ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.103.1
तिलानां कीदृशं दानमथ दीपस्य चैव हि ।
अन्नानां वाससा चैव भूय एव ब्रवीहि मे ॥ १३.१०३.१ ॥
ତିଳର ଦାନ କିପରି ? ଦୀପଦାନ, ଅନ୍ନଦାନ ଓ ବସ୍ତ୍ରଦାନ କିପରି ? ଏସବୁ ମୋତେ ପୁଣି କୁହନ୍ତୁ।
13.103.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
ब्राह्मणस्य च संवादं यमस्य च युधिष्ठिर ॥ १३.१०३.२ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି — ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଯମଙ୍କ ସଂବାଦ। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର!
13.103.3
मध्यदेशे महान्ग्रामो ब्राह्मणानां बभूव ह ।
गङ्गायमुनयोर्मध्ये यामुनस्य गिरेरधः ॥ १३.१०३.३ ॥
ମଧ୍ୟଦେଶରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଏକ ବଡ଼ ଗ୍ରାମ ଥିଲା; ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ମଧ୍ୟରେ, ଯାମୁନ ପର୍ବତ ତଳେ।
13.103.4
पर्णशालेति विख्यातो रमणीयो नराधिप ।
विद्वांशस्तत्र भूयिष्ठा ब्राह्मणाश्चावसंस्तथा ॥ १३.१०३.४ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ସେହି ରମଣୀୟ ଗ୍ରାମ 'ପର୍ଣଶାଳା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା; ସେଠାରେ ଅଧିକାଂଶ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାସ କରୁଥିଲେ।
13.103.5
अथ प्राह यमः कञ्चित्पुरुषं कृष्णवाससम् ।
रक्ताक्षमूर्ध्वरोमाणं काकजङ्घाक्षिनासिकम् ॥ १३.१०३.५ ॥
ତେବେ ଯମ ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ କହିଲେ — କଳା ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ରକ୍ତ ଆଖିଯୁକ୍ତ, ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ରୋମଯୁକ୍ତ, କାଉର ଜଙ୍ଘା, ଆଖି ଓ ନାସିକା ଥିବା ଜଣକୁ।
13.103.6
गच्छ त्वं ब्राह्मणग्रामं ततो गत्वा तमानय ।
अगस्त्यं गोत्रतश्चापि नामतश्चापि शर्मिणम् ॥ १३.१०३.६ ॥
ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗ୍ରାମକୁ ଯାଅ; ସେଠାକୁ ଯାଇ ତାକୁ ଆଣ — ଗୋତ୍ର ଓ ନାମରେ ଶର୍ମିନ୍ କୁହାଯାଉଥିବା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ।
13.103.7
शमे निविष्टं विद्वांसमध्यापकमनावृतम् ।
मा चान्यमानयेथास्त्वं सगोत्रं तस्य पार्श्वतः ॥ १३.१०३.७ ॥
ଶାନ୍ତିରେ ସ୍ଥିତ, ବିଦ୍ୱାନ, ଅଧ୍ୟାପକ, ନିରାବୃତ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ସଗୋତ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଆଣନ୍ତୁ ନାହିଁ।
13.103.8
स हि तादृग्गुणस्तेन तुल्योऽध्ययनजन्मना ।
अपत्येषु तथा वृत्ते समस्तेनैव धीमता।
तमानय यथोद्दिष्टं पूजा कार्या हि तस्य मे ॥ १३.१०३.८ ॥
ସେ ସେହିପରି ଗୁଣ ଥିବା; ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଜାତ ବିଦ୍ୟାରେ ସେ ତାଙ୍କ ସମାନ; ସନ୍ତାନ ଓ ଆଚରଣରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ସମାନ। ଯେପରି କୁହାଯାଇଛି ସେପରି ତାଙ୍କୁ ଆଣ; ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ସମ୍ମାନ କରିବି।
13.103.9
स गत्वा प्रतिकूलं तच्चकार यमशासनम् ।
तमाक्रम्यानयामास प्रतिषिद्धो यमेन यः ॥ १३.१०३.९ ॥
