ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.90.1
यानङ्गिराः क्षत्रधर्मानुतथ्यो ब्रह्मवित्तमः ।
मान्धात्रे यौवनाश्चाय प्रीतिमानभ्यभाषत ॥ १२.९०.१ ॥
ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତଥ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କଠାରୁ ଜାଣିଥିବା କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମ ଯୌବନାଶ୍ଵଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାନ୍ଧାତାଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିରେ କହିଲେ।
12.90.2
स यथाऽनुशशासैनमुतथ्यो ब्रह्मवित्तमः ।
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि निखिलेन युधिष्ठिर ॥ १२.९०.२ ॥
ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତଥ୍ୟ ଏହାକୁ ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ସବୁ ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବି।
12.90.3
धर्माय राजा भवति न कामकरणाय तु ।
मान्धातरभिजानीहि राजा लोकस्य रक्षिता ॥ १२.९०.३ ॥
ରାଜା ଧର୍ମ ପାଇଁ ହୁଏ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କାମ କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ। ହେ ମାନ୍ଧାତା, ରାଜା ଲୋକଙ୍କର ରକ୍ଷକ ବୋଲି ଜାଣ।
12.90.4
राजा चरति चेद्धर्मं देवत्वायैव कल्पते ।
स चेदधर्मं चरति नरकायैव गच्छति ॥ १२.९०.४ ॥
ରାଜା ଯଦି ଧର୍ମାନୁସାରେ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଦେବତ୍ୱ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ଅଧର୍ମ କଲେ ନରକକୁ ହିଁ ଯାଆନ୍ତି।
12.90.5
धर्मे तिष्ठन्ति भूतानि धर्मो राजनि तिष्ठाति ।
तं राजा साधु यः शास्ति स राजा श्रियमश्नुते ॥ १२.९०.५ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନେ ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ରୁହନ୍ତି; ଧର୍ମ ରାଜାଙ୍କଠାରେ ସ୍ଥିତ ରହେ। ଯେ ରାଜା ତାହାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଶାସନ କରନ୍ତି, ସେ ଶ୍ରୀ ପାଆନ୍ତି।
12.90.6
राजापराधान्मान्धातर्लक्ष्मीवान्पाप उच्यते ।
देवाश्च गर्हां गच्छन्ति धर्मो नास्तीति चोच्यते ॥ १२.९०.६ ॥
ହେ ମାନ୍ଧାତା, ରାଜାଙ୍କ ଅପରାଧ ଯୋଗୁଁ ସେ ଐଶ୍ଵର୍ଯ୍ୟବାନ ହେଲେ ହେଁ ପାପୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରେ ଧର୍ମ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.90.7
अधर्मे वर्तमानानामर्थसिद्धिः प्रदृश्यते ।
तदेव मङ्गलं लोकः सर्वः समनुवर्तते ॥ १२.९०.७ ॥
ଅଧର୍ମରେ ଆଚରଣ କରୁଥିବାଙ୍କର ଅର୍ଥସିଦ୍ଧି ଦେଖାଯାଏ। ସେଇଟାକୁ ମଙ୍ଗଳ ମନେ କରି ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାହାରି ଅନୁସରଣ କରେ।
12.90.8
उच्छिद्यते धर्मवृत्तमधर्मो वर्तते महान् ।
भयमाहुर्दिवारात्रं यदा पापा न वार्यते ॥ १२.९०.८ ॥
ଧର୍ମାଚରଣ ଉପାଡ଼ି ଯାଏ ଓ ମହାନ ଅଧର୍ମ ପ୍ରବଳ ହୁଏ। ପାପୀମାନଙ୍କୁ ରୋକାଯାଉ ନଥିଲେ ଦିନରାତି ଭୟ ରହେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.90.9
