Mahābhārata · Adhyāya 12.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.90.1
यानङ्गिराः क्षत्रधर्मानुतथ्यो ब्रह्मवित्तमः ।
मान्धात्रे यौवनाश्चाय प्रीतिमानभ्यभाषत ॥ १२.९०.१ ॥
Utathya, el mejor conocedor del Brahman, habló con agrado a Māndhātṛ, hijo de Yauvanāśva, sobre los deberes del guerrero que había aprendido de Aṅgiras.
12.90.2
स यथाऽनुशशासैनमुतथ्यो ब्रह्मवित्तमः ।
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि निखिलेन युधिष्ठिर ॥ १२.९०.२ ॥
Tal como Utathya, el mejor conocedor del Veda, le enseñó, así te lo contaré por completo, oh Yudhiṣṭhira.
12.90.3
धर्माय राजा भवति न कामकरणाय तु ।
मान्धातरभिजानीहि राजा लोकस्य रक्षिता ॥ १२.९०.३ ॥
El rey existe por el dharma, no para hacer lo que le plazca. Sabe, Māndhātṛ, que el rey es el protector del mundo.
12.90.4
राजा चरति चेद्धर्मं देवत्वायैव कल्पते ।
स चेदधर्मं चरति नरकायैव गच्छति ॥ १२.९०.४ ॥
Si el rey se conduce conforme al dharma, se vuelve digno de la divinidad; pero si se conduce en el adharma, va solo al infierno.
12.90.5
धर्मे तिष्ठन्ति भूतानि धर्मो राजनि तिष्ठाति ।
तं राजा साधु यः शास्ति स राजा श्रियमश्नुते ॥ १२.९०.५ ॥
Los seres vivos se sostienen en el dharma, y el dharma se sostiene en el rey. El rey que lo gobierna bien alcanza la prosperidad.
12.90.6
राजापराधान्मान्धातर्लक्ष्मीवान्पाप उच्यते ।
देवाश्च गर्हां गच्छन्ति धर्मो नास्तीति चोच्यते ॥ १२.९०.६ ॥
Māndhātṛ, por la falta del rey, se le llama pecador aunque sea próspero; también los dioses lo censuran, y se dice que en él no hay dharma.
12.90.7
अधर्मे वर्तमानानामर्थसिद्धिः प्रदृश्यते ।
तदेव मङ्गलं लोकः सर्वः समनुवर्तते ॥ १२.९०.७ ॥
Entre los que actúan en la injusticia se ve el logro de los fines; eso mismo se considera auspicioso, y todo el mundo lo sigue.
12.90.8
उच्छिद्यते धर्मवृत्तमधर्मो वर्तते महान् ।
भयमाहुर्दिवारात्रं यदा पापा न वार्यते ॥ १२.९०.८ ॥
La conducta del dharma es desarraigada y prevalece la gran injusticia. Dicen que hay temor día y noche cuando no se contiene a los malvados.
12.90.9
इदं मम इदं नेति साधूनां तात धर्मतः ।
न वै व्यवस्था भवति यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.९ ॥
Querido hijo, entre los buenos, según el dharma, no existe la distinción de 'esto es mío, esto no es mío'. Cuando el malvado no es contenido, no hay orden.
12.90.10
नैव भार्या न पशवो न क्षेत्रं न निवेशनम् ।
संदृश्येत मनुष्याणां यदा पापबलं भवेत् ॥ १२.९०.१० ॥
Cuando el poder de los malvados crece, entre los hombres no se verían ni esposa, ni ganado, ni campo, ni morada.
12.90.11
देवाः पूजां न जानन्ति न स्वधां पितरस्तदा ।
न पूज्यन्ते ह्यतिथयो यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.११ ॥
Cuando el malvado no es contenido, los dioses no conocen la veneración, los antepasados no conocen la ofrenda svadhā, y los huéspedes no son honrados.
12.90.12
न वेदानधिगच्छन्ति व्रतवन्तो द्विजातयः ।
न यज्ञांस्तन्वते विप्रा यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.१२ ॥
Cuando el malvado no es contenido, los dvija que guardan votos no alcanzan los Vedas, y los brahmanes sabios no realizan los sacrificios.
12.90.13
वध्यानामिव सत्वानां मनो भवति विह्वलम् ।
मनुष्याणां महाराज यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.१३ ॥
Gran rey, cuando el malvado no es contenido, la mente de los hombres se turba como la de los seres destinados a la matanza.
12.90.14
उभौ लोकावभिप्रेक्ष्य राजानमसृजंस्तथा ।
मुनयोऽथ महद्भूतमयं धर्मो भविष्यति ॥ १२.९०.१४ ॥
Tras contemplar ambos mundos, los sabios crearon a un rey; este gran ser se convertirá en dharma.
12.90.15
यस्मिन्धर्मो विराजेत तं राजानं प्रचक्षते ।
यस्मिन्विलीयते धर्मस्तं देवा वृषलं विदुः ॥ १२.९०.१५ ॥
Aquel en quien resplandece el dharma es llamado rey; aquel en quien el dharma se disuelve, los dioses lo conocen como un vṛṣala.
