મહાભારત · અધ્યાય 13.110
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.110.1
विस्रम्भितोऽहं भवता धर्मान्प्रवदता विभो ।
प्रवक्ष्यामि तु संदेहं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.११०.१ ॥
હે પ્રભુ, ધર્મોનો ઉપદેશ આપતાં આપે મને વિશ્વાસ આપ્યો છે. હવે મારો એક સંશય કહું છું; હે પિતામહ, તે મને કહો.
13.110.2
व्रतानां किं फलं प्रोक्तं कीदृशं वा महाद्युते ।
नियमानां फलं किं च स्वधीतस्य च किं फलम् ॥ १३.११०.२ ॥
હે મહાતેજસ્વી, વ્રતોનું ફળ શું કહેવાયું છે, અથવા તે કેવું છે? નિયમોનું ફળ શું છે, અને સારી રીતે ભણેલાનું ફળ શું છે?
13.110.3
दमस्येह फलं किं च वेदानां धारणे च किम् ।
अध्यापने फलं किं च सर्वमिच्छामि वेदितुम् ॥ १३.११०.३ ॥
અહીં દમ (ઇન્દ્રિયનિગ્રહ)નું ફળ શું છે? વેદોને ધારણ કરવાનું ફળ શું છે? અધ્યાપનનું ફળ શું છે? આ સર્વ હું જાણવા ઇચ્છું છું.
13.110.4
अप्रतिग्राहके किं च फलं लोके पितामह ।
तस्य किञ्च फलं दृष्टं श्रुतं यस्तु प्रयच्छति ॥ १३.११०.४ ॥
હે પિતામહ, જગતમાં દાન ન સ્વીકારવાનું ફળ શું છે? દાન આપનારને કયું ફળ જોવાયું અને સંભળાયું છે?
13.110.5
स्वकर्मनिरतानां च शूराणां चापि किं फलम् ।
सत्ये च किं फलं प्रोक्तं ब्रह्मचर्ये च किं फलम्। ॥ १३.११०.५ ॥
સ્વકર્મમાં નિરત લોકોનું અને શૂરવીરોનું પણ ફળ શું છે? સત્યનું ફળ શું કહેવાયું છે? બ્રહ્મચર્યનું ફળ શું છે?
13.110.6
पितृशुश्रूषणे किञ्च मातृशुश्रूषणे तथा ।
आचार्यगुरुशुश्रूषा स्वनुक्रोशानुकम्पने ॥ १३.११०.६ ॥
પિતાની સેવાનું ફળ શું છે, તેમ જ માતાની સેવાનું ફળ શું છે? આચાર્ય અને ગુરુની સેવાનું, તથા પોતાની કરુણા અને અનુકંપાનું ફળ શું છે?
13.110.7
एतत्सर्वमशेषेण पितामह यथातथम् ।
वेतुमिच्छामि धर्मज्ञ परं कौतूहलं हि मे ॥ १३.११०.७ ॥
હે પિતામહ, આ સર્વ કંઈ સંપૂર્ણપણે, જેવું છે તેવું જાણવા ઇચ્છું છું. હે ધર્મજ્ઞ, મને આમાં અત્યંત કુતૂહલ છે.
13.110.8
यो व्रतं वै यथोद्दिष्टं तथा सम्प्रतिपद्यते ।
अखण्डं सम्यगारभ्य तस्य लोकाः सनातनाः ॥ १३.११०.८ ॥
જે વ્યક્તિ કહ્યા પ્રમાણે વ્રતને અખંડ રીતે, યોગ્ય રીતે આરંભીને સંપૂર્ણપણે ગ્રહણ કરે છે, તેને સનાતન લોક મળે છે.
13.110.9
नियमानां फलं राजन्प्रत्यक्षमिह दृश्यते ।
नियमानां क्रतूनां च त्वयाऽवाप्तमिदं फलम् ॥ १३.११०.९ ॥
હે રાજન, અહીં નિયમોનું ફળ પ્રત્યક્ષ દેખાય છે. નિયમો અને યજ્ઞોનું આ ફળ તમે જ મેળવ્યું છે.