ସେ ଯାଇ ଯମଙ୍କ ଆଦେଶର ବିପରୀତ ତାହା କଲା; ଯମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଷେଧ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଧରି ଆଣିଲା।
13.103.10
तस्मै यमः समुत्थाय पूजा कृत्वा च वीर्यवान् ।
प्रोवाच नीयतामेष सोऽन्य आनीयतामिति ॥ १३.१०३.१० ॥
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯମ ଉଠି, ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ, ପରାକ୍ରମୀ ଯମ କହିଲେ—"ଏ ନିଆଯାଉ; ଅନ୍ୟଜଣକୁ ଆଣାଯାଉ।"
13.103.11
एवमुक्ते तु वचने धर्मराजेन स द्विजः ।
उवाच धर्मराजानं निर्विण्णोऽध्ययनेन वै।
यो मे कालो भवेच्छेषस्तं वसेयमिहाच्युत ॥ १३.१०३.११ ॥
ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଏପରି କହିବାରେ ସେ ଦ୍ୱିଜ ଅଧ୍ୟୟନରେ ବିରକ୍ତ ହୋଇ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ କହିଲା—"ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ମୋର ଯେଉଁ ଶେଷ ସମୟ ଅଛି, ତାହା ମୁଁ ଏଠାରେ କଟାଇବି।"
13.103.12
नाहं कालस्य विहितं प्राप्नोमीह कथञ्चन ।
यो हि धर्मं चरति वै तं तु जानामि केवलम् ॥ १३.१०३.१२ ॥
କାଳ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ମୁଁ ଏଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ପାଏ ନାହିଁ; ଯିଏ ଧର୍ମର ଆଚରଣ କରେ, ତାକୁ ହିଁ ମୁଁ କେବଳ ଜାଣେ।
13.103.13
गच्छ विप्र त्वमद्यैव आलयं स्वं महाद्युते ।
ब्रूहि सर्वं यथा स्वैरं करवाणि किमच्युत ॥ १३.१०३.१३ ॥
ହେ ବିପ୍ର, ତୁମେ ଆଜି ହିଁ ନିଜ ଆଳୟକୁ ଯାଅ। ହେ ମହାଦ୍ୟୁତି, ଯଥେଚ୍ଛା ସବୁ କହ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ମୁଁ କଣ କରିବି?
13.103.14
शुद्धदानं च सुमहत्पुण्यं स्यात्तद्ब्रवीहि मे ।
सर्वस्य हि प्रमाणं त्वं त्रैलोक्यस्यापि सत्तम ॥ १३.१०३.१४ ॥
ଶୁଦ୍ଧ ଦାନ ଓ ଅତି ମହାନ ପୁଣ୍ୟ କଣ ତାହା ମୋତେ କୁହ। ହେ ସତ୍ତମ, ତ୍ରିଲୋକର ସମସ୍ତଙ୍କର ତୁମେ ହିଁ ପ୍ରମାଣ।
13.103.15
शृणु तत्त्वेन विप्रर्पे प्रदानविधिमुत्तमम् ।
तिलाः परमकं दानं पुण्यं चैवेह शाश्वतम् ॥ १३.१०३.१५ ॥
ହେ ବିପ୍ରର୍ଷି, ଦାନର ଉତ୍ତମ ବିଧି ଯଥାର୍ଥ ରୂପେ ଶୁଣ। ତିଳ ପରମ ଦାନ, ଆଉ ଏଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶାଶ୍ୱତ।
13.103.16
तिलाश्च सम्प्रदातव्या यथाशक्ति द्विजर्षभ ।
नित्यदानात्सर्वकामांस्तिला निर्वर्तयन्त्युत ॥ १३.१०३.१६ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ତିଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ନିତ୍ୟ ଦାନରୁ ତିଳ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ।
13.103.17
तिलाञ्श्राद्धे प्रशंसन्ति दानमेतद्ध्यनुत्तमम् ।
तान्प्रयच्छस्व विप्रेभअयो विधिदृष्टेन कर्मणाः ॥ १३.१०३.१७ ॥
ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଲୋକେ ତିଳକୁ ଅନୁତ୍ତମ ଦାନ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ବିଧି ଅନୁସାରେ କର୍ମ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦିଅ।
13.103.18
वैशाख्यां पौर्णमास्यां तु तिलान्दद्याद्द्विजातिषु ।
तिला भक्षयितव्याश्च सदा त्वालम्भं च तैः ॥ १३.१०३.१८ ॥
