มหาภารตะ · อัธยายะ 12.82
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.82.1
एषा प्रथमतो वृत्तिर्द्वितीयां शृणु भारत ।
यः कश्चिद्वेदयेदर्थं राज्ञा रक्ष्यः स मानवः ॥ १२.८२.१ ॥
นี่คือวิธีปฏิบัติข้อแรก ฟังข้อที่สองเถิด โอ้ลูกหลานของภรตะ ผู้ใดก็ตามที่บอกความจริงเรื่องทรัพย์สินแก่พระราชา บุรุษผู้นั้นพระราชาต้องคุ้มครอง
12.82.2
ह्रियमाणममात्येन भृत्यो वा यदि वा भृतः ।
यो राजकोशं नश्यन्तमाचक्षीत युधिष्ठिर ॥ १२.८२.२ ॥
โอ้ยุธิษฐิระ ผู้ใดก็ตามที่เป็นคนรับใช้หรือลูกจ้าง เห็นคลังหลวงถูกอำมาตย์ขนออกไปหรือกำลังสูญหาย ผู้นั้นควรกราบทูลให้ทราบ
12.82.3
श्रोतव्यमस्य च रहो रक्ष्यश्चामात्यतो भवेत् ।
अमात्या ह्यपहर्तारो भूयिष्ठं घ्नन्ति भारत ॥ १२.८२.३ ॥
ถ้อยคำของเขาควรได้รับการฟังโดยลับ และพระราชาควรคุ้มครองเขาให้พ้นจากเหล่าอำมาตย์ เพราะโอ้ลูกหลานของภรตะ ส่วนใหญ่แล้วอำมาตย์นั่นแหละที่เป็นผู้ยักยอก และพวกเขาย่อมประหัตประหารผู้คนไปมาก
12.82.4
राजकोशस्य गोप्तारं राजकोशविलोपकाः ।
समेत्य सर्वे बाधन्ते स विनश्यत्यरक्षितः ॥ १२.८२.४ ॥
ผู้พิทักษ์คลังหลวงย่อมถูกรังแกโดยพวกโจรปล้นคลังหลวงทั้งหมด ซึ่งมาประชุมกัน เมื่อไม่มีผู้คุ้มครอง เขาก็ย่อมพินาศ
12.82.5
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मुनिः कालकवृक्षीयः कौसल्यं यदुवाच ह ॥ १२.८२.५ ॥
ในเรื่องนี้ พวกเขายังยกเรื่องเล่าโบราณนี้มากล่าวอ้าง ซึ่งฤๅษีผู้สืบสายกาลกวฤกษะได้กล่าวแก่พระราชาแห่งโกศล
12.82.6
कोसलानामाधिपत्यं संप्राप्तं क्षेमदर्शिनम् ।
मुनिः कालकवृक्षीय आजगोमेति नः श्रुतम् ॥ १२.८२.६ ॥
เมื่อได้อำนาจปกครองแคว้นโกศล แก่พระราชาผู้มองหาความเกษม ฤๅษีผู้สืบสายกาลกวฤกษะ — ดังที่เราได้ยินมา
12.82.7
स काकं पञ्जरे बद्ध्वा विषयं क्षेमदर्शिनः ।
सर्वं पर्यचरद्युक्तः प्रवृत्त्यर्थी पुनः पुनः ॥ १२.८२.७ ॥
ท่านขังอีกาไว้ในกรง แล้วเฝ้าดูแลกิจการทั้งหมดของแว่นแคว้นของผู้มองเห็นความมั่นคงอย่างใกล้ชิด ทั้งยังกระตือรือร้นในการแสวงหาข่าวสารซ้ำแล้วซ้ำเล่า
12.82.8
अधीये वायसीं विद्यां शंसन्ति मम वायसाः ।
अनागतमतीतं च यच्च संप्रति वर्तते ॥ १२.८२.८ ॥
ข้าได้เรียนวิชาแห่งอีกา และฝูงอีกาบอกข้าถึงสิ่งที่ยังมาไม่ถึง สิ่งที่ผ่านไปแล้ว และสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นในขณะนี้
12.82.9
इति राष्ट्रे परिपतन्बहुभिः पुरुषैः सह ।
सर्वेषां राजयुक्तानां दुष्कृतं परिदृष्टवान् ॥ १२.८२.९ ॥
ดังนั้น ท่านเที่ยวตรวจตราแว่นแคว้นพร้อมกับผู้คนจำนวนมาก และได้เห็นความประพฤติชั่วของเหล่าข้าราชการทั้งปวงของพระราชา
12.82.10
स बुद्ध्वा तस्य राष्ट्रस्य व्यवसायं हि सर्वशः ।
