มหาภารตะ · อัธยายะ 12.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.90.1
यानङ्गिराः क्षत्रधर्मानुतथ्यो ब्रह्मवित्तमः ।
मान्धात्रे यौवनाश्चाय प्रीतिमानभ्यभाषत ॥ १२.९०.१ ॥
อุตถยะ ผู้เป็นยอดแห่งผู้รู้พรหมัน ด้วยความเอ็นดู ได้กล่าวแก่มานธาตฤ บุตรของยौวนาศวะ ถึงหน้าที่ของกษัตริย์ที่อังคิรสได้สอนไว้
12.90.2
स यथाऽनुशशासैनमुतथ्यो ब्रह्मवित्तमः ।
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि निखिलेन युधिष्ठिर ॥ १२.९०.२ ॥
ดังที่อุตถยะ ผู้เป็นยอดแห่งผู้รู้พระเวท ได้แนะนำแก่เขาไว้ ข้าพเจ้าจะกล่าวเรื่องนั้นแก่ท่านให้ครบถ้วนทั้งหมด ข้าแต่ยุธิษฐิระ
12.90.3
धर्माय राजा भवति न कामकरणाय तु ।
मान्धातरभिजानीहि राजा लोकस्य रक्षिता ॥ १२.९०.३ ॥
กษัตริย์มีอยู่เพื่อธรรม มิใช่เพื่อทำตามอำเภอใจ ข้าแต่มานธาตฤ จงรู้ไว้เถิดว่า กษัตริย์คือผู้พิทักษ์แห่งโลก
12.90.4
राजा चरति चेद्धर्मं देवत्वायैव कल्पते ।
स चेदधर्मं चरति नरकायैव गच्छति ॥ १२.९०.४ ॥
หากกษัตริย์ประพฤติในธรรม ก็ย่อมควรแก่การเป็นทิพย์ แต่หากประพฤติในอธรรม ก็ย่อมไปสู่นรกเท่านั้น
12.90.5
धर्मे तिष्ठन्ति भूतानि धर्मो राजनि तिष्ठाति ।
तं राजा साधु यः शास्ति स राजा श्रियमश्नुते ॥ १२.९०.५ ॥
สรรพสัตว์ตั้งมั่นอยู่ในธรรม และธรรมตั้งมั่นอยู่ในกษัตริย์ กษัตริย์ผู้ปกครองธรรมนั้นโดยชอบย่อมได้รับความรุ่งเรือง
12.90.6
राजापराधान्मान्धातर्लक्ष्मीवान्पाप उच्यते ।
देवाश्च गर्हां गच्छन्ति धर्मो नास्तीति चोच्यते ॥ १२.९०.६ ॥
ข้าแต่มานธาตฤ เพราะความผิดของกษัตริย์ แม้ผู้นั้นจะมีโชคลาภ ก็ยังถูกเรียกว่าเป็นผู้บาป เทวดาทั้งหลายก็ติเตียน และกล่าวกันว่าในตัวเขาไม่มีธรรม
12.90.7
अधर्मे वर्तमानानामर्थसिद्धिः प्रदृश्यते ।
तदेव मङ्गलं लोकः सर्वः समनुवर्तते ॥ १२.९०.७ ॥
ในหมู่ผู้ประพฤติอธรรม เห็นได้ว่าการบรรลุความประสงค์เกิดขึ้น สิ่งนั้นเองถูกถือว่าเป็นมงคล และชาวโลกทั้งปวงก็ดำเนินตามสิ่งนั้น
12.90.8
उच्छिद्यते धर्मवृत्तमधर्मो वर्तते महान् ।
भयमाहुर्दिवारात्रं यदा पापा न वार्यते ॥ १२.९०.८ ॥
ความประพฤติแห่งธรรมถูกถอนรากถอนโคน อธรรมอันใหญ่หลวงก็แผ่ไพศาล เขากล่าวกันว่ามีความหวาดกลัวทั้งกลางวันกลางคืน เมื่อคนชั่วไม่ถูกยับยั้ง
12.90.9