ବୈଶାଖ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ତିଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ତିଳ ଖାଇବା ଉଚିତ, ଓ ସର୍ବଦା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।
13.103.19
कार्यं सततमिच्छद्भिः श्रेयः सर्वात्मना गृहे ।
तथाऽऽपः सर्वदा देयाः पेयाश्चैव न संशयः ॥ १३.१०३.१९ ॥
କଲ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ଘରେ ସର୍ବଦା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ। ସେହିପରି ସର୍ବଦା ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ ଏବଂ ପାନ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
13.103.20
पुष्करिण्यस्तटाकानि कूपांश्चैवात्र खानयेत् ।
एतत्सुदुर्लभतरमिह लोके द्विजोत्तम ॥ १३.१०३.२० ॥
ଏଠାରେ ପୁଷ୍କରିଣୀ, ତଳାଘାଟ ଓ କୂଅ ମଧ୍ୟ ଖୋଳାଇବା ଉଚିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଏହି ଜଗତରେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
13.103.21
आपो नित्यं प्रदेयास्ते पुण्यं ह्येतदनुत्तमम् ।
प्रपाश्च कार्या दानार्थं नित्यं ते द्विजसत्तम।
भुक्तेऽप्यथ प्रदेयं तु पानीयं वै विशेषतः ॥ १३.१०३.२१ ॥
ଜଳ ସର୍ବଦା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହା ହିଁ ଅନୁତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟ। ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ, ଦାନ ପାଇଁ ପାଣିଛତ୍ର ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ। ଭୋଜନ ପରେ ମଧ୍ୟ, ବିଶେଷ ଭାବେ ପାନୀୟ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ।
13.103.22
पानीयाभ्यर्थिनं दृष्ट्वा प्रीत्या दत्त्वा त्वरान्वितः ।
वस्त्रे तन्तुप्रमाणेन दीपे निमिषवत्सरम् ॥ १३.१०३.२२ ॥
ପାନୀୟ ଜଳ ମାଗୁଥିବା ଲୋକକୁ ଦେଖି ପ୍ରୀତିରେ ଓ ଶୀଘ୍ର ଦାନ କରି, ବସ୍ତ୍ରରେ ସୂତାର ପରିମାଣରେ, ଦୀପରେ ନିମିଷ ପରିମାଣରେ ଓ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
13.103.23
गवां रोमप्रमाणेन स्वर्गभोगमुपाश्नुते ।
जलबिन्दुप्रमाणेन तदेतान्युपवर्तय॥ ॥ १३.१०३.२३ ॥
ଗାଈ ଲୋମ ପରିମାଣରେ (ପୁଣ୍ୟରେ) ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ଲାଭ କରେ; ଜଳବିନ୍ଦୁ ପରିମାଣରେ ଏହି ସବୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର।
13.103.24
इत्युक्ते स तदा तेन यमदूतेन वै गृहान् ।
नीतश्च कारयामास सर्वं तद्यमशासनम् ॥ १३.१०३.२४ ॥
ଏହିପରି କୁହାଯିବା ପରେ, ସେ ଯମଦୂତ ତାକୁ ଘରକୁ ନେଇ ଯମଙ୍କ ସମସ୍ତ ଆଦେଶ କରାଇଲେ।
13.103.25
नीत्वा तं यमदूतोऽपि गृहीत्वा शर्मिणं तदा ।
ययौ स धर्मराजाय न्यवेदयत चापि तम् ॥ १३.१०३.२५ ॥
ଯମଦୂତ ତାକୁ ନେଇଗଲା ଏବଂ ଶର୍ମିନଙ୍କୁ ଧରି ସେହିବେଳେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ସବୁ ନିବେଦନ କଲା।
13.103.26
तं धर्मराजो धर्मज्ञं पूजयित्वा प्रतापवान् ।
कृत्वा च संविदं तेन विससर्ज यथागतम् ॥ १३.१०३.२६ ॥
ପ୍ରତାପୀ ଧର୍ମରାଜ ଧର୍ମଜ୍ଞ ତାକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ତାଙ୍କ ସହ ସମ୍ମତି କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲା ସେପରି ବିଦାୟ ଦେଲେ।
13.103.27
तस्यापि च यमः सर्वमुपदेशं चकार ह ।
प्रेत्यैत्य च ततः सर्वं चकारोक्तं यमेन तत् ॥ १३.१०३.२७ ॥
