మహాభారతం · అధ్యాయం 12.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.89.1
वनस्पतीभक्ष्यफलान्न च्छिन्द्युर्विषये तव ।
ब्राह्मणानां मूलफलं धर्ममाहुर्मनीषिणः ॥ १२.८९.१ ॥
నీ రాజ్యంలో చెట్ల తినదగిన ఫలాలను, ఆహారాన్ని నరకకూడదు. బ్రాహ్మణుల మూలఫలాలను జ్ఞానులు ధర్మమని అంటారు.
12.89.2
ब्राह्मणेभ्योऽतिरिक्तं च भुञ्जीरन्नितरे जनाः ।
न ब्राह्मणोपरोधेन हरेदन्यः कथंचन ॥ १२.८९.२ ॥
బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చిన తర్వాత మిగిలినదే ఇతర ప్రజలు తినాలి. బ్రాహ్మణులను బాధపెట్టి ఎవరూ ఏ విధంగానూ తీసుకోకూడదు.
12.89.3
विप्रश्चेत्त्यागमातिष्ठेदाख्याया वृत्तिकर्शितः ।
परिकल्यास्य वृत्तिः स्यात्सदारस्य नराधिप ॥ १२.८९.३ ॥
బ్రాహ్మణుడు జీవనోపాధి లేక బలహీనుడై త్యాగాన్ని ఆశ్రయిస్తే, ఓ నరాధిపా, అతనికి, అతని భార్యకు జీవనోపాధి ఏర్పాటు చేయాలి.
12.89.4
स चेन्नोपनिवर्तेत वाच्यो ब्राह्मणसंसदि ।
कस्मिन्निदानीं मर्यादामयं लोकः करिष्यति ॥ १२.८९.४ ॥
అతడు తిరిగి రాకపోతే, బ్రాహ్మణుల సభలో అతనితో చెప్పాలి: ఇప్పుడు ఈ లోకం ఏ మర్యాదను పాటిస్తుంది?
12.89.5
असंशयं निवर्तेत न चेत्त्यक्ष्यत्यतः परम् ।
पूर्वं परोक्षं वक्तव्यमेतत्कौन्तेय शाश्वतम् ॥ १२.८९.५ ॥
సందేహం లేకుండా అతడు తిరిగి రాకపోయి, తరువాత త్యజిస్తే, ముందుగా ఏకాంతంలో ఇది చెప్పాలి — ఓ కుంతీపుత్రా, ఇది శాశ్వతం.
12.89.6
आहुरेतज्जना ब्रह्मन्न चैतच्छ्रद्दधाम्यहम् ।
निमन्त्र्यश्च भवेद्भोगैरवृत्त्या च तदा चरेत् ॥ १२.८९.६ ॥
ప్రజలు ఇలా అంటారు, ఓ బ్రాహ్మణా, కానీ నేను దీన్ని నమ్మను. భోగాలకు ఆహ్వానించబడినవాడు, జీవనోపాధి లేనప్పుడు అప్పుడు అలా ప్రవర్తించాలి.
12.89.7
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं लोकानामिह जीवनम् ।
ऊर्ध्वं चैव त्रयी विद्या सा भूतान्भावयत्युत ॥ १२.८९.७ ॥
వ్యవసాయం, గోరక్షణ, వాణిజ్యం ఈ లోకంలో ప్రజల జీవనాధారం; పైన త్రయీ విద్య ఉంది, అదే ప్రాణులను పోషిస్తుంది.
12.89.8
तस्यां प्रपतमानायां ये स्युस्तत्परिपन्थिनः ।
दस्यवस्तद्वधायेह ब्रह्मा क्षत्रमथासृजत् ॥ १२.८९.८ ॥
ఆ వ్యవస్థ క్షీణించినప్పుడు, దానికి విరోధులైన దస్యులను సంహరించడానికి బ్రహ్మ క్షత్రియ వర్ణాన్ని సృష్టించాడు.
12.89.9
शत्रूञ्जय प्रजा रक्ष यजस्व क्रतुभिर्नृप ।
युध्यस्व समरे वीरो भूत्वा कौरवनन्दन ॥ १२.८९.९ ॥
శత్రువులను జయించువాడా, ప్రజలను రక్షించు; రాజా, క్రతువులతో యజ్ఞం చెయ్యి. కౌరవ నందనా, వీరుడవై యుద్ధంలో పోరాడు.