इदं मम इदं नेति साधूनां तात धर्मतः ।
न वै व्यवस्था भवति यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.९ ॥
ข้าแต่ลูกรัก ในหมู่คนดี ตามธรรม ไม่มีการแบ่งแยกว่า 'นี่เป็นของข้า นี่ไม่ใช่ของข้า' เมื่อคนชั่วไม่ถูกยับยั้ง ระเบียบย่อมไม่คงอยู่
12.90.10
नैव भार्या न पशवो न क्षेत्रं न निवेशनम् ।
संदृश्येत मनुष्याणां यदा पापबलं भवेत् ॥ १२.९०.१० ॥
เมื่อกำลังของคนชั่วเติบโตขึ้น ในหมู่มนุษย์ก็จะไม่เห็นทั้งภรรยา สัตว์เลี้ยง ที่นา หรือที่อยู่อาศัยเลย
12.90.11
देवाः पूजां न जानन्ति न स्वधां पितरस्तदा ।
न पूज्यन्ते ह्यतिथयो यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.११ ॥
เมื่อคนชั่วไม่ถูกยับยั้ง เทวดาก็ไม่รู้จักการบูชา บรรพบุรุษก็ไม่รู้จักเครื่องสเวธา และแขกก็ไม่ได้รับการต้อนรับ
12.90.12
न वेदानधिगच्छन्ति व्रतवन्तो द्विजातयः ।
न यज्ञांस्तन्वते विप्रा यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.१२ ॥
เมื่อคนชั่วไม่ถูกยับยั้ง ผู้เกิดสองครั้งผู้รักษาวัตรก็ไม่อาจเข้าถึงพระเวท และพราหมณ์ผู้รอบรู้ก็ไม่ประกอบยัญพิธี
12.90.13
वध्यानामिव सत्वानां मनो भवति विह्वलम् ।
मनुष्याणां महाराज यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.१३ ॥
ข้าแต่มหาราชา เมื่อคนชั่วไม่ถูกยับยั้ง ใจของมนุษย์ย่อมปั่นป่วน ดุจใจของสัตว์ที่กำลังจะถูกฆ่า
12.90.14
उभौ लोकावभिप्रेक्ष्य राजानमसृजंस्तथा ।
मुनयोऽथ महद्भूतमयं धर्मो भविष्यति ॥ १२.९०.१४ ॥
ฤๅษีทั้งหลายได้พิจารณาทั้งสองโลก จึงได้สร้างกษัตริย์ขึ้น ผู้ยิ่งใหญ่ผู้นี้จะกลายเป็นธรรม
12.90.15
यस्मिन्धर्मो विराजेत तं राजानं प्रचक्षते ।
यस्मिन्विलीयते धर्मस्तं देवा वृषलं विदुः ॥ १२.९०.१५ ॥
ผู้ที่ธรรมรุ่งเรืองอยู่ในตน ท่านเรียกว่ากษัตริย์ ผู้ที่ธรรมสลายไปในตน เทวดาทั้งหลายรู้จักว่าเป็นวฤษละ
12.90.16
वृषो हि भगवान्धर्मो यस्तस्य कुरुते लयम् ।
वृषलं तं वीवदुर्देवास्तस्माद्धर्मं न लोपयेत् ॥ १२.९०.१६ ॥
ธรรมเป็นดุจวัวผู้ทรงพระภาค ผู้ใดทำให้ธรรมนั้นสิ้นสลาย เทวดาเรียกผู้นั้นว่าวฤษละ เพราะฉะนั้น ไม่ควรทำลายธรรม
12.90.17
धर्मे वर्धति वर्धन्ति सर्वभूतानि सर्वदा ।
तस्मिन्ह्रसति हीयन्ते तस्माद्धर्मं विवर्धयेत् ॥ १२.९०.१७ ॥
