ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.90.1
यानङ्गिराः क्षत्रधर्मानुतथ्यो ब्रह्मवित्तमः ।
मान्धात्रे यौवनाश्चाय प्रीतिमानभ्यभाषत ॥ १२.९०.१ ॥
ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಉತಥ್ಯನು ಅಂಗಿರಸನಿಂದ ತಿಳಿದ ಕ್ಷಾತ್ರಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಯೌವನಾಶ್ವನ ಮಗ ಮಾಂಧಾತೃವಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದನು.
12.90.2
स यथाऽनुशशासैनमुतथ्यो ब्रह्मवित्तमः ।
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि निखिलेन युधिष्ठिर ॥ १२.९०.२ ॥
ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಉತಥ್ಯನು ಇವನಿಗೆ ಹೇಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದನೋ, ಅದನ್ನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
12.90.3
धर्माय राजा भवति न कामकरणाय तु ।
मान्धातरभिजानीहि राजा लोकस्य रक्षिता ॥ १२.९०.३ ॥
ರಾಜನು ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಡೆಯಲು ಅಲ್ಲ. ಮಾಂಧಾತೃ, ರಾಜನು ಲೋಕದ ರಕ್ಷಕನೆಂದು ತಿಳಿ.
12.90.4
राजा चरति चेद्धर्मं देवत्वायैव कल्पते ।
स चेदधर्मं चरति नरकायैव गच्छति ॥ १२.९०.४ ॥
ರಾಜನು ಧರ್ಮದಂತೆ ನಡೆದರೆ ದೇವತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಡೆದರೆ ನರಕಕ್ಕೇ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
12.90.5
धर्मे तिष्ठन्ति भूतानि धर्मो राजनि तिष्ठाति ।
तं राजा साधु यः शास्ति स राजा श्रियमश्नुते ॥ १२.९०.५ ॥
ಜೀವಿಗಳು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ; ಧರ್ಮ ರಾಜನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಳುವ ರಾಜನೇ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.90.6
राजापराधान्मान्धातर्लक्ष्मीवान्पाप उच्यते ।
देवाश्च गर्हां गच्छन्ति धर्मो नास्तीति चोच्यते ॥ १२.९०.६ ॥
ಮಾಂಧಾತೃ, ರಾಜನ ಅಪರಾಧದಿಂದ ಐಶ್ವರ್ಯವಂತನಾದರೂ ಪಾಪಿ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳೂ ಅವನನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ ಎಂದೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.90.7
अधर्मे वर्तमानानामर्थसिद्धिः प्रदृश्यते ।
तदेव मङ्गलं लोकः सर्वः समनुवर्तते ॥ १२.९०.७ ॥
ಅಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವರಿಗೆ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನೇ ಮಂಗಳವೆಂದು ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕವೂ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.
12.90.8
उच्छिद्यते धर्मवृत्तमधर्मो वर्तते महान् ।
भयमाहुर्दिवारात्रं यदा पापा न वार्यते ॥ १२.९०.८ ॥
ಧರ್ಮಾಚರಣೆ ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತುಹೋಗುತ್ತದೆ; ಮಹಾ ಅಧರ್ಮ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ. ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯದಿದ್ದಾಗ ಹಗಲಿರುಳೂ ಭಯವಿರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
12.90.9
इदं मम इदं नेति साधूनां तात धर्मतः ।
न वै व्यवस्था भवति यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.९ ॥
ಮಗನೇ, ಸಜ್ಜನರ ನಡುವೆ ಧರ್ಮಾನುಸಾರ 'ಇದು ನನ್ನದು, ಇದು ನನ್ನದಲ್ಲ' ಎಂಬ ಭೇದವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾಪಿಯನ್ನು ತಡೆಯದಿದ್ದಾಗ ಯಾವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.90.10
नैव भार्या न पशवो न क्षेत्रं न निवेशनम् ।
संदृश्येत मनुष्याणां यदा पापबलं भवेत् ॥ १२.९०.१० ॥
ಪಾಪಿಗಳ ಬಲ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಪಶುಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಹೊಲವೂ ಇಲ್ಲ, ಮನೆಯೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
12.90.11
देवाः पूजां न जानन्ति न स्वधां पितरस्तदा ।
न पूज्यन्ते ह्यतिथयो यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.११ ॥
ಪಾಪಿಯನ್ನು ತಡೆಯದಿದ್ದಾಗ ದೇವತೆಗಳು ಪೂಜೆಯನ್ನು ಅರಿಯರು; ಪಿತೃಗಳು ಸ್ವಧೆಯನ್ನು ಅರಿಯರು; ಅತಿಥಿಗಳೂ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡರು.
