Mahābhārata · Adhyāya 12.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.89.1
वनस्पतीभक्ष्यफलान्न च्छिन्द्युर्विषये तव ।
ब्राह्मणानां मूलफलं धर्ममाहुर्मनीषिणः ॥ १२.८९.१ ॥
En tu reino nadie debe cortar los frutos comestibles y el alimento de los árboles. Los sabios llaman dharma a las raíces y frutos de los brahmanes.
12.89.2
ब्राह्मणेभ्योऽतिरिक्तं च भुञ्जीरन्नितरे जनाः ।
न ब्राह्मणोपरोधेन हरेदन्यः कथंचन ॥ १२.८९.२ ॥
Las demás personas deben comer solo lo que sobra después de haberse dado a los brahmanes. Nadie más debe tomar nada, de ninguna manera, oprimiendo a los brahmanes.
12.89.3
विप्रश्चेत्त्यागमातिष्ठेदाख्याया वृत्तिकर्शितः ।
परिकल्यास्य वृत्तिः स्यात्सदारस्य नराधिप ॥ १२.८९.३ ॥
Si un brahmán, debilitado por la falta de sustento, recurriera al renunciamiento mediante la mendicidad, entonces, oh señor de los hombres, se le debe proveer un medio de vida a él y a su esposa.
12.89.4
स चेन्नोपनिवर्तेत वाच्यो ब्राह्मणसंसदि ।
कस्मिन्निदानीं मर्यादामयं लोकः करिष्यति ॥ १२.८९.४ ॥
Si él no se retracta, debe ser reprendido en la asamblea de los brahmanes: '¿Según qué límite de conducta se regirá ahora este mundo?'
12.89.5
असंशयं निवर्तेत न चेत्त्यक्ष्यत्यतः परम् ।
पूर्वं परोक्षं वक्तव्यमेतत्कौन्तेय शाश्वतम् ॥ १२.८९.५ ॥
Sin duda, si no se retracta y luego lo abandona, esto debe decirse primero en privado, oh hijo de Kuntī: esto es eterno.
12.89.6
आहुरेतज्जना ब्रह्मन्न चैतच्छ्रद्दधाम्यहम् ।
निमन्त्र्यश्च भवेद्भोगैरवृत्त्या च तदा चरेत् ॥ १२.८९.६ ॥
La gente dice esto, oh brahmán, pero yo no lo creo: quien es invitado a los placeres, cuando no tiene sustento, debe entonces vivir de esa manera.
12.89.7
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं लोकानामिह जीवनम् ।
ऊर्ध्वं चैव त्रयी विद्या सा भूतान्भावयत्युत ॥ १२.८९.७ ॥
La agricultura, la cría de ganado y el comercio son el sustento de la gente en este mundo; por encima está el saber triple, que nutre a los seres.
12.89.8
तस्यां प्रपतमानायां ये स्युस्तत्परिपन्थिनः ।
दस्यवस्तद्वधायेह ब्रह्मा क्षत्रमथासृजत् ॥ १२.८९.८ ॥
Cuando aquel orden se derrumbaba, Brahmā creó la casta guerrera (kṣatra) para matar a los bandidos que se le oponían.
12.89.9
शत्रूञ्जय प्रजा रक्ष यजस्व क्रतुभिर्नृप ।
युध्यस्व समरे वीरो भूत्वा कौरवनन्दन ॥ १२.८९.९ ॥
Vencedor de enemigos, protege a tus súbditos; sacrifica con sacrificios, oh rey. Sé un héroe y lucha en la batalla, oh delicia de los Kurus.
12.89.10
संरक्ष्यान्रक्षते राजा स राजा राजसत्तमः ।
ये केचित्तान्न रक्षन्ति तैरर्थो नास्ति कश्चन ॥ १२.८९.१० ॥
El rey protege a quienes deben ser protegidos; él es el mejor de los reyes. Para quienes no los protegen, no hay utilidad alguna.
12.89.11
सदैव राज्ञा योद्धव्यं सर्वलोकाद्युधिष्ठिर ।
तस्याद्धेतोर्हि भुञ्जीत मनुष्यानेव मानवः ॥ १२.८९.११ ॥
Yudhiṣṭhira, el rey siempre debe combatir por todos los mundos; y para ese mismo fin, el hombre debe sustentar a los hombres.
12.89.12
आन्तरेभ्यः परान्रक्षन्परेभ्यः पुनरान्तरान् ।
परान्परेभ्यः स्वान्खेभ्यः सर्वान्पालय नित्यदा ॥ १२.८९.१२ ॥
Protegiendo a los de dentro de los de fuera, y de nuevo a los de fuera de los de dentro; protegiendo a los tuyos de los extraños, y a todos de los tuyos: protégelos siempre.
12.89.13
आत्मानं सर्वतो रक्षन्राजन्रक्षस्व मेदिनीम् ।
आत्ममूलमिदं सर्वमाहुर्वै विदुषो जनाः ॥ १२.८९.१३ ॥
Protegiéndote por todos lados, oh rey, protege la tierra. Los sabios dicen que todo esto tiene su raíz en el ātman.
12.89.14
किं छिद्रं कोनु सङ्गो मे किंवाऽस्त्यविनिपातितम् ।
कुतो मामाश्रयेद्दोष इति नित्यं विचिन्तयेत् ॥ १२.८९.१४ ॥
¿Qué grieta hay en mí, qué apego es el mío, qué falta aún no ha sido derribada, de dónde podría venir una falta contra mí? Así debe reflexionar siempre.
