఇందులో సందేహం లేదు.
12.82.44
न्यायतो दुष्कृते घातः सुकृते न कथनम् ।
नेह युक्तं स्थिरं स्थातुं जवेनैवाव्रजेद्वुधः ॥ १२.८२.४४ ॥
న్యాయంగా దుష్కృతి చంపబడతాడు; సుకృతి గురించి చెప్పడమూ లేదు. ఇక్కడ స్థిరంగా నిలవడం తగదు; బుద్ధిమంతుడు వేగంగానే వెళ్ళిపోవాలి.
12.82.45
सीता नाम नदी राजन्प्लवो यस्यां निमज्जति ।
तयोपमामिमां मन्ये वागुरां सर्वधातिनीम् ॥ १२.८२.४५ ॥
రాజా, సీత అనే నది ఉంది; అందులో తెప్ప మునిగిపోతుంది. దానితోనే ఈ (నీ స్థితిని) పోల్చుతున్నాను—ఇది సర్వనాశనం చేసే ఉచ్చు.
12.82.46
मधुप्रपातो हि भवान्भोजनं विषसंयुतम् ।
असतामिव ते भावो वर्तते न सतामिव ॥ १२.८२.४६ ॥
నువ్వు తేనెలో పడినవాడివి; నీ భోజనం విషంతో కలిసినది. నీ స్వభావం అసతుల్లాగే ఉంది, సతుల్లా కాదు.
12.82.47
आशीविषैः परिवृतः कूपस्त्वमसि पार्थिव ॥ १२.८२.४७ ॥
రాజా, నువ్వు విషసర్పాలతో చుట్టుముట్టబడిన బావి వంటివాడివి.
12.82.48
दुर्गतीर्था बृहत्कूला कावेरी चोरसंयुता ।
नदी मधुरपानीया यथा राजंस्तथा भवान्।
श्वगृध्रगोमायुयुतो राजहंससमो ह्यसि ॥ १२.८२.४८ ॥
కష్టమైన రేవులు, పెద్ద ఒడ్డులు ఉన్న కావేరి నదిలా, తీయని నీరున్న నదిలా, రాజా, నువ్వు ఉన్నావు; కుక్కలు, రాబందులు, నక్కలతో కూడినవాడివైనా రాజహంసలాగా కనిపిస్తావు.
12.82.49
यथाऽऽश्रित्य महावृक्षं कक्षः संवर्धते महान् ।
ततस्तं संवृणोत्येव तमतीत्य च वर्धते ॥ १२.८२.४९ ॥
ఒక పెద్ద చెట్టును ఆశ్రయించి పెద్ద పొద పెరుగుతుంది; తరువాత అది ఆ చెట్టును కప్పివేస్తుంది, దానిని దాటి కూడా పెరుగుతుంది.
12.82.50
तेनैवोग्रेन्धनेनैनं दावो दहति दारुणः ।
तथोपमा ह्यमात्यास्ते राजंस्तान्परिशोधय ॥ १२.८२.५० ॥
అదే ఉగ్ర ఇంధనంతో భయంకరమైన దావానలం దానిని దహిస్తుంది. అలాగే రాజా, ఆ మంత్రులు ఈ ఉపమానానికి సరిపోతారు; వారిని బాగా పరిశీలించి శుద్ధి చేయి.
12.82.51
त्वया चैव कृता राजन्भवता परिपालिताः ।
भवन्तं पर्यवज्ञाय जिघांसन्ति भवत्प्रियम् ॥ १२.८२.५१ ॥
నీ చేతనే వారు తయారయ్యారు, రాజా, నీవే వారిని రక్షించావు; అయినా వారు నిన్ను అలక్ష్యం చేసి, నీకు ప్రియమైనవానిని చంపాలని కోరుతున్నారు.
12.82.52
उषितं शङ्कमानेन प्रमादं परिरक्षता ।
अन्तः सर्प इवागारे वीरपत्न्या इवालये।
शीलं जिज्ञासमानेन राज्ञः साहसजीविनः ॥ १२.८२.५२ ॥
ఇంట్లో పాము ఉన్నట్లు, లేదా వీరుని భార్య ఇంట్లో ఉన్నట్లు, అనుమానంతో, అజాగ్రత్త లేకుండా కాపాడుకుంటూ నివసించి — సాహసంతో జీవించే రాజు స్వభావాన్ని తెలుసుకోవాలని కోరుతూ.
12.82.53
कच्चिज्जितेन्द्रियो राजा कच्चिदस्यान्तरा जिताः ।
कच्चिदेषां प्रियो राजा कच्चिद्राज्ञः प्रियाः प्रजाः ॥ १२.८२.५३ ॥
రాజు ఇంద్రియాలను జయించాడా? అతని అంతరశత్రువులు జయించబడ్డారా? రాజు వీరికి ప్రియుడా? ప్రజలు రాజుకు ప్రియులా?