इदं मम इदं नेति साधूनां तात धर्मतः ।
न वै व्यवस्था भवति यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.९ ॥
ହେ ପୁତ୍ର, ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମାନୁସାରେ 'ଏହା ମୋର, ଏହା ମୋର ନୁହେଁ' ଏପରି ଭେଦ ରହେ ନାହିଁ। ପାପୀକୁ ରୋକାଯାଉ ନଥିଲେ କୌଣସି ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହେ ନାହିଁ।
12.90.10
नैव भार्या न पशवो न क्षेत्रं न निवेशनम् ।
संदृश्येत मनुष्याणां यदा पापबलं भवेत् ॥ १२.९०.१० ॥
ପାପୀମାନଙ୍କର ବଳ ବଢ଼ିଲେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପତ୍ନୀ, ପଶୁ, କ୍ଷେତ୍ର କି ଗୃହ କିଛି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
12.90.11
देवाः पूजां न जानन्ति न स्वधां पितरस्तदा ।
न पूज्यन्ते ह्यतिथयो यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.११ ॥
ପାପୀକୁ ରୋକାଯାଉ ନଥିଲେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ପିତୃଗଣ ସ୍ୱଧା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ଅତିଥିମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
12.90.12
न वेदानधिगच्छन्ति व्रतवन्तो द्विजातयः ।
न यज्ञांस्तन्वते विप्रा यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.१२ ॥
ପାପୀକୁ ରୋକାଯାଉ ନଥିଲେ ବ୍ରତଧାରୀ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବେଦ ଅଧିଗତ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ବିପ୍ରମାନେ ଯଜ୍ଞ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.90.13
वध्यानामिव सत्वानां मनो भवति विह्वलम् ।
मनुष्याणां महाराज यदा पापो न वार्यते ॥ १२.९०.१३ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଯେତେବେଳେ ପାପୀକୁ ନିବାରଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମନ ବଧ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପରି ବିହ୍ୱଳ ହୁଏ।
12.90.14
उभौ लोकावभिप्रेक्ष्य राजानमसृजंस्तथा ।
मुनयोऽथ महद्भूतमयं धर्मो भविष्यति ॥ १२.९०.१४ ॥
ଉଭୟ ଲୋକକୁ ବିଚାରି ମୁନିମାନେ ଜଣେ ରାଜାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହି ମହାନ ପ୍ରାଣୀ ଧର୍ମ ହେବ।
12.90.15
यस्मिन्धर्मो विराजेत तं राजानं प्रचक्षते ।
यस्मिन्विलीयते धर्मस्तं देवा वृषलं विदुः ॥ १२.९०.१५ ॥
ଯାହାଠାରେ ଧର୍ମ ପ୍ରକାଶ ପାଏ ତାହାକୁ ରାଜା କୁହାଯାଏ; ଯାହାଠାରେ ଧର୍ମ ବିଲୀନ ହୁଏ ତାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ବୃଷଲ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
12.90.16
वृषो हि भगवान्धर्मो यस्तस्य कुरुते लयम् ।
वृषलं तं वीवदुर्देवास्तस्माद्धर्मं न लोपयेत् ॥ १२.९०.१६ ॥
ଧର୍ମ ହିଁ ବୃଷ, ସେ ଭଗବାନ; ଯିଏ ତାହାର ଲୟ କରେ ତାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ବୃଷଲ କୁହନ୍ତି। ତେଣୁ ଧର୍ମର ଲୋପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.90.17
धर्मे वर्धति वर्धन्ति सर्वभूतानि सर्वदा ।