12.90.16
वृषो हि भगवान्धर्मो यस्तस्य कुरुते लयम् ।
वृषलं तं वीवदुर्देवास्तस्माद्धर्मं न लोपयेत् ॥ १२.९०.१६ ॥
El dharma es en verdad el toro, el bienaventurado; quien provoca su disolución, los dioses lo llaman vṛṣala. Por tanto, no se debe destruir el dharma.
12.90.17
धर्मे वर्धति वर्धन्ति सर्वभूतानि सर्वदा ।
तस्मिन्ह्रसति हीयन्ते तस्माद्धर्मं विवर्धयेत् ॥ १२.९०.१७ ॥
Cuando el dharma crece, todos los seres siempre crecen; cuando decae, ellos decaen. Por eso se debe acrecentar el dharma.
12.90.18
धनानि स्पौति धर्मो हि धारणाद्वेति निश्चयः ।
मानवान मनुष्येन्द्र स सीमान्तकरः स्मृतः ॥ १२.९०.१८ ॥
El dharma nutre la riqueza, pues por sostenerla así se sabe con certeza. Señor de los hombres, él es recordado como el que traza la frontera de los hombres.
12.90.19
प्रभवार्थंमहि भूतानां धर्मः सृष्टः स्वयंभुवा ।
तस्मात्प्रवर्धयेद्धर्मं प्रजानुग्रहकारणात् ॥ १२.९०.१९ ॥
Para la prosperidad de los seres, el Dharma fue creado por el Autoexistente; por eso debe fomentarse el Dharma por favor hacia los súbditos.
12.90.20
तस्माद्धि राजशार्दूल धर्मः श्रेष्ठतरः स्मृतः ।
स राजायः प्रजाः शास्ति साधुकृत्पुरुषर्षभ ॥ १२.९०.२० ॥
Por eso, tigre entre los reyes, el Dharma es considerado el más elevado; el rey que gobierna a los súbditos debe ser quien hace el bien, toro de los hombres.
12.90.21
कामक्रोधावनादृत्य धर्ममेवानुपालयेत् ।
धर्मः श्रेयस्करतमो राज्ञां भरतसत्तम ॥ १२.९०.२१ ॥
Desdeñando el deseo y la ira, uno debe cumplir solo el Dharma; el Dharma es lo más benéfico para los reyes, mejor de los Bharatas.
12.90.22
धर्मस्य ब्राह्मणे योनिस्तस्मात्तान्पूजयेत्सदा ।
ब्राह्मणानां च मान्धातः कुर्यात्कामानमत्सरी ॥ १२.९०.२२ ॥
El origen del Dharma está en el brahmán; por eso siempre hay que honrarlos. Oh Māndhātṛ, hay que satisfacer los deseos de los brahmanes sin envidia.
12.90.23
तेषां ह्यकामकरणाद्राज्ञः संजायते भयम् ।
मित्राणि न च वर्धन्ते तथाऽमित्रीभवन्त्यपि ॥ १२.९०.२३ ॥
Por no cumplir sus deseos, surge el temor en el rey; los amigos no crecen, e incluso los amigos se vuelven enemigos.
12.90.24
ब्राह्मणानां सदासूयन्बाल्याद्वैरोचनिर्बलिः ।
अथास्माच्छ्रीरपाक्रामद्याऽस्मिन्नासीत्प्रतापिनी ॥ १२.९०.२४ ॥
Bali, hijo de Virocana, quien por necedad juvenil siempre envidió a los brahmanes; entonces de él se apartó la gloriosa fortuna que había sido poderosa en él.
12.90.25
ततस्तस्मादपाक्रम्य साऽगच्छत्पाकशासनम् ।
अथ सोऽन्वतपत्पश्चाच्छ्रियं दृष्ट्वा पुरंदरे ॥ १२.९०.२५ ॥
Entonces, apartándose de él, ella fue hacia Pākaśāsana (Indra). Después, viendo a Śrī en Purandara, él se lamentó.
12.90.26
एतत्फलमसूयाया अभिमानस्य चाभिभो ।
तस्माद्बुध्यस्व मान्धातर्मा त्वां जह्यात्प्रतापिनी ॥ १२.९०.२६ ॥
Oh vencedor, este es el fruto de la envidia y el orgullo. Por eso, comprende, oh Māndhātṛ, para que la esplendorosa no te abandone.
12.90.27
दर्पोनाम श्रियः पुत्रो जज्ञेऽधर्मादिति श्रुतिः ।
तेन देवासुरा राजन्नीताः सुबहवोऽव्ययम् ॥ १२.९०.२७ ॥
La tradición dice que Darpa, hijo de Śrī, nació de la injusticia. Oh rey, por él fueron llevados muchos dioses y demonios.
12.90.28
राजर्षयश्च बहवस्तथा बुध्यस्व पार्थिव ।
राजा भवति तं जित्वा दासस्तेन पराजितः ॥ १२.९०.२८ ॥
Muchos reyes sabios cayeron igualmente. Oh rey, comprende: quien lo vence se vuelve rey, y quien es vencido por él se vuelve esclavo.
