മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.82
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.82.1
एषा प्रथमतो वृत्तिर्द्वितीयां शृणु भारत ।
यः कश्चिद्वेदयेदर्थं राज्ञा रक्ष्यः स मानवः ॥ १२.८२.१ ॥
ഇതാണ് ആദ്യത്തെ നടപടി; ഭാരതാ, രണ്ടാമത്തേത് കേൾക്കുക. ധനത്തെക്കുറിച്ച് രാജാവിനെ അറിയിക്കുന്ന ഏതൊരു മനുഷ്യനെയും രാജാവ് സംരക്ഷിക്കണം.
12.82.2
ह्रियमाणममात्येन भृत्यो वा यदि वा भृतः ।
यो राजकोशं नश्यन्तमाचक्षीत युधिष्ठिर ॥ १२.८२.२ ॥
യുധിഷ്ഠിരാ, മന്ത്രിയാൽ അപഹരിക്കപ്പെടുന്നതോ, ഭൃത്യനോ കൂലിക്കാരനോ, രാജകോശം നശിക്കുന്നത് കാണുന്നവൻ അതറിയിക്കണം.
12.82.3
श्रोतव्यमस्य च रहो रक्ष्यश्चामात्यतो भवेत् ।
अमात्या ह्यपहर्तारो भूयिष्ठं घ्नन्ति भारत ॥ १२.८२.३ ॥
അവന്റെ വാക്ക് രഹസ്യമായി കേൾക്കണം; മന്ത്രിമാരിൽ നിന്ന് അവനെ സംരക്ഷിക്കണം; ഭാരതാ, മന്ത്രിമാർ തന്നെയാണ് മിക്കപ്പോഴും അപഹരിക്കുന്നവർ, അവർ പലരെയും കൊല്ലുന്നു.
12.82.4
राजकोशस्य गोप्तारं राजकोशविलोपकाः ।
समेत्य सर्वे बाधन्ते स विनश्यत्यरक्षितः ॥ १२.८२.४ ॥
രാജകോശത്തിന്റെ സംരക്ഷകനെ, രാജകോശം കൊള്ളയടിക്കുന്നവരെല്ലാം ഒന്നിച്ചുചേർന്ന് ഉപദ്രവിക്കുന്നു; സംരക്ഷണമില്ലാത്തവൻ നശിക്കുന്നു.
12.82.5
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मुनिः कालकवृक्षीयः कौसल्यं यदुवाच ह ॥ १२.८२.५ ॥
ഇക്കാര്യത്തിൽ ആളുകൾ ഈ പുരാതന ഇതിഹാസം ഉദാഹരിക്കുന്നു; കാലകവൃക്ഷീയ മുനി കൗസല്യനോട് പറഞ്ഞത്.
12.82.6
कोसलानामाधिपत्यं संप्राप्तं क्षेमदर्शिनम् ।
मुनिः कालकवृक्षीय आजगोमेति नः श्रुतम् ॥ १२.८२.६ ॥
കോസലരുടെ ആധിപത്യം നേടി ക്ഷേമം കാണുന്ന രാജാവിനോട് കാലകവൃക്ഷീയ മുനി — എന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു.
12.82.7
स काकं पञ्जरे बद्ध्वा विषयं क्षेमदर्शिनः ।
सर्वं पर्यचरद्युक्तः प्रवृत्त्यर्थी पुनः पुनः ॥ १२.८२.७ ॥
അവൻ കാക്കയെ കൂട്ടിലടച്ച്, ക്ഷേമദർശിയുടെ രാജ്യത്തിലെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ശ്രദ്ധയോടെ നിരീക്ഷിച്ചു; വാർത്തകൾ അറിയാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ വീണ്ടുംവീണ്ടും അങ്ങനെ ചെയ്തു.
12.82.8
अधीये वायसीं विद्यां शंसन्ति मम वायसाः ।
अनागतमतीतं च यच्च संप्रति वर्तते ॥ १२.८२.८ ॥
ഞാൻ കാക്കകളുടെ വിദ്യ പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്; കാക്കകൾ എനിക്ക് ഭാവിയും ഭൂതവും ഇപ്പോൾ നടക്കുന്നതും പറഞ്ഞുതരുന്നു.
12.82.9
इति राष्ट्रे परिपतन्बहुभिः पुरुषैः सह ।
सर्वेषां राजयुक्तानां दुष्कृतं परिदृष्टवान् ॥ १२.८२.९ ॥
ഇങ്ങനെ രാജ്യത്ത് പലരോടൊപ്പം സഞ്ചരിച്ച്, രാജഭൃത്യരെല്ലാവരുടെയും ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ അവൻ കണ്ടു.
12.82.10
स बुद्ध्वा तस्य राष्ट्रस्य व्यवसायं हि सर्वशः ।
राजयुक्तापचारांश्च सर्वान्बुद्ध्वा ततस्ततः ॥ १२.८२.१० ॥
ആ രാജ്യത്തിലെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും അവൻ പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞു; രാജഭൃത്യരുടെ എല്ലാ കുറ്റങ്ങളും അറിഞ്ഞ്, പിന്നെയും പിന്നെയും അറിഞ്ഞു.