राजयुक्तापचारांश्च सर्वान्बुद्ध्वा ततस्ततः ॥ १२.८२.१० ॥
ท่านล่วงรู้การดำเนินการทั้งหมดของแว่นแคว้นนั้นโดยสิ้นเชิง และเมื่อรู้ความผิดพลาดของข้าราชการทั้งปวงแล้ว ท่านก็รู้เพิ่มขึ้นทีละขั้นตอนไปเรื่อยๆ
12.82.11
ततः स काकमादाय राजानं द्रष्टुमागमत् ।
सर्वज्ञोऽस्मीति वचनं ब्रुवाणः संशितव्रतः ॥ १२.८२.११ ॥
ครั้นแล้ว ท่านนำอีกามาด้วย แล้วเข้าเฝ้าพระราชา กล่าวว่า "ข้ารู้แจ้งทุกสิ่ง" โดยมั่นคงในคำปฏิญาณของตน
12.82.12
स स्म कौसल्यमागम्य राजामात्यमलंकृतम् ।
प्राह काकस्य वचनादमुत्रेदं त्वया कृतम् ॥ १२.८२.१२ ॥
ท่านเข้าเฝ้าพระราชาแห่งโกศลและอำมาตย์ผู้ประดับประดาแล้ว กล่าวว่า "ตามคำของอีกา ท่านได้ทำสิ่งนี้ไว้ที่โน่น"
12.82.13
असौ चासौ च जानीते राजकेशस्त्वया हृतः ।
एवमाख्याति काकोऽयं तच्छीघ्रमनुगम्यताम् ॥ १२.८२.१३ ॥
ทั้งนี้และทั้งนั้นย่อมรู้ว่าคลังหลวงถูกท่านเอาไป ดังนั้นอีกาตัวนี้จึงประกาศเช่นนี้ ขอให้ติดตามเขาไปโดยเร็วเถิด
12.82.14
तथाऽन्यानपि स प्राह राजकोशहरांस्तदा ।
न चास्य वचनं किंचिदनृतं श्रूयते क्वचित् ॥ १२.८२.१४ ॥
ในทำนองเดียวกัน ท่านก็ได้เอ่ยชื่อคนอื่นที่ปล้นคลังหลวงในเวลานั้นด้วย และในถ้อยคำของเขาไม่เคยได้ยินความเท็จแม้แต่น้อยที่ใดเลย
12.82.15
तेन विप्रकृताः सर्वे राजयुक्ताः कुरूद्वह ।
तमतिक्रम्य सुप्तं तु निशि काकमपोथयन् ॥ १२.८२.१५ ॥
โอ้ผู้ยอดเยี่ยมแห่งกุรุ ข้าราชการทั้งปวงของพระราชาถูกท่านทำให้เดือดร้อน ทั้งหมดจึงข้ามผ่านท่านไป แล้วตีอีกาที่กำลังหลับอยู่ในเวลากลางคืน
12.82.16
वायसं तु विनिर्भिन्नं दृष्ट्वा वाणेन पञ्जरे ।
पूर्वाह्णे ब्राह्मणो वाक्यं क्षेमदर्शिनमब्रवीत् ॥ १२.८२.१६ ॥
เมื่อพราหมณ์เห็นอีกาถูกลูกศรแทงทะลุอยู่ในกรง ในเวลาก่อนเที่ยง เขาจึงกล่าวถ้อยคำนี้แก่ผู้มองหาความเกษม
12.82.17
राजंस्त्वामभयं याचे प्रभुं प्राणधनेश्वरम् ।
अनुज्ञातस्त्वया ब्रूयां वचनं भवतो हितम् ॥ १२.८२.१७ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าขอความปลอดภัยจากพระองค์ ผู้เป็นเจ้าแห่งชีวิตและทรัพย์สิน ขอได้รับอนุญาตจากพระองค์ ข้าจะกล่าวถ้อยคำที่เป็นประโยชน์แก่พระองค์
12.82.18
मित्रार्थमभिसंतप्तो भक्त्या सर्वात्मनाऽऽगतः ।
ह्रियन्ते हि महार्थाश्च पुरुषे विक्रमत्यपि ॥ १२.८२.१८ ॥
ข้าเดือดร้อนอย่างยิ่งเพราะเห็นแก่มิตร และได้มาด้วยความภักดีและด้วยทั้งตัวตนของข้า เพราะสิ่งสำคัญยิ่งทั้งหลายย่อมถูกพรากไป แม้มนุษย์จะแสดงความกล้าหาญอยู่ก็ตาม
12.82.19
संबुबोधयिषुर्मित्रं सदश्वमिव सारथिः ।
अतिमन्युप्रसक्तो हि प्रसह्य हितकारणात् ॥ १२.८२.१९ ॥
ผู้ที่ปรารถนาจะปลุกสติมิตร ควรเหมือนสารถีกับม้าดี ยับยั้งผู้ที่ยึดติดอยู่กับความโกรธอันรุนแรงด้วยการบังคับ เพื่อประโยชน์แก่ตัวเขาเอง
