મહાભારત · અધ્યાય 13.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.104.1
भूय एव कुरुश्रेष्ठ दानानां विधिमुत्तमम् ।
कथयस्व महाप्राज्ञ भूमिदानं विशेषतः ॥ १३.१०४.१ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, દાનની ઉત્તમ વિધિ ફરીથી કહો, હે મહાપ્રાજ્ઞ, ખાસ કરીને ભૂમિદાનની.
13.104.2
पृथिवीं क्षत्रियो दद्याद्ब्राह्मणायेष्टिकर्मिणे ।
विधिवत्प्रतिगृह्णीयान्न त्वन्यो दातुमर्हति ॥ १३.१०४.२ ॥
ક્ષત્રિયે ઇષ્ટિ-કર્મ કરનાર બ્રાહ્મણને પૃથ્વી આપવી; વિધિપૂર્વક સ્વીકારવી; બીજો કોઈ આપવા યોગ્ય નથી.
13.104.3
सर्ववर्णैस्तु यच्छक्यं प्रदातुं फलकाङ्क्षिभिः ।
वेदे वा यत्समाख्यातं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.१०४.३ ॥
ફળની ઇચ્છા રાખતા સર્વ વર્ણો જે આપી શકે છે, અથવા વેદમાં જે કહેવાયું છે, તે મને સમજાવવું યોગ્ય છે.
13.104.4
तुल्यनामानि देयानि त्रीणि तुल्यफलानि च ।
सर्वकामफलानीह गावः पृथ्वी सरस्वती ॥ १३.१०४.४ ॥
સમાન નામવાળી ત્રણ આપવા યોગ્ય વસ્તુઓ, સમાન ફળવાળી; અહીં સર્વ કામનાનાં ફળ આપનારી: ગાય, પૃથ્વી, સરસ્વતી.
13.104.5
यो ब्रूयाच्चापि शिष्याय धर्म्यां ब्राह्मीं सरस्वतीम् ।
पृथिवीगोप्रदानाभ्यां तुल्यं स फलमश्नुते ॥ १३.१०४.५ ॥
જે શિષ્યને ધર્મસંમત બ્રાહ્મી સરસ્વતી (વેદવિદ્યા) શીખવે છે, તે ભૂમિદાન અને ગોદાનના સમાન ફળ પામે છે.
13.104.6
तथैव गाः प्रशंसन्ति न तु देयं ततः परम् ।
सन्निकृष्टफलास्ता हि लघ्वर्थाश्च युधिष्ठिर ॥ १३.१०४.६ ॥
એ જ રીતે ગાયોની પ્રશંસા થાય છે; પરંતુ તે પછી બીજું કંઈ આપવું ન જોઈએ. હે યુધિષ્ઠિર, તે નજીકનું ફળ આપનારી અને અલ્પ હેતુવાળી છે.
13.104.7
मातरः सर्वभूतानां गावः सर्वसुखप्रदाः ।
वृद्धिमाकाङ्क्षता नित्यं गावः कार्याः प्रदक्षिणाः ॥ १३.१०४.७ ॥
ગાયો સર્વ પ્રાણીઓની માતાઓ છે અને સર્વ સુખ આપનારી છે. જે હંમેશાં સમૃદ્ધિ ઇચ્છે, તેણે ગાયોને જમણી બાજુ રાખવી.
13.104.8
सन्ताड्या न तु पादेन गवां मध्ये न च व्रजेत् ।
मङ्गलायतनं देव्यस्तस्मात्पूज्याः सदैव गाः ॥ १३.१०४.८ ॥
ગાયોને પગથી મારવી નહીં, ગાયોની વચ્ચેથી ચાલવું નહીં. ગાયો મંગલનું ધામ અને દેવીઓ છે, તેથી તે સદા પૂજનીય છે.
13.104.9
प्रचोदनं देवकृतं गवां कर्मसु वर्तताम् ।
पूर्वमेवाक्षरं चान्यदभिधेयं ततः परम् ॥ १३.१०४.९ ॥
ગાયોને કામમાં પ્રેરવાનો શબ્દ દેવોએ બનાવ્યો છે. પહેલાં તે એક અક્ષર ઉચ્ચારવો, પછી બીજો શબ્દ કહેવો.
