મહાભારત · અધ્યાય 13.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.103.1
तिलानां कीदृशं दानमथ दीपस्य चैव हि ।
अन्नानां वाससा चैव भूय एव ब्रवीहि मे ॥ १३.१०३.१ ॥
તલનું દાન કેવું હોય છે? દીપદાન, અન્નદાન અને વસ્ત્રદાન કેવાં હોય છે? આ મને ફરી કહો.
13.103.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
ब्राह्मणस्य च संवादं यमस्य च युधिष्ठिर ॥ १३.१०३.२ ॥
અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે — એક બ્રાહ્મણ અને યમનો સંવાદ. હે યુધિષ્ઠિર!
13.103.3
मध्यदेशे महान्ग्रामो ब्राह्मणानां बभूव ह ।
गङ्गायमुनयोर्मध्ये यामुनस्य गिरेरधः ॥ १३.१०३.३ ॥
મધ્યદેશમાં બ્રાહ્મણોનું એક મોટું ગામ હતું; ગંગા અને યમુનાની વચ્ચે, યમુના પર્વતની નીચે.
13.103.4
पर्णशालेति विख्यातो रमणीयो नराधिप ।
विद्वांशस्तत्र भूयिष्ठा ब्राह्मणाश्चावसंस्तथा ॥ १३.१०३.४ ॥
હે નરાધિપ, એ રમણીય ગામ 'પર્ણશાળા' નામે વિખ્યાત હતું; ત્યાં મોટાભાગે વિદ્વાન બ્રાહ્મણો રહેતા.
13.103.5
अथ प्राह यमः कञ्चित्पुरुषं कृष्णवाससम् ।
रक्ताक्षमूर्ध्वरोमाणं काकजङ्घाक्षिनासिकम् ॥ १३.१०३.५ ॥
ત્યારે યમે એક પુરુષને કહ્યું — કાળાં વસ્ત્રવાળા, લાલ આંખોવાળા, ઊભા રૂંવાટીવાળા, કાગડા જેવી જાંઘ, આંખ અને નાકવાળા એક પુરુષને.
13.103.6
गच्छ त्वं ब्राह्मणग्रामं ततो गत्वा तमानय ।
अगस्त्यं गोत्रतश्चापि नामतश्चापि शर्मिणम् ॥ १३.१०३.६ ॥
તું બ્રાહ્મણ ગામમાં જા; ત્યાં જઈને તેને લઈ આવ — ગોત્ર અને નામથી શર્મિન્ કહેવાતા અગસ્ત્યને.
13.103.7
शमे निविष्टं विद्वांसमध्यापकमनावृतम् ।
मा चान्यमानयेथास्त्वं सगोत्रं तस्य पार्श्वतः ॥ १३.१०३.७ ॥
શાંતિમાં સ્થિત, વિદ્વાન, અધ્યાપક, નિરાવૃત્ત એવા તેની પાસેના સગોત્રી સિવાય બીજા કોઈને ન લાવજે.
13.103.8
स हि तादृग्गुणस्तेन तुल्योऽध्ययनजन्मना ।
अपत्येषु तथा वृत्ते समस्तेनैव धीमता।
तमानय यथोद्दिष्टं पूजा कार्या हि तस्य मे ॥ १३.१०३.८ ॥
તે એવા ગુણોવાળો છે; અધ્યયનથી જન્મેલી વિદ્યામાં તે તેના સમાન છે; સંતાનોમાં અને આચરણમાં પણ તે એ બુદ્ધિમાન જેવો છે. કહ્યા પ્રમાણે તેને લાવ; તેનો મારે સત્કાર કરવો છે.
13.103.9
स गत्वा प्रतिकूलं तच्चकार यमशासनम् ।
तमाक्रम्यानयामास प्रतिषिद्धो यमेन यः ॥ १३.१०३.९ ॥
તે જઈને યમના આદેશથી વિરુદ્ધ એ જ કર્યું; યમે મના કરી હતી છતાં તેને પકડીને લાવ્યો.
