महाभारत · अध्याय 12.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.99.1
अत्राप्युदाहरन्तीम-तिहासं पुरातनम् ।
प्रतर्दनो मैथिलश्च संग्रामं यत्र चक्रतुः ॥ १२.९९.१ ॥
येथेही लोक एक प्राचीन इतिहास सांगतात, ज्यात प्रतर्दन आणि मिथिलेचा राजा यांनी युद्ध केले.
12.99.2
यज्ञोपवीती संग्रामे जनको मिथिलाधिपः ।
योधानुद्धर्षयामास तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.९९.२ ॥
हे युधिष्ठिरा, यज्ञोपवीत धारण केलेला मिथिलेचा अधिपती जनक याने युद्धात योद्ध्यांना उत्तेजित केले; ते ऐक.
12.99.3
जनको मैथिलो राजा महात्मा सर्वतत्त्ववित् ।
योधानां दर्शयामास स्वर्गं नरकमेव च ॥ १२.९९.३ ॥
महात्मा व सर्व तत्त्वे जाणणारा मिथिलेचा राजा जनक याने योद्ध्यांना स्वर्ग आणि नरक दाखवले.
12.99.4
अभीरूणामिमे लोका भास्वन्तो हन्त पश्यत ।
पूर्णा गन्धर्वकन्याभिः सर्वकामदुहोऽक्षयाः ॥ १२.९९.४ ॥
निर्भय लोक तेजस्वी आहेत; पाहा! गंधर्व कन्यांनी भरलेले, सर्व कामना पुरवणारे, अक्षय.
12.99.5
इमे पलायमानानां नरकाः प्रत्युपस्थिताः ।
अकीर्तिः शाश्वती चैव यतितव्यमनन्तरम् ॥ १२.९९.५ ॥
पळणाऱ्यांसाठी ही नरके सज्ज आहेत, आणि शाश्वत अपकीर्तीही; म्हणून विलंब न करता प्रयत्न करावा.
12.99.6
तान्दृष्ट्वाऽरीन्विजयत भूत्वा संत्यागबुद्धयः ।
नरकस्याप्रतिष्ठस्य मा भूत वशवर्तिनः ॥ १२.९९.६ ॥
त्यांना पाहून, त्यागबुद्धीने शत्रूंवर विजय मिळवा; आधारहीन नरकाच्या अधीन होऊ नका.
12.99.7
त्यागमूलं हि शूराणां स्वर्गद्वारमनुत्तमम् ।
इत्युक्तास्ते नृपतिना योधाः परपुरंजय ॥ १२.९९.७ ॥
वीरांसाठी त्यागच सर्वोत्तम स्वर्गद्वाराचे मूळ आहे. राजाने असे सांगितल्यावर, हे शत्रुनगरविजयी योद्ध्यांनो,
12.99.8
अजयन्त रणे शत्रून्हर्षयन्तो नरेश्वरम् ।
तस्मात्त्यक्तात्मना नित्यं स्थातव्यं रणमूर्धनि ॥ १२.९९.८ ॥
त्यांनी युद्धात शत्रूंवर विजय मिळवून राजाला आनंदित केले. म्हणून आत्मत्याग करून नेहमी रणभूमीच्या अग्रभागी उभे राहावे.
12.99.9
गजानां रथिनो मध्ये रथानामनुसादिनः ।
सादिनामन्तरे स्थाप्यं पादातमपि दंशितम् ॥ १२.९९.९ ॥
हत्तींच्या मध्ये रथी, रथांच्या मध्ये घोडेस्वार आणि घोडेस्वारांच्या मध्ये चिलखतधारी पायदळ उभे करावेत.
12.99.10
य एवं व्यूहते राजा स नित्यं जयते रिपून् ।
तस्मदितद्विधातव्यं नित्यमेव युधिष्ठिर ॥ १२.९९.१० ॥
जो राजा असा सैन्याचा व्यूह रचतो, तो नेहमी शत्रूंवर विजय मिळवतो. म्हणून हे युधिष्ठिरा, हे नेहमीच करावे.
