ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.89.1
वनस्पतीभक्ष्यफलान्न च्छिन्द्युर्विषये तव ।
ब्राह्मणानां मूलफलं धर्ममाहुर्मनीषिणः ॥ १२.८९.१ ॥
ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ ଗଛର ଖାଦ୍ୟ ଫଳ ଓ ଅନ୍ନ କେହି ଛେଦନ କରିବେ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ମୂଳ ଓ ଫଳକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଧର୍ମ କହନ୍ତି।
12.89.2
ब्राह्मणेभ्योऽतिरिक्तं च भुञ्जीरन्नितरे जनाः ।
न ब्राह्मणोपरोधेन हरेदन्यः कथंचन ॥ १२.८९.२ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦେବା ପରେ ଯାହା ବଳେ, ଅନ୍ୟ ଲୋକେ ତାହା ହିଁ ଭୋଜନ କରିବେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଇ ଅନ୍ୟ କେହି କୌଣସି ଉପାୟରେ ନେବେ ନାହିଁ।
12.89.3
विप्रश्चेत्त्यागमातिष्ठेदाख्याया वृत्तिकर्शितः ।
परिकल्यास्य वृत्तिः स्यात्सदारस्य नराधिप ॥ १२.८९.३ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜୀବିକାର ଅଭାବରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ତ୍ୟାଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ, ହେ ନରାଧିପ, ତାଙ୍କ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପାଇଁ ଜୀବିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।
12.89.4
स चेन्नोपनिवर्तेत वाच्यो ब्राह्मणसंसदि ।
कस्मिन्निदानीं मर्यादामयं लोकः करिष्यति ॥ १२.८९.४ ॥
ସେ ଯଦି ଫେରି ନ ଆସେ, ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଭାରେ ତାଙ୍କୁ କୁହାଯିବା ଉଚିତ: ଏବେ ଏ ଲୋକ କେଉଁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାଳନ କରିବ?
12.89.5
असंशयं निवर्तेत न चेत्त्यक्ष्यत्यतः परम् ।
पूर्वं परोक्षं वक्तव्यमेतत्कौन्तेय शाश्वतम् ॥ १२.८९.५ ॥
ନିଃସନ୍ଦେହ ସେ ଯଦି ଫେରି ନ ଆସେ ଓ ପରେ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତେବେ ପ୍ରଥମେ ନିର୍ଜନରେ ଏହା କୁହାଯିବା ଉଚିତ — ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଏହା ଶାଶ୍ବତ।
12.89.6
आहुरेतज्जना ब्रह्मन्न चैतच्छ्रद्दधाम्यहम् ।
निमन्त्र्यश्च भवेद्भोगैरवृत्त्या च तदा चरेत् ॥ १२.८९.६ ॥
ଲୋକେ ଏହା କୁହନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏଥିରେ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ନାହିଁ। ଭୋଗ ପାଇଁ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ଜଣେ, ଜୀବିକା ନଥିଲେ ସେତେବେଳେ ସେପରି ଆଚରଣ କରୁ।
12.89.7
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं लोकानामिह जीवनम् ।
ऊर्ध्वं चैव त्रयी विद्या सा भूतान्भावयत्युत ॥ १२.८९.७ ॥
କୃଷି, ଗୋରକ୍ଷା ଓ ବାଣିଜ୍ୟ ଏହି ଲୋକରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଜୀବିକା; ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ତ୍ରୟୀ ବିଦ୍ୟା ଅଛି, ତାହା ଭୂତମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ।
12.89.8
तस्यां प्रपतमानायां ये स्युस्तत्परिपन्थिनः ।
दस्यवस्तद्वधायेह ब्रह्मा क्षत्रमथासृजत् ॥ १२.८९.८ ॥
ସେହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ତାହାର ବିରୋଧୀ ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା କ୍ଷତ୍ରିୟ ବର୍ଣ୍ଣ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
12.89.9
शत्रूञ्जय प्रजा रक्ष यजस्व क्रतुभिर्नृप ।
युध्यस्व समरे वीरो भूत्वा कौरवनन्दन ॥ १२.८९.९ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁଜୟୀ, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ହେ ନୃପ, ଯଜ୍ଞରେ ଯଜ୍ଞ କର। ହେ କୌରବନନ୍ଦନ, ବୀର ହୋଇ ସମରରେ ଯୁଦ୍ଧ କର।
12.89.10
संरक्ष्यान्रक्षते राजा स राजा राजसत्तमः ।
ये केचित्तान्न रक्षन्ति तैरर्थो नास्ति कश्चन ॥ १२.८९.१० ॥
ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍, ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସେ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା। ଯେଉଁମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ସହ କୌଣସି ପ୍ରୟୋଜନ ନାହିଁ।
