มหาภารตะ · อัธยายะ 12.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.92.1
कथं धर्मे स्थातुमिच्छन्राजा वर्तेत भारत ।
पृच्छामि त्वां कुरुश्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.९२.१ ॥
กษัตริย์ผู้ปรารถนาจะตั้งอยู่ในธรรม ควรประพฤติตนอย่างไร โอ ผู้สืบเชื้อสายภารตะ โอ ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งกุรุ ข้าพเจ้าถามท่าน โอ ปู่ โปรดบอกข้าพเจ้าเถิด
12.92.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गीतं दृष्टार्थतत्त्वेन वामदेवेन धीमता ॥ १२.९२.२ ॥
ในเรื่องนี้ ผู้คนยังเล่าตำนานโบราณนี้ ซึ่งฤๅษีวามเทวะผู้มีปัญญาได้ขับขานไว้ ผู้เห็นความจริงแท้ของสรรพสิ่ง
12.92.3
राजा वसुमना नाम कौसल्यो बलवाञ्शुचिः ।
महर्षि परिपप्रच्छ वामदेवं तपस्विनम् ॥ १२.९२.३ ॥
กษัตริย์พระนามว่าวสุมนา ผู้สืบเชื้อสายเการ์สัลยะ ทรงมีกำลังและบริสุทธิ์ ได้ทูลถามมหาฤๅษีวามเทวะผู้บำเพ็ญตบะ
12.92.4
धर्मार्थसहितैर्वाक्यैर्भगवन्ननुशाधि माम् ।
येन वृत्तेन वै तिष्ठन्न च्यवेयं स्वधर्मतः ॥ १२.९२.४ ॥
โอ ท่านผู้เป็นที่เคารพ ขอโปรดแนะนำข้าพเจ้าด้วยถ้อยคำที่ประกอบด้วยธรรมและทรัพย์ ว่าข้าพเจ้าควรประพฤติอย่างไร จึงจะตั้งมั่นอยู่ได้และไม่พลัดตกจากหน้าที่ของตน
12.92.5
तमब्रवीद्धामदेवस्तेजस्वी तपतां वरः ।
हेमवर्णं सुखासीनं ययातिमिव नाहुषम् ॥ १२.९२.५ ॥
ฤๅษีวามเทวะผู้รุ่งเรืองและประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้บำเพ็ญตบะ ได้ตรัสแก่พระองค์ผู้มีพระวรกายสีทอง ประทับอยู่อย่างสบาย ดุจพระยยาติแห่งนหุษะ
12.92.6
धर्ममेवानुवर्तस्व न धर्माद्विद्यते परम् ।
धर्मे स्थिता हि राजानो जयन्ति पृथिवीमिनाम् ॥ १२.९२.६ ॥
จงดำเนินตามธรรมเท่านั้น ไม่มีสิ่งใดสูงกว่าธรรม กษัตริย์ที่ตั้งมั่นอยู่ในธรรมย่อมพิชิตแผ่นดินนี้ได้
12.92.7
अर्थसिद्धेः परं धर्मं मन्यते यो महीपतिः ।
वृद्ध्यां च कुरुते बृद्धिं स धर्मेण विराजते ॥ १२.९२.७ ॥
กษัตริย์ผู้ถือว่าธรรมสูงกว่าการได้มาซึ่งทรัพย์ และแม้ในยามเจริญรุ่งเรืองก็ยังรักษาปัญญาไว้ ย่อมรุ่งเรืองด้วยธรรม
12.92.8
अधर्मदर्शी यो राजा बलादेव प्रवर्तते ।
क्षिप्रमेवापयातोऽस्मादुभौ प्रथममध्यमौ ॥ १२.९२.८ ॥
กษัตริย์ผู้เห็นความอธรรมแล้วยังดำเนินการด้วยกำลังเพียงอย่างเดียว ย่อมเสื่อมจากตำแหน่งนี้อย่างรวดเร็ว ทั้งผู้อยู่ในระดับต้นและระดับกลางก็เช่นกัน
12.92.9
असत्पापिष्ठसचिवो वध्यो लोकस्य धर्महा ।
सहैव परिवारेण क्षिप्रमेवावसीदति ॥ १२.९२.९ ॥
กษัตริย์ที่มีที่ปรึกษาชั่วร้ายและบาปหนาที่สุด เป็นผู้ทำลายธรรมในโลก สมควรถูกฆ่า พร้อมกับบริวารของตน ย่อมพินาศอย่างรวดเร็ว
12.92.10
अर्थानामननुष्ठाता कामचारी विकत्थनः ।