12.99.11
स्वर्गे सुकृतमिच्छन्तः सुयुद्धेनातिमन्यवः ।
क्षोभयेयुरनीकानि सागरं मकरा यथा ॥ १२.९९.११ ॥
स्वर्गात पुण्याची इच्छा धरणारे, उत्तम युद्धाने अत्यंत उत्साहित होऊन, मकर जसे सागराला हलवतात तसे सैन्यांना हलवतील.
12.99.12
हर्षयेयुर्विषण्णांश्च व्यवस्थाप्य परस्परम् ।
तेषां च भूमिं रक्षेयुर्भग्नान्नात्यनुसारयेत् ॥ १२.९९.१२ ॥
एकमेकांना व्यवस्थित करून, खिन्न झालेल्यांना प्रोत्साहन द्यावे आणि त्यांच्या भूमीचे रक्षण करावे; पराभूत होऊन पळणाऱ्यांचा फार पाठलाग करू नये.
12.99.13
पुनरावर्तमानानां निराशानां च जीविते ।
वेगः सुदुःसहो राजंस्तस्मान्नात्यनुसारयेत् ॥ १२.९९.१३ ॥
हे राजा, जीवनाची आशा सोडून पुन्हा परतणाऱ्यांचा वेग अत्यंत दुःसह असतो; म्हणून त्यांचा अतिरेकी पाठलाग करू नये.
12.99.14
न हि प्रहर्तुमिच्छन्ति शूराः प्रद्रवतो भयात् ।
तस्मात्पलायमानानां कुर्यान्नात्यनुसारणम् ॥ १२.९९.१४ ॥
शूर वीर भयाने पळणाऱ्यांवर प्रहार करू इच्छित नाहीत; म्हणून पळणाऱ्यांचा पाठलाग करू नये.
12.99.15
चराणामचरा ह्यन्नमदंष्ट्रा दंष्ट्रिणामपि ।
अपाणयः पाणिमतामन्नं शूरस्य कातराः ॥ १२.९९.१५ ॥
चालणाऱ्या प्राण्यांचे अन्न अचल असते; दात असलेल्यांचे अन्न दात नसलेले; हात असलेल्यांचे अन्न हात नसलेले; आणि शूराचे अन्न भित्रे होत.
12.99.16
समानपृष्ठोदरपाणिपादाः ।
पश्चाच्छरं भीरवोऽनुव्रजन्ति।
अतो भयार्ताः प्रणिपत्य भूयः ।
कृत्वाञ्जलीनुपतिष्ठन्ति शूरान् ॥ १२.९९.१६ ॥
पाठ, पोट, हात-पाय सारखे असले तरी भित्रे लोक मागून बाणाच्या मागे जातात; म्हणून भयपीडित होऊन पुन्हा पुन्हा नमस्कार करून, हात जोडून शूरांजवळ उभे राहतात.
12.99.17
शूरबाहुषु लोकोऽयं लम्बते पुत्रवत्सद ।
तस्मात्सर्वेषु लोकेषु शूरः संमानमर्हति ॥ १२.९९.१७ ॥
हे सत्पुरुषा, हे जग शूरांच्या बाहूंवर पुत्राप्रमाणे अवलंबून आहे; म्हणून सर्व लोकांत शूर सन्मानास पात्र आहे.
12.99.18
न हि शौर्यात्परं किंचिन्त्रिषु लोकेषु विद्यते ।
शूरः सर्वं पालयति सर्वं शूरे प्रतिष्ठितम् ॥ १२.९९.१८ ॥
तिन्ही लोकांत शौर्यापेक्षा श्रेष्ठ असे काही नाही; शूर सर्वांचे रक्षण करतो, आणि सर्व काही शूरावरच प्रतिष्ठित आहे.