12.82.11
ततः स काकमादाय राजानं द्रष्टुमागमत् ।
सर्वज्ञोऽस्मीति वचनं ब्रुवाणः संशितव्रतः ॥ १२.८२.११ ॥
അപ്പോൾ അവൻ കാക്കയെ എടുത്ത് രാജാവിനെ കാണാൻ വന്നു; 'ഞാൻ സർവ്വജ്ഞനാണ്' എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, ദൃഢവ്രതനായി.
12.82.12
स स्म कौसल्यमागम्य राजामात्यमलंकृतम् ।
प्राह काकस्य वचनादमुत्रेदं त्वया कृतम् ॥ १२.८२.१२ ॥
അവൻ കൗസല്യനിൽ വന്ന്, അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട രാജാവിനോടും മന്ത്രിയോടും പറഞ്ഞു: 'കാക്കയുടെ വാക്കിനാൽ, അവിടെ നീ ഇത് ചെയ്തു.'
12.82.13
असौ चासौ च जानीते राजकेशस्त्वया हृतः ।
एवमाख्याति काकोऽयं तच्छीघ्रमनुगम्यताम् ॥ १२.८२.१३ ॥
ഇവനും അവനും രാജകോശം നീ അപഹരിച്ചതറിയുന്നു. ഇങ്ങനെ ഈ കാക്ക പറയുന്നു; അതിനാൽ വേഗം അതിനെ പിന്തുടരുക.
12.82.14
तथाऽन्यानपि स प्राह राजकोशहरांस्तदा ।
न चास्य वचनं किंचिदनृतं श्रूयते क्वचित् ॥ १२.८२.१४ ॥
അതുപോലെ അവൻ അപ്പോൾ രാജകോശം അപഹരിച്ച മറ്റുള്ളവരെയും പറഞ്ഞു. അവന്റെ വാക്കിൽ എവിടെയും ഒരു നുണയും കേൾക്കപ്പെടുന്നില്ല.
12.82.15
तेन विप्रकृताः सर्वे राजयुक्ताः कुरूद्वह ।
तमतिक्रम्य सुप्तं तु निशि काकमपोथयन् ॥ १२.८२.१५ ॥
അവനാൽ എല്ലാ രാജസേവകരും അപമാനിതരായി, കുരുശ്രേഷ്ഠാ. അവനെ ഒഴിവാക്കി, രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങുകയായിരുന്ന ആ കാക്കയെ അവർ അടിച്ചു.
12.82.16
वायसं तु विनिर्भिन्नं दृष्ट्वा वाणेन पञ्जरे ।
पूर्वाह्णे ब्राह्मणो वाक्यं क्षेमदर्शिनमब्रवीत् ॥ १२.८२.१६ ॥
കൂട്ടിൽ അമ്പേറ്റ് കുത്തിത്തുളഞ്ഞ കാക്കയെ കണ്ട്, പൂർവാഹ്നത്തിൽ ബ്രാഹ്മണൻ ക്ഷേമം കാണുന്നവനോട് ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
12.82.17
राजंस्त्वामभयं याचे प्रभुं प्राणधनेश्वरम् ।
अनुज्ञातस्त्वया ब्रूयां वचनं भवतो हितम् ॥ १२.८२.१७ ॥
രാജാവേ, ജീവനും ധനത്തിനും അധിപനായ നിന്നോട് ഞാൻ അഭയം യാചിക്കുന്നു. നിന്റെ അനുമതി ലഭിച്ച് നിനക്ക് ഹിതമായ വാക്ക് ഞാൻ പറയാം.
12.82.18
मित्रार्थमभिसंतप्तो भक्त्या सर्वात्मनाऽऽगतः ।
ह्रियन्ते हि महार्थाश्च पुरुषे विक्रमत्यपि ॥ १२.८२.१८ ॥
സുഹൃത്തിന്റെ ഹിതത്തിനായി അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി, ഭക്തിയോടെ പൂർണാത്മാവോടെ ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു. പുരുഷൻ പരാക്രമം കാട്ടിയാലും മഹത്തായ സമ്പത്തുകൾ അപഹരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.82.19
संबुबोधयिषुर्मित्रं सदश्वमिव सारथिः ।
अतिमन्युप्रसक्तो हि प्रसह्य हितकारणात् ॥ १२.८२.१९ ॥
സുഹൃത്തിനെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, നല്ല കുതിരയെ സാരഥി നിയന്ത്രിക്കുന്നതുപോലെ, അതിക്രോധത്തിൽ മുഴുകിയവനെ അവന്റെ നന്മയ്ക്കായി ബലപൂർവമെങ്കിലും നയിക്കണം.