12.82.20
तथाविधस्य सुहृदा क्षन्तव्यं संविजानता ।
ऐश्वर्यमिच्छता नित्यं पुरुषेण बुभूषता ॥ १२.८२.२० ॥
ผู้เช่นนั้นควรได้รับการอภัยจากมิตรผู้เข้าใจ และผู้ชายที่ปรารถนาอำนาจอยู่เสมอและต้องการบรรลุอำนาจนั้น ก็ควรได้รับการอภัยเช่นกัน
12.82.21
तं राजा प्रत्युवाचेदं यत्किंचिन्मां भवान्वदेत् ।
कस्मादहं न क्षमेयमाकाङ्क्षन्नात्मनो हितम् ॥ १२.८२.२१ ॥
พระราชาตรัสตอบเขาว่า ไม่ว่าท่านจะกล่าวอะไรกับข้าพเจ้า เหตุใดข้าพเจ้าจะไม่อดทนฟังไว้ เมื่อปรารถนาประโยชน์ของตนเอง
12.82.22
ब्राह्मण प्रतिजाने ते प्रब्रूहि यदिहेच्छसि ।
करिष्यामि हि ते वाक्यं यन्मां विप्र प्रवक्ष्यसि ॥ १२.८२.२२ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ ข้าพเจ้ารับปากท่าน จงกล่าวออกมาทั้งหมดที่ท่านปรารถนาในที่นี้เถิด ข้าแต่ผู้รู้ ข้าพเจ้าจะทำตามถ้อยคำที่ท่านกล่าวแก่ข้าพเจ้าอย่างแน่นอน
12.82.23
विद्वान्नयानपायांश्च भयाख्यातॄन्भयानि च ।
भक्त्या वृत्तिं समाख्यातुं भवतोऽन्तिकमागतः ॥ १२.८२.२३ ॥
เพราะรู้ถึงทั้งผลได้และผลเสียของนโยบาย รู้ทั้งผู้ประกาศความกลัวและตัวความกลัวเอง ข้าพเจ้าจึงเข้ามาใกล้ท่านด้วยความภักดี เพื่ออธิบายการประพฤติของท่าน
12.82.24
प्रागेवोक्तं तु दोषोऽयमाचार्यैर्नृपसेवनम् ।
अगतेः कुगतिर्ह्येषा या राज्ञा सहजीविका ॥ १२.८२.२४ ॥
อาจารย์ทั้งหลายได้กล่าวไว้แล้วว่า การรับใช้กษัตริย์เป็นโทษ สำหรับผู้ไร้ที่พึ่ง นี่คือทางที่เลวร้าย เพราะการดำรงชีวิตร่วมกับกษัตริย์เป็นเช่นนั้น
12.82.25
आशीविषैश्च तस्याहुः संगमं यस्य राजभिः ।
बहुमित्रांश्च राजानो बह्वभित्रास्तथैव च ॥ १२.८२.२५ ॥
ว่ากันว่าผู้ที่คบหาอยู่กับกษัตริย์ เหมือนคบหากับงูพิษ กษัตริย์มีมิตรมากมาย และก็มีศัตรูมากมายเช่นกัน
12.82.26
तेभ्यः सर्वेभ्य एवाहुर्भयं राजोपजीविनाम् ।
तथाऽस्य राजतो राजन्मुहुर्तादागतं भयम् ॥ १२.८२.२६ ॥
ว่ากันว่า ผู้ที่ดำรงชีพด้วยการรับใช้กษัตริย์ย่อมมีภัยจากทุกฝ่ายเหล่านั้น ข้าแต่พระราชา ภัยก็มาถึงผู้นั้นจากพระราชาเองได้ในชั่วขณะเดียว
12.82.27
नैकान्तेनाप्रमादो हि शक्यः कर्तुं महीपतौ ।
न तु प्रमादः कर्तव्यः कथंचिद्भूतिमिच्छता ॥ १२.८२.२७ ॥
การปราศจากความประมาทโดยสิ้นเชิงนั้นทำไม่ได้แน่นอน เมื่ออยู่กับผู้ปกครองแผ่นดิน แต่ผู้ที่ปรารถนาความเจริญรุ่งเรืองจะประมาทในทางใดทางหนึ่งไม่ได้เด็ดขาด
12.82.28
प्रमादात्स्खलते बुद्धिः स्खलतो नास्ति जीवितम् ।
अग्निं दीप्तमिवासीदेद्राजानप्नुपशिक्षितः ॥ १२.८२.२८ ॥
เพราะความประมาท สติปัญญาย่อมพลาด และผู้ที่พลาดแล้วก็ไม่มีชีวิตอยู่ได้ ผู้ที่ได้รับการฝึกฝนในการรับใช้กษัตริย์ พึงเข้าไปหาพระองค์เหมือนเข้าไปใกล้ไฟที่กำลังลุกโชน