12.90.12
न वेदानधिगच्छन्ति व्रतवन्तो द्विजातयः ।
न यज्ञांस्तन्वते विप्रा यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.१२ ॥
ಪಾಪಿಯನ್ನು ತಡೆಯದಿದ್ದಾಗ, ವ್ರತನಿಷ್ಠ ದ್ವಿಜರು ವೇದಗಳನ್ನು ಅರಿಯರು; ವಿಪ್ರರು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನಡೆಸರು.
12.90.13
वध्यानामिव सत्वानां मनो भवति विह्वलम् ।
मनुष्याणां महाराज यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.१३ ॥
ಮಹಾರಾಜ, ಪಾಪಿಯನ್ನು ತಡೆಯದಿದ್ದಾಗ, ಮನುಷ್ಯರ ಮನಸ್ಸು ವಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ ಕಳವಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
12.90.14
उभौ लोकावभिप्रेक्ष्य राजानमसृजंस्तथा ।
मुनयोऽथ महद्भूतमयं धर्मो भविष्यति ॥ १२.९०.१४ ॥
ಎರಡು ಲೋಕಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಮುನಿಗಳು ಒಬ್ಬ ರಾಜನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು; ಈ ಮಹಾಜೀವಿ ಧರ್ಮವೇ ಆಗುವನು.
12.90.15
यस्मिन्धर्मो विराजेत तं राजानं प्रचक्षते ।
यस्मिन्विलीयते धर्मस्तं देवा वृषलं विदुः ॥ १२.९०.१५ ॥
ಯಾರಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಬೆಳಗುತ್ತದೆಯೋ ಅವನನ್ನು ರಾಜ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಯಾರಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅವನನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ವೃಷಲ ಎಂದು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ.
12.90.16
वृषो हि भगवान्धर्मो यस्तस्य कुरुते लयम् ।
वृषलं तं वीवदुर्देवास्तस्माद्धर्मं न लोपयेत् ॥ १२.९०.१६ ॥
ಧರ್ಮವೇ ವೃಷ; ಅದು ಭಗವಾನ. ಅದನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ವೃಷಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಲೋಪಗೊಳಿಸಬಾರದು.
12.90.17
धर्मे वर्धति वर्धन्ति सर्वभूतानि सर्वदा ।
तस्मिन्ह्रसति हीयन्ते तस्माद्धर्मं विवर्धयेत् ॥ १२.९०.१७ ॥
ಧರ್ಮ ಬೆಳೆದಾಗ ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಸದಾ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ; ಅದು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಾಗ ಅವು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು.
12.90.18
धनानि स्पौति धर्मो हि धारणाद्वेति निश्चयः ।
मानवान मनुष्येन्द्र स सीमान्तकरः स्मृतः ॥ १२.९०.१८ ॥
ಧರ್ಮ ಧನಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ಎಂಬುದು ನಿಶ್ಚಯ. ಮನುಷ್ಯೇಂದ್ರನೇ, ಅವನು ಮಾನವರ ಗಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವವನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.
12.90.19
प्रभवार्थंमहि भूतानां धर्मः सृष्टः स्वयंभुवा ।
तस्मात्प्रवर्धयेद्धर्मं प्रजानुग्रहकारणात् ॥ १२.९०.१९ ॥
ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅಭ್ಯುದಯಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸ್ವಯಂಭುವು ಧರ್ಮವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು.
12.90.20
तस्माद्धि राजशार्दूल धर्मः श्रेष्ठतरः स्मृतः ।
स राजायः प्रजाः शास्ति साधुकृत्पुरुषर्षभ ॥ १२.९०.२० ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲನೇ, ಧರ್ಮವೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಆಳುವ ರಾಜನು ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡುವವನಾಗಿರಬೇಕು, ಪುರುಷೋತ್ತಮನೇ.
12.90.21
कामक्रोधावनादृत्य धर्ममेवानुपालयेत् ।
धर्मः श्रेयस्करतमो राज्ञां भरतसत्तम ॥ १२.९०.२१ ॥
ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ರಾಜರಿಗೆ ಧರ್ಮವೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ.
12.90.22
धर्मस्य ब्राह्मणे योनिस्तस्मात्तान्पूजयेत्सदा ।
ब्राह्मणानां च मान्धातः कुर्यात्कामानमत्सरी ॥ १२.९०.२२ ॥
ಧರ್ಮದ ಮೂಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸದಾ ಗೌರವಿಸಬೇಕು. ಮಾಂಧಾತನೇ, ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಬೇಕು.
