మహాభారతం · అధ్యాయం 12.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.92.1
कथं धर्मे स्थातुमिच्छन्राजा वर्तेत भारत ।
पृच्छामि त्वां कुरुश्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.९२.१ ॥
ధర్మంలో నిలిచి ఉండాలని కోరుకునే రాజు ఎలా ప్రవర్తించాలి? ఓ భారతా, ఓ కురుశ్రేష్ఠా, నిన్ను అడుగుతున్నాను; ఓ పితామహా, అది నాకు చెప్పు.
12.92.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गीतं दृष्टार्थतत्त्वेन वामदेवेन धीमता ॥ १२.९२.२ ॥
ఇక్కడ కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు; విషయాల సత్య తత్త్వాన్ని చూచిన బుద్ధిమంతుడైన వామదేవుడు పాడినది ఇది.
12.92.3
राजा वसुमना नाम कौसल्यो बलवाञ्शुचिः ।
महर्षि परिपप्रच्छ वामदेवं तपस्विनम् ॥ १२.९२.३ ॥
కౌసల్య వంశానికి చెందిన వసుమనా అనే బలవంతుడు, పవిత్రుడైన రాజు, తపస్వి అయిన మహర్షి వామదేవుని వద్ద అడిగెను.
12.92.4
धर्मार्थसहितैर्वाक्यैर्भगवन्ननुशाधि माम् ।
येन वृत्तेन वै तिष्ठन्न च्यवेयं स्वधर्मतः ॥ १२.९२.४ ॥
ఓ భగవంతుడా, ధర్మార్థయుక్తమైన మాటలతో నాకు ఉపదేశించు; ఏ ప్రవర్తనతో స్థిరంగా ఉండి నేను స్వధర్మం నుండి తొలగిపోకుండా ఉండగలనో.
12.92.5
तमब्रवीद्धामदेवस्तेजस्वी तपतां वरः ।
हेमवर्णं सुखासीनं ययातिमिव नाहुषम् ॥ १२.९२.५ ॥
అతనితో తపస్విలలో శ్రేష్ఠుడైన తేజస్వి వామదేవుడు ఇలా అన్నాడు; నహుషుని కుమారుడైన యయాతివలె బంగారు వర్ణంతో సుఖంగా కూర్చున్నవానితో.
12.92.6
धर्ममेवानुवर्तस्व न धर्माद्विद्यते परम् ।
धर्मे स्थिता हि राजानो जयन्ति पृथिवीमिनाम् ॥ १२.९२.६ ॥
ధర్మాన్నే అనుసరించు; ధర్మం కంటే ఉన్నతమైనది లేదు. ధర్మంలో నిలిచిన రాజులే ఈ భూమిని జయిస్తారు.
12.92.7
अर्थसिद्धेः परं धर्मं मन्यते यो महीपतिः ।
वृद्ध्यां च कुरुते बृद्धिं स धर्मेण विराजते ॥ १२.९२.७ ॥
అర్థసిద్ధి కంటే ధర్మాన్ని పరమమైనదిగా భావించే రాజు, అభివృద్ధిలోనూ వివేకాన్ని నిలుపుకునే రాజు ధర్మంతో ప్రకాశిస్తాడు.
12.92.8
अधर्मदर्शी यो राजा बलादेव प्रवर्तते ।
क्षिप्रमेवापयातोऽस्मादुभौ प्रथममध्यमौ ॥ १२.९२.८ ॥
అధర్మాన్ని చూసి బలంతోనే పనిచేసే రాజు త్వరలోనే దీని నుండి పతనమవుతాడు; ప్రథమ, మధ్యమ ఇద్దరూ కూడా.
12.92.9
असत्पापिष्ठसचिवो वध्यो लोकस्य धर्महा ।
सहैव परिवारेण क्षिप्रमेवावसीदति ॥ १२.९२.९ ॥
అతి దుష్టులు, పాపులు అయిన మంత్రులు కలిగిన, లోక ధర్మాన్ని నాశనం చేసే రాజు వధార్హుడు; తన పరివారంతో పాటు త్వరలోనే నశిస్తాడు.
12.92.10
अर्थानामननुष्ठाता कामचारी विकत्थनः ।
अपि सर्वां महीं लब्ध्वा क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.९२.१० ॥
అర్థాలను (కర్తవ్యాలు, హితాలు) ఆచరించక, ఇష్టానుసారం నడచి గొప్పలు చెప్పుకునేవాడు, భూమి అంతటినీ పొందినా త్వరలోనే నశిస్తాడు.