เมื่อธรรมเจริญ สรรพสัตว์ทั้งปวงย่อมเจริญอยู่เสมอ เมื่อธรรมเสื่อมถอย สัตว์เหล่านั้นก็เสื่อมถอย เพราะฉะนั้น ควรเพิ่มพูนธรรม
12.90.18
धनानि स्पौति धर्मो हि धारणाद्वेति निश्चयः ।
मानवान मनुष्येन्द्र स सीमान्तकरः स्मृतः ॥ १२.९०.१८ ॥
ธรรมย่อมหล่อเลี้ยงทรัพย์สมบัติ เพราะการทรงไว้ซึ่งธรรมนั้น ย่อมเป็นความเชื่อมั่นอย่างแน่นอน ข้าแต่จอมมนุษย์ ท่านผู้นั้นย่อมถูกจดจำว่าเป็นผู้กำหนดเขตแดนของมนุษย์
12.90.19
प्रभवार्थंमहि भूतानां धर्मः सृष्टः स्वयंभुवा ।
तस्मात्प्रवर्धयेद्धर्मं प्रजानुग्रहकारणात् ॥ १२.९०.१९ ॥
เพื่อความเจริญรุ่งเรืองของสรรพสัตว์ ธรรมจึงถูกสร้างขึ้นโดยพระผู้เกิดเอง เพราะฉะนั้น ควรส่งเสริมธรรม ด้วยความเมตตาต่อประชาราษฎร์
12.90.20
तस्माद्धि राजशार्दूल धर्मः श्रेष्ठतरः स्मृतः ।
स राजायः प्रजाः शास्ति साधुकृत्पुरुषर्षभ ॥ १२.९०.२० ॥
เพราะฉะนั้น ข้าแต่ราชสีห์แห่งกษัตริย์ ธรรมจึงถูกถือว่าเป็นสิ่งประเสริฐยิ่ง กษัตริย์ผู้ปกครองประชาราษฎร์ควรเป็นผู้กระทำความดี ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐที่สุด
12.90.21
कामक्रोधावनादृत्य धर्ममेवानुपालयेत् ।
धर्मः श्रेयस्करतमो राज्ञां भरतसत्तम ॥ १२.९०.२१ ॥
ละความปรารถนาและความโกรธเสีย พึงรักษาธรรมไว้เท่านั้น เพราะธรรมนั้นเป็นสิ่งที่นำประโยชน์สูงสุดมาสู่กษัตริย์ ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในวงศ์ภรต
12.90.22
धर्मस्य ब्राह्मणे योनिस्तस्मात्तान्पूजयेत्सदा ।
ब्राह्मणानां च मान्धातः कुर्यात्कामानमत्सरी ॥ १२.९०.२२ ॥
รากเหง้าของธรรมอยู่ที่พราหมณ์ เพราะฉะนั้นพึงบูชาพวกเขาเสมอ ข้าแต่มานธาตฤ กษัตริย์พึงสนองความปรารถนาของพราหมณ์โดยไม่ริษยา
12.90.23
तेषां ह्यकामकरणाद्राज्ञः संजायते भयम् ।
मित्राणि न च वर्धन्ते तथाऽमित्रीभवन्त्यपि ॥ १२.९०.२३ ॥
เมื่อกษัตริย์ไม่ทรงสนองความปรารถนาของพวกเขา ความกลัวก็บังเกิดแก่กษัตริย์ มิตรไม่เพิ่มพูน และแม้มิตรก็กลายเป็นศัตรูได้
12.90.24
ब्राह्मणानां सदासूयन्बाल्याद्वैरोचनिर्बलिः ।
अथास्माच्छ्रीरपाक्रामद्याऽस्मिन्नासीत्प्रतापिनी ॥ १२.९०.२४ ॥
พาลีโอรสของวิโรจนะ เพราะความโง่เขลาในวัยหนุ่ม มักริษยาพราหมณ์อยู่เสมอ ต่อมาเขาเห็นความรุ่งเรืองอันเคยมีในตนหลุดลอยจากไป