12.90.23
तेषां ह्यकामकरणाद्राज्ञः संजायते भयम् ।
मित्राणि न च वर्धन्ते तथाऽमित्रीभवन्त्यपि ॥ १२.९०.२३ ॥
ಅವರ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸದಿದ್ದರೆ ರಾಜನಿಗೆ ಭಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಮಿತ್ರರು ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಮಿತ್ರರೂ ಶತ್ರುಗಳಾಗಬಹುದು.
12.90.24
ब्राह्मणानां सदासूयन्बाल्याद्वैरोचनिर्बलिः ।
अथास्माच्छ्रीरपाक्रामद्याऽस्मिन्नासीत्प्रतापिनी ॥ १२.९०.२४ ॥
ಬಾಲ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮೇಲೆ ಸದಾ ಅಸೂಯೆ ಪಟ್ಟ ವೈರೋಚನಿ ಬಲಿ; ಆಗ ಅವನಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿನಿಯಾದ ಶ್ರೀ ಅವನಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಯಿತು.
12.90.25
ततस्तस्मादपाक्रम्य साऽगच्छत्पाकशासनम् ।
अथ सोऽन्वतपत्पश्चाच्छ्रियं दृष्ट्वा पुरंदरे ॥ १२.९०.२५ ॥
ಆಗ ಅವಳು ಅವನಿಂದ ದೂರ ಸರಿದು ಪಾಕಶಾಸನನಾದ ಇಂದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದಳು. ಬಳಿಕ ಪುರಂದರನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಯನ್ನು ಕಂಡು ಅವನು ಶೋಕಿಸಿದನು.
12.90.26
एतत्फलमसूयाया अभिमानस्य चाभिभो ।
तस्माद्बुध्यस्व मान्धातर्मा त्वां जह्यात्प्रतापिनी ॥ १२.९०.२६ ॥
ಓ ಅಭಿಭೋ, ಇದು ಅಸೂಯೆ ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನದ ಫಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಓ ಮಾಂಧಾತನೇ, ತಿಳಿದುಕೋ; ಪ್ರತಾಪಿನಿ (ಶ್ರೀ) ನಿನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸದಿರಲಿ.
12.90.27
दर्पोनाम श्रियः पुत्रो जज्ञेऽधर्मादिति श्रुतिः ।
तेन देवासुरा राजन्नीताः सुबहवोऽव्ययम् ॥ १२.९०.२७ ॥
ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ: ಶ್ರೀಯ ಮಗ ದರ್ಪ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವನು ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಓ ರಾಜನೇ, ಅವನಿಂದ ದೇವ-ಅಸುರರು ಅನೇಕರು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.
12.90.28
राजर्षयश्च बहवस्तथा बुध्यस्व पार्थिव ।
राजा भवति तं जित्वा दासस्तेन पराजितः ॥ १२.९०.२८ ॥
ಅನೇಕ ರಾಜರ್ಷಿಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ (ಬಿದ್ದರು). ಓ ಪಾರ್ಥಿವನೇ, ತಿಳಿದುಕೋ: ಅವನನ್ನು ಗೆದ್ದವನು ರಾಜನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನಿಂದ ಸೋತವನು ದಾಸನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.90.29
स यथा दर्पसहितमधर्मं नानुसेवते ।
तथा वर्तस्व मान्धातश्चिरं चेत्स्थातुमिच्छसि ॥ १२.९०.२९ ॥
ಅವನು ದರ್ಪದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಓ ಮಾಂಧಾತನೇ, ನೀನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲು ಬಯಸಿದರೆ ನಡೆದುಕೋ.
12.90.30
मत्तात्प्रमत्तात्पौगण्डादुन्मत्ताच्च विशेषतः ।
निन्दिताच्चासदाचाराद्दुर्हृदां चापि सेवनात् ॥ १२.९०.३० ॥
ಮತ್ತನಿಂದ, ಪ್ರಮತ್ತನಿಂದ, ಬಾಲಕನಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉನ್ಮತ್ತನಿಂದ, ನಿಂದಿತನಿಂದ, ದುರಾಚಾರಿಯಿಂದ, ದುರ್ಹೃದರ ಸೇವೆಯಿಂದ (ಜಾಗರೂಕನಾಗಿರು).
12.90.31
निगृहीतादमात्याच्च स्त्रीभ्यश्चैव विशेषतः ।
पर्वताद्विषमाद्दुर्गाद्धस्तिनोऽश्वात्सरीसृपात् ॥ १२.९०.३१ ॥
ಬಂಧಿತ ಅಮಾತ್ಯನಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ, ಪರ್ವತಗಳಿಂದ, ವಿಷಮ ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಗಗಳಿಂದ, ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ಸರೀಸೃಪಗಳಿಂದ (ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರಬೇಕು).