12.90.29
स यथा दर्पसहितमधर्मं नानुसेवते ।
तथा वर्तस्व मान्धातश्चिरं चेत्स्थातुमिच्छसि ॥ १२.९०.२९ ॥
Así como él no sigue la injusticia unida al orgullo, así conduce tu conducta, oh Māndhātṛ, si deseas permanecer mucho tiempo.
12.90.30
मत्तात्प्रमत्तात्पौगण्डादुन्मत्ताच्च विशेषतः ।
निन्दिताच्चासदाचाराद्दुर्हृदां चापि सेवनात् ॥ १२.९०.३० ॥
Del embriagado, del descuidado, del muchacho inmaduro, y especialmente del loco, del despreciado y del de conducta perversa, y de la compañía de los malintencionados, [cuídate].
12.90.31
निगृहीतादमात्याच्च स्त्रीभ्यश्चैव विशेषतः ।
पर्वताद्विषमाद्दुर्गाद्धस्तिनोऽश्वात्सरीसृपात् ॥ १२.९०.३१ ॥
Hay que cuidarse de un ministro encarcelado y, sobre todo, de las mujeres, de las montañas, de los terrenos escarpados y las fortalezas, de los elefantes, los caballos y los reptiles.
12.90.32
एतेभ्योऽनित्ययुक्तः स्यान्नक्तं चर्यां च वर्जयेत् ।
अत्याशां चाभिमानं च दम्भं क्रोधं च वर्जयेत् ॥ १२.९०.३२ ॥
Debe estar siempre alerta ante estos peligros, evitar deambular de noche y abandonar la excesiva esperanza, el orgullo, la hipocresía y la ira.
12.90.33
अविज्ञातासु च स्त्रीषु क्लीबासु स्वैरिणीषु च ।
परभार्यासु कन्यासु नाचरेन्मैथुनं नृप ॥ १२.९०.३३ ॥
Oh rey, no debe unirse sexualmente con mujeres desconocidas, eunucos, mujeres de conducta libre, la esposa de otro ni con doncellas.
12.90.34
कुलेषु पापरक्षांसि जायन्ते वर्णसंकरात् ।
अपुमांसोऽङ्गहीनाश्च स्थूलजिह्वा विचेतसः ॥ १२.९०.३४ ॥
Por la mezcla de los órdenes sociales nacen en las familias demonios pecadores: los afeminados, los mutilados, los de lengua gruesa y los insensatos.
12.90.35
एते चान्ये च जायन्ते यदा राजा प्रमाद्यति ।
तस्माद्राज्ञा विशेषेणं वर्तितव्यं प्रजाहिते ॥ १२.९०.३५ ॥
Estos y otros nacen cuando el rey se vuelve negligente; por tanto, el rey debe conducirse especialmente en beneficio de sus súbditos.
12.90.36
क्षत्रियस्य प्रमत्तस्य दोषः संजायते महान् ।
अधर्माः संप्रवर्धन्ते प्रजासंकरकारकाः ॥ १२.९०.३६ ॥
Un gran defecto surge en el kṣatriya negligente; crecen las acciones injustas que causan la mezcla de los súbditos.
12.90.37
अशीते विद्यते शीतं शीते शीतं न विद्यते ।
अवृष्टिरतिवृष्टिश्च व्याधिश्चाप्याविशेत्प्रजाः ॥ १२.९०.३७ ॥
En la estación fría no hay frío, y donde no hay frío, hay frío; sequía, lluvia excesiva y enfermedad entrarán en el pueblo.
12.90.38
नक्षत्राण्युपतिष्ठन्ति ग्रहा घोरास्तथागते ।
उत्पाताश्चात्र दृश्यन्ते बहवो राजनाशनाः ॥ १२.९०.३८ ॥
Las constelaciones se acercan, y lo mismo los planetas terribles; aquí se ven muchos presagios que traen la ruina a los reyes.
12.90.39
अरक्षितात्मा यो राजा प्रजाश्चापि न रक्षति ।
प्रजाश्च तस्य क्षीयन्ते ततः सोऽनु विनश्यति ॥ १२.९०.३९ ॥
El rey que no se protege a sí mismo ni protege a sus súbditos — sus súbditos decaen, y luego él mismo perece.
12.90.40
द्वावाददाते ह्येकस्य द्वयोः सुबहवोऽपरे ।
कुमार्यः संप्रलुप्यन्ते तदाहुर्नृपदूषणम् ॥ १२.९०.४० ॥
De uno toman a dos, de dos muchos otros; las doncellas son arrebatadas — esto se llama falta del rey.
12.90.41
ममैतदिति नैतच्च मनुष्येष्ववतिष्ठति ।
त्यक्त्वा धर्मं यदा राजा प्रमादमनुतिष्ठित ॥ १२.९०.४१ ॥
La idea "esto es mío" no permanece entre los hombres cuando el rey, abandonando el dharma, sigue la negligencia.