12.89.15
अतीतदिवसे वृत्तं प्रशंसन्ति न वा पुनः ।
गुप्तैश्चारैरनुमतैः पृथिवीमनुसारयेत् ॥ १२.८९.१५ ॥
Si la gente alaba o no la conducta de los días pasados, de nuevo — se debe investigar la tierra mediante espías ocultos de confianza.
12.89.16
जानीत यदि मे वृत्तं प्रशंसन्ति न वा पुनः ।
कच्चिद्रोचेज्जनपदे कच्चिद्राष्ट्रे च मे वशः ॥ १२.८९.१६ ॥
Si sabes si la gente alaba mi conducta o no — si mi conducta agrada en el reino, y si el reino está bajo mi control.
12.89.17
धर्मज्ञानां धृतिमतां संग्रामेष्वपलायिनाम् ।
राष्ट्रे तु येऽनुजीवन्ति ये तु राज्ञोऽनुजीविनः ॥ १२.८९.१७ ॥
Los que conocen el dharma, los firmes, los que no huyen en las batallas: los que viven de la tierra del reino y los que viven dependiendo del rey.
12.89.18
अमात्यानां च सर्वेषां मध्यस्थानां च सर्वशः ।
ये च त्वाऽभिप्रशंसेयुर्निन्देयुरथवा पुनः ॥ १२.८९.१८ ॥
Entre todos los ministros y mediadores, los que te alaben, o los que de nuevo te censuren.
12.89.19
सर्वान्सुपरिणीतांस्तान्कारयेथा युधिष्ठिर ।
एकान्तेन हि सर्वेषां न शक्यं तात रोचितुम्।
मित्रामित्रमथो मध्यं सर्वभूतेषु भारत ॥ १२.८९.१९ ॥
Yudhiṣṭhira, haz que todos ellos queden bien casados y establecidos. Querido hijo, no es posible agradar por completo a todos. Bhārata, entre todos los seres hay amigos, enemigos y los neutrales.
12.89.20
तुल्यबाहुबलानां च तुल्यानां च गुणैरपि ।
कथं स्यादधिकः कश्चित्स च भुञ्जीत मानवान् ॥ १२.८९.२० ॥
¿Cómo podría alguien llegar a ser superior entre quienes son iguales en fuerza de brazos y también iguales en cualidades? ¿Y cómo podría gobernar sobre los hombres?
12.89.21
यच्चरा ह्यचरानद्युरदंष्ट्रान्दंष्ट्रिणस्तथा ।
आशीविषा इव क्रुद्धा भुजङ्गान्भुजगा इव ॥ १२.८९.२१ ॥
Los que se mueven devoran a los que no se mueven; los desdentados son devorados por los que tienen dientes, como las serpientes venenosas enfurecidas devoran a otras serpientes.
12.89.22
एतेभ्यश्चाप्रमत्तः स्यात्सदा शत्रोर्युधिष्ठिर ।
भारुण्डसदृशा ह्येते निपतन्ति प्रमादतः ॥ १२.८९.२२ ॥
Yudhiṣṭhira, uno debe estar siempre alerta frente a estos y frente al enemigo, pues ellos, como las aves bhāruṇḍa, caen sobre uno por descuido.
12.89.23
कच्चित्ते वणिजो राष्ट्रे नोद्विजन्ति करार्दिताः ।
क्रीणन्तो बहुनाऽल्पेन कान्तारकृतविश्रमाः ॥ १२.८९.२३ ॥
¿Acaso los mercaderes de tu reino no están angustiados, oprimidos por los impuestos? Ellos, que compran mucho con poco y descansan en los pasos del bosque.
12.89.24
कच्चित्कृषिकरा राष्ट्रं न जहत्यतिपीडिताः ।
ये बहन्ति धुरं राज्ञां ते भरन्तीतरानपि ॥ १२.८९.२४ ॥
¿Acaso tus agricultores, gravemente oprimidos, no abandonan el reino? Los que cargan con el yugo de los reyes son también quienes sostienen a los demás.
12.89.25
आलस्येन हृतः पादः पादः पाषण्डमाश्रितः ।
राजानं सेवते पादः पादः कृषिमुपाश्रितः ॥ १२.८९.२५ ॥
Por la pereza se pierde un cuarto; un cuarto se acoge a la herejía; un cuarto sirve al rey; y un cuarto se acoge a la agricultura.
12.89.26
एकपादं त्रयः पादा भक्षयन्ति दिनेदिने ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पादं रक्ष युधिष्ठिर ॥ १२.८९.२६ ॥
Tres cuartos devoran un cuarto día tras día; por eso, Yudhiṣṭhira, protege ese cuarto con todo tu esfuerzo.
12.89.27
इतो दत्तेन जीवन्ति देवाः पितृगणास्तथा ।
मानुषोरगरक्षांसि वयांसि पशवस्तथा ॥ १२.८९.२७ ॥
De lo que aquí se da viven los dioses y los grupos de antepasados; asimismo los hombres, las serpientes y los demonios, las aves y los animales.
12.89.28
एषा ते राष्ट्रवृत्तिश्च राज्ञां गुप्तिश्च भारत ।
प्रोक्तोद्दिश्यैतमेवार्थं भूयो वक्ष्यामि पा…व ॥ १२.८९.२८ ॥
Hijo de Bharata, esta es para ti la conducta del reino y la protección de los reyes; refiriéndome a este mismo asunto volveré a hablar, pā…v.