तस्मिन्ह्रसति हीयन्ते तस्माद्धर्मं विवर्धयेत् ॥ १२.९०.१७ ॥
ଧର୍ମ ବଢ଼ିଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସଦା ବଢ଼ନ୍ତି; ତାହା ହ୍ରାସ ପାଇଲେ ସେମାନେ ହ୍ରାସ ପାଆନ୍ତି। ତେଣୁ ଧର୍ମକୁ ବଢ଼ାଇବା ଉଚିତ।
12.90.18
धनानि स्पौति धर्मो हि धारणाद्वेति निश्चयः ।
मानवान मनुष्येन्द्र स सीमान्तकरः स्मृतः ॥ १२.९०.१८ ॥
ଧର୍ମ ଧନକୁ ପୋଷଣ କରେ, କାରଣ ସେ ଧାରଣ କରେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ହେ ମନୁଷ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ସେ ମାନବଙ୍କ ସୀମା ନିର୍ଧାରଣକାରୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.90.19
प्रभवार्थंमहि भूतानां धर्मः सृष्टः स्वयंभुवा ।
तस्मात्प्रवर्धयेद्धर्मं प्रजानुग्रहकारणात् ॥ १२.९०.१९ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ହିଁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଅତଏବ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ଧର୍ମର ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ।
12.90.20
तस्माद्धि राजशार्दूल धर्मः श्रेष्ठतरः स्मृतः ।
स राजायः प्रजाः शास्ति साधुकृत्पुरुषर्षभ ॥ १२.९०.२० ॥
ଅତଏବ ହେ ରାଜଶାର୍ଦୂଳ, ଧର୍ମ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଶାସନ କରୁଥିବା ରାଜା ସାଧୁକର୍ମୀ ହେବା ଉଚିତ, ହେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ।
12.90.21
कामक्रोधावनादृत्य धर्ममेवानुपालयेत् ।
धर्मः श्रेयस्करतमो राज्ञां भरतसत्तम ॥ १२.९०.२१ ॥
କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଅବହେଳା କରି ଧର୍ମର ହିଁ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଭରତସତ୍ତମ, ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ହିଁ ସର୍ବାଧିକ ଶ୍ରେୟସ୍କର।
12.90.22
धर्मस्य ब्राह्मणे योनिस्तस्मात्तान्पूजयेत्सदा ।
ब्राह्मणानां च मान्धातः कुर्यात्कामानमत्सरी ॥ १२.९०.२२ ॥
ଧର୍ମର ମୂଳ ବ୍ରାହ୍ମଣରେ ଅଛି; ଅତଏବ ସେମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ମାନ୍ଧାତା, ଈର୍ଷାରହିତ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.90.23
तेषां ह्यकामकरणाद्राज्ञः संजायते भयम् ।
मित्राणि न च वर्धन्ते तथाऽमित्रीभवन्त्यपि ॥ १२.९०.२३ ॥
ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ନ କଲେ ରାଜାଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଜନ୍ମେ। ମିତ୍ରମାନେ ବଢ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାନ୍ତି।
12.90.24
ब्राह्मणानां सदासूयन्बाल्याद्वैरोचनिर्बलिः ।
अथास्माच्छ्रीरपाक्रामद्याऽस्मिन्नासीत्प्रतापिनी ॥ १२.९०.२४ ॥
ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସର୍ବଦା ଈର୍ଷା କରୁଥିବା ବୈରୋଚନି ବଳି; ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କଠାରୁ ସେହି ପ୍ରତାପିନୀ ଶ୍ରୀ ଚାଲିଗଲେ।
12.90.25
ततस्तस्मादपाक्रम्य साऽगच्छत्पाकशासनम् ।