13.103.10
तस्मै यमः समुत्थाय पूजा कृत्वा च वीर्यवान् ।
प्रोवाच नीयतामेष सोऽन्य आनीयतामिति ॥ १३.१०३.१० ॥
તેના માટે યમ ઊભો થયો, સત્કાર કરીને, પરાક્રમી યમે કહ્યું—"આને લઈ જવામાં આવે; બીજાને લાવવામાં આવે."
13.103.11
एवमुक्ते तु वचने धर्मराजेन स द्विजः ।
उवाच धर्मराजानं निर्विण्णोऽध्ययनेन वै।
यो मे कालो भवेच्छेषस्तं वसेयमिहाच्युत ॥ १३.१०३.११ ॥
ધર્મરાજે આમ કહ્યું ત્યારે તે દ્વિજ અધ્યયનથી ઉદાસ થઈ ધર્મરાજને બોલ્યો—"હે અચ્યુત, મારો જે બાકીનો સમય હશે તે હું અહીં વિતાવીશ."
13.103.12
नाहं कालस्य विहितं प्राप्नोमीह कथञ्चन ।
यो हि धर्मं चरति वै तं तु जानामि केवलम् ॥ १३.१०३.१२ ॥
કાળે નક્કી કરેલો સમય હું અહીં કોઈ પણ રીતે મેળવતો નથી; જે ધર્મનું આચરણ કરે છે તેને જ હું ફક્ત જાણું છું.
13.103.13
गच्छ विप्र त्वमद्यैव आलयं स्वं महाद्युते ।
ब्रूहि सर्वं यथा स्वैरं करवाणि किमच्युत ॥ १३.१०३.१३ ॥
હે વિપ્ર, તું આજે જ તારા નિવાસે જા. હે મહાતેજસ્વી, તારી ઇચ્છા મુજબ બધું કહે, હે અચ્યુત, હું શું કરું?
13.103.14
शुद्धदानं च सुमहत्पुण्यं स्यात्तद्ब्रवीहि मे ।
सर्वस्य हि प्रमाणं त्वं त्रैलोक्यस्यापि सत्तम ॥ १३.१०३.१४ ॥
શુદ્ધ દાન અને અતિ મહાન પુણ્ય કયું છે તે મને કહે. હે સત્તમ, ત્રણે લોકના સૌનો તું જ પ્રમાણ છે.
13.103.15
शृणु तत्त्वेन विप्रर्पे प्रदानविधिमुत्तमम् ।
तिलाः परमकं दानं पुण्यं चैवेह शाश्वतम् ॥ १३.१०३.१५ ॥
હે વિપ્રર્ષિ, દાનની ઉત્તમ વિધિ યથાર્થ રીતે સાંભળ. તલ પરમ દાન છે, અને અહીં પુણ્ય પણ શાશ્વત છે.
13.103.16
तिलाश्च सम्प्रदातव्या यथाशक्ति द्विजर्षभ ।
नित्यदानात्सर्वकामांस्तिला निर्वर्तयन्त्युत ॥ १३.१०३.१६ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, યથાશક્તિ તલ દાન કરવાં. નિત્ય દાનથી તલ સર્વ કામનાઓ પૂરી કરે છે.
13.103.17
तिलाञ्श्राद्धे प्रशंसन्ति दानमेतद्ध्यनुत्तमम् ।
तान्प्रयच्छस्व विप्रेभअयो विधिदृष्टेन कर्मणाः ॥ १३.१०३.१७ ॥
શ્રાદ્ધમાં તલને અનુત્તમ દાન તરીકે પ્રશંસવામાં આવે છે. વિધિ પ્રમાણે કર્મ કરીને તે બ્રાહ્મણોને આપો.
13.103.18
वैशाख्यां पौर्णमास्यां तु तिलान्दद्याद्द्विजातिषु ।
तिला भक्षयितव्याश्च सदा त्वालम्भं च तैः ॥ १३.१०३.१८ ॥
વૈશાખ પૂર્ણિમાએ દ્વિજોને તલ દાન કરવાં. તલ ખાવા જોઈએ, અને સદા તેમનો સ્પર્શ કરવો.