12.89.11
सदैव राज्ञा योद्धव्यं सर्वलोकाद्युधिष्ठिर ।
तस्याद्धेतोर्हि भुञ्जीत मनुष्यानेव मानवः ॥ १२.८९.११ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ରାଜା ସର୍ବଦା ସମସ୍ତ ଲୋକ (ବିପଦ) ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ସେଥି ନିମନ୍ତେ ମନୁଷ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ହିଁ ପୋଷଣ କରୁ।
12.89.12
आन्तरेभ्यः परान्रक्षन्परेभ्यः पुनरान्तरान् ।
परान्परेभ्यः स्वान्खेभ्यः सर्वान्पालय नित्यदा ॥ १२.८९.१२ ॥
ଭିତରର ଲୋକମାନଙ୍କଠାରୁ ବାହାରର ଲୋକମାନଙ୍କୁ, ବାହାରର ଲୋକମାନଙ୍କଠାରୁ ପୁଣି ଭିତରର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି; ବାହାରର ଲୋକମାନଙ୍କଠାରୁ ନିଜର ଲୋକମାନଙ୍କୁ, ନିଜର ଲୋକମାନଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ପାଳନ କର।
12.89.13
आत्मानं सर्वतो रक्षन्राजन्रक्षस्व मेदिनीम् ।
आत्ममूलमिदं सर्वमाहुर्वै विदुषो जनाः ॥ १२.८९.१३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସବୁଦିଗରୁ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରି ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହି ସବୁ ଆତ୍ମାରେ ମୂଳ ଥାଏ ବୋଲି ବିଦ୍ୱାନମାନେ କହନ୍ତି।
12.89.14
किं छिद्रं कोनु सङ्गो मे किंवाऽस्त्यविनिपातितम् ।
कुतो मामाश्रयेद्दोष इति नित्यं विचिन्तयेत् ॥ १२.८९.१४ ॥
ମୋ ଭିତରେ କେଉଁ ଛିଦ୍ର ଅଛି, ମୋର ଆସକ୍ତି କେଉଁଟି, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ ପଡ଼ିଥିବା ଦୋଷ କେଉଁଟି, ମୋ ଉପରେ ଦୋଷ କେଉଁଠୁ ଆସିପାରେ — ଏପରି ସଦା ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
12.89.15
अतीतदिवसे वृत्तं प्रशंसन्ति न वा पुनः ।
गुप्तैश्चारैरनुमतैः पृथिवीमनुसारयेत् ॥ १२.८९.१५ ॥
ଅତୀତ ଦିନର ଆଚରଣକୁ ଲୋକେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି କି ନାହିଁ, ପୁଣି — ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଗୁପ୍ତଚରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରାଇବା ଉଚିତ।
12.89.16
जानीत यदि मे वृत्तं प्रशंसन्ति न वा पुनः ।
कच्चिद्रोचेज्जनपदे कच्चिद्राष्ट्रे च मे वशः ॥ १२.८९.१६ ॥
ମୋ ଆଚରଣକୁ ଲୋକେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି କି ନାହିଁ ତାହା ଯଦି ତୁମେ ଜାଣିପାରିଥାଅ — ମୋ ଆଚରଣ ଜନପଦରେ ପ୍ରିୟ କି ନାହିଁ, ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ମୋର ଅଧିକାର ଅଛି କି ନାହିଁ।
12.89.17
धर्मज्ञानां धृतिमतां संग्रामेष्वपलायिनाम् ।
राष्ट्रे तु येऽनुजीवन्ति ये तु राज्ञोऽनुजीविनः ॥ १२.८९.१७ ॥
ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା, ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଳାଉନଥିବା — ଯେଉଁମାନେ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଜୀବିକା ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଜୀବନ କାଟନ୍ତି।
12.89.18
अमात्यानां च सर्वेषां मध्यस्थानां च सर्वशः ।
ये च त्वाऽभिप्रशंसेयुर्निन्देयुरथवा पुनः ॥ १२.८९.१८ ॥
ସମସ୍ତ ଅମାତ୍ୟ ଓ ମଧ୍ୟସ୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ପୁଣି ତୁମର ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି।
12.89.19
सर्वान्सुपरिणीतांस्तान्कारयेथा युधिष्ठिर ।
एकान्तेन हि सर्वेषां न शक्यं तात रोचितुम्।
मित्रामित्रमथो मध्यं सर्वभूतेषु भारत ॥ १२.८९.१९ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବେ ବିବାହ କରାଇ ସ୍ଥିର କର। ହେ ବତ୍ସ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ର, ଶତ୍ରୁ ଓ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଥାଆନ୍ତି।
12.89.20
तुल्यबाहुबलानां च तुल्यानां च गुणैरपि ।
कथं स्यादधिकः कश्चित्स च भुञ्जीत मानवान् ॥ १२.८९.२० ॥
ସମାନ ବାହୁବଳ ଓ ଗୁଣରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି କିପରି ଅଧିକ ହୋଇପାରିବ? ସେ କିପରି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରିବ?