12.82.29
आशीविषमिव क्रुद्धं प्रभुं प्राणधनेश्वरम् ।
यत्नेनोपचरेन्नित्यं नाहमस्मीति मानवः ॥ १२.८२.२९ ॥
มนุษย์พึงรับใช้เจ้านาย ผู้เป็นใหญ่เหนือชีวิตและทรัพย์สิน ผู้โกรธเกรี้ยวดุจงูพิษอยู่เสมอด้วยความระมัดระวัง โดยคิดว่า ข้าพเจ้าไม่ใช่อะไรเลย
12.82.30
दुर्व्याहृताच्छङ्कमानो दुःस्थिताद्दुरनुष्ठितात् ।
दुरासदाद्दुर्वृजिनादिङ्गिताद्ध्यायितादपि ॥ १२.८२.३० ॥
ต้องหวาดระแวงต่อถ้อยคำที่พูดผิด ตำแหน่งที่ไม่มั่นคง การกระทำที่ผิดพลาด อุปนิสัยที่โหดร้ายและเข้าถึงยาก การทำชั่ว ท่าทาง หรือแม้แต่ความคิดในใจ
12.82.31
देवतेव हि सर्वार्थान्कुर्याद्राजा प्रसादितः ।
वैश्वानर इव क्रुद्धः समूलमपि निर्दहेत् ॥ १२.८२.३१ ॥
กษัตริย์ที่ทรงพอพระทัย ย่อมทำให้สำเร็จทุกประสงค์ได้ดุจเทพเจ้า แต่เมื่อทรงพิโรธ ก็เผาผลาญคนได้ทั้งรากทั้งโคนเหมือนไฟไวศวานร
12.82.32
इति राजन्यमः प्राह वर्तते च तथैव तत् ।
अथ भूयांसमेवार्थं करिष्यामि पुनः पुनः ॥ १२.८२.३२ ॥
ผู้เป็นยอดแห่งกษัตริย์กล่าวเช่นนี้ว่า เป็นอย่างนั้นจริง บัดนี้ข้าพเจ้าจะทำประโยชน์ที่ใหญ่ยิ่งกว่านั้นซ้ำแล้วซ้ำอีก
12.82.33
ददात्यत्मद्विधोऽऽमात्यो बुद्धिसाहाय्यमापदि ।
वायसस्त्वेष मे राजन्नन्तकायाभिसंहितः ॥ १२.८२.३३ ॥
อำมาตย์อย่างข้าพเจ้าย่อมให้ความช่วยเหลือด้วยปัญญาในยามวิบัติ ข้าแต่พระราชา กาตัวนี้ถูกความตายส่งมาต่อสู้กับข้าพเจ้า
12.82.34
न च मेऽत्र भवान्गर्ह्यो न च येषां भवान्प्रियः ।
हिताहितांस्तु बुद्ध्येथा मापरोक्षमतिर्भव ॥ १२.८२.३४ ॥
ที่นี่ท่านไม่ได้ถูกข้าพเจ้าตำหนิ และคนที่ท่านรักก็ไม่ได้ถูกตำหนิ จงแยกแยะสิ่งที่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นโทษให้ได้ อย่าเป็นผู้มีปัญญาที่มองไม่เห็นสิ่งที่อยู่เบื้องหน้า
12.82.35
ये त्वादानपरा एव वसन्ति भवतो गृहे ।
अभूतिकामा भूतानां तादृशैर्मेऽभिसंहितम् ॥ १२.८२.३५ ॥
ส่วนคนที่อาศัยอยู่ในเรือนของท่านด้วยความยึดถือเอาเป็นของตนเท่านั้น และปรารถนาความพินาศของสรรพชีวิต เรื่องนี้ได้ถูกคิดขึ้นมาต่อสู้กับข้าพเจ้าโดยคนเหล่านั้น
12.82.36
यो वा भवद्विनाशेन राज्यमिच्छत्यनन्तरम् ।
आन्तरैराभेसंधाय राजन्सिद्ध्यति नान्यथा ॥ १२.८२.३६ ॥
ผู้ใดปรารถนาราชสมบัติต่อจากท่าน โดยวางแผนกับคนในวงใน เพื่อให้ท่านพินาศ ข้าแต่พระราชา ผู้นั้นจะสำเร็จได้ก็ด้วยวิธีนี้เท่านั้น ไม่มีทางอื่น
12.82.37
तेषामहं भयाद्राजन्गमिष्याम्यन्यमाश्रमम् ।
तैर्हि मे संधितो बाणः काके निपतितः प्रभो ॥ १२.८२.३७ ॥
ข้าแต่พระราชา เพราะความกลัวต่อคนเหล่านั้น ข้าพเจ้าจะไปยังอาศรมอื่น เพราะลูกศรที่ข้าพเจ้าเล็งไว้ได้ตกลงบนกานั้นเพราะพวกเขา ข้าแต่เจ้านาย