13.104.10
प्रचारे वा निवाते वा बुधो नोद्वेजयेत गाः ।
तृषिता ह्यभिवीक्षन्त्यो नरं हन्युः सबान्धवम् ॥ १३.१०४.१० ॥
ચરતી વખતે કે પવન વગરના સ્થળે પણ બુદ્ધિમાને ગાયોને ઉશ્કેરવી નહીં. તરસી ગાયો તાકી રહે તો તે માણસને તેના સગાંઓ સહિત મારી શકે.
13.104.11
पितृसद्मानि सततं देवतायतनानि च ।
पूयन्ते शकृता यासां पूतं किमधिकं ततः ॥ १३.१०४.११ ॥
જેમના છાણથી પિતૃગૃહો અને દેવાલયો સદા શુદ્ધ થાય છે, તેના કરતાં વધુ પવિત્ર શું હોઈ શકે?
13.104.12
घासमुष्टिं परगवे दद्यात्संवत्सरं तु यः ।
अकृत्वा स्वयमाहारं व्रतं तत्सार्वकामिकम् ॥ १३.१०४.१२ ॥
જે એક વર્ષ સુધી બીજાની ગાયને એક મુઠ્ઠી ઘાસ આપે અને પોતે ભોજન લીધા વિના આ વ્રત કરે, તે વ્રત સર્વ કામના પૂર્ણ કરનારું છે.
13.104.13
स हि पुत्रान्यशोऽर्थं च श्रियं चाप्यधिगच्छति ।
नाशयत्यशुभं चैव दुःस्वप्नं चाप्यपोहति ॥ १३.१०४.१३ ॥
તે ચોક્કસ પુત્રો, યશ, ધન અને સમૃદ્ધિ પામે છે; અશુભનો નાશ કરે છે અને દુઃસ્વપ્નને પણ દૂર કરે છે.
13.104.14
देयाः किंलक्षणा गावः काश्चापि परिवर्जयेत् ।
कीदृशाय प्रदातव्या न देयाः कीदृशाय च ॥ १३.१०४.१४ ॥
કયા લક્ષણોવાળી ગાયો આપવી જોઈએ અને કઈ ત્યજવી જોઈએ? કેવા પ્રકારના માણસને આપવી અને કેવાને ન આપવી?
13.104.15
असद्वृत्ताय पापाय लुब्धायानृतवादिने ।
हव्यकव्यव्यपेताय न देया गौः कथञ्चन ॥ १३.१०४.१५ ॥
દુરાચારી, પાપી, લોભી, અસત્ય બોલનાર અને હવ્ય-કવ્યથી રહિત માણસને કોઈ પણ રીતે ગાય ન આપવી.
13.104.16
भिक्षवे बहुपुत्राय श्रोत्रियायाहिताग्नये ।
दत्त्वा दशगवां दाता लोकानाप्नोत्यनुत्तमान् ॥ १३.१०४.१६ ॥
ભિક્ષુ, બહુપુત્રવાન, શ્રોત્રિય અને આહિતાગ્નિને દસ ગાયો દાન કરનાર દાતા શ્રેષ્ઠ લોક પામે છે.
13.104.17
जुहोति यद्भोजयति यद्ददाति गवां रसैः ।
सर्वस्यैवांशभाग्दाता तन्निमित्तं प्रवर्तितः ॥ १३.१०४.१७ ॥
ગાયોના રસોથી જે હોમ કરે છે, જે ભોજન કરાવે છે, જે દાન આપે છે—દાતા એ બધાનો ભાગીદાર થાય છે; તેના માટે જ આ પ્રવર્તિત થયું છે.
13.104.18
यश्चैव धर्मं कुरुते तस्य धर्मफलं च यत् ।
सर्वस्यैवांशभाग्दाता तन्निमित्तं प्रवृत्तयः ॥ १३.१०४.१८ ॥
જે ધર્મ આચરે છે, તેના ધર્મનું ફળ પણ—જે કંઈ હોય—દાતા એ બધાનો ભાગીદાર થાય છે; તેના માટે જ આ કર્મો પ્રવર્તે છે.