13.110.10
स्वधीतस्यापि च फलं दृश्यतेऽमुत्र चेह च ।
इह लोकेऽर्थवान्नित्यं ब्रह्मलोके च मोदते ॥ १३.११०.१० ॥
સારી રીતે અભ્યાસ કરેલા વેદનું ફળ અહીં પણ અને ત્યાં પણ દેખાય છે. આ લોકમાં તે સદા સમૃદ્ધ રહે છે અને બ્રહ્મલોકમાં આનંદ પામે છે.
13.110.11
दमस्य तु फलं राजञ्शृणु त्वं विस्तरेण मे ।
दान्ताः सर्वत्र सुखिनो दान्ताः सर्वत्र निर्वृताः।
यत्रेच्छागामिनो दान्ताः सर्वशत्रुनिषूदनाः ॥ १३.११०.११ ॥
હે રાજન, હવે દમનું ફળ મારી પાસેથી વિસ્તારથી સાંભળ. દાન્ત (સંયમી) લોકો સર્વત્ર સુખી હોય છે; દાન્ત લોકો સર્વત્ર શાંત હોય છે. જ્યાં ઇચ્છા હોય ત્યાં જનારા, સર્વ શત્રુઓનો નાશ કરનારા દાન્ત લોકો હોય છે.
13.110.12
प्रार्थयन्ति च यद्दान्ता लभन्ते तन्न संशयः ।
युज्यन्ते सर्वकामैर्हि दान्ताः सर्वत्र पाण्डव ॥ १३.११०.१२ ॥
દાન્ત લોકો જે કંઈ ઇચ્છે છે તે પ્રાપ્ત કરે છે, એમાં સંશય નથી. હે પાંડવ, દાન્ત લોકો સર્વત્ર સર્વ કામનાઓથી યુક્ત હોય છે.
13.110.13
स्वर्गे यथा प्रमोदन्ते तपसा विक्रमेण च ।
दानैर्यज्ञैश्च विविधैस्तथा दान्ताः क्षमान्विताः ॥ १३.११०.१३ ॥
જેમ સ્વર્ગમાં તપ અને પરાક્રમથી, તથા વિવિધ દાન અને યજ્ઞોથી (લોકો) આનંદ પામે છે, તેમ ક્ષમાશીલ દાંત (સંયમી) પણ આનંદ પામે છે.
13.110.14
दानाद्दमो विशिष्टो हि ददत्किञ्चिद्द्विजातये ।
दाता कुप्यति नो दान्तस्तस्माद्दानात्परंदमः ॥ १३.११०.१४ ॥
દાન કરતાં દમ વિશિષ્ટ છે, કારણ કે દ્વિજને કંઈક આપતી વખતે દાતા ક્રોધ કરે છે, પરંતુ દાંત ક્રોધ કરતો નથી; તેથી દાન કરતાં દમ પરમ શ્રેષ્ઠ છે.
13.110.15
यस्तु दद्यादकुप्यन्हि तस्य लोकाः सनातनाः ।
क्रोधो हन्ति हि यद्दानं तस्माद्दानाद्वरो दमः ॥ १३.११०.१५ ॥
પરંતુ જે ક્રોધ વિના દાન આપે છે, તેને સનાતન લોકો પ્રાપ્ત થાય છે; કારણ કે ક્રોધ તે દાનનો નાશ કરે છે. તેથી દાન કરતાં દમ શ્રેષ્ઠ છે.
13.110.16
अदृश्यानि महाराज स्थानान्ययुतशो दिवि ।
ऋषीणां सर्वलोकषु यानि ते यान्ति देवताः ॥ १३.११०.१६ ॥
હે મહારાજ, સ્વર્ગમાં ઋષિઓનાં હજારો અદૃશ્ય સ્થાનો છે; સર્વ લોકોમાં જે સ્થાનોએ દેવતાઓ જાય છે, તે.
13.110.17
दमेन यानि नृपते गच्छन्ति परमर्षयः ।
कामयाना महत्स्थानं तस्माद्दानात्परं दमः ॥ १३.११०.१७ ॥
હે નૃપતિ, દમથી પરમ ઋષિઓ જે સ્થાનોએ જાય છે, અને મહાન સ્થાનની કામના કરનારાઓ પણ જાય છે; તેથી દાન કરતાં દમ શ્રેષ્ઠ છે.