12.90.25
ततस्तस्मादपाक्रम्य साऽगच्छत्पाकशासनम् ।
अथ सोऽन्वतपत्पश्चाच्छ्रियं दृष्ट्वा पुरंदरे ॥ १२.९०.२५ ॥
ครั้นแล้วศรีจากเขาไปและไปหาปากศาสนะ (พระอินทร์) เมื่อเห็นศรีอยู่ในปุรันทระ พาลีก็เศร้าโศกในภายหลัง
12.90.26
एतत्फलमसूयाया अभिमानस्य चाभिभो ।
तस्माद्बुध्यस्व मान्धातर्मा त्वां जह्यात्प्रतापिनी ॥ १२.९०.२६ ॥
ข้าแต่ผู้ทรงอำนาจ นี่คือผลของความริษยาและความถือตัว เพราะฉะนั้นจงเข้าใจเถิด ข้าแต่มานธาตฤ เกรงว่าความรุ่งเรืองนั้นจะละทิ้งท่านไป
12.90.27
दर्पोनाम श्रियः पुत्रो जज्ञेऽधर्मादिति श्रुतिः ।
तेन देवासुरा राजन्नीताः सुबहवोऽव्ययम् ॥ १२.९०.२७ ॥
ตามประเพณีว่า ทรรปะ โอรสของศรี เกิดจากอธรรม ข้าแต่พระราชา ด้วยทรรปะนั้น เทพและอสูรจำนวนมากถูกนำไปหลงผิด
12.90.28
राजर्षयश्च बहवस्तथा बुध्यस्व पार्थिव ।
राजा भवति तं जित्वा दासस्तेन पराजितः ॥ १२.९०.२८ ॥
ราชฤษีจำนวนมากก็เช่นกัน ข้าแต่พระราชา จงเข้าใจเถิด ผู้ที่พิชิตทรรปะได้ย่อมเป็นกษัตริย์ ส่วนผู้ที่พ่ายแพ้แก่ทรรปะย่อมเป็นทาส
12.90.29
स यथा दर्पसहितमधर्मं नानुसेवते ।
तथा वर्तस्व मान्धातश्चिरं चेत्स्थातुमिच्छसि ॥ १२.९०.२९ ॥
เหมือนอย่างที่ทรรปะไม่ประพฤติอธรรมที่ประกอบด้วยความทะนง ข้าแต่มานธาตฤ ท่านก็พึงประพฤติเช่นนั้น หากท่านปรารถนาจะดำรงอยู่ได้นาน
12.90.30
मत्तात्प्रमत्तात्पौगण्डादुन्मत्ताच्च विशेषतः ।
निन्दिताच्चासदाचाराद्दुर्हृदां चापि सेवनात् ॥ १२.९०.३० ॥
พึงระวังจากคนเมา จากคนประมาท จากเด็กหนุ่มที่ยังอ่อนวัย และโดยเฉพาะจากคนบ้า จากผู้ถูกตำหนิและผู้ประพฤติชั่ว และจากการคบหาผู้ปองร้าย
12.90.31
निगृहीतादमात्याच्च स्त्रीभ्यश्चैव विशेषतः ।
पर्वताद्विषमाद्दुर्गाद्धस्तिनोऽश्वात्सरीसृपात् ॥ १२.९०.३१ ॥
พึงระวังอมาตย์ที่ถูกควบคุมตัว และโดยเฉพาะจากสตรี จากภูเขา พื้นที่ขรุขระ และป้อมปราการ จากช้าง ม้า และสัตว์เลื้อยคลาน
12.90.32
एतेभ्योऽनित्ययुक्तः स्यान्नक्तं चर्यां च वर्जयेत् ।
अत्याशां चाभिमानं च दम्भं क्रोधं च वर्जयेत् ॥ १२.९०.३२ ॥
พึงระวังสิ่งเหล่านี้อยู่เสมอ อย่าเที่ยวเตร่ในยามค่ำคืน และละความหวังอันมากเกินไป ความถือตัว ความหลอกลวง และความโกรธเสีย
12.90.33
अविज्ञातासु च स्त्रीषु क्लीबासु स्वैरिणीषु च ।