13.104.19
यश्चैनमुत्पादयते यश्चैनं त्रायते भयात् ।
यश्चास्य कुरुते वृत्तिं सर्वे ते पितरस्त्रयः ॥ १३.१०४.१९ ॥
જે એને જન્મ આપે છે, જે ભયથી એનું રક્ષણ કરે છે, અને જે એની આજીવિકા ચલાવે છે — એ બધા ત્રણ પિતા છે.
13.104.20
कल्मषं गुरुशुश्रूषा हन्ति मानो महद्यशः ।
अपुत्रतां त्रयः पुत्रा अवृत्तिं दश धेनवः ॥ १३.१०४.२० ॥
ગુરુસેવા પાપનો નાશ કરે છે; માન મહાન યશ આપે છે; ત્રણ પુત્રો અપુત્રતા, અને દસ ગાયો આજીવિકાનો અભાવ દૂર કરે છે.
13.104.21
वेदान्तनिष्ठस्य बहुश्रुतस्य ।
प्रज्ञानतृप्तस्य जितेन्द्रियस्य।
शिष्टस्य दान्तस्य यतस्य चैव ।
भूतेषु नित्यं प्रियवादिनश्च ॥ १३.१०४.२१ ॥
વેદાંતમાં નિષ્ઠાવાન, બહુશ્રુત, જ્ઞાનથી તૃપ્ત, ઇન્દ્રિયજયી, શિષ્ટ, દાંત, યત્નશીલ, અને પ્રાણીઓ સાથે સદા પ્રિય વચન બોલનારનું (ગુણ).
13.104.22
यः क्षुद्भयाद्वै न विकर्म कुर्या-
न्मृदुश्च शान्तौ ह्यतिथिप्रियश्च।
शुभे पात्रे ये गुणा गोप्रदाने ।
तावान्दोषो ब्राह्मणस्वापहारे। ॥ १३.१०४.२२ ॥
ભૂખના ભયથી પણ ખરાબ કર્મ ન કરનાર, કોમળ, શાંત અને અતિથિપ્રિય એવા જેને; શુભ પાત્રને ગોદાનમાં જેટલા ગુણ છે, તેટલો જ દોષ બ્રાહ્મણનું ધન હરવામાં છે.
13.104.23
सर्वावस्थं ब्राह्मणस्वापहारे ।
दाराश्चैषां दूरतो वर्जनीयाः ॥ १३.१०४.२३ ॥
કોઈ પણ અવસ્થામાં બ્રાહ્મણનું ધન હરવું પાપ છે; એમની પત્નીઓને દૂરથી જ ત્યજવી જોઈએ.
13.104.24
विप्रदारे परिहृते तद्धनेऽपहृते च तु ।
परित्रायन्ति शक्तास्तु नमस्तेभ्यो मृताश्च ये ॥ १३.१०४.२४ ॥
બ્રાહ્મણની પત્ની ત્યજાયે અને એનું ધન હરાયે જે સમર્થ છે તેઓ રક્ષણ કરે છે; એમને નમસ્કાર, અને જે મૃત છે તેમને પણ નમસ્કાર.
13.104.25
न पालयन्ति निहतान्ये तान्वैवस्वतो यमः ।
दण्डयन्भर्सयन्नित्यं निरयेभ्यो न मुञ्चति ॥ १३.१०४.२५ ॥
જે નિહત થયા છે તેમનું તેઓ રક્ષણ કરતા નથી; વૈવસ્વત યમ તેમને સતત દંડ આપે છે અને ધમકાવે છે, નરકોમાંથી તેમને મુક્ત કરતા નથી.
13.104.26
तथा गवां परित्राणे पीडने च शुभाशुभम् ।
विप्रगोषु विशेषेण रक्षितेषु गृहेषु वा ॥ १३.१०४.२६ ॥
તેવી જ રીતે ગાયોના રક્ષણ અને તેમને પીડવામાં શુભ-અશુભ ફળ છે; ખાસ કરીને બ્રાહ્મણો અને ગાયોના સંદર્ભમાં, અથવા ઘરોમાં રક્ષિત હોય તેમના વિષયમાં.