12.82.20
तथाविधस्य सुहृदा क्षन्तव्यं संविजानता ।
ऐश्वर्यमिच्छता नित्यं पुरुषेण बुभूषता ॥ १२.८२.२० ॥
അങ്ങനെയുള്ളവനെ, കാര്യം അറിയുന്ന സുഹൃത്ത് ക്ഷമിക്കണം; എപ്പോഴും ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിച്ച് അതു നേടാൻ ഇച്ഛിക്കുന്ന മനുഷ്യനെയും അപ്രകാരം ക്ഷമിക്കണം.
12.82.21
तं राजा प्रत्युवाचेदं यत्किंचिन्मां भवान्वदेत् ।
कस्मादहं न क्षमेयमाकाङ्क्षन्नात्मनो हितम् ॥ १२.८२.२१ ॥
രാജാവ് അവനോട് ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'അങ്ങ് എന്നോട് എന്തു പറഞ്ഞാലും, എന്റെ സ്വന്തം നന്മയെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഞാൻ എന്തുകൊണ്ട് ക്ഷമിക്കാതിരിക്കണം?'
12.82.22
ब्राह्मण प्रतिजाने ते प्रब्रूहि यदिहेच्छसि ।
करिष्यामि हि ते वाक्यं यन्मां विप्र प्रवक्ष्यसि ॥ १२.८२.२२ ॥
ബ്രാഹ്മണാ, ഞാൻ അങ്ങേക്ക് വാക്കു നൽകുന്നു; ഇവിടെ അങ്ങ് എന്തു ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ അത് പറഞ്ഞാലും. വിപ്രാ, അങ്ങ് എന്നോട് പറയുന്ന വാക്ക് ഞാൻ തീർച്ചയായും പാലിക്കും.
12.82.23
विद्वान्नयानपायांश्च भयाख्यातॄन्भयानि च ।
भक्त्या वृत्तिं समाख्यातुं भवतोऽन्तिकमागतः ॥ १२.८२.२३ ॥
നീതിയുടെ ഗുണദോഷങ്ങളും ഭയങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നവരെയും ഭയങ്ങളെയും അറിയുന്നവനായി, ഭക്തിയോടെ അങ്ങയുടെ വൃത്തി വിവരിക്കാൻ ഞാൻ അങ്ങയുടെ സമീപത്ത് വന്നിരിക്കുന്നു.
12.82.24
प्रागेवोक्तं तु दोषोऽयमाचार्यैर्नृपसेवनम् ।
अगतेः कुगतिर्ह्येषा या राज्ञा सहजीविका ॥ १२.८२.२४ ॥
ആചാര്യന്മാർ മുമ്പേ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: രാജസേവനം ഒരു ദോഷമാണ്; ആശ്രയമില്ലാത്തവന് ഇത് ദുർഗതിയാണ്; രാജാവിനോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്നത് അങ്ങനെതന്നെ.
12.82.25
आशीविषैश्च तस्याहुः संगमं यस्य राजभिः ।
बहुमित्रांश्च राजानो बह्वभित्रास्तथैव च ॥ १२.८२.२५ ॥
രാജാക്കന്മാരുമായി സംസർഗമുള്ളവന്റെ സംസർഗം വിഷസർപ്പങ്ങളോടൊപ്പമാണെന്ന് പറയുന്നു. രാജാക്കന്മാർക്ക് പലമിത്രങ്ങളും പലശത്രുക്കളും ഉണ്ടാകും.
12.82.26
तेभ्यः सर्वेभ्य एवाहुर्भयं राजोपजीविनाम् ।
तथाऽस्य राजतो राजन्मुहुर्तादागतं भयम् ॥ १२.८२.२६ ॥
രാജാവിനെ ആശ്രയിച്ചു ജീവിക്കുന്നവർക്ക് അവരെല്ലാവരിൽ നിന്നും ഭയം വരുമെന്ന് പറയുന്നു. രാജാവേ, അതുപോലെ അവനു രാജാവിൽ നിന്നുതന്നെ ഒരു നിമിഷത്തിനുള്ളിൽ ഭയം വന്നെത്തുന്നു.
12.82.27
नैकान्तेनाप्रमादो हि शक्यः कर्तुं महीपतौ ।
न तु प्रमादः कर्तव्यः कथंचिद्भूतिमिच्छता ॥ १२.८२.२७ ॥
രാജാവിന്റെ അടുത്ത് പൂർണമായി ജാഗ്രത പാലിക്കുക സാധ്യമല്ല. എന്നാൽ ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഒരു വിധത്തിലും അശ്രദ്ധ കാണിക്കരുത്.
12.82.28
प्रमादात्स्खलते बुद्धिः स्खलतो नास्ति जीवितम् ।
अग्निं दीप्तमिवासीदेद्राजानप्नुपशिक्षितः ॥ १२.८२.२८ ॥
അശ്രദ്ധകൊണ്ട് ബുദ്ധി പിഴയ്ക്കുന്നു; പിഴച്ചവന് ജീവിതമില്ല. രാജസേവയിൽ നന്നായി പരിശീലനം നേടിയവൻ കത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന തീയെ സമീപിക്കുന്നതുപോലെ രാജാവിനെ സമീപിക്കണം.