अपि सर्वां महीं लब्ध्वा क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.९२.१० ॥
ผู้ที่ไม่ปฏิบัติตามหน้าที่และเป้าหมายของตน ประพฤติตามอำเภอใจและคุยโม้ แม้จะได้แผ่นดินทั้งหมดมาแล้ว ก็ย่อมพินาศอย่างรวดเร็ว
12.92.11
अथाददानः कल्याणमनसूयुर्जितेन्द्रियः ।
वर्धते मतिमान्राजा स्रोतोभिरिव सागरः ॥ १२.९२.११ ॥
กษัตริย์ผู้มีปัญญาซึ่งรับสิ่งที่ดีงาม ไม่ริษยา และสามารถควบคุมอินทรีย์ได้ ย่อมเจริญขึ้นดุจมหาสมุทรที่มีสายน้ำหลั่งไหลเข้ามา
12.92.12
न पूर्णोऽस्मीति मन्येत धर्मतः कामतोऽर्थतः ।
बुद्धितो मन्त्रतश्चापि सततं वसुधाधिप ॥ १२.९२.१२ ॥
โอ ราชาแห่งแผ่นดิน ไม่ควรคิดว่า ข้าพเจ้าสมบูรณ์แล้ว ทั้งในด้านธรรม ด้านความปรารถนา ด้านทรัพย์ และแม้ด้านปัญญาและการปรึกษา ควรระลึกอยู่เสมอว่ายังไม่สมบูรณ์
12.92.13
एतेष्वेव हि सर्वेषु लोकयात्रा प्रतिष्ठिता ।
एतानि शृण्वँल्लभते यशः कीर्ति श्रियं प्रजाः ॥ १२.९२.१३ ॥
การดำเนินไปของโลกตั้งอยู่บนสิ่งเหล่านี้ทั้งหมด ผู้ฟังสิ่งเหล่านี้ย่อมได้รับเกียรติยศ ชื่อเสียง ความรุ่งเรือง และประชาชน
12.92.14
एवं यो धर्मसंरम्भी धर्मार्थपरिचिन्तकः ।
अर्थान्परीक्ष्यारभते स ध्रुवं महदश्नुते ॥ १२.९२.१४ ॥
ผู้ที่ตั้งใจในธรรมเช่นนี้ ใคร่ครวญถึงธรรมและทรัพย์ และพิจารณาเรื่องต่าง ๆ ก่อนลงมือ ย่อมบรรลุสิ่งยิ่งใหญ่อย่างแน่นอน
12.92.15
अदाता ह्यनभिस्नेहो दण्डेनावर्तयन्प्रजाः ।
साहसप्रकृती राजा क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.९२.१५ ॥
กษัตริย์ที่ไม่ให้ทาน ไม่มีความเมตตา ปกครองประชาชนด้วยการลงโทษ และมีอุปนิสัยหุนหันพลันแล่น ย่อมพินาศอย่างรวดเร็ว
12.92.16
अथ पापं कृतं बुद्ध्या न च पश्यत्यबुद्धिमान् ।
अकीर्त्याऽभिसमायुक्तो भूयो नरकमश्नुते ॥ १२.९२.१६ ॥
ส่วนคนไม่มีปัญญาย่อมไม่เห็นบาปที่ตนทำด้วยความตั้งใจ เมื่อประสบความอัปยศ ก็ย่อมตกนรกอีกครั้ง
12.92.17
ततो न याचितुर्दातुः शुक्लस्य रसवेदिनः ।
व्यसनं स्वमिवोत्पन्नं विजिघांसन्ति मानवाः ॥ १२.९२.१७ ॥
เพราะเหตุนั้น มนุษย์จึงปรารถนาจะทำลายผู้ขอและผู้ให้ ผู้บริสุทธิ์ผู้รู้ว่าอะไรทำให้เป็นที่พอใจ ราวกับเป็นภัยพิบัติที่เกิดขึ้นจากการกระทำของตนเอง
12.92.18
यस्य नास्ति गुरुर्धर्मे न चान्यानपि पृच्छति ।
सुखतन्त्रोऽर्थलाभेषु न चिरं सुखमश्नुते ॥ १२.९२.१८ ॥
ผู้ใดไม่มีครูในธรรม และไม่ถามผู้อื่น ถูกความสุขสำราญชักนำในการได้มาซึ่งทรัพย์ ย่อมไม่ได้รับความสุขไปนาน
12.92.19
गुरुप्रधानो धर्मेषु स्वयमर्थानवेक्षिता ।
धर्मप्रधानो लाभेषु स चिरं सुखमश्नुते ॥ १२.९२.१९ ॥
ผู้ที่ถือครูเป็นที่หนึ่งในเรื่องธรรม ตรวจสอบจุดประสงค์ของทรัพย์ด้วยตนเอง และถือธรรมเป็นที่หนึ่งในการได้มา ย่อมได้รับความสุขไปนาน