12.92.11
अथाददानः कल्याणमनसूयुर्जितेन्द्रियः ।
वर्धते मतिमान्राजा स्रोतोभिरिव सागरः ॥ १२.९२.११ ॥
మంచిని స్వీకరించి, అసూయలేక, ఇంద్రియ జయం కలిగిన, బుద్ధిమంతుడైన రాజు నదీ ప్రవాహాలతో సముద్రం పెరిగినట్లు అభివృద్ధి చెందుతాడు.
12.92.12
न पूर्णोऽस्मीति मन्येत धर्मतः कामतोऽर्थतः ।
बुद्धितो मन्त्रतश्चापि सततं वसुधाधिप ॥ १२.९२.१२ ॥
'నేను పూర్ణుడను' అని భావించకూడదు — ధర్మంలో, కామంలో, అర్థంలో, బుద్ధిలో, మంత్రాంగంలో కూడా ఎల్లప్పుడూ, ఓ భూపతీ.
12.92.13
एतेष्वेव हि सर्वेषु लोकयात्रा प्रतिष्ठिता ।
एतानि शृण्वँल्लभते यशः कीर्ति श्रियं प्रजाः ॥ १२.९२.१३ ॥
వీటన్నింటిలోనే లోకయాత్ర స్థిరపడి ఉంది. వీటిని వినేవాడు యశస్సు, కీర్తి, శ్రీ, ప్రజలను పొందుతాడు.
12.92.14
एवं यो धर्मसंरम्भी धर्मार्थपरिचिन्तकः ।
अर्थान्परीक्ष्यारभते स ध्रुवं महदश्नुते ॥ १२.९२.१४ ॥
ఇలా ధర్మంపై శ్రద్ధ కలిగి, ధర్మార్థాలను ఆలోచించేవాడు, కార్యాలను పరిశీలించి ఆరంభించేవాడు నిశ్చయంగా గొప్ప ఫలాన్ని పొందుతాడు.
12.92.15
अदाता ह्यनभिस्नेहो दण्डेनावर्तयन्प्रजाः ।
साहसप्रकृती राजा क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.९२.१५ ॥
దానం చేయనివాడు, స్నేహం లేనివాడు, దండంతో ప్రజలను నడిపించేవాడు, సాహస స్వభావం గలవాడు అయిన రాజు త్వరగా నశిస్తాడు.
12.92.16
अथ पापं कृतं बुद्ध्या न च पश्यत्यबुद्धिमान् ।
अकीर्त्याऽभिसमायुक्तो भूयो नरकमश्नुते ॥ १२.९२.१६ ॥
తెలివిలేనివాడు తెలిసి చేసిన పాపాన్ని చూడడు; అపకీర్తితో కూడినవాడై మళ్ళీ నరకాన్ని పొందుతాడు.
12.92.17
ततो न याचितुर्दातुः शुक्लस्य रसवेदिनः ।
व्यसनं स्वमिवोत्पन्नं विजिघांसन्ति मानवाः ॥ १२.९२.१७ ॥
అందుచేత యాచకుణ్ణి, దాతను, పవిత్రుడూ రుచి తెలిసినవాడూ అయిన దాతను, మానవులు తమకు వచ్చిన కష్టంలా నాశనం చేయాలని కోరుకుంటారు.
12.92.18
यस्य नास्ति गुरुर्धर्मे न चान्यानपि पृच्छति ।
सुखतन्त्रोऽर्थलाभेषु न चिरं सुखमश्नुते ॥ १२.९२.१८ ॥
ధర్మంలో గురువు లేనివాడు, ఇతరులను కూడా అడగనివాడు, ధనలాభాలలో సుఖానికి లోనైనవాడు దీర్ఘకాలం సుఖాన్ని పొందడు.
12.92.19
गुरुप्रधानो धर्मेषु स्वयमर्थानवेक्षिता ।
धर्मप्रधानो लाभेषु स चिरं सुखमश्नुते ॥ १२.९२.१९ ॥
ధర్మంలో గురువును ప్రధానంగా భావించి, స్వయంగా అర్థాలను పరిశీలించేవాడు, లాభాలలో ధర్మాన్ని ప్రధానంగా ఉంచేవాడు దీర్ఘకాలం సుఖాన్ని అనుభవిస్తాడు.