12.82.29
आशीविषमिव क्रुद्धं प्रभुं प्राणधनेश्वरम् ।
यत्नेनोपचरेन्नित्यं नाहमस्मीति मानवः ॥ १२.८२.२९ ॥
കോപിച്ച വിഷസർപ്പത്തെപ്പോലെ, പ്രാണന്റെയും ധനത്തിന്റെയും ഈശ്വരനായ പ്രഭുവിനെ, 'ഞാൻ ഒന്നുമല്ല' എന്ന ചിന്തയോടെ മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും യത്നത്തോടെ ശുശ്രൂഷിക്കണം.
12.82.30
दुर्व्याहृताच्छङ्कमानो दुःस्थिताद्दुरनुष्ठितात् ।
दुरासदाद्दुर्वृजिनादिङ्गिताद्ध्यायितादपि ॥ १२.८२.३० ॥
ദുഷിച്ച വാക്കുകൾ, ദുഷിച്ച നില, ദുഷിച്ച പ്രവൃത്തി, സമീപിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള സ്വഭാവം, ദുഷ്ടത, സൂചന, ചിന്ത എന്നിവയിൽ നിന്നുപോലും ഭയന്നുകൊണ്ട് (ജാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കണം).
12.82.31
देवतेव हि सर्वार्थान्कुर्याद्राजा प्रसादितः ।
वैश्वानर इव क्रुद्धः समूलमपि निर्दहेत् ॥ १२.८२.३१ ॥
രാജാവ് പ്രസാദിച്ചാൽ ദേവതയെപ്പോലെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും സാധിപ്പിക്കും; കോപിച്ചാൽ വൈശ്വാനര അഗ്നിപോലെ വേരോടെ ദഹിപ്പിക്കും.
12.82.32
इति राजन्यमः प्राह वर्तते च तथैव तत् ।
अथ भूयांसमेवार्थं करिष्यामि पुनः पुनः ॥ १२.८२.३२ ॥
ഇങ്ങനെ രാജന്യശ്രേഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: 'അത് അങ്ങനെതന്നെയാണ്. ഇനി കൂടുതൽ വലിയ ലക്ഷ്യം ഞാൻ ആവർത്തിച്ച് സാധിപ്പിക്കും.'
12.82.33
ददात्यत्मद्विधोऽऽमात्यो बुद्धिसाहाय्यमापदि ।
वायसस्त्वेष मे राजन्नन्तकायाभिसंहितः ॥ १२.८२.३३ ॥
എന്നെപ്പോലൊരു അമാത്യൻ ആപത്തിൽ ബുദ്ധിസഹായം നൽകുന്നു. രാജാവേ, ഈ കാക്ക യമൻ എനിക്കായി അയച്ചതാണ്.
12.82.34
न च मेऽत्र भवान्गर्ह्यो न च येषां भवान्प्रियः ।
हिताहितांस्तु बुद्ध्येथा मापरोक्षमतिर्भव ॥ १२.८२.३४ ॥
ഇവിടെ അങ്ങ് എനിക്ക് നിന്ദ്യനല്ല; അങ്ങ് പ്രിയനായി കരുതുന്നവരും നിന്ദ്യരല്ല. ഹിതാഹിതങ്ങൾ അങ്ങ് തിരിച്ചറിയണം; കാണാത്തതിനെ ഗ്രഹിക്കാത്ത ബുദ്ധിയുള്ളവനാകരുത്.
12.82.35
ये त्वादानपरा एव वसन्ति भवतो गृहे ।
अभूतिकामा भूतानां तादृशैर्मेऽभिसंहितम् ॥ १२.८२.३५ ॥
അങ്ങയുടെ വീട്ടിൽ പാർക്കുന്നവർ കവർച്ചയിൽ മാത്രം മുഴുകിയവരും ജീവികളുടെ നാശം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരുമാണ്; അത്തരക്കാരാൽ എനിക്കെതിരെ ഇത് ആസൂത്രണം ചെയ്യപ്പെട്ടു.
12.82.36
यो वा भवद्विनाशेन राज्यमिच्छत्यनन्तरम् ।
आन्तरैराभेसंधाय राजन्सिद्ध्यति नान्यथा ॥ १२.८२.३६ ॥
അങ്ങയുടെ നാശത്തിലൂടെ തുടർന്നുള്ള രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, ഉള്ളിലുള്ളവരുമായി ഗൂഢാലോചന നടത്തി, രാജാവേ, സിദ്ധി നേടും; അല്ലെങ്കിൽ ഇല്ല.
12.82.37
तेषामहं भयाद्राजन्गमिष्याम्यन्यमाश्रमम् ।
तैर्हि मे संधितो बाणः काके निपतितः प्रभो ॥ १२.८२.३७ ॥
രാജാവേ, അവരുടെ ഭയത്താൽ ഞാൻ മറ്റൊരു ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോകും; അവരാൽ തന്നെ എന്റെ തൊടുത്ത അമ്പ് കാക്കയുടെമേൽ വീണു, പ്രഭോ.