13.110.18
विद्यादानाद्वरं नास्ति वेदविद्या महाफलाः ।
अध्यापकः परिक्लेशादक्षयं फलमश्नुते ॥ १३.११०.१८ ॥
વિદ્યાદાન કરતાં શ્રેષ્ઠ કંઈ નથી; વેદવિદ્યાઓ મહાફળદાયી છે. અધ્યાપક પરિશ્રમ સહીને અક્ષય ફળ પામે છે.
13.110.19
विधिवत्पावकं हुत्वा ब्रह्मलोके नराधिप ।
अधीत्यापि हि यो वेदान्न्यायविद्भ्यः प्रयच्छति।
गुरुकर्मप्रशंसी तु सोपि स्वर्गे महीयते ॥ १३.११०.१९ ॥
હે નરાધિપ, વિધિપૂર્વક અગ્નિમાં આહુતિ આપીને, વેદોનો અભ્યાસ કરીને, જે ન્યાયજ્ઞોને તે આપે છે અને ગુરુકર્મની પ્રશંસા કરે છે, તે પણ સ્વર્ગમાં સન્માન પામે છે.
13.110.20
क्षत्रियोऽध्ययने युक्तो यजने दानकर्मणि ।
युद्धे यश्च परित्राता सोपि स्वर्गे महीयते ॥ १३.११०.२० ॥
અધ્યયન, યજ્ઞ અને દાનકર્મમાં લાગેલો ક્ષત્રિય, અને યુદ્ધમાં રક્ષક બનનાર, તે પણ સ્વર્ગમાં સન્માન પામે છે.
13.110.21
वैश्यः स्वकर्मनिरतः प्रदानाल्लभते महत् ।
शूद्रः स्वकर्मनिरतः स्वर्गं शुश्रूषयाऽऽर्च्छति ॥ १३.११०.२१ ॥
પોતાના કર્મમાં લાગેલો વૈશ્ય દાનથી મહાન ફળ મેળવે છે; પોતાના કર્મમાં લાગેલો શૂદ્ર સેવાથી સ્વર્ગ પામે છે.
13.110.22
शूरा बहुविधाः प्रोक्तास्तेषामर्थास्तु मे शृणु ।
शूरान्वयानां निर्दिष्टं फलं शूरस्य चैव हि ॥ १३.११०.२२ ॥
શૂરો અનેક પ્રકારના કહેવાયા છે; તેમના અર્થો (લક્ષણો) મારી પાસેથી સાંભળો. શૂરવંશીઓ અને શૂર માટે નિર્દિષ્ટ ફળ પણ સાંભળો.
13.110.23
यज्ञशूरा दमे शूराः सत्यशूरास्तथा परे ।
युद्धशूरास्तथैवोक्ता दानशूराश्च मानवाः ॥ १३.११०.२३ ॥
યજ્ઞમાં શૂરો, દમ (આત્મસંયમ)માં શૂરો, સત્યમાં શૂરો અને બીજા; યુદ્ધમાં શૂરો પણ તેવા જ કહેવાયા છે, અને દાનમાં શૂર મનુષ્યો.
13.110.24
बुद्धिशूरास्तथैवान्ये क्षमाशूरास्तथा परे ।
साङ्ख्यशूराश्च बहवो योगशूरास्तथा परे।
अरण्ये गृहवासे च त्यागे शूरास्तथा परे ॥ १३.११०.२४ ॥
બુદ્ધિમાં શૂરો અને બીજા પણ તેમ; ક્ષમામાં શૂરો અને બીજા પણ તેમ; સાંખ્યમાં ઘણા શૂરો, યોગમાં શૂરો અને બીજા પણ તેમ; અરણ્યમાં, ગૃહવાસમાં અને ત્યાગમાં શૂરો અને બીજા પણ તેમ.