12.82.38
छझना मम काकश्च गमितो यमसादनम् ।
दृष्टं ह्येतन्मया राजंस्तपोदीर्घेन चक्षुषा ॥ १२.८२.३८ ॥
กาของข้าพเจ้าก็ถูกส่งไปยังที่อยู่ของยมด้วยกลอุบาย ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้าได้เห็นเรื่องนี้ด้วยดวงตาที่ได้มาจากการบำเพ็ญตบะอันยาวนานของข้าพเจ้า
12.82.39
बहुनक्रझषग्राहां तिमिंगिलगणैर्युताम् ।
काकेन वालिशेनेमामतार्षमहमापगाम् ॥ १२.८२.३९ ॥
แม่น้ำสายนี้เต็มไปด้วยจระเข้ ปลา และฉลามมากมาย และมีฝูงปลาติมิงคิลาอยู่เป็นจำนวนมาก ข้าพเจ้าได้ข้ามแม่น้ำนี้มาพร้อมกับกาโง่ตัวนั้น
12.82.40
स्थाण्वश्मकण्टकवर्तीं सिंह व्याघ्रसमाकुलाम् ।
दुरासदां दुष्प्रसहां गुहां हैमवतीमिव। ॥ १२.८२.४० ॥
ทางเดินของถ้ำนั้นเต็มไปด้วยตอไม้ หินและหนาม เต็มไปด้วยสิงโตและเสือ เข้าไปใกล้ได้ยาก ทนได้ยาก ดุจถ้ำแห่งเทือกเขาหิมาลัย
12.82.41
अग्निना तामसं दुर्गं नौभिराप्यं च गम्यते ।
राजदुर्गावतरणे नोपायं पण्डिता विदुः ॥ १२.८२.४१ ॥
ป่าอันมืดมิดต้องข้ามด้วยไฟ และต้องไปถึงทางน้ำด้วยเรือ แต่บัณฑิตไม่รู้วิธีเข้าไปในป้อมของกษัตริย์
12.82.42
गहनं भवतो राज्यमन्धकारं तमोन्वितम् ।
नेह विश्वसितुं शक्यं भवताऽपि कुतो मया ॥ १२.८२.४२ ॥
แคว้นของท่านกว้างใหญ่เต็มไปด้วยความมืดและความหม่นหมอง ที่นี่ไม่อาจวางใจได้ แม้แต่ในท่าน จะป่วยการกล่าวถึงข้าพเจ้าเลยเป็นอย่างไร
12.82.43
अतो नायं शुभो वासस्तुल्ये सदसती इह ।
वधो ह्येवात्र सुकृते दुष्कृते न च संशयः ॥ १२.८२.४३ ॥
เหตุฉะนี้ ที่นี่จึงไม่ใช่ที่พักอันเป็นมงคล ผู้ดีและผู้ชั่วที่นี่เสมอกัน ที่นี่ ผู้ทำความดีและผู้ทำความชั่วย่อมต้องตายเหมือนกันเป็นแน่ ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้
12.82.44
न्यायतो दुष्कृते घातः सुकृते न कथनम् ।
नेह युक्तं स्थिरं स्थातुं जवेनैवाव्रजेद्वुधः ॥ १२.८२.४४ ॥
ตามความยุติธรรม ผู้ทำชั่วย่อมถูกลงโทษ ส่วนผู้ทำดีไม่มีการกล่าวถึง ไม่สมควรที่จะอยู่ที่นี่อย่างมั่นคง ผู้มีปัญญาควรรีบจากไปโดยเร็ว
12.82.45
सीता नाम नदी राजन्प्लवो यस्यां निमज्जति ।
तयोपमामिमां मन्ये वागुरां सर्वधातिनीम् ॥ १२.८२.४५ ॥
ข้าแต่พระราชา มีแม่น้ำชื่อสีดา แพจะจมลงในแม่น้ำนั้น ข้าพเจ้าเปรียบเทียบสถานการณ์นี้ของพระองค์กับแม่น้ำนั้น และเห็นว่าเป็นบ่วงที่ทำลายทุกสิ่ง
12.82.46
मधुप्रपातो हि भवान्भोजनं विषसंयुतम् ।
असतामिव ते भावो वर्तते न सतामिव ॥ १२.८२.४६ ॥
พระองค์เปรียบเหมือนผู้ตกลงไปในน้ำผึ้ง และอาหารของพระองค์ก็ปนด้วยยาพิษ จิตใจของพระองค์เหมือนของคนชั่ว ไม่เหมือนของคนดี
12.82.47
आशीविषैः परिवृतः कूपस्त्वमसि पार्थिव ॥ १२.८२.४७ ॥