12.82.38
छझना मम काकश्च गमितो यमसादनम् ।
दृष्टं ह्येतन्मया राजंस्तपोदीर्घेन चक्षुषा ॥ १२.८२.३८ ॥
വഞ്ചനയാൽ എന്റെ കാക്കയെയും യമലോകത്തേക്ക് അയച്ചു. രാജാവേ, ദീർഘമായ തപസ്സിനാൽ ലഭിച്ച കണ്ണുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇത് കണ്ടു.
12.82.39
बहुनक्रझषग्राहां तिमिंगिलगणैर्युताम् ।
काकेन वालिशेनेमामतार्षमहमापगाम् ॥ १२.८२.३९ ॥
അനേകം മുതലകളും മത്സ്യങ്ങളും സ്രാവുകളും തിമിംഗിലക്കൂട്ടങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഈ നദിയെ ആ മൂഢനായ കാക്കയോടൊപ്പം ഞാൻ കടന്നു.
12.82.40
स्थाण्वश्मकण्टकवर्तीं सिंह व्याघ्रसमाकुलाम् ।
दुरासदां दुष्प्रसहां गुहां हैमवतीमिव। ॥ १२.८२.४० ॥
മരക്കുറ്റികളും കല്ലുകളും മുള്ളുകളും നിറഞ്ഞ വഴിയുള്ള, സിംഹങ്ങളും കടുവകളും നിറഞ്ഞ, സമീപിക്കാനും സഹിക്കാനും കഴിയാത്ത, ഹിമവാനിലെ ഗുഹപോലെ.
12.82.41
अग्निना तामसं दुर्गं नौभिराप्यं च गम्यते ।
राजदुर्गावतरणे नोपायं पण्डिता विदुः ॥ १२.८२.४१ ॥
തീകൊണ്ട് ഇരുണ്ട കോട്ട കടക്കാം, വള്ളങ്ങൾകൊണ്ട് ജലമാർഗം വഴി എത്താം; എന്നാൽ രാജകോട്ടയിൽ ഇറങ്ങാനുള്ള ഉപായം പണ്ഡിതർ അറിയുന്നില്ല.
12.82.42
गहनं भवतो राज्यमन्धकारं तमोन्वितम् ।
नेह विश्वसितुं शक्यं भवताऽपि कुतो मया ॥ १२.८२.४२ ॥
നിന്റെ രാജ്യം ആഴമേറിയതും ഇരുട്ടും അജ്ഞാനവും നിറഞ്ഞതുമാണ്; ഇവിടെ വിശ്വസിക്കാൻ സാധ്യമല്ല — നിന്നെപ്പോലും വിശ്വസിക്കാനാവില്ല, എന്നെ എങ്ങനെ വിശ്വസിക്കും?
12.82.43
अतो नायं शुभो वासस्तुल्ये सदसती इह ।
वधो ह्येवात्र सुकृते दुष्कृते न च संशयः ॥ १२.८२.४३ ॥
അതിനാൽ ഇവിടെ സത്തും അസത്തും തുല്യമാണ്; ഇവിടെ ശുഭമായ വാസമില്ല. ഇവിടെ സുകൃതിക്കും ദുഷ്കൃതിക്കും മരണം തന്നെയാണ്; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
12.82.44
न्यायतो दुष्कृते घातः सुकृते न कथनम् ।
नेह युक्तं स्थिरं स्थातुं जवेनैवाव्रजेद्वुधः ॥ १२.८२.४४ ॥
ന്യായപ്രകാരം ദുഷ്കൃതിക്ക് വധമുണ്ടാകുന്നു; സുകൃതിയെപ്പറ്റി പറയുന്നുമില്ല. ഇവിടെ സ്ഥിരമായി നിൽക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല; ബുദ്ധിമാൻ വേഗത്തിൽ തന്നെ പോകണം.
12.82.45
सीता नाम नदी राजन्प्लवो यस्यां निमज्जति ।
तयोपमामिमां मन्ये वागुरां सर्वधातिनीम् ॥ १२.८२.४५ ॥
രാജാവേ, സീത എന്ന പേരുള്ള ഒരു നദിയുണ്ട്; അതിൽ തോണി മുങ്ങിപ്പോകുന്നു. അതിനാലാണ് ഇതിനെ ഉപമിക്കുന്നത് — ഇത് സർവ്വനാശകമായ വലയാണ്.
12.82.46
मधुप्रपातो हि भवान्भोजनं विषसंयुतम् ।
असतामिव ते भावो वर्तते न सतामिव ॥ १२.८२.४६ ॥
നീ തേനിൽ വീണവനെപ്പോലെയാണ്; നിന്റെ ഭക്ഷണം വിഷം കലർന്നത്. നിന്റെ ഭാവം അസത്തുക്കളുടേതുപോലെയാണ്, സത്തുക്കളുടേതുപോലെയല്ല.