12.90.32
एतेभ्योऽनित्ययुक्तः स्यान्नक्तं चर्यां च वर्जयेत् ।
अत्याशां चाभिमानं च दम्भं क्रोधं च वर्जयेत् ॥ १२.९०.३२ ॥
ಇವುಗಳಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರಬೇಕು; ರಾತ್ರಿ ಸಂಚಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಅತಿ ಆಸೆ, ಅಭಿಮಾನ, ದಂಭ, ಕೋಪವನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕು.
12.90.33
अविज्ञातासु च स्त्रीषु क्लीबासु स्वैरिणीषु च ।
परभार्यासु कन्यासु नाचरेन्मैथुनं नृप ॥ १२.९०.३३ ॥
ಓ ರಾಜನೇ! ಅಪರಿಚಿತ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಷಂಡರು, ಸ್ವೇಚ್ಛಾಚಾರಿಣಿಯರು, ಪರಸ್ತ್ರೀಯರು, ಕನ್ಯೆಯರೊಡನೆ ಸಂಭೋಗ ಮಾಡಬಾರದು.
12.90.34
कुलेषु पापरक्षांसि जायन्ते वर्णसंकरात् ।
अपुमांसोऽङ्गहीनाश्च स्थूलजिह्वा विचेतसः ॥ १२.९०.३४ ॥
ವರ್ಣಸಂಕರದಿಂದ ಕುಲಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಪರಾಕ್ಷಸರು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ — ಷಂಡರು, ಅಂಗಹೀನರು, ದಪ್ಪ ನಾಲಿಗೆಯವರು, ವಿವೇಕಹೀನರು.
12.90.35
एते चान्ये च जायन्ते यदा राजा प्रमाद्यति ।
तस्माद्राज्ञा विशेषेणं वर्तितव्यं प्रजाहिते ॥ १२.९०.३५ ॥
ಇವರು ಮತ್ತು ಇತರರೂ ರಾಜನು ಪ್ರಮಾದಗೊಂಡಾಗ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಜೆಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕು.
12.90.36
क्षत्रियस्य प्रमत्तस्य दोषः संजायते महान् ।
अधर्माः संप्रवर्धन्ते प्रजासंकरकारकाः ॥ १२.९०.३६ ॥
ಪ್ರಮಾದಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ದೋಷ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕರ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅಧರ್ಮಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.
12.90.37
अशीते विद्यते शीतं शीते शीतं न विद्यते ।
अवृष्टिरतिवृष्टिश्च व्याधिश्चाप्याविशेत्प्रजाः ॥ १२.९०.३७ ॥
ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಚಳಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಚಳಿಯಿಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಳಿ ಇರುತ್ತದೆ; ಅನಾವೃಷ್ಟಿ, ಅತಿವೃಷ್ಟಿ, ವ್ಯಾಧಿಯೂ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುವವು.
12.90.38
नक्षत्राण्युपतिष्ठन्ति ग्रहा घोरास्तथागते ।
उत्पाताश्चात्र दृश्यन्ते बहवो राजनाशनाः ॥ १२.९०.३८ ॥
ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಿವೆ, ಭೀಕರ ಗ್ರಹಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ ಬರುತ್ತಿವೆ; ರಾಜರನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಅನೇಕ ಉತ್ಪಾತಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ.
12.90.39
अरक्षितात्मा यो राजा प्रजाश्चापि न रक्षति ।
प्रजाश्च तस्य क्षीयन्ते ततः सोऽनु विनश्यति ॥ १२.९०.३९ ॥
ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳದ, ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸದ ರಾಜನ ಪ್ರಜೆಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ಅವನೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.90.40
द्वावाददाते ह्येकस्य द्वयोः सुबहवोऽपरे ।
कुमार्यः संप्रलुप्यन्ते तदाहुर्नृपदूषणम् ॥ १२.९०.४० ॥
ಒಬ್ಬನಿಂದ ಇಬ್ಬರನ್ನು, ಇಬ್ಬರಿಂದ ಇತರರು ಅನೇಕರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಕನ್ಯೆಯರು ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ — ಅದನ್ನು ರಾಜದೋಷ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
12.90.41
ममैतदिति नैतच्च मनुष्येष्ववतिष्ठति ।
त्यक्त्वा धर्मं यदा राजा प्रमादमनुतिष्ठित ॥ १२.९०.४१ ॥
"ಇದು ನನ್ನದು" ಎಂಬ ಭಾವ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವುದಿಲ್ಲ; ರಾಜನು ಧರ್ಮವನ್ನು ತೊರೆದು ಪ್ರಮಾದವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದಾಗ.