మహాభారతం · అధ్యాయం 12.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.90.1
यानङ्गिराः क्षत्रधर्मानुतथ्यो ब्रह्मवित्तमः ।
मान्धात्रे यौवनाश्चाय प्रीतिमानभ्यभाषत ॥ १२.९०.१ ॥
బ్రహ్మజ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడైన ఉతథ్యుడు అంగిరసుని వద్ద నేర్చుకున్న క్షత్రధర్మాలను యౌవనాశ్వుని కుమారుడైన మాంధాతకు ప్రీతితో బోధించాడు.
12.90.2
स यथाऽनुशशासैनमुतथ्यो ब्रह्मवित्तमः ।
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि निखिलेन युधिष्ठिर ॥ १२.९०.२ ॥
బ్రహ్మవేత్తలలో శ్రేష్ఠుడైన ఉతథ్యుడు ఇతనికి ఎలా బోధించాడో, ఓ యుధిష్ఠిరా, అది అంతటినీ నీకు పూర్తిగా చెబుతాను.
12.90.3
धर्माय राजा भवति न कामकरणाय तु ।
मान्धातरभिजानीहि राजा लोकस्य रक्षिता ॥ १२.९०.३ ॥
రాజు ధర్మం కోసమే ఉంటాడు, తన ఇష్టానుసారం చేయడానికి కాదు. మాంధాతా, రాజు లోకాన్ని రక్షించేవాడని తెలుసుకో.
12.90.4
राजा चरति चेद्धर्मं देवत्वायैव कल्पते ।
स चेदधर्मं चरति नरकायैव गच्छति ॥ १२.९०.४ ॥
రాజు ధర్మప్రకారం ప్రవర్తిస్తే దేవత్వానికి అర్హుడవుతాడు. అతడు అధర్మంగా ప్రవర్తిస్తే నరకానికే పోతాడు.
12.90.5
धर्मे तिष्ठन्ति भूतानि धर्मो राजनि तिष्ठाति ।
तं राजा साधु यः शास्ति स राजा श्रियमश्नुते ॥ १२.९०.५ ॥
ప్రాణులు ధర్మంలో నిలిచి ఉంటాయి; ధర్మం రాజులో నిలిచి ఉంటుంది. దానిని చక్కగా పాలించే రాజే సంపదను పొందుతాడు.
12.90.6
राजापराधान्मान्धातर्लक्ष्मीवान्पाप उच्यते ।
देवाश्च गर्हां गच्छन्ति धर्मो नास्तीति चोच्यते ॥ १२.९०.६ ॥
మాంధాతా, రాజు చేసిన తప్పు వల్ల, అతడు ఐశ్వర్యవంతుడైనా పాపి అని చెప్పబడతాడు. దేవతలు కూడా అతన్ని నిందిస్తారు; అతనికి ధర్మం లేదని కూడా చెబుతారు.
12.90.7
अधर्मे वर्तमानानामर्थसिद्धिः प्रदृश्यते ।
तदेव मङ्गलं लोकः सर्वः समनुवर्तते ॥ १२.९०.७ ॥
అధర్మంలో ప్రవర్తించేవారికి కార్యసిద్ధి కనిపిస్తుంది. అదే మంగళమని లోకమంతా దానిని అనుసరిస్తోంది.
12.90.8
उच्छिद्यते धर्मवृत्तमधर्मो वर्तते महान् ।
भयमाहुर्दिवारात्रं यदा पापा न वार्यते ॥ १२.९०.८ ॥
ధర్మవర్తనం నశిస్తుంది, మహా అధర్మం ప్రబలుతుంది. పాపులను అడ్డుకోనప్పుడు రేయింబవళ్లు భయం ఉంటుందని అంటారు.
12.90.9
इदं मम इदं नेति साधूनां तात धर्मतः ।
न वै व्यवस्था भवति यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.९ ॥
ప్రియ పుత్రా, సజ్జనుల మధ్య ధర్మప్రకారం 'ఇది నాది, ఇది కాదు' అనే విభజన ఉండదు. పాపిని అడ్డుకోనప్పుడు ఏ వ్యవస్థా ఉండదు.
12.90.10
नैव भार्या न पशवो न क्षेत्रं न निवेशनम् ।
संदृश्येत मनुष्याणां यदा पापबलं भवेत् ॥ १२.९०.१० ॥
పాపుల బలం పెరిగినప్పుడు మనుషుల మధ్య భార్య కనిపించదు, పశువులు, పొలం, ఇల్లు కూడా కనిపించవు.
12.90.11
देवाः पूजां न जानन्ति न स्वधां पितरस्तदा ।
न पूज्यन्ते ह्यतिथयो यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.११ ॥
పాపిని అడ్డుకోనప్పుడు దేవతలు పూజను తెలుసుకోరు, పితృదేవతలు స్వధాను ఎరుగరు, అతిథులు కూడా గౌరవించబడరు.
12.90.12
न वेदानधिगच्छन्ति व्रतवन्तो द्विजातयः ।
न यज्ञांस्तन्वते विप्रा यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.१२ ॥
పాపిని అడ్డుకోనప్పుడు, వ్రతనిష్ఠులైన ద్విజులు వేదాలను అభ్యసించరు; విప్రులు యజ్ఞాలను నిర్వహించరు.
12.90.13
वध्यानामिव सत्वानां मनो भवति विह्वलम् ।
मनुष्याणां महाराज यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.१३ ॥
మహారాజా, పాపిని అడ్డుకోనప్పుడు, మనుషుల మనసు వధకు నిలిపిన ప్రాణుల వలె కలత చెందుతుంది.
12.90.14
उभौ लोकावभिप्रेक्ष्य राजानमसृजंस्तथा ।
मुनयोऽथ महद्भूतमयं धर्मो भविष्यति ॥ १२.९०.१४ ॥
రెండు లోకాలను చూసి మునులు ఒక రాజును సృష్టించారు; ఈ మహా ప్రాణి ధర్మమే అవుతాడు.
12.90.15
यस्मिन्धर्मो विराजेत तं राजानं प्रचक्षते ।
यस्मिन्विलीयते धर्मस्तं देवा वृषलं विदुः ॥ १२.९०.१५ ॥
ఎవరిలో ధర్మం ప్రకాశిస్తుందో అతడిని రాజు అంటారు; ఎవరిలో ధర్మం లీనమవుతుందో అతడిని దేవతలు వృషలుడని అంటారు.
12.90.16
वृषो हि भगवान्धर्मो यस्तस्य कुरुते लयम् ।
वृषलं तं वीवदुर्देवास्तस्माद्धर्मं न लोपयेत् ॥ १२.९०.१६ ॥
ధర్మమే వృషుడు; అది భగవానుడు. దానిని నశింపజేసేవారిని దేవతలు వృషలుడని పిలుస్తారు. కాబట్టి ధర్మాన్ని లోపింపజేయకూడదు.
12.90.17
धर्मे वर्धति वर्धन्ति सर्वभूतानि सर्वदा ।
तस्मिन्ह्रसति हीयन्ते तस्माद्धर्मं विवर्धयेत् ॥ १२.९०.१७ ॥
ధర్మం వృద్ధి చెందినప్పుడు సర్వ ప్రాణులు ఎల్లప్పుడూ వృద్ధి చెందుతాయి; అది క్షీణించినప్పుడు అవి క్షీణిస్తాయి. కాబట్టి ధర్మాన్ని వృద్ధి చేయాలి.
12.90.18
धनानि स्पौति धर्मो हि धारणाद्वेति निश्चयः ।
मानवान मनुष्येन्द्र स सीमान्तकरः स्मृतः ॥ १२.९०.१८ ॥
ధర్మం ధనాలను పోషిస్తుంది; అది ధరించడం వల్ల అని నిశ్చయం. మనుష్యేంద్రా, అతడు మానవుల సరిహద్దును నిర్ణయించేవాడని స్మరించబడ్డాడు.
12.90.19
प्रभवार्थंमहि भूतानां धर्मः सृष्टः स्वयंभुवा ।
तस्मात्प्रवर्धयेद्धर्मं प्रजानुग्रहकारणात् ॥ १२.९०.१९ ॥
ప్రాణుల అభ్యుదయం కోసమే స్వయంభువు ధర్మాన్ని సృష్టించాడు. కాబట్టి ప్రజలపై అనుగ్రహం కలిగించడానికి ధర్మాన్ని వృద్ధి చేయాలి.
12.90.20
तस्माद्धि राजशार्दूल धर्मः श्रेष्ठतरः स्मृतः ।
स राजायः प्रजाः शास्ति साधुकृत्पुरुषर्षभ ॥ १२.९०.२० ॥
కాబట్టి రాజశార్దూలా, ధర్మమే అత్యంత శ్రేష్ఠమని భావించబడుతుంది. ప్రజలను పాలించే రాజు మంచి చేసేవాడై ఉండాలి, పురుషోత్తమా.
12.90.21
कामक्रोधावनादृत्य धर्ममेवानुपालयेत् ।
धर्मः श्रेयस्करतमो राज्ञां भरतसत्तम ॥ १२.९०.२१ ॥
కామాన్ని, క్రోధాన్ని విడిచిపెట్టి ధర్మాన్నే పాటించాలి. భరతోత్తమా, రాజులకు ధర్మమే అత్యంత శ్రేయస్కరం.
12.90.22
धर्मस्य ब्राह्मणे योनिस्तस्मात्तान्पूजयेत्सदा ।
ब्राह्मणानां च मान्धातः कुर्यात्कामानमत्सरी ॥ १२.९०.२२ ॥
ధర్మానికి మూలం బ్రాహ్మణుడే; కాబట్టి ఎల్లప్పుడూ వారిని గౌరవించాలి. మాంధాతా, అసూయ లేకుండా బ్రాహ్మణుల కోరికలను తీర్చాలి.
12.90.23
तेषां ह्यकामकरणाद्राज्ञः संजायते भयम् ।
मित्राणि न च वर्धन्ते तथाऽमित्रीभवन्त्यपि ॥ १२.९०.२३ ॥
వారి కోరికలను తీర్చకపోతే రాజుకు భయం కలుగుతుంది. మిత్రులు పెరగరు; అంతేకాక మిత్రులు కూడా శత్రువులవుతారు.
12.90.24
ब्राह्मणानां सदासूयन्बाल्याद्वैरोचनिर्बलिः ।
अथास्माच्छ्रीरपाक्रामद्याऽस्मिन्नासीत्प्रतापिनी ॥ १२.९०.२४ ॥
బాల్యంవల్ల బ్రాహ్మణులపై ఎప్పుడూ అసూయపడిన విరోచనుని కుమారుడు బలి; అప్పుడు అతనిలో ప్రబలంగా ఉన్న శ్రీ అతని నుండి తొలగిపోయింది.
12.90.25
ततस्तस्मादपाक्रम्य साऽगच्छत्पाकशासनम् ।
अथ सोऽन्वतपत्पश्चाच्छ्रियं दृष्ट्वा पुरंदरे ॥ १२.९०.२५ ॥
అప్పుడు ఆమె అతని నుండి తొలగి పాకశాసనుడైన ఇంద్రుని వద్దకు వెళ్లింది. తరువాత పురందరునిలో శ్రీని చూసి అతడు దుఃఖించాడు.
12.90.26
एतत्फलमसूयाया अभिमानस्य चाभिभो ।
तस्माद्बुध्यस्व मान्धातर्मा त्वां जह्यात्प्रतापिनी ॥ १२.९०.२६ ॥
ఓ అభిభూ, ఇది అసూయ మరియు అహంకారాల ఫలం. కాబట్టి ఓ మాంధాతా, గ్రహించు; ప్రతాపిని (శ్రీ) నిన్ను విడిచిపెట్టకుండా ఉండాలి.
12.90.27
दर्पोनाम श्रियः पुत्रो जज्ञेऽधर्मादिति श्रुतिः ।
तेन देवासुरा राजन्नीताः सुबहवोऽव्ययम् ॥ १२.९०.२७ ॥
శ్రుతి చెబుతుంది: శ్రీ కుమారుడు దర్పుడు అనే పేరు గలవాడు అధర్మం నుండి జన్మించాడు. ఓ రాజా, అతని ద్వారా దేవతలు, అసురులు అనేకులు నడిపించబడ్డారు.
12.90.28
राजर्षयश्च बहवस्तथा बुध्यस्व पार्थिव ।
राजा भवति तं जित्वा दासस्तेन पराजितः ॥ १२.९०.२८ ॥
అనేక రాజర్షులు కూడా అలాగే (పడిపోయారు). ఓ పార్థివా, గ్రహించు: అతనిని జయించినవాడు రాజు అవుతాడు; అతనిచేత ఓడిపోయినవాడు దాసుడవుతాడు.
12.90.29
स यथा दर्पसहितमधर्मं नानुसेवते ।
तथा वर्तस्व मान्धातश्चिरं चेत्स्थातुमिच्छसि ॥ १२.९०.२९ ॥
అతడు దర్పంతో కూడిన అధర్మాన్ని ఎలా సేవించడో, అలాగే ఓ మాంధాతా, నీవు చిరకాలం స్థిరంగా ఉండాలనుకుంటే ప్రవర్తించు.
12.90.30
मत्तात्प्रमत्तात्पौगण्डादुन्मत्ताच्च विशेषतः ।
निन्दिताच्चासदाचाराद्दुर्हृदां चापि सेवनात् ॥ १२.९०.३० ॥
మత్తుడి నుండి, ప్రమత్తుడి నుండి, బాలుడి నుండి, ముఖ్యంగా ఉన్మత్తుడి నుండి, నిందితుడి నుండి, దుష్టాచారి నుండి, దుర్హృదుల సేవ నుండి (జాగ్రత్తగా ఉండు).
12.90.31
निगृहीतादमात्याच्च स्त्रीभ्यश्चैव विशेषतः ।
पर्वताद्विषमाद्दुर्गाद्धस्तिनोऽश्वात्सरीसृपात् ॥ १२.९०.३१ ॥
బంధించబడిన అమాత్యుడి నుండి, ముఖ్యంగా స్త్రీల నుండి, పర్వతాల నుండి, విషమ మార్గాల నుండి, దుర్గాల నుండి, ఏనుగులు, గుర్రాలు, సరీసృపాల నుండి (జాగ్రత్తగా ఉండాలి).
12.90.32
एतेभ्योऽनित्ययुक्तः स्यान्नक्तं चर्यां च वर्जयेत् ।
अत्याशां चाभिमानं च दम्भं क्रोधं च वर्जयेत् ॥ १२.९०.३२ ॥
వీటి నుండి ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉండాలి; రాత్రి తిరుగుటను మానాలి; అతిశయ ఆశ, గర్వం, కపటం, కోపం వదలాలి.
12.90.33
अविज्ञातासु च स्त्रीषु क्लीबासु स्वैरिणीषु च ।
परभार्यासु कन्यासु नाचरेन्मैथुनं नृप ॥ १२.९०.३३ ॥
ఓ రాజా! తెలియని స్త్రీలు, నపుంసకులు, స్వేచ్ఛగా తిరిగే స్త్రీలు, పరుల భార్యలు, కన్యలతో సంయోగం చేయకూడదు.
12.90.34
कुलेषु पापरक्षांसि जायन्ते वर्णसंकरात् ।
अपुमांसोऽङ्गहीनाश्च स्थूलजिह्वा विचेतसः ॥ १२.९०.३४ ॥
వర్ణసంకరం వల్ల కుటుంబాలలో పాప రాక్షసులు జన్మిస్తారు — నపుంసకులు, అంగహీనులు, మందమైన నాలుక గలవారు, విచేతనులు.
12.90.35
एते चान्ये च जायन्ते यदा राजा प्रमाद्यति ।
तस्माद्राज्ञा विशेषेणं वर्तितव्यं प्रजाहिते ॥ १२.९०.३५ ॥
ఇతరులు కూడా రాజు ప్రమాదంగా ఉన్నప్పుడు పుడతారు; కావున రాజు ప్రజల హితం కోసం ప్రత్యేకంగా ప్రవర్తించాలి.
12.90.36
क्षत्रियस्य प्रमत्तस्य दोषः संजायते महान् ।
अधर्माः संप्रवर्धन्ते प्रजासंकरकारकाः ॥ १२.९०.३६ ॥
ప్రమాదంగా ఉన్న క్షత్రియునిలో గొప్ప దోషం కలుగుతుంది; ప్రజల్లో సంకరం కలిగించే అధర్మాలు పెరుగుతాయి.
12.90.37
अशीते विद्यते शीतं शीते शीतं न विद्यते ।
अवृष्टिरतिवृष्टिश्च व्याधिश्चाप्याविशेत्प्रजाः ॥ १२.९०.३७ ॥
చలికాలంలో చలి ఉండదు, చలి లేని కాలంలో చలి ఉంటుంది; అనావృష్టి, అతివృష్టి, వ్యాధి కూడా ప్రజలను ఆవరిస్తాయి.
12.90.38
नक्षत्राण्युपतिष्ठन्ति ग्रहा घोरास्तथागते ।
उत्पाताश्चात्र दृश्यन्ते बहवो राजनाशनाः ॥ १२.९०.३८ ॥
నక్షత్రాలు దగ్గరకు వస్తున్నాయి, భయంకర గ్రహాలు కూడా అలాగే వస్తున్నాయి; రాజులను నాశనం చేసే అనేక ఉత్పాతాలు ఇక్కడ కనిపిస్తున్నాయి.
12.90.39
अरक्षितात्मा यो राजा प्रजाश्चापि न रक्षति ।
प्रजाश्च तस्य क्षीयन्ते ततः सोऽनु विनश्यति ॥ १२.९०.३९ ॥
తనను తాను రక్షించుకోని, ప్రజలను కూడా రక్షించని రాజు ప్రజలు క్షీణిస్తారు; తరువాత అతడు కూడా నశిస్తాడు.
12.90.40
द्वावाददाते ह्येकस्य द्वयोः सुबहवोऽपरे ।
कुमार्यः संप्रलुप्यन्ते तदाहुर्नृपदूषणम् ॥ १२.९०.४० ॥
ఒకరి నుండి ఇద్దరిని, ఇద్దరి నుండి ఇతరులు ఎందరినో తీసుకుంటారు; కన్యలు అపహరించబడతారు — దానిని రాజుల దోషం అంటారు.
12.90.41
ममैतदिति नैतच्च मनुष्येष्ववतिष्ठति ।
त्यक्त्वा धर्मं यदा राजा प्रमादमनुतिष्ठित ॥ १२.९०.४१ ॥
"ఇది నాది" అనే భావం మనుషులలో నిలవదు; రాజు ధర్మాన్ని విడిచి ప్రమాదాన్ని అనుసరించినప్పుడు.