12.82.47
आशीविषैः परिवृतः कूपस्त्वमसि पार्थिव ॥ १२.८२.४७ ॥
രാജാവേ, നീ വിഷസർപ്പങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട കിണറുപോലെയാണ്.
12.82.48
दुर्गतीर्था बृहत्कूला कावेरी चोरसंयुता ।
नदी मधुरपानीया यथा राजंस्तथा भवान्।
श्वगृध्रगोमायुयुतो राजहंससमो ह्यसि ॥ १२.८२.४८ ॥
കഠിനമായ കടവുകളും വലിയ തീരങ്ങളുമുള്ള കാവേരി നദിപോലെയും, മധുരജലമുള്ള നദിപോലെയും, രാജാവേ, നീ ഇരിക്കുന്നു; നായ്ക്കൾ, കഴുകന്മാർ, കുറുക്കന്മാർ എന്നിവയോടു കൂടിയവനായാലും നീ രാജഹംസംപോലെ ആകുന്നു.
12.82.49
यथाऽऽश्रित्य महावृक्षं कक्षः संवर्धते महान् ।
ततस्तं संवृणोत्येव तमतीत्य च वर्धते ॥ १२.८२.४९ ॥
ഒരു വലിയ വൃക്ഷത്തെ ആശ്രയിച്ച് വലിയ കുറ്റിക്കാട് വളരുന്നു; പിന്നീട് അത് ആ വൃക്ഷത്തെ മൂടുന്നു, അതിനെയും കടന്ന് വളരുന്നു.
12.82.50
तेनैवोग्रेन्धनेनैनं दावो दहति दारुणः ।
तथोपमा ह्यमात्यास्ते राजंस्तान्परिशोधय ॥ १२.८२.५० ॥
അതേ ഉഗ്രമായ ഇന്ധനത്താൽ ഭയങ്കരമായ കാട്ടുതീ അതിനെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു. അതുപോലെ, രാജാവേ, ആ അമാത്യന്മാർ ഇവിടെ ഉപമയാണ്; അവരെ നന്നായി പരിശോധിച്ച് ശുദ്ധമാക്കുക.
12.82.51
त्वया चैव कृता राजन्भवता परिपालिताः ।
भवन्तं पर्यवज्ञाय जिघांसन्ति भवत्प्रियम् ॥ १२.८२.५१ ॥
നിന്നാൽ തന്നെ അവർ ഉയർത്തപ്പെട്ടു, രാജാവേ, നീ തന്നെ അവരെ സംരക്ഷിച്ചു; എന്നിട്ടും അവർ നിന്നെ അവഗണിച്ച് നിനക്ക് പ്രിയമായവനെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.82.52
उषितं शङ्कमानेन प्रमादं परिरक्षता ।
अन्तः सर्प इवागारे वीरपत्न्या इवालये।
शीलं जिज्ञासमानेन राज्ञः साहसजीविनः ॥ १२.८२.५२ ॥
വീട്ടിൽ പാമ്പുണ്ടെന്നപോലെയോ, വീരന്റെ ഭാര്യയുടെ വീട്ടിലെന്നപോലെയോ, സംശയത്തോടെയും അശ്രദ്ധയില്ലാതെയും കാത്തുസൂക്ഷിച്ച് വസിച്ചവൻ — സാഹസത്താൽ ജീവിക്കുന്ന രാജാവിന്റെ സ്വഭാവം അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്.
12.82.53
कच्चिज्जितेन्द्रियो राजा कच्चिदस्यान्तरा जिताः ।
कच्चिदेषां प्रियो राजा कच्चिद्राज्ञः प्रियाः प्रजाः ॥ १२.८२.५३ ॥
രാജാവ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചിട്ടുണ്ടോ? അവന്റെ ആന്തരശത്രുക്കൾ ജയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ? രാജാവ് ഇവർക്ക് പ്രിയനാണോ? പ്രജകൾ രാജാവിന് പ്രിയരാണോ?
12.82.54
विजिज्ञासुरिह प्राप्तस्तवाहं राजसत्तम ।
तस्य मे रोचते राजन्क्षुधितस्येव भोजनम् ॥ १२.८२.५४ ॥
രാജശ്രേഷ്ഠാ, നിന്നെ അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ ഇവിടെ എത്തി. രാജാവേ, അത് വിശന്നവന് ഭക്ഷണം പോലെ എനിക്ക് ഇഷ്ടമാകുന്നു.
12.82.55
अमात्या मे न रोचन्ते वितृष्णस्य यथोदकम् ।
भवतोऽर्थकृदित्येवं मयि ते दोषमादधन्।
विद्यते कारणं नान्यदिति मे नात्र संशयः ॥ १२.८२.५५ ॥
എന്റെ മന്ത്രിമാർ എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല, ദാഹമില്ലാത്തവന് വെള്ളം ഇഷ്ടമല്ലാത്തതുപോലെ. നിങ്ങളുടെ കാര്യം സാധിപ്പിക്കുന്നവരായതിനാൽ അവർ എന്നിൽ കുറ്റം ആരോപിക്കുന്നു. മറ്റൊരു കാരണമില്ല, ഇതിൽ എനിക്ക് സംശയമില്ല.