ข้าแต่พระราชา พระองค์เปรียบเหมือนบ่อน้ำที่ถูกงูพิษล้อมรอบ
12.82.48
दुर्गतीर्था बृहत्कूला कावेरी चोरसंयुता ।
नदी मधुरपानीया यथा राजंस्तथा भवान्।
श्वगृध्रगोमायुयुतो राजहंससमो ह्यसि ॥ १२.८२.४८ ॥
เหมือนแม่น้ำกาเวรีที่มีท่าข้ามลำบากและฝั่งกว้างใหญ่ มีน้ำจืดหวาน ข้าแต่พระราชา พระองค์ก็เป็นเช่นนั้น แม้จะมีสุนัข แร้ง และหมาจิ้งจอกอยู่รายล้อม พระองค์ก็เหมือนหงส์ของกษัตริย์
12.82.49
यथाऽऽश्रित्य महावृक्षं कक्षः संवर्धते महान् ।
ततस्तं संवृणोत्येव तमतीत्य च वर्धते ॥ १२.८२.४९ ॥
เหมือนพุ่มไม้ใหญ่ที่เติบโตอาศัยต้นไม้ใหญ่ มันแผ่คลุมต้นไม้นั้น และเติบโตจนเกินกว่าต้นไม้
12.82.50
तेनैवोग्रेन्धनेनैनं दावो दहति दारुणः ।
तथोपमा ह्यमात्यास्ते राजंस्तान्परिशोधय ॥ १२.८२.५० ॥
ไฟป่าอันร้ายกาจเผาพุ่มไม้นั้นด้วยเชื้อเพลิงที่ร้อนแรงนั้นเอง ข้าแต่พระราชา อำมาตย์ของพระองค์ก็เป็นอุปมาเช่นนั้น จงตรวจสอบพวกเขาให้ทั่วถึง และชำระให้บริสุทธิ์เถิด
12.82.51
त्वया चैव कृता राजन्भवता परिपालिताः ।
भवन्तं पर्यवज्ञाय जिघांसन्ति भवत्प्रियम् ॥ १२.८२.५१ ॥
ข้าแต่พระราชา พวกเขาได้รับการสร้างขึ้นโดยพระองค์เอง และได้รับการคุ้มครองโดยพระองค์ แต่กลับดูหมิ่นพระองค์ และปรารถนาจะฆ่าผู้เป็นที่รักของพระองค์
12.82.52
उषितं शङ्कमानेन प्रमादं परिरक्षता ।
अन्तः सर्प इवागारे वीरपत्न्या इवालये।
शीलं जिज्ञासमानेन राज्ञः साहसजीविनः ॥ १२.८२.५२ ॥
ผู้ที่อยู่อาศัยด้วยความระแวงระวัง คอยป้องกันความประมาท เหมือนอยู่ในเรือนที่มีงูซ่อนอยู่ข้างใน หรือในที่พักของภรรยาวีรบุรุษ ปรารถนาจะรู้นิสัยของกษัตริย์ผู้ดำรงชีวิตด้วยความกล้าหาญ
12.82.53
कच्चिज्जितेन्द्रियो राजा कच्चिदस्यान्तरा जिताः ।
कच्चिदेषां प्रियो राजा कच्चिद्राज्ञः प्रियाः प्रजाः ॥ १२.८२.५३ ॥
กษัตริย์ได้ชนะอินทรีย์ของตนแล้วหรือยัง ศัตรูภายในของพระองค์ได้รับการปราบแล้วหรือยัง กษัตริย์เป็นที่รักของพวกเขาหรือไม่ ประชาชนเป็นที่รักของกษัตริย์หรือไม่
12.82.54
विजिज्ञासुरिह प्राप्तस्तवाहं राजसत्तम ।
तस्य मे रोचते राजन्क्षुधितस्येव भोजनम् ॥ १२.८२.५४ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ ข้าพเจ้ามาที่นี่ด้วยความปรารถนาจะรู้จักพระองค์ ข้าแต่พระราชา สิ่งนั้นเป็นที่พอพระทัยของข้าพเจ้า เหมือนอาหารที่เป็นที่พอใจของผู้หิวโหย
12.82.55
अमात्या मे न रोचन्ते वितृष्णस्य यथोदकम् ।
भवतोऽर्थकृदित्येवं मयि ते दोषमादधन्।
विद्यते कारणं नान्यदिति मे नात्र संशयः ॥ १२.८२.५५ ॥
อำมาตย์ของข้าพเจ้าไม่เป็นที่พอใจของข้าพเจ้า เหมือนน้ำที่ไม่เป็นที่พอใจของผู้ไม่กระหาย พวกเขาเป็นผู้กระทำประโยชน์ให้แก่พระองค์ จึงโยนความผิดมาให้ข้าพเจ้า ไม่มีเหตุอื่น ข้าพเจ้าไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้