12.89.21
यच्चरा ह्यचरानद्युरदंष्ट्रान्दंष्ट्रिणस्तथा ।
आशीविषा इव क्रुद्धा भुजङ्गान्भुजगा इव ॥ १२.८९.२१ ॥
ଯେଉଁମାନେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ଥିରମାନଙ୍କୁ ଖାଆନ୍ତି; ଦାଢ଼ବିହୀନମାନଙ୍କୁ ଦାଢ଼ବିଶିଷ୍ଟମାନେ ଖାଆନ୍ତି, ଯେପରି କ୍ରୁଦ୍ଧ ବିଷଧର ସାପମାନେ ଅନ୍ୟ ସାପଙ୍କୁ ଖାଆନ୍ତି।
12.89.22
एतेभ्यश्चाप्रमत्तः स्यात्सदा शत्रोर्युधिष्ठिर ।
भारुण्डसदृशा ह्येते निपतन्ति प्रमादतः ॥ १२.८९.२२ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏମାନଙ୍କଠାରୁ ଓ ଶତ୍ରୁଠାରୁ ସର୍ବଦା ସାବଧାନ ରହିବା ଉଚିତ; ଏମାନେ ଭାରୁଣ୍ଡ ପକ୍ଷୀ ପରି ଅସାବଧାନତାରୁ ଝାସ ଦିଅନ୍ତି।
12.89.23
कच्चित्ते वणिजो राष्ट्रे नोद्विजन्ति करार्दिताः ।
क्रीणन्तो बहुनाऽल्पेन कान्तारकृतविश्रमाः ॥ १२.८९.२३ ॥
ତୁମ ରାଜ୍ୟର ବଣିକମାନେ କରରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଉନାହାଁନ୍ତି ତ? ଯେଉଁମାନେ ଅଳ୍ପରେ ଅଧିକ କିଣନ୍ତି ଏବଂ ବନ ପଥରେ ବିଶ୍ରାମ ନିଅନ୍ତି।
12.89.24
कच्चित्कृषिकरा राष्ट्रं न जहत्यतिपीडिताः ।
ये बहन्ति धुरं राज्ञां ते भरन्तीतरानपि ॥ १२.८९.२४ ॥
ତୁମ କୃଷକମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ରାଷ୍ଟ୍ର ଛାଡ଼ି ଯାଉନାହାଁନ୍ତି ତ? ଯେଉଁମାନେ ରାଜାମାନଙ୍କର ଭାର ବହନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହିଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।
12.89.25
आलस्येन हृतः पादः पादः पाषण्डमाश्रितः ।
राजानं सेवते पादः पादः कृषिमुपाश्रितः ॥ १२.८९.२५ ॥
ଆଳସ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଗୋଟିଏ ପାଦ ହରଣ ହୁଏ; ଗୋଟିଏ ପାଦ ପାଷଣ୍ଡକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ; ଗୋଟିଏ ପାଦ ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରେ; ଗୋଟିଏ ପାଦ କୃଷିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ।
12.89.26
एकपादं त्रयः पादा भक्षयन्ति दिनेदिने ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पादं रक्ष युधिष्ठिर ॥ १२.८९.२६ ॥
ଗୋଟିଏ ପାଦକୁ ତିନି ପାଦ ଦିନକୁ ଦିନ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି; ତେଣୁ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସେହି ଗୋଟିଏ ପାଦକୁ ରକ୍ଷା କର।
12.89.27
इतो दत्तेन जीवन्ति देवाः पितृगणास्तथा ।
मानुषोरगरक्षांसि वयांसि पशवस्तथा ॥ १२.८९.२७ ॥
ଏଥିରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନରେ ଦେବତା ଓ ପିତୃଗଣ ବଞ୍ଚନ୍ତି; ସେହିପରି ମନୁଷ୍ୟ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସ, ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ।
12.89.28
एषा ते राष्ट्रवृत्तिश्च राज्ञां गुप्तिश्च भारत ।
प्रोक्तोद्दिश्यैतमेवार्थं भूयो वक्ष्यामि पा…व ॥ १२.८९.२८ ॥
ହେ ଭରତ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଆଚରଣ ଏବଂ ରାଜାମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା; ଏହି ବିଷୟକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ମୁଁ ପୁଣି କହିବି, ପା…ବ।