महाभारत · अध्याय 13.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.104.1
भूय एव कुरुश्रेष्ठ दानानां विधिमुत्तमम् ।
कथयस्व महाप्राज्ञ भूमिदानं विशेषतः ॥ १३.१०४.१ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, दानांचा उत्तम विधी पुन्हा सांगा, हे महाप्राज्ञा, विशेषतः भूमिदानाचा.
13.104.2
पृथिवीं क्षत्रियो दद्याद्ब्राह्मणायेष्टिकर्मिणे ।
विधिवत्प्रतिगृह्णीयान्न त्वन्यो दातुमर्हति ॥ १३.१०४.२ ॥
क्षत्रियाने इष्टिकर्म करणाऱ्या ब्राह्मणाला पृथ्वी दान द्यावी; विधिपूर्वक ती स्वीकारावी; दुसरा कोणी दान देण्यास योग्य नाही.
13.104.3
सर्ववर्णैस्तु यच्छक्यं प्रदातुं फलकाङ्क्षिभिः ।
वेदे वा यत्समाख्यातं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.१०४.३ ॥
फलाची इच्छा करणाऱ्या सर्व वर्णांना जे देणे शक्य आहे, किंवा वेदात जे सांगितले आहे, ते मला समजावून सांगावे.
13.104.4
तुल्यनामानि देयानि त्रीणि तुल्यफलानि च ।
सर्वकामफलानीह गावः पृथ्वी सरस्वती ॥ १३.१०४.४ ॥
समान नावांच्या तीन देण्यायोग्य गोष्टी, समान फळ देणाऱ्या; येथे सर्व इच्छांचे फळ देणाऱ्या: गाय, पृथ्वी, सरस्वती.
13.104.5
यो ब्रूयाच्चापि शिष्याय धर्म्यां ब्राह्मीं सरस्वतीम् ।
पृथिवीगोप्रदानाभ्यां तुल्यं स फलमश्नुते ॥ १३.१०४.५ ॥
जो शिष्याला धर्मसंमत ब्राह्मी सरस्वती (वेदविद्या) शिकवतो, तो भूमिदान आणि गोदानाइतके फळ मिळवतो.
13.104.6
तथैव गाः प्रशंसन्ति न तु देयं ततः परम् ।
सन्निकृष्टफलास्ता हि लघ्वर्थाश्च युधिष्ठिर ॥ १३.१०४.६ ॥
त्याचप्रमाणे गायींची स्तुती केली जाते; परंतु त्यानंतर इतर काही देऊ नये. हे युधिष्ठिरा, त्या जवळचे फळ देणाऱ्या आणि अल्प प्रयोजन असलेल्या आहेत.
13.104.7
मातरः सर्वभूतानां गावः सर्वसुखप्रदाः ।
वृद्धिमाकाङ्क्षता नित्यं गावः कार्याः प्रदक्षिणाः ॥ १३.१०४.७ ॥
गाई ही सर्व प्राण्यांच्या माता असून सर्व सुख देणाऱ्या आहेत. जो सतत समृद्धीची इच्छा करतो, त्याने गाईंना उजव्या बाजूला ठेवावे.
13.104.8
सन्ताड्या न तु पादेन गवां मध्ये न च व्रजेत् ।
मङ्गलायतनं देव्यस्तस्मात्पूज्याः सदैव गाः ॥ १३.१०४.८ ॥
गाईंना पायाने मारू नये, गाईंच्या मधून जाऊ नये. गाई मंगलाचे निवासस्थान व देवी आहेत, म्हणून त्या सदैव पूजनीय आहेत.
13.104.9
प्रचोदनं देवकृतं गवां कर्मसु वर्तताम् ।
पूर्वमेवाक्षरं चान्यदभिधेयं ततः परम् ॥ १३.१०४.९ ॥
गाईंना कामात प्रवृत्त करण्याचा प्रेरणा-शब्द देवांनी केलेला आहे. आधी तो एक अक्षर उच्चारावा, नंतर दुसरा शब्द म्हणावा.