12.82.56
न हि तेषामहं द्रोग्धा तत्तेषां द्रोहवद्गतम् ।
अरेर्हि दुर्हृदाद्भेयं भग्नपृष्ठादिवोरगात् ॥ १२.८२.५६ ॥
ข้าพเจ้ามิได้เป็นผู้ทรยศต่อพวกเขา การทรยศของพวกเขาได้ย้อนกลับมาสู่ตัวพวกเขาเอง ต้องระวังศัตรู คือผู้มีใจชั่วร้าย เหมือนงูที่หลังหัก
12.82.57
भूयसा परिहारेण सत्कारेण च भूयसा ।
पूजितो ब्राह्मणश्रेष्ठ भूयो वस गृहे मम ॥ १२.८२.५७ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่พราหมณ์ ขอท่านได้รับการยกย่องด้วยความเคารพอย่างยิ่งและการต้อนรับอย่างยิ่ง ขอท่านจงกลับมาพำนักในเรือนของข้าพเจ้าอีกครั้งเถิด
12.82.58
ये त्वां ब्राह्मण नेच्छन्ति ते न वत्स्यन्ति मे गृहे ।
भवतैव हि तज्ज्ञेयं यत्तदेषामनन्तरम् ॥ १२.८२.५८ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ ผู้ใดไม่ปรารถนาท่าน ผู้นั้นจะไม่พำนักในเรือนของข้าพเจ้า ท่านเองนั่นแหละควรรู้ว่าจะเกิดอะไรขึ้นต่อจากพวกเขา
12.82.59
यथा स्यात्सुधृतो दण्डो यथा च सुकृतं कृतम् ।
तथा समीक्ष्य भगवञ्श्रेयसे विनियुङ्क्ष्व माम् ॥ १२.८२.५९ ॥
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอพิจารณาดูว่าจะทำอย่างไรให้การลงโทษได้รับการรักษาไว้โดยชอบ และการกระทำที่ดีที่ได้ทำไปแล้วจะได้รับการปฏิบัติอย่างถูกต้อง แล้วขอแต่งตั้งข้าพเจ้าเพื่อประโยชน์แห่งความดีเถิด
12.82.60
अदर्शयन्निमं दोषमेकैकं दुर्बलं कुरु ।
ततः कारणमाज्ञाय पुरुषंपुरुषं जहि।
एकदोषा हि बहवो मृद्गीयुरपि कण्टकान् ॥ १२.८२.६० ॥
จงแสดงความผิดนี้ออกมา ทำให้แต่ละคนอ่อนแอลง แล้วเมื่อรู้ต้นเหตุ จงสังหารไปทีละคน แม้หนามจำนวนมาก แต่ละอันมีความผิดเพียงอย่างเดียว ก็อาจถูกเหยียบย่ำให้แหลกได้
12.82.61
अर्थे सर्वं जगद्वद्धमर्थेनैव निबध्यते ।
अर्थे दर्पो मनुष्याणां तस्मादर्थं विरोचय ॥ १२.८२.६१ ॥
โลกทั้งสิ้นถูกผูกมัดด้วยทรัพย์ และผูกมัดด้วยทรัพย์เท่านั้น ความทระนงของมนุษย์อยู่ที่ทรัพย์ เพราะฉะนั้นจงเพาะทรัพย์เถิด
12.82.62
एकेनैकस्य दोषेण तद्विरुद्धं प्रचोदय ।
स तस्य दोषानुद्भाव्य तस्यार्थं ग्राहयिष्यति ॥ १२.८२.६२ ॥
จงยุยงให้คนหนึ่งต่อต้านอีกคนหนึ่งด้วยโทษเพียงข้อเดียวของเขา เมื่อเปิดโปงโทษของเขาแล้ว เขาจะให้อีกฝ่ายยอมสละทรัพย์ของตน
12.82.63
सामपूर्वं च केषांचिद्भेदेन च परस्परम् ।
वैरं कारय भूपाल पश्चाद्दण्डं प्रचोदय ॥ १२.८२.६३ ॥
กับบางคนให้เริ่มด้วยการประนีประนอมก่อน แล้วจึงก่อให้เกิดความแตกแยก ทำให้พวกเขาเป็นศัตรูกันเอง ภายหลังจงยุยงให้ลงโทษ โอ้ผู้ปกครองแผ่นดิน
12.82.64
बिल्वेन च यथा बिल्वमाकारं छाद्य बुद्धिमान् ।