परभार्यासु कन्यासु नाचरेन्मैथुनं नृप ॥ १२.९०.३३ ॥
ข้าแต่พระราชา อย่าประกอบกามกับหญิงที่ไม่รู้จัก กะเทย หญิงที่ประพฤติตามใจตน ภรรยาของผู้อื่น หรือหญิงพรหมจารี
12.90.34
कुलेषु पापरक्षांसि जायन्ते वर्णसंकरात् ।
अपुमांसोऽङ्गहीनाश्च स्थूलजिह्वा विचेतसः ॥ १२.९०.३४ ॥
เมื่อวรรณะปะปนกัน ในตระกูลทั้งหลายย่อมเกิดรากษสชั่วร้าย คือผู้ไร้ความเป็นชาย พิการอวัยวะ ลิ้นหนา และผู้ไร้สติ
12.90.35
एते चान्ये च जायन्ते यदा राजा प्रमाद्यति ।
तस्माद्राज्ञा विशेषेणं वर्तितव्यं प्रजाहिते ॥ १२.९०.३५ ॥
คนเหล่านี้และคนอื่น ๆ ย่อมเกิดขึ้นเมื่อกษัตริย์ประมาท เพราะฉะนั้นกษัตริย์จึงต้องประพฤติตนเป็นพิเศษเพื่อประโยชน์สุขของประชาราษฎร์
12.90.36
क्षत्रियस्य प्रमत्तस्य दोषः संजायते महान् ।
अधर्माः संप्रवर्धन्ते प्रजासंकरकारकाः ॥ १२.९०.३६ ॥
ความผิดอันใหญ่หลวงย่อมเกิดแก่กษัตริย์ผู้ประมาท อธรรมทั้งหลายเจริญขึ้น ทำให้ประชาราษฎร์ปะปนกัน
12.90.37
अशीते विद्यते शीतं शीते शीतं न विद्यते ।
अवृष्टिरतिवृष्टिश्च व्याधिश्चाप्याविशेत्प्रजाः ॥ १२.९०.३७ ॥
ในฤดูหนาวไม่มีความหนาว และเมื่อไม่มีความหนาว กลับมีความหนาว ความแห้งแล้ง ฝนตกมากเกินไป และโรคภัย จะเข้าสู่ประชาราษฎร์
12.90.38
नक्षत्राण्युपतिष्ठन्ति ग्रहा घोरास्तथागते ।
उत्पाताश्चात्र दृश्यन्ते बहवो राजनाशनाः ॥ १२.९०.३८ ॥
กลุ่มดาวฤกษ์เข้ามาใกล้ และดาวเคราะห์อันน่ากลัวก็เช่นกัน ที่นี่ปรากฏลางร้ายมากมายที่นำความพินาศมาสู่กษัตริย์
12.90.39
अरक्षितात्मा यो राजा प्रजाश्चापि न रक्षति ।
प्रजाश्च तस्य क्षीयन्ते ततः सोऽनु विनश्यति ॥ १२.९०.३९ ॥
กษัตริย์ผู้ไม่รักษาตนเอง และไม่รักษาประชาราษฎร์ ประชาราษฎร์ของท่านย่อมเสื่อมโทรม แล้วท่านเองก็พินาศตามไป
12.90.40
द्वावाददाते ह्येकस्य द्वयोः सुबहवोऽपरे ।
कुमार्यः संप्रलुप्यन्ते तदाहुर्नृपदूषणम् ॥ १२.९०.४० ॥
จากคนหนึ่งเขาเอาสองส่วน จากสองคนเอาไปมากมาย หญิงสาวพรหมจารีถูกฉุดคร่า นี่แลเรียกว่าความผิดของกษัตริย์
12.90.41
ममैतदिति नैतच्च मनुष्येष्ववतिष्ठति ।
त्यक्त्वा धर्मं यदा राजा प्रमादमनुतिष्ठित ॥ १२.९०.४१ ॥
ความคิดว่า "นี่เป็นของข้า" ย่อมไม่ดำรงอยู่ในมนุษย์ เมื่อพระราชาละทิ้งธรรมแล้วดำเนินตามความประมาท