13.103.19
कार्यं सततमिच्छद्भिः श्रेयः सर्वात्मना गृहे ।
तथाऽऽपः सर्वदा देयाः पेयाश्चैव न संशयः ॥ १३.१०३.१९ ॥
કલ્યાણની ઇચ્છા રાખનારે ઘરમાં સદા સર્વ રીતે આ કરવું જોઈએ. તેવી રીતે હંમેશાં પાણી આપવું અને પીવા પણ આપવું; એમાં સંશય નથી.
13.103.20
पुष्करिण्यस्तटाकानि कूपांश्चैवात्र खानयेत् ।
एतत्सुदुर्लभतरमिह लोके द्विजोत्तम ॥ १३.१०३.२० ॥
અહીં પુષ્કરિણીઓ, તળાવો અને કૂવાઓ પણ ખોદાવવા જોઈએ. હે દ્વિજોત્તમ, આ લોકમાં આ અતિ દુર્લભ છે.
13.103.21
आपो नित्यं प्रदेयास्ते पुण्यं ह्येतदनुत्तमम् ।
प्रपाश्च कार्या दानार्थं नित्यं ते द्विजसत्तम।
भुक्तेऽप्यथ प्रदेयं तु पानीयं वै विशेषतः ॥ १३.१०३.२१ ॥
પાણી હંમેશાં તેમને આપવું જોઈએ; આ જ અનુત્તમ પુણ્ય છે. હે દ્વિજસત્તમ, દાન માટે પરબો પણ સદા બનાવવી જોઈએ. ભોજન પછી પણ, ખાસ કરીને પીવાનું પાણી આપવું જોઈએ.
13.103.22
पानीयाभ्यर्थिनं दृष्ट्वा प्रीत्या दत्त्वा त्वरान्वितः ।
वस्त्रे तन्तुप्रमाणेन दीपे निमिषवत्सरम् ॥ १३.१०३.२२ ॥
પાણી માંગનારને જોઈને પ્રેમથી અને ઉતાવળથી આપીને, વસ્ત્રમાં દોરાના પ્રમાણમાં, દીવામાં પલકારા જેટલા સમય સુધી, અને વર્ષ સુધી.
13.103.23
गवां रोमप्रमाणेन स्वर्गभोगमुपाश्नुते ।
जलबिन्दुप्रमाणेन तदेतान्युपवर्तय॥ ॥ १३.१०३.२३ ॥
ગાયના રૂંવાટા જેટલા (પુણ્યથી) સ્વર્ગસુખ મેળવે છે; પાણીના બિંદુ જેટલા પુણ્યથી આ બધું મેળવ.
13.103.24
इत्युक्ते स तदा तेन यमदूतेन वै गृहान् ।
नीतश्च कारयामास सर्वं तद्यमशासनम् ॥ १३.१०३.२४ ॥
આમ કહેવાયા પછી, તે યમદૂતે તેને ઘરે લઈ જઈને યમની બધી આજ્ઞાઓ કરાવી.
13.103.25
नीत्वा तं यमदूतोऽपि गृहीत्वा शर्मिणं तदा ।
ययौ स धर्मराजाय न्यवेदयत चापि तम् ॥ १३.१०३.२५ ॥
યમદૂતે તેને લઈ જઈને અને શર્મિનને પકડીને તરત જ ધર્મરાજ પાસે જઈ બધું નિવેદન કર્યું.
13.103.26
तं धर्मराजो धर्मज्ञं पूजयित्वा प्रतापवान् ।
कृत्वा च संविदं तेन विससर्ज यथागतम् ॥ १३.१०३.२६ ॥
પ્રતાપી ધર્મરાજે ધર્મજ્ઞ એવા તેનું સન્માન કરી, તેની સાથે કરાર કરી, જેમ આવ્યો હતો તેમ જ વિદાય આપી.