12.82.54
विजिज्ञासुरिह प्राप्तस्तवाहं राजसत्तम ।
तस्य मे रोचते राजन्क्षुधितस्येव भोजनम् ॥ १२.८२.५४ ॥
రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, నిన్ను తెలుసుకోవాలనే కోరికతో నేను ఇక్కడికి వచ్చాను. రాజా, అది నాకు ఆకలితో ఉన్నవానికి భోజనం వలె ఇష్టమవుతోంది.
12.82.55
अमात्या मे न रोचन्ते वितृष्णस्य यथोदकम् ।
भवतोऽर्थकृदित्येवं मयि ते दोषमादधन्।
विद्यते कारणं नान्यदिति मे नात्र संशयः ॥ १२.८२.५५ ॥
నా మంత్రులు నాకు రుచించరు, దాహం లేనివాడికి నీరు రుచించనట్లు. మీ ప్రయోజనాన్ని చేకూర్చేవారు అనే కారణంతో వారు నా మీద దోషం మోపుతున్నారు. వేరే కారణం లేదు, ఇందులో నాకు సందేహం లేదు.
12.82.56
न हि तेषामहं द्रोग्धा तत्तेषां द्रोहवद्गतम् ।
अरेर्हि दुर्हृदाद्भेयं भग्नपृष्ठादिवोरगात् ॥ १२.८२.५६ ॥
నేను వారికి ద్రోహిని కాను; వారి ద్రోహం వారికే తగిలినట్లుగా ఉంది. శత్రువు నుండి, దుష్టహృదయుడి నుండి భయపడాలి, వెన్ను విరిగిన పాము నుండి భయపడినట్లు.
12.82.57
भूयसा परिहारेण सत्कारेण च भूयसा ।
पूजितो ब्राह्मणश्रेष्ठ भूयो वस गृहे मम ॥ १२.८२.५७ ॥
అధిక గౌరవంతో, గొప్ప సత్కారంతో పూజింపబడి, బ్రాహ్మణోత్తమా, మళ్లీ నా ఇంట్లో నివసించండి.
12.82.58
ये त्वां ब्राह्मण नेच्छन्ति ते न वत्स्यन्ति मे गृहे ।
भवतैव हि तज्ज्ञेयं यत्तदेषामनन्तरम् ॥ १२.८२.५८ ॥
బ్రాహ్మణా, నిన్ను కోరనివారు నా ఇంట్లో నివసించరు. వారి తరువాత ఏమి జరుగుతుందో మీరే తెలుసుకోవాలి.
12.82.59
यथा स्यात्सुधृतो दण्डो यथा च सुकृतं कृतम् ।
तथा समीक्ष्य भगवञ्श्रेयसे विनियुङ्क्ष्व माम् ॥ १२.८२.५९ ॥
దండం బాగా అమలు కావాలని, చేసిన మంచి సరిగా జరగాలని ఆలోచించి, భగవన్, శ్రేయస్సు కోసం నన్ను నియమించండి.
12.82.60
अदर्शयन्निमं दोषमेकैकं दुर्बलं कुरु ।
ततः कारणमाज्ञाय पुरुषंपुरुषं जहि।
एकदोषा हि बहवो मृद्गीयुरपि कण्टकान् ॥ १२.८२.६० ॥
ఈ దోషాన్ని చూపుతూ ఒక్కొక్కరిని బలహీనపరచు. తరువాత కారణం తెలుసుకుని ఒక్కొక్క మనిషిని చంపు. ఒకే దోషం ఉన్న అనేక ముళ్లను కూడా తొక్కివేయవచ్చు.
12.82.61
अर्थे सर्वं जगद्वद्धमर्थेनैव निबध्यते ।
अर्थे दर्पो मनुष्याणां तस्मादर्थं विरोचय ॥ १२.८२.६१ ॥
సంపదలోనే సమస్త జగత్తు బంధింపబడి ఉంది; సంపదతోనే అది బంధింపబడుతుంది. సంపదలోనే మనుషులకు గర్వం ఉంది; కాబట్టి సంపదను వెలిగించు.
12.82.62
एकेनैकस्य दोषेण तद्विरुद्धं प्रचोदय ।
स तस्य दोषानुद्भाव्य तस्यार्थं ग्राहयिष्यति ॥ १२.८२.६२ ॥
ఒకడి ఒక దోషాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని అతనికి వ్యతిరేకంగా ప్రేరేపించు. అతడు వాడి దోషాలను బయటపెట్టి వాడి నుండి ధనాన్ని తీసుకుంటాడు.
