ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.92.1
कथं धर्मे स्थातुमिच्छन्राजा वर्तेत भारत ।
पृच्छामि त्वां कुरुश्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.९२.१ ॥
ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਾਓ ਕਰੇ? ਹੇ ਭਾਰਤ, ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.92.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गीतं दृष्टार्थतत्त्वेन वामदेवेन धीमता ॥ १२.९२.२ ॥
ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਾਮਦੇਵ ਨੇ ਇਹ ਗਾਇਆ ਸੀ।
12.92.3
राजा वसुमना नाम कौसल्यो बलवाञ्शुचिः ।
महर्षि परिपप्रच्छ वामदेवं तपस्विनम् ॥ १२.९२.३ ॥
ਕੌਸਲ੍ਯ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਸੁਮਨਾ ਨਾਮ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਜਾ ਤਪਸਵੀ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਪੁੱਛਦਾ ਸੀ।
12.92.4
धर्मार्थसहितैर्वाक्यैर्भगवन्ननुशाधि माम् ।
येन वृत्तेन वै तिष्ठन्न च्यवेयं स्वधर्मतः ॥ १२.९२.४ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ, ਜਿਸ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਧਰਮ ਤੋਂ ਨਾ ਡਿੱਗਾਂ।
12.92.5
तमब्रवीद्धामदेवस्तेजस्वी तपतां वरः ।
हेमवर्णं सुखासीनं ययातिमिव नाहुषम् ॥ १२.९२.५ ॥
ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇਜਸਵੀ ਵਾਮਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ; ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯਯਾਤੀ ਵਾਂਗ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ।
12.92.6
धर्ममेवानुवर्तस्व न धर्माद्विद्यते परम् ।
धर्मे स्थिता हि राजानो जयन्ति पृथिवीमिनाम् ॥ १२.९२.६ ॥
ਧਰਮ ਦਾ ਹੀ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰ; ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਾਜੇ ਹੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ।
12.92.7
अर्थसिद्धेः परं धर्मं मन्यते यो महीपतिः ।
वृद्ध्यां च कुरुते बृद्धिं स धर्मेण विराजते ॥ १२.९२.७ ॥
ਜੋ ਰਾਜਾ ਅਰਥ-ਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਵੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਨਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੁੱਧੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ।
12.92.8
अधर्मदर्शी यो राजा बलादेव प्रवर्तते ।
क्षिप्रमेवापयातोऽस्मादुभौ प्रथममध्यमौ ॥ १२.९२.८ ॥
ਜੋ ਰਾਜਾ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੇਵਲ ਬਲ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਸ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਦੋਵੇਂ ਵੀ।
12.92.9
असत्पापिष्ठसचिवो वध्यो लोकस्य धर्महा ।
सहैव परिवारेण क्षिप्रमेवावसीदति ॥ १२.९२.९ ॥
ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਲੋਕ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਵਧ ਯੋਗ ਹੈ; ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਛੇਤੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.92.10
अर्थानामननुष्ठाता कामचारी विकत्थनः ।
अपि सर्वां महीं लब्ध्वा क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.९२.१० ॥
ਅਰਥਾਂ (ਕਰਤੱਵਾਂ ਤੇ ਹਿਤਾਂ) ਦਾ ਪਾਲਨ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ਼ੀਆਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੀ ਛੇਤੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.92.11
अथाददानः कल्याणमनसूयुर्जितेन्द्रियः ।
वर्धते मतिमान्राजा स्रोतोभिरिव सागरः ॥ १२.९२.११ ॥
ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵਧਦਾ ਹੈ।
12.92.12
न पूर्णोऽस्मीति मन्येत धर्मतः कामतोऽर्थतः ।
बुद्धितो मन्त्रतश्चापि सततं वसुधाधिप ॥ १२.९२.१२ ॥
'ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਹਾਂ' ਇਹ ਨਾ ਸਮਝੋ — ਧਰਮ, ਕਾਮ, ਅਰਥ ਵਿੱਚ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਦਾ, ਹੇ ਧਰਤੀਪਤੀ।
12.92.13
एतेष्वेव हि सर्वेषु लोकयात्रा प्रतिष्ठिता ।
एतानि शृण्वँल्लभते यशः कीर्ति श्रियं प्रजाः ॥ १२.९२.१३ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੋਕਯਾਤਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਯਸ਼, ਕੀਰਤੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.92.14
एवं यो धर्मसंरम्भी धर्मार्थपरिचिन्तकः ।
अर्थान्परीक्ष्यारभते स ध्रुवं महदश्नुते ॥ १२.९२.१४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਕੇ ਆਰੰਭ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.92.15
अदाता ह्यनभिस्नेहो दण्डेनावर्तयन्प्रजाः ।
साहसप्रकृती राजा क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.९२.१५ ॥
ਜੋ ਰਾਜਾ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਸਨੇਹ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਦੰਡ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਹਸੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.92.16
अथ पापं कृतं बुद्ध्या न च पश्यत्यबुद्धिमान् ।
अकीर्त्याऽभिसमायुक्तो भूयो नरकमश्नुते ॥ १२.९२.१६ ॥
ਅਤੇ ਅਬੁੱਧੀਮਾਨ ਜਾਣ ਕੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਅਪਕੀਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਨਰਕ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.92.17
ततो न याचितुर्दातुः शुक्लस्य रसवेदिनः ।
व्यसनं स्वमिवोत्पन्नं विजिघांसन्ति मानवाः ॥ १२.९२.१७ ॥
ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਰਸ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦਾਤੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਸੰਕਟ ਵਾਂਗ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.92.18
यस्य नास्ति गुरुर्धर्मे न चान्यानपि पृच्छति ।
सुखतन्त्रोऽर्थलाभेषु न चिरं सुखमश्नुते ॥ १२.९२.१८ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ, ਜੋ ਧਨ-ਲਾਭਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
12.92.19
गुरुप्रधानो धर्मेषु स्वयमर्थानवेक्षिता ।
धर्मप्रधानो लाभेषु स चिरं सुखमश्नुते ॥ १२.९२.१९ ॥
ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਆਪ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਾਭਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਿਰ ਤੱਕ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।