अथ सोऽन्वतपत्पश्चाच्छ्रियं दृष्ट्वा पुरंदरे ॥ १२.९०.२५ ॥
ତା'ପରେ ସେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଇ ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ତା'ପରେ ପୁରନ୍ଦରଙ୍କଠାରେ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ପଶ୍ଚାତାପ କଲେ।
12.90.26
एतत्फलमसूयाया अभिमानस्य चाभिभो ।
तस्माद्बुध्यस्व मान्धातर्मा त्वां जह्यात्प्रतापिनी ॥ १२.९०.२६ ॥
ହେ ଅଭିଭୁ, ଏହା ଅସୂୟା ଓ ଅଭିମାନର ଫଳ। ତେଣୁ ହେ ମାନ୍ଧାତା, ବୁଝ; ପ୍ରତାପିନୀ (ଶ୍ରୀ) ତୁମକୁ ନ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ।
12.90.27
दर्पोनाम श्रियः पुत्रो जज्ञेऽधर्मादिति श्रुतिः ।
तेन देवासुरा राजन्नीताः सुबहवोऽव्ययम् ॥ १२.९०.२७ ॥
ଶ୍ରୁତି କହେ: ଶ୍ରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦର୍ପ ନାମକ ଅଧର୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ହେ ରାଜନ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବ ଓ ଅସୁର ଅନେକ ଚାଳିତ ହେଲେ।
12.90.28
राजर्षयश्च बहवस्तथा बुध्यस्व पार्थिव ।
राजा भवति तं जित्वा दासस्तेन पराजितः ॥ १२.९०.२८ ॥
ବହୁ ରାଜର୍ଷି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି (ପତିତ ହେଲେ)। ହେ ପାର୍ଥିବ, ବୁଝ: ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଜିତେ ସେ ରାଜା ହୁଏ; ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ପରାଜିତ ଦାସ ହୁଏ।
12.90.29
स यथा दर्पसहितमधर्मं नानुसेवते ।
तथा वर्तस्व मान्धातश्चिरं चेत्स्थातुमिच्छसि ॥ १२.९०.२९ ॥
ସେ ଯେପରି ଦର୍ପ ସହିତ ଅଧର୍ମର ସେବା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେହିପରି ହେ ମାନ୍ଧାତା, ଯଦି ତୁମେ ଦୀର୍ଘକାଳ ସ୍ଥିର ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ଆଚରଣ କର।
12.90.30
मत्तात्प्रमत्तात्पौगण्डादुन्मत्ताच्च विशेषतः ।
निन्दिताच्चासदाचाराद्दुर्हृदां चापि सेवनात् ॥ १२.९०.३० ॥
ମତ୍ତ, ପ୍ରମତ୍ତ, ବାଳକ ଠାରୁ, ବିଶେଷତଃ ଉନ୍ମତ୍ତ ଠାରୁ, ନିନ୍ଦିତ ଓ ଦୁରାଚାରୀ ଠାରୁ, ଏବଂ ଦୁର୍ହୃଦଙ୍କ ସେବା ଠାରୁ (ସାବଧାନ ରହ)।
12.90.31
निगृहीतादमात्याच्च स्त्रीभ्यश्चैव विशेषतः ।
पर्वताद्विषमाद्दुर्गाद्धस्तिनोऽश्वात्सरीसृपात् ॥ १२.९०.३१ ॥
ବନ୍ଦୀ ଅମାତ୍ୟଙ୍କଠାରୁ, ବିଶେଷତଃ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କଠାରୁ, ପର୍ବତ, ବିଷମ ପଥ ଓ ଦୁର୍ଗରୁ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସରୀସୃପରୁ (ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ୍)।
12.90.32
एतेभ्योऽनित्ययुक्तः स्यान्नक्तं चर्यां च वर्जयेत् ।
अत्याशां चाभिमानं च दम्भं क्रोधं च वर्जयेत् ॥ १२.९०.३२ ॥
ଏସବୁଠାରୁ ସର୍ବଦା ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ୍; ରାତିରେ ବୁଲିବା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍; ଅତ୍ୟଧିକ ଆଶା, ଅଭିମାନ, ଦମ୍ଭ ଓ କ୍ରୋଧ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।
12.90.33
अविज्ञातासु च स्त्रीषु क्लीबासु स्वैरिणीषु च ।