ଯମ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ସବୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ; ମରି ଫେରିବା ପରେ ଯମ କହିଥିବା ସବୁ ସେ କଲା।
13.103.28
तथा प्रशंसने दीपान्यमः पितृहितेप्सया ।
तस्माद्दीपप्रदो नित्यं सन्तारति वै पितॄन् ॥ १३.१०३.२८ ॥
ଏହିପରି ଯମ ପିତୃଗଣର ହିତ ଇଚ୍ଛାରେ ଦୀପମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ତେଣୁ ଦୀପଦାତା ସର୍ବଦା ପିତୃଗଣକୁ ପାର କରନ୍ତି।
13.103.29
दातव्याः सततं दीपास्तस्माद्भरतसत्तम ।
देवतानां पितॄणां च चक्षुष्यं चात्मनां विभो ॥ १३.१०३.२९ ॥
ତେଣୁ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୀପ ସର୍ବଦା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ହେ ବିଭୁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେବତା, ପିତୃ ଏବଂ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ହିତକର।
13.103.30
रत्नदानं च सुमहत्पुण्यमुक्तं जनाधिप ।
यस्तान्विक्रीय यजते ब्राह्मणो ह्यभयंकरम् ॥ १३.१०३.३० ॥
ହେ ଜନାଧିପ, ରତ୍ନଦାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ବିକି ଯଜ୍ଞ କରେ, ସେ ପ୍ରକୃତରେ ଅଭୟ ଦାତା ହୁଏ।
13.103.31
यद्वै ददाति विप्रेभ्यो ब्राह्मणः प्रतिगृह्य वै ।
उभयोः स्यात्तदक्षय्यं दातुरादातुरेव च ॥ १३.१०३.३१ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯାହା ପ୍ରତିଗ୍ରହ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦିଏ, ତାହା ଦାତା ଓ ଗ୍ରହୀତା ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
13.103.32
यो ददाति स्थितः स्थित्यां तादृशाय प्रतिग्रहम् ।
उभयोरक्षयं धर्मं तं मनुः प्राह धर्मवित् ॥ १३.१०३.३२ ॥
ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ରହି, ସେହିପରି (ଯୋଗ୍ୟ) ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଯିଏ ପ୍ରତିଗ୍ରହ ଦିଏ, ତାହାର ଓ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ଧର୍ମ ହୁଏ — ଏହା ଧର୍ମଜ୍ଞ ମନୁ କହିଛନ୍ତି।
13.103.33
वाससां सम्प्रदानेनि स्वदारनिरतो नरः ।
सुवस्त्रश्च सुवेषश्च भवतीत्यनुशुश्रुम ॥ १३.१०३.३३ ॥
ବସ୍ତ୍ରଦାନ ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ପତ୍ନୀରେ ନିରତ ମନୁଷ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର ବେଶଧାରୀ ହୁଏ — ଏହା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
13.103.34
गावः सुवर्णं च तथा तिलाश्चैवानुवर्णिताः ।
बहुशः पुरुषव्याघ्र वेदप्रामाण्यदर्शनात् ॥ १३.१०३.३४ ॥
ଗାଈ, ସୁନା, ଏବଂ ସେହିପରି ତିଳ ମଧ୍ୟ — ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର — ବେଦ ପ୍ରାମାଣ୍ୟ ଦେଖିବା ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ଥର ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
13.103.35
विवाहांश्चैव कुर्वीत पुत्रानुत्पादयेत च ।
पुत्रलाभो हि कौरव्य सर्वलाभाद्विशिष्यते ॥ १३.१०३.३५ ॥
ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ ଓ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ; ହେ କୌରବ୍ୟ, ପୁତ୍ରଲାଭ ସର୍ବ ଲାଭଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।