13.103.27
तस्यापि च यमः सर्वमुपदेशं चकार ह ।
प्रेत्यैत्य च ततः सर्वं चकारोक्तं यमेन तत् ॥ १३.१०३.२७ ॥
યમે પણ તેને બધો ઉપદેશ આપ્યો; મૃત્યુ પામીને પાછા ફર્યા પછી યમે કહ્યું હતું તે બધું તેણે કર્યું.
13.103.28
तथा प्रशंसने दीपान्यमः पितृहितेप्सया ।
तस्माद्दीपप्रदो नित्यं सन्तारति वै पितॄन् ॥ १३.१०३.२८ ॥
આ રીતે યમે પિતૃઓના હિતની ઇચ્છાથી દીવાઓની પ્રશંસા કરી; તેથી દીપ આપનાર સદા પિતૃઓને તારે છે.
13.103.29
दातव्याः सततं दीपास्तस्माद्भरतसत्तम ।
देवतानां पितॄणां च चक्षुष्यं चात्मनां विभो ॥ १३.१०३.२९ ॥
તેથી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, દીવાઓ સદા દાન કરવા જોઈએ; હે વિભુ, તે દેવો, પિતૃઓ અને આત્માઓની દૃષ્ટિ માટે હિતકારી છે.
13.103.30
रत्नदानं च सुमहत्पुण्यमुक्तं जनाधिप ।
यस्तान्विक्रीय यजते ब्राह्मणो ह्यभयंकरम् ॥ १३.१०३.३० ॥
હે જનાધિપ, રત્નદાન અતિશય પુણ્યકારક કહેવાયું છે; જે બ્રાહ્મણ તેમને વેચીને યજ્ઞ કરે છે તે ખરેખર અભય આપનારો થાય છે.
13.103.31
यद्वै ददाति विप्रेभ्यो ब्राह्मणः प्रतिगृह्य वै ।
उभयोः स्यात्तदक्षय्यं दातुरादातुरेव च ॥ १३.१०३.३१ ॥
બ્રાહ્મણ જે પ્રતિગ્રહમાં મેળવે અને બ્રાહ્મણોને આપે, તે દાતા અને ગ્રહીતા બંને માટે અક્ષય થાય છે.
13.103.32
यो ददाति स्थितः स्थित्यां तादृशाय प्रतिग्रहम् ।
उभयोरक्षयं धर्मं तं मनुः प्राह धर्मवित् ॥ १३.१०३.३२ ॥
પોતાના સ્થાને સ્થિર રહીને, એવા (યોગ્ય) પુરુષને જે પ્રતિગ્રહ આપે, તેને તથા બંનેને અક્ષય ધર્મ થાય છે — એમ ધર્મજ્ઞ મનુએ કહ્યું છે.
13.103.33
वाससां सम्प्रदानेनि स्वदारनिरतो नरः ।
सुवस्त्रश्च सुवेषश्च भवतीत्यनुशुश्रुम ॥ १३.१०३.३३ ॥
વસ્ત્રોના દાનથી, પોતાની પત્નીમાં રત મનુષ્ય સારાં વસ્ત્રો અને સુંદર વેશવાળો થાય છે, એમ અમે સાંભળ્યું છે.
13.103.34
गावः सुवर्णं च तथा तिलाश्चैवानुवर्णिताः ।
बहुशः पुरुषव्याघ्र वेदप्रामाण्यदर्शनात् ॥ १३.१०३.३४ ॥
ગાયો, સોનું અને એ જ રીતે તલ પણ — હે પુરુષવ્યાઘ્ર — વેદપ્રામાણ્ય જોવાથી ઘણી વાર વર્ણવાયા છે.
13.103.35
विवाहांश्चैव कुर्वीत पुत्रानुत्पादयेत च ।
पुत्रलाभो हि कौरव्य सर्वलाभाद्विशिष्यते ॥ १३.१०३.३५ ॥
વિવાહ કરવો અને પુત્રો ઉત્પન્ન કરવા; હે કૌરવ્ય, પુત્રલાભ સર્વ લાભોથી શ્રેષ્ઠ છે.