परभार्यासु कन्यासु नाचरेन्मैथुनं नृप ॥ १२.९०.३३ ॥
ହେ ନୃପ! ଅଜଣା ସ୍ତ୍ରୀ, କ୍ଲୀବ, ସ୍ୱୈରିଣୀ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ଓ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ମୈଥୁନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
12.90.34
कुलेषु पापरक्षांसि जायन्ते वर्णसंकरात् ।
अपुमांसोऽङ्गहीनाश्च स्थूलजिह्वा विचेतसः ॥ १२.९०.३४ ॥
ବର୍ଣସଙ୍କରରୁ କୁଳରେ ପାପ ରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମନ୍ତି — କ୍ଲୀବ, ଅଙ୍ଗହୀନ, ସ୍ଥୂଳଜିହ୍ୱ ଓ ବିବେକହୀନ।
12.90.35
एते चान्ये च जायन्ते यदा राजा प्रमाद्यति ।
तस्माद्राज्ञा विशेषेणं वर्तितव्यं प्रजाहिते ॥ १२.९०.३५ ॥
ଏମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ପ୍ରମାଦୀ ହେଲେ ଜନ୍ମନ୍ତି; ଅତଏବ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଶେଷଭାବେ ପ୍ରଜାହିତ ପାଇଁ ଆଚରଣ କରିବାକୁ ହେବ।
12.90.36
क्षत्रियस्य प्रमत्तस्य दोषः संजायते महान् ।
अधर्माः संप्रवर्धन्ते प्रजासंकरकारकाः ॥ १२.९०.३६ ॥
ପ୍ରମାଦୀ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କଠାରେ ବଡ଼ ଦୋଷ ଉପୁଜେ; ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଙ୍କର ଘଟାଉଥିବା ଅଧର୍ମ ବଢ଼େ।
12.90.37
अशीते विद्यते शीतं शीते शीतं न विद्यते ।
अवृष्टिरतिवृष्टिश्च व्याधिश्चाप्याविशेत्प्रजाः ॥ १२.९०.३७ ॥
ଶୀତ ଋତୁରେ ଶୀତ ରହିବ ନାହିଁ, ଶୀତହୀନ ସମୟରେ ଶୀତ ରହିବ; ଅନାବୃଷ୍ଟି, ଅତିବୃଷ୍ଟି ଓ ବ୍ୟାଧି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବ।
12.90.38
नक्षत्राण्युपतिष्ठन्ति ग्रहा घोरास्तथागते ।
उत्पाताश्चात्र दृश्यन्ते बहवो राजनाशनाः ॥ १२.९०.३८ ॥
ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ନିକଟକୁ ଆସୁଛନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଆସୁଛନ୍ତି; ରାଜାମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରୁଥିବା ଅନେକ ଉତ୍ପାତ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଛି।
12.90.39
अरक्षितात्मा यो राजा प्रजाश्चापि न रक्षति ।
प्रजाश्च तस्य क्षीयन्ते ततः सोऽनु विनश्यति ॥ १२.९०.३९ ॥
ଯେଉଁ ରାଜା ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଜା କ୍ଷୀଣ ହୁଏ; ତା'ପରେ ସେ ମଧ୍ୟ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.90.40
द्वावाददाते ह्येकस्य द्वयोः सुबहवोऽपरे ।
कुमार्यः संप्रलुप्यन्ते तदाहुर्नृपदूषणम् ॥ १२.९०.४० ॥
ଜଣଙ୍କଠାରୁ ଦୁଇଜଣ, ଦୁଇଜଣଙ୍କଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ନିଆଯାଏ; କୁମାରୀମାନେ ଅପହୃତ ହୁଅନ୍ତି — ତାହାକୁ ରାଜଦୋଷ କୁହାଯାଏ।
12.90.41
ममैतदिति नैतच्च मनुष्येष्ववतिष्ठति ।
त्यक्त्वा धर्मं यदा राजा प्रमादमनुतिष्ठित ॥ १२.९०.४१ ॥
"ଏହା ମୋର" ଏହି ଭାବ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହେ ନାହିଁ; ରାଜା ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରମାଦ ଆଚରଣ କଲେ।