अशुद्धं सचिवं राजन्नशुद्धेनैव नाशय ॥ १२.८२.६४ ॥
เหมือนผลพิลวะลูกหนึ่งซ่อนรูปของผลพิลวะอีกลูกหนึ่ง ผู้มีปัญญาก็พึงทำลายอำมาตย์ที่ไม่บริสุทธิ์ด้วยอุบายที่ไม่บริสุทธิ์ โอ้พระราชา
12.82.65
मन्त्रभेदभयाद्राजंस्तस्मादेतद्ब्रवीमि ते ॥ १२.८२.६५ ॥
โอ้พระราชา ด้วยความกลัวการเปิดเผยความลับ ข้าพเจ้าจึงกล่าวเรื่องนี้แก่พระองค์
12.82.66
वयं तु ब्राह्मणा नाम मृदुदण्डाः कृपालवः ।
स्वस्ति चेच्छाम भवतः परेषां च यथाऽऽत्मनः ॥ १२.८२.६६ ॥
ส่วนพวกเราเป็นพราหมณ์ ลงโทษอย่างอ่อนโยนและมีความเมตตา เราปรารถนาความสวัสดีแก่พระองค์ แก่ผู้อื่น และแก่ตนเองเท่าเทียมกัน
12.82.67
राजन्नात्मानमाचक्षे संबन्धी भवतो ह्यहम् ।
मुनिः कालकवृक्षीय इत्येवमभिसंज्ञितः।
पितुः सखा च भवतः संमतः सत्यसंगरः ॥ १२.८२.६७ ॥
โอ้พระราชา ข้าพเจ้าขอประกาศตนว่าเป็นญาติของพระองค์ ข้าพเจ้าถูกเรียกขานว่าฤๅษีแห่งวงศ์กาลกวฤกษ์ เป็นสหายของพระบิดาของพระองค์ ทรงเป็นที่เคารพของพระองค์ ผู้ยึดมั่นในคำปฏิญาณอันสัตย์จริง
12.82.68
व्यापन्ने भवतो राज्ये राजन्पितरि संस्थिते ।
सर्वकामान्परित्यज्य तपस्तप्तं तदा मया ॥ १२.८२.६८ ॥
โอ้พระราชา เมื่ออาณาจักรของพระองค์ถูกทำลาย และพระบิดาของพระองค์สิ้นพระชนม์แล้ว ข้าพเจ้าจึงละทิ้งความปรารถนาทั้งปวง แล้วบำเพ็ญตบะในครั้งนั้น
12.82.69
स्नेहात्त्वां तु ब्रवीम्येतन्मा भूयो विभ्रो दिति ॥ १२.८२.६९ ॥
ด้วยความรัก ข้าพเจ้าจึงกล่าวสิ่งนี้แก่พระองค์ อย่าได้หลงไปอีกเลย โอ้บุตรของทิติ
12.82.70
उभे दृष्ट्वा दुःखसुखे राज्यं प्राप्य यदृच्छया ।
राज्येनामात्यसंस्थेन कथं राजन्प्रमाद्यसि ॥ १२.८२.७० ॥
เมื่อได้เห็นทั้งทุกข์และสุข และได้ครองราชย์โดยบังเอิญ โอ้พระราชา เหตุใดพระองค์จึงประมาทเช่นนี้ ทั้งที่ราชอาณาจักรตั้งอยู่บนรากฐานของอำมาตย์
12.82.71
ततो राजकुले नान्दी संजज्ञे भूयसा पुनः ।
पुरोहितकुले चैव संप्राप्ते ब्राह्मणर्षभे ॥ १२.८२.७१ ॥
จากนั้น ในราชวงศ์ก็เกิดมงคลนาทีอันยิ่งใหญ่ขึ้นอีกครั้ง และในตระกูลปุโรหิตก็เช่นกัน เมื่อพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดได้มาถึง
12.82.72
एकच्छत्रां महीं कृत्वा कौसल्याय यशस्विने ।
मुनिः कालकवृक्षीय ईजे क्रतुभिरुत्तमैः ॥ १२.८२.७२ ॥
เมื่อได้ทำให้แผ่นดินอยู่ใต้ร่มฉัตรเดียวเพื่อเการสัลยะผู้มีเกียรติยศ ฤๅษีแห่งวงศ์กาลกวฤกษ์ได้บูชายัญด้วยพิธีกรรมอันประเสริฐยิ่ง
12.82.73
हितं तद्वचनं श्रुत्वा कौसल्योऽप्यजयन्महीम् ।
तथा च कृतवान्राजा यथोक्तं तेन भारत ॥ १२.८२.७३ ॥
เมื่อได้ฟังคำแนะนำอันเป็นประโยชน์นั้น เการสัลยะก็ได้พิชิตแผ่นดินเช่นกัน โอ้ภารตะ พระราชาได้ทรงกระทำตามที่ได้รับบอกไว้ทุกประการ