12.82.56
न हि तेषामहं द्रोग्धा तत्तेषां द्रोहवद्गतम् ।
अरेर्हि दुर्हृदाद्भेयं भग्नपृष्ठादिवोरगात् ॥ १२.८२.५६ ॥
ഞാൻ അവർക്ക് ദ്രോഹിയല്ല; അവരുടെ ദ്രോഹം അവർക്കുതന്നെ തിരിച്ചടിച്ചതുപോലെയാണ്. ശത്രുവിൽനിന്നും ദുഷ്ടഹൃദയനിൽനിന്നും ഭയക്കണം, നട്ടെല്ലൊടിഞ്ഞ പാമ്പിനെപ്പോലെ.
12.82.57
भूयसा परिहारेण सत्कारेण च भूयसा ।
पूजितो ब्राह्मणश्रेष्ठ भूयो वस गृहे मम ॥ १२.८२.५७ ॥
വളരെയേറെ ബഹുമാനത്തോടും വലിയ സത്കാരത്തോടും പൂജിക്കപ്പെട്ട്, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, വീണ്ടും എന്റെ വീട്ടിൽ വസിച്ചാലും.
12.82.58
ये त्वां ब्राह्मण नेच्छन्ति ते न वत्स्यन्ति मे गृहे ।
भवतैव हि तज्ज्ञेयं यत्तदेषामनन्तरम् ॥ १२.८२.५८ ॥
ബ്രാഹ്മണാ, നിങ്ങളെ ഇഷ്ടപ്പെടാത്തവർ എന്റെ വീട്ടിൽ വസിക്കില്ല. അവർക്കു ശേഷം എന്താകുമെന്ന് നിങ്ങൾതന്നെ അറിയണം.
12.82.59
यथा स्यात्सुधृतो दण्डो यथा च सुकृतं कृतम् ।
तथा समीक्ष्य भगवञ्श्रेयसे विनियुङ्क्ष्व माम् ॥ १२.८२.५९ ॥
ദണ്ഡം നന്നായി പ്രയോഗിക്കപ്പെടാനും നന്മ ശരിയായി ചെയ്യപ്പെടാനും ആലോചിച്ച്, ഭഗവാനേ, നന്മയ്ക്കായി എന്നെ നിയോഗിച്ചാലും.
12.82.60
अदर्शयन्निमं दोषमेकैकं दुर्बलं कुरु ।
ततः कारणमाज्ञाय पुरुषंपुरुषं जहि।
एकदोषा हि बहवो मृद्गीयुरपि कण्टकान् ॥ १२.८२.६० ॥
ഈ കുറ്റം കാണിച്ച് ഓരോരുത്തരെയും ദുർബലരാക്കുക. പിന്നെ കാരണം അറിഞ്ഞ് ഓരോ മനുഷ്യനെയും വധിക്കുക. ഒരേ കുറ്റമുള്ള പല മുള്ളുകളെയും ചവിട്ടിയരയ്ക്കാം.
12.82.61
अर्थे सर्वं जगद्वद्धमर्थेनैव निबध्यते ।
अर्थे दर्पो मनुष्याणां तस्मादर्थं विरोचय ॥ १२.८२.६१ ॥
സമ്പത്തിലാണ് ലോകം മുഴുവൻ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്; സമ്പത്തിനാൽ തന്നെ അത് ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു. സമ്പത്തിലാണ് മനുഷ്യർക്ക് അഹങ്കാരം; അതിനാൽ സമ്പത്തിനെ തെളിയിക്കുക.
12.82.62
एकेनैकस्य दोषेण तद्विरुद्धं प्रचोदय ।
स तस्य दोषानुद्भाव्य तस्यार्थं ग्राहयिष्यति ॥ १२.८२.६२ ॥
ഒരാളുടെ ഒരു ദോഷം കൊണ്ട് അവനെതിരെ പ്രേരിപ്പിക്കുക. അവൻ അവന്റെ ദോഷങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തി അവനിൽ നിന്ന് സമ്പത്ത് പിടിച്ചെടുക്കും.
12.82.63
सामपूर्वं च केषांचिद्भेदेन च परस्परम् ।
वैरं कारय भूपाल पश्चाद्दण्डं प्रचोदय ॥ १२.८२.६३ ॥
ചിലരോട് ആദ്യം സാമത്തോടെയും പിന്നെ ഭേദത്തോടെയും പരസ്പരം വൈരം ഉണ്ടാക്കുക. ഓ ഭൂപാലാ, പിന്നീട് ദണ്ഡം പ്രയോഗിക്കുക.