13.104.10
प्रचारे वा निवाते वा बुधो नोद्वेजयेत गाः ।
तृषिता ह्यभिवीक्षन्त्यो नरं हन्युः सबान्धवम् ॥ १३.१०४.१० ॥
चरत असताना किंवा वाऱ्याविरहित ठिकाणी बुद्धिमानाने गाईंना त्रास देऊ नये. तहानलेल्या गाई पाहू लागल्या तर त्या माणसाला त्याच्या नातेवाइकांसह ठार मारू शकतात.
13.104.11
पितृसद्मानि सततं देवतायतनानि च ।
पूयन्ते शकृता यासां पूतं किमधिकं ततः ॥ १३.१०४.११ ॥
ज्यांच्या शेणाने पितृगृहे व देवालये सदा शुद्ध होतात, त्यांच्यापेक्षा अधिक पवित्र काय असू शकेल?
13.104.12
घासमुष्टिं परगवे दद्यात्संवत्सरं तु यः ।
अकृत्वा स्वयमाहारं व्रतं तत्सार्वकामिकम् ॥ १३.१०४.१२ ॥
जो एक वर्षभर दुसऱ्याच्या गाईला मूठभर गवत देतो आणि स्वतः अन्न न घेता हे व्रत करतो, ते व्रत सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहे.
13.104.13
स हि पुत्रान्यशोऽर्थं च श्रियं चाप्यधिगच्छति ।
नाशयत्यशुभं चैव दुःस्वप्नं चाप्यपोहति ॥ १३.१०४.१३ ॥
तो निश्चितपणे पुत्र, यश, धन आणि समृद्धी प्राप्त करतो; अशुभाचा नाश करतो आणि वाईट स्वप्नही दूर करतो.
13.104.14
देयाः किंलक्षणा गावः काश्चापि परिवर्जयेत् ।
कीदृशाय प्रदातव्या न देयाः कीदृशाय च ॥ १३.१०४.१४ ॥
कोणत्या लक्षणांच्या गायी द्याव्यात आणि कोणत्या टाळाव्यात? कशा प्रकारच्या व्यक्तीला द्याव्यात आणि कशा प्रकारच्या व्यक्तीला देऊ नयेत?
13.104.15
असद्वृत्ताय पापाय लुब्धायानृतवादिने ।
हव्यकव्यव्यपेताय न देया गौः कथञ्चन ॥ १३.१०४.१५ ॥
दुराचारी, पापी, लोभी, खोटे बोलणाऱ्या आणि हव्य-कव्यरहित माणसाला कोणत्याही प्रकारे गाय देऊ नये.
13.104.16
भिक्षवे बहुपुत्राय श्रोत्रियायाहिताग्नये ।
दत्त्वा दशगवां दाता लोकानाप्नोत्यनुत्तमान् ॥ १३.१०४.१६ ॥
भिक्षू, बहुपुत्रवान, श्रोत्रिय आणि आहिताग्नी यांना दहा गायी दान करणारा दाता सर्वोत्तम लोक प्राप्त करतो.
13.104.17
जुहोति यद्भोजयति यद्ददाति गवां रसैः ।
सर्वस्यैवांशभाग्दाता तन्निमित्तं प्रवर्तितः ॥ १३.१०४.१७ ॥
गायींच्या रसांनी जो होम करतो, जो भोजन घालतो, जो दान देतो, दाता त्या सर्वांचा वाटेकरी होतो; त्यासाठीच हा धर्म प्रवर्तित झाला आहे.
13.104.18
यश्चैव धर्मं कुरुते तस्य धर्मफलं च यत् ।
सर्वस्यैवांशभाग्दाता तन्निमित्तं प्रवृत्तयः ॥ १३.१०४.१८ ॥
जो धर्म आचरतो, त्याच्या धर्माचे फळही—जे काही असेल—दाता त्या सर्वांचा वाटेकरी होतो; त्यासाठीच ही कर्मे प्रवृत्त होतात.