12.89.10
संरक्ष्यान्रक्षते राजा स राजा राजसत्तमः ।
ये केचित्तान्न रक्षन्ति तैरर्थो नास्ति कश्चन ॥ १२.८९.१० ॥
రక్షించదగినవారిని రాజు రక్షిస్తాడు; అతడే ఉత్తమ రాజు. వారిని రక్షించనివారితో ఏ ప్రయోజనమూ లేదు.
12.89.11
सदैव राज्ञा योद्धव्यं सर्वलोकाद्युधिष्ठिर ।
तस्याद्धेतोर्हि भुञ्जीत मनुष्यानेव मानवः ॥ १२.८९.११ ॥
యుధిష్ఠిరా, రాజు ఎల్లప్పుడూ అన్ని లోకాల (ఆపదల)తో పోరాడాలి; ఆ కారణంగానే మానవుడు మనుష్యులనే పోషించాలి.
12.89.12
आन्तरेभ्यः परान्रक्षन्परेभ्यः पुनरान्तरान् ।
परान्परेभ्यः स्वान्खेभ्यः सर्वान्पालय नित्यदा ॥ १२.८९.१२ ॥
లోపలివారి నుండి బయటివారిని, బయటివారి నుండి మళ్ళీ లోపలివారిని రక్షిస్తూ; బయటివారి నుండి తమవారిని, తమవారి నుండి అందరినీ ఎల్లప్పుడూ కాపాడు.
12.89.13
आत्मानं सर्वतो रक्षन्राजन्रक्षस्व मेदिनीम् ।
आत्ममूलमिदं सर्वमाहुर्वै विदुषो जनाः ॥ १२.८९.१३ ॥
రాజా, అన్ని వైపులా నిన్ను నీవు రక్షించుకుంటూ భూమిని రక్షించు. ఇదంతా ఆత్మమూలమని విద్వాంసులు అంటారు.
12.89.14
किं छिद्रं कोनु सङ्गो मे किंवाऽस्त्यविनिपातितम् ।
कुतो मामाश्रयेद्दोष इति नित्यं विचिन्तयेत् ॥ १२.८९.१४ ॥
నాలో ఏ రంధ్రం ఉంది, నా బంధం ఏది, ఇంకా కూలని దోషం ఏది, నాపై దోషం ఎక్కడి నుండి రాగలదు — ఇలా ఎల్లప్పుడూ ఆలోచించాలి.
12.89.15
अतीतदिवसे वृत्तं प्रशंसन्ति न वा पुनः ।
गुप्तैश्चारैरनुमतैः पृथिवीमनुसारयेत् ॥ १२.८९.१५ ॥
గత దినాల్లో చేసిన ప్రవర్తనను జనులు ప్రశంసిస్తున్నారా లేదా, మళ్ళీ — నమ్మదగిన గూఢచారులతో భూమిని పరిశీలించాలి.
12.89.16
जानीत यदि मे वृत्तं प्रशंसन्ति न वा पुनः ।
कच्चिद्रोचेज्जनपदे कच्चिद्राष्ट्रे च मे वशः ॥ १२.८९.१६ ॥
నా ప్రవర్తనను జనులు ప్రశంసిస్తున్నారా లేదా అని నీవు తెలుసుకోగలిగితే — నా ప్రవర్తన జనపదంలో ప్రీతిపాత్రమా, రాష్ట్రంలో నా అధికారం ఉందా అని కూడా.
12.89.17
धर्मज्ञानां धृतिमतां संग्रामेष्वपलायिनाम् ।
राष्ट्रे तु येऽनुजीवन्ति ये तु राज्ञोऽनुजीविनः ॥ १२.८९.१७ ॥
ధర్మం తెలిసినవారు, ధైర్యవంతులు, యుద్ధాల్లో పారిపోనివారు — రాష్ట్రంలో జీవనం పొందేవారు, రాజుపై ఆధారపడి జీవించేవారు.
12.89.18
अमात्यानां च सर्वेषां मध्यस्थानां च सर्वशः ।
ये च त्वाऽभिप्रशंसेयुर्निन्देयुरथवा पुनः ॥ १२.८९.१८ ॥
అందరు మంత్రులలో, మధ్యస్థులలో, నిన్ను ప్రశంసించేవారు, లేదా మళ్ళీ నిన్ను నిందించేవారు.
12.89.19
सर्वान्सुपरिणीतांस्तान्कारयेथा युधिष्ठिर ।
एकान्तेन हि सर्वेषां न शक्यं तात रोचितुम्।
मित्रामित्रमथो मध्यं सर्वभूतेषु भारत ॥ १२.८९.१९ ॥
యుధిష్ఠిరా, వారందరినీ బాగా స్థిరపడేలా చూడు. వత్సా, అందరినీ పూర్తిగా సంతోషపెట్టడం సాధ్యం కాదు. భారతా, సమస్త ప్రాణులలో మిత్రులు, శత్రువులు, మధ్యస్థులు ఉంటారు.