12.82.64
बिल्वेन च यथा बिल्वमाकारं छाद्य बुद्धिमान् ।
अशुद्धं सचिवं राजन्नशुद्धेनैव नाशय ॥ १२.८२.६४ ॥
ഒരു വില്വഫലം കൊണ്ട് മറ്റൊരു വില്വഫലത്തിന്റെ രൂപം മറയ്ക്കുന്നതുപോലെ, ഓ രാജാവേ, ബുദ്ധിമാൻ അശുദ്ധനായ മന്ത്രിയെ അശുദ്ധമായ ഉപായം കൊണ്ടുതന്നെ നശിപ്പിക്കണം.
12.82.65
मन्त्रभेदभयाद्राजंस्तस्मादेतद्ब्रवीमि ते ॥ १२.८२.६५ ॥
ഓ രാജാവേ, മന്ത്രരഹസ്യം വെളിപ്പെടുമെന്ന ഭയത്താൽ അതിനാലാണ് ഇത് ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നത്.
12.82.66
वयं तु ब्राह्मणा नाम मृदुदण्डाः कृपालवः ।
स्वस्ति चेच्छाम भवतः परेषां च यथाऽऽत्मनः ॥ १२.८२.६६ ॥
ഞങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണർ; മൃദുവായ ദണ്ഡമുള്ളവരും കരുണയുള്ളവരുമാണ്. നിനക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും, ഞങ്ങൾക്കും ക്ഷേമമാണ് ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്.
12.82.67
राजन्नात्मानमाचक्षे संबन्धी भवतो ह्यहम् ।
मुनिः कालकवृक्षीय इत्येवमभिसंज्ञितः।
पितुः सखा च भवतः संमतः सत्यसंगरः ॥ १२.८२.६७ ॥
രാജാവേ, ഞാൻ അങ്ങയുടെ ബന്ധുവാണ്; എന്നെ ഞാൻ പരിചയപ്പെടുത്താം. കാലകവൃക്ഷ വംശത്തിലെ മുനി എന്ന് ഞാൻ വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അങ്ങയുടെ പിതാവിന്റെ സുഹൃത്തും, അങ്ങാൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനും, സത്യപ്രതിജ്ഞനുമായിരുന്നു.
12.82.68
व्यापन्ने भवतो राज्ये राजन्पितरि संस्थिते ।
सर्वकामान्परित्यज्य तपस्तप्तं तदा मया ॥ १२.८२.६८ ॥
രാജാവേ, അങ്ങയുടെ രാജ്യം നശിച്ച് പിതാവ് അന്തരിച്ചപ്പോൾ, അന്ന് ഞാൻ സർവ്വകാമങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് തപസ്സു ചെയ്തു.
12.82.69
स्नेहात्त्वां तु ब्रवीम्येतन्मा भूयो विभ्रो दिति ॥ १२.८२.६९ ॥
സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ അങ്ങയോട് ഇത് പറയുന്നു; വീണ്ടും മോഹത്തിൽ വീഴരുത്, ദിതിയുടെ പുത്രാ.
12.82.70
उभे दृष्ट्वा दुःखसुखे राज्यं प्राप्य यदृच्छया ।
राज्येनामात्यसंस्थेन कथं राजन्प्रमाद्यसि ॥ १२.८२.७० ॥
ദുഃഖവും സുഖവും രണ്ടും കണ്ടും, യാദൃച്ഛികമായി രാജ്യം നേടിയും, മന്ത്രിമാരിൽ ഉറച്ച ഈ രാജ്യംകൊണ്ട് രാജാവേ, നീ എങ്ങനെ അശ്രദ്ധനാകുന്നു?
12.82.71
ततो राजकुले नान्दी संजज्ञे भूयसा पुनः ।
पुरोहितकुले चैव संप्राप्ते ब्राह्मणर्षभे ॥ १२.८२.७१ ॥
പിന്നീട് രാജകുലത്തിൽ വീണ്ടും മഹത്തായ നാന്ദി (മംഗള ആശീർവാദം) ഉണ്ടായി; ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ വന്നപ്പോൾ പുരോഹിതകുലത്തിലും.
12.82.72
एकच्छत्रां महीं कृत्वा कौसल्याय यशस्विने ।
मुनिः कालकवृक्षीय ईजे क्रतुभिरुत्तमैः ॥ १२.८२.७२ ॥
യശസ്വിയായ കൗസല്യന് വേണ്ടി ഭൂമിയെ ഏകച്ഛത്രമാക്കിയ ശേഷം, കാലകവൃക്ഷ വംശത്തിലെ മുനി ഉത്തമ യജ്ഞങ്ങളാൽ യജനം ചെയ്തു.
12.82.73
हितं तद्वचनं श्रुत्वा कौसल्योऽप्यजयन्महीम् ।
तथा च कृतवान्राजा यथोक्तं तेन भारत ॥ १२.८२.७३ ॥
ആ ഹിതവചനം കേട്ട് കൗസല്യനും ഭൂമിയെ ജയിച്ചു; ഹേ ഭാരത, രാജാവ് അവൻ പറഞ്ഞതുപോലെതന്നെ ചെയ്തു.