13.104.19
यश्चैनमुत्पादयते यश्चैनं त्रायते भयात् ।
यश्चास्य कुरुते वृत्तिं सर्वे ते पितरस्त्रयः ॥ १३.१०४.१९ ॥
जो याला जन्म देतो, जो भयापासून याचे रक्षण करतो, आणि जो याची उपजीविका चालवतो — हे सर्व तीन पिता होत.
13.104.20
कल्मषं गुरुशुश्रूषा हन्ति मानो महद्यशः ।
अपुत्रतां त्रयः पुत्रा अवृत्तिं दश धेनवः ॥ १३.१०४.२० ॥
गुरुसेवा पाप नष्ट करते; मान महान कीर्ती देतो; तीन पुत्र अपुत्रत्व, आणि दहा धेनू उपजीविकेचा अभाव दूर करतात.
13.104.21
वेदान्तनिष्ठस्य बहुश्रुतस्य ।
प्रज्ञानतृप्तस्य जितेन्द्रियस्य।
शिष्टस्य दान्तस्य यतस्य चैव ।
भूतेषु नित्यं प्रियवादिनश्च ॥ १३.१०४.२१ ॥
वेदान्तनिष्ठ, बहुश्रुत, ज्ञानाने तृप्त, इंद्रियजयी, शिष्ट, दांत, यत्नशील आणि प्राण्यांशी नेहमी प्रिय बोलणाऱ्याचे (गुण).
13.104.22
यः क्षुद्भयाद्वै न विकर्म कुर्या-
न्मृदुश्च शान्तौ ह्यतिथिप्रियश्च।
शुभे पात्रे ये गुणा गोप्रदाने ।
तावान्दोषो ब्राह्मणस्वापहारे। ॥ १३.१०४.२२ ॥
भुकेच्या भीतीनेही जो वाईट कर्म करत नाही, जो मृदू, शांत आणि अतिथिप्रिय आहे — शुभ पात्राला गोदानात जितके गुण आहेत, तितकाच दोष ब्राह्मणाचे धन हरण करण्यात आहे.
13.104.23
सर्वावस्थं ब्राह्मणस्वापहारे ।
दाराश्चैषां दूरतो वर्जनीयाः ॥ १३.१०४.२३ ॥
कोणत्याही परिस्थितीत ब्राह्मणाचे धन हरण करणे पाप आहे; त्यांच्या पत्नींना दुरूनच टाळावे.
13.104.24
विप्रदारे परिहृते तद्धनेऽपहृते च तु ।
परित्रायन्ति शक्तास्तु नमस्तेभ्यो मृताश्च ये ॥ १३.१०४.२४ ॥
ब्राह्मणाच्या पत्नीचा त्याग झाल्यावर आणि त्याचे धन हरण झाल्यावर जे समर्थ आहेत ते रक्षण करतात; त्यांना नमस्कार, आणि जे मृत आहेत त्यांनाही नमस्कार.
13.104.25
न पालयन्ति निहतान्ये तान्वैवस्वतो यमः ।
दण्डयन्भर्सयन्नित्यं निरयेभ्यो न मुञ्चति ॥ १३.१०४.२५ ॥
जे निहत झाले आहेत त्यांचे रक्षण ते करत नाहीत; वैवस्वत यम त्यांना सदैव दंड देतो व धमकावतो, नरकांतून त्यांना मुक्त करत नाही.
13.104.26
तथा गवां परित्राणे पीडने च शुभाशुभम् ।
विप्रगोषु विशेषेण रक्षितेषु गृहेषु वा ॥ १३.१०४.२६ ॥
त्याप्रमाणेच गायींच्या रक्षणात आणि त्यांना पीडा देण्यात शुभ-अशुभ फल आहे; विशेषतः ब्राह्मण व गायी यांच्या बाबतीत, किंवा घरांत रक्षिलेल्यांच्या बाबतीत.