12.89.20
तुल्यबाहुबलानां च तुल्यानां च गुणैरपि ।
कथं स्यादधिकः कश्चित्स च भुञ्जीत मानवान् ॥ १२.८९.२० ॥
సమాన బాహుబలం కలిగి, గుణాలలో కూడా సమానులైన వారిలో ఒకడు ఎలా అధికుడు కాగలడు? అతడు మనుషులను ఎలా పాలించగలడు?
12.89.21
यच्चरा ह्यचरानद्युरदंष्ट्रान्दंष्ट्रिणस्तथा ।
आशीविषा इव क्रुद्धा भुजङ्गान्भुजगा इव ॥ १२.८९.२१ ॥
కదిలేవి కదలనివాటిని తింటాయి; దంతాలు లేనివాటిని దంతాలు ఉన్నవి తింటాయి; కోపంతో ఉన్న విషసర్పాలు ఇతర సర్పాలను మింగినట్లుగా.
12.89.22
एतेभ्यश्चाप्रमत्तः स्यात्सदा शत्रोर्युधिष्ठिर ।
भारुण्डसदृशा ह्येते निपतन्ति प्रमादतः ॥ १२.८९.२२ ॥
యుధిష్ఠిరా, వీరి పట్ల, శత్రువు పట్ల ఎల్లప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండాలి; వీరు భారుండ పక్షుల వలె అజాగ్రత్తవల్ల పడిపోతారు.
12.89.23
कच्चित्ते वणिजो राष्ट्रे नोद्विजन्ति करार्दिताः ।
क्रीणन्तो बहुनाऽल्पेन कान्तारकृतविश्रमाः ॥ १२.८९.२३ ॥
నీ రాజ్యంలోని వ్యాపారులు పన్నుల వలన పీడితులై కలత చెందడం లేదు కదా? తక్కువతో ఎక్కువ కొనుగోలు చేసి, అరణ్యమార్గాలలో విశ్రాంతి తీసుకునే వారు వారు.
12.89.24
कच्चित्कृषिकरा राष्ट्रं न जहत्यतिपीडिताः ।
ये बहन्ति धुरं राज्ञां ते भरन्तीतरानपि ॥ १२.८९.२४ ॥
నీ రైతులు తీవ్రంగా పీడితులై రాజ్యాన్ని విడిచిపెట్టడం లేదు కదా? రాజుల భారాన్ని మోసేవారే ఇతరులను కూడా పోషిస్తారు.
12.89.25
आलस्येन हृतः पादः पादः पाषण्डमाश्रितः ।
राजानं सेवते पादः पादः कृषिमुपाश्रितः ॥ १२.८९.२५ ॥
సోమరితనం వల్ల ఒక పాదం అపహరించబడుతుంది; ఒక పాదం పాషండాన్ని ఆశ్రయిస్తుంది; ఒక పాదం రాజును సేవిస్తుంది; ఒక పాదం వ్యవసాయాన్ని ఆశ్రయిస్తుంది.
12.89.26
एकपादं त्रयः पादा भक्षयन्ति दिनेदिने ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पादं रक्ष युधिष्ठिर ॥ १२.८९.२६ ॥
ఒక పాదాన్ని మూడు పాదాలు రోజురోజుకూ భక్షిస్తాయి; కాబట్టి, యుధిష్ఠిరా, అన్ని ప్రయత్నాలతో ఆ ఒక పాదాన్ని రక్షించు.
12.89.27
इतो दत्तेन जीवन्ति देवाः पितृगणास्तथा ।
मानुषोरगरक्षांसि वयांसि पशवस्तथा ॥ १२.८९.२७ ॥
ఇక్కడ నుండి ఇచ్చిన దానం వల్ల దేవతలు, పితృగణాలు జీవిస్తారు; అలాగే మానవులు, సర్పాలు, రాక్షసులు, పక్షులు, పశువులు కూడా.
12.89.28
एषा ते राष्ट्रवृत्तिश्च राज्ञां गुप्तिश्च भारत ।
प्रोक्तोद्दिश्यैतमेवार्थं भूयो वक्ष्यामि पा…व ॥ १२.८९.२८ ॥
భరతవంశీ, ఇది నీకు రాష్ట్ర ప్రవర్తన, రాజుల రక్షణ; ఈ విషయాన్నే ఉద్దేశించి నేను మళ్లీ చెబుతాను, పా…వ.