12.82.63
सामपूर्वं च केषांचिद्भेदेन च परस्परम् ।
वैरं कारय भूपाल पश्चाद्दण्डं प्रचोदय ॥ १२.८२.६३ ॥
కొందరితో మొదట సామోపాయంతో, తరువాత భేదోపాయంతో పరస్పరం వైరం కలిగించు. ఓ భూపాలా, తరువాత దండాన్ని ప్రయోగించు.
12.82.64
बिल्वेन च यथा बिल्वमाकारं छाद्य बुद्धिमान् ।
अशुद्धं सचिवं राजन्नशुद्धेनैव नाशय ॥ १२.८२.६४ ॥
ఒక బిల్వఫలంతో మరొక బిల్వఫలపు ఆకారాన్ని కప్పినట్లు, ఓ రాజా, బుద్ధిమంతుడు అశుద్ధ మంత్రిని అశుద్ధ ఉపాయంతోనే నాశనం చేయాలి.
12.82.65
मन्त्रभेदभयाद्राजंस्तस्मादेतद्ब्रवीमि ते ॥ १२.८२.६५ ॥
ఓ రాజా, మంత్రాంశం బయటపడుతుందన్న భయంతో అందుకే నీకు ఇది చెబుతున్నాను.
12.82.66
वयं तु ब्राह्मणा नाम मृदुदण्डाः कृपालवः ।
स्वस्ति चेच्छाम भवतः परेषां च यथाऽऽत्मनः ॥ १२.८२.६६ ॥
మేము బ్రాహ్మణులం; మృదువైన దండం కలవారం, దయామయులం. నీకు, ఇతరులకు, మాకు శుభాన్నే కోరుకుంటాం.
12.82.67
राजन्नात्मानमाचक्षे संबन्धी भवतो ह्यहम् ।
मुनिः कालकवृक्षीय इत्येवमभिसंज्ञितः।
पितुः सखा च भवतः संमतः सत्यसंगरः ॥ १२.८२.६७ ॥
రాజా, నేను మీ బంధువును; నన్ను నేను పరిచయం చేసుకుంటాను. కాలకవృక్ష వంశానికి చెందిన ముని అని నన్ను పిలుస్తారు. మీ తండ్రికి స్నేహితుడిని, మీచే గౌరవింపబడేవాడిని, సత్యప్రతిజ్ఞుడిని.
12.82.68
व्यापन्ने भवतो राज्ये राजन्पितरि संस्थिते ।
सर्वकामान्परित्यज्य तपस्तप्तं तदा मया ॥ १२.८२.६८ ॥
రాజా, మీ రాజ్యం నాశనమై, మీ తండ్రి మరణించినప్పుడు, అప్పుడు నేను సర్వకామాలను విడిచి తపస్సు చేశాను.
12.82.69
स्नेहात्त्वां तु ब्रवीम्येतन्मा भूयो विभ्रो दिति ॥ १२.८२.६९ ॥
ప్రేమతో నేను నీతో ఇది చెబుతున్నాను; మళ్లీ మోహంలో పడకు, ఓ దితి కుమారుడా.
12.82.70
उभे दृष्ट्वा दुःखसुखे राज्यं प्राप्य यदृच्छया ।
राज्येनामात्यसंस्थेन कथं राजन्प्रमाद्यसि ॥ १२.८२.७० ॥
దుఃఖం సుఖం రెండింటినీ చూసి, యాదృచ్ఛికంగా రాజ్యం పొంది, మంత్రుల ఆధారంగా ఉన్న ఈ రాజ్యంతో, రాజా, నువ్వు ఎలా ప్రమాదంలో పడుతున్నావు?
12.82.71
ततो राजकुले नान्दी संजज्ञे भूयसा पुनः ।
पुरोहितकुले चैव संप्राप्ते ब्राह्मणर्षभे ॥ १२.८२.७१ ॥
తరువాత రాజవంశంలో మళ్లీ గొప్ప నాంది (మంగళ ఆశీర్వాదం) జరిగింది; బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడు వచ్చినప్పుడు పురోహిత కులంలోనూ.
12.82.72
एकच्छत्रां महीं कृत्वा कौसल्याय यशस्विने ।
मुनिः कालकवृक्षीय ईजे क्रतुभिरुत्तमैः ॥ १२.८२.७२ ॥
కీర్తిమంతుడైన కౌసల్యుడి కోసం భూమిని ఏకచ్ఛత్రంగా చేసిన తరువాత, కాలకవృక్ష వంశ ముని ఉత్తమ యజ్ఞాలతో యజించాడు.
12.82.73
हितं तद्वचनं श्रुत्वा कौसल्योऽप्यजयन्महीम् ।
तथा च कृतवान्राजा यथोक्तं तेन भारत ॥ १२.८२.७३ ॥
ఆ హితకరమైన మాటను విని కౌసల్యుడు కూడా భూమిని జయించాడు; ఓ భారతా, రాజు అతడు చెప్పినట్లే చేశాడు.