13.110.25
आर्जवे च तथा शूराः शमे वर्तन्ति मानवाः ।
तैस्तैश्च नियमैः शूरा बहवः सन्ति चापरे।
वेदाध्ययनशूराश्च शूराश्चाध्यापने रताः ॥ १३.११०.२५ ॥
સરળતામાં અને શમમાં મનુષ્યો શૂરવીર થઈને રહે છે. તે તે નિયમોથી ઘણા શૂરવીરો છે, અને બીજા પણ છે. વેદાધ્યયનમાં શૂરવીરો છે, અને અધ્યાપનમાં રત શૂરવીરો પણ છે.
13.110.26
गुरुशुश्रूषया शूराः पितृशुश्रूषया परे ।
मातृशुश्रूषया शूरा भैक्ष्यशूरास्तथा परे ॥ १३.११०.२६ ॥
ગુરુસેવાથી શૂરવીરો, પિતાની સેવાથી બીજા શૂરવીરો. માતાની સેવાથી શૂરવીરો, અને ભિક્ષામાં શૂરવીરો તથા બીજા પણ.
13.110.27
अरण्ये गृहवासे च शूराश्चातिथिपूजने ।
सर्वे यान्ति पराँल्लोकान्स्वकर्मफलनिर्जितान् ॥ १३.११०.२७ ॥
વનમાં, ગૃહસ્થજીવનમાં અને અતિથિપૂજનમાં શૂરવીરો છે. તેઓ સૌ પોતાના કર્મફળથી જીતેલા ઉત્તમ લોકોમાં જાય છે.
13.110.28
धारणं सर्ववेदानां सर्वतीर्थावगाहनम् ।
सत्यं च ब्रुवतो नित्यं समं वा स्यान्नवा समम् ॥ १३.११०.२८ ॥
સર્વ વેદોનું ધારણ અને સર્વ તીર્થોમાં સ્નાન — સદા સત્ય બોલનારને આ બંને સમાન હોઈ શકે અથવા ન પણ હોય.
13.110.29
अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् ।
अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते ॥ १३.११०.२९ ॥
હજાર અશ્વમેધ અને સત્ય — તરાજૂમાં તોળવામાં આવ્યા. હજાર અશ્વમેધ કરતાં સત્ય જ નિશ્ચયપૂર્વક શ્રેષ્ઠ ઠરે છે.
13.110.30
सत्येन सूर्यस्तपति सत्येनाग्निः प्रदीप्यते ।
सत्येन मरुतो वान्ति सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ॥ १३.११०.३० ॥
સત્યથી સૂર્ય તપે છે, સત્યથી અગ્નિ પ્રજ્વલિત થાય છે. સત્યથી મરુતો વાય છે, સર્વ સત્યમાં સ્થિત છે.
13.110.31
सत्येन देवाः प्रीयन्ते पितरो ब्राह्मणास्तथा ।
सत्यमाहुः परो धर्मस्तस्मात्सत्यं न लोपयेत् ॥ १३.११०.३१ ॥
સત્યથી દેવો, પિતૃઓ અને બ્રાહ્મણો પ્રસન્ન થાય છે. સત્ય એ પરમ ધર્મ કહેવાયું છે; તેથી સત્યનો લોપ ન કરવો.
13.110.32
मुनयः सत्यनिरता मुनयः सत्यविक्रमाः ।
मुनयः सत्यशपथास्तस्मात्सत्यं विशिष्यते ॥ १३.११०.३२ ॥
મુનિઓ સત્યમાં નિરત છે; મુનિઓ સત્યના પરાક્રમવાળા છે; મુનિઓ સત્યના શપથ લેનારા છે. તેથી સત્ય જ શ્રેષ્ઠ છે.
13.110.33
सत्यवन्तः सत्यलोके मोदन्ते भरतर्षभ ।
दमः सत्यफलावाप्तिरुक्ता सर्वात्मना मया ॥ १३.११०.३३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, સત્યવાન લોકો સત્યલોકમાં આનંદ કરે છે. દમ (આત્મસંયમ) થી સત્યના ફળની પ્રાપ્તિ થાય છે, એવું મેં સર્વ પ્રકારે કહ્યું છે.
13.110.34
असंशयं विनीतात्मा स वै स्वर्गे महीयते ।
ब्रह्मचर्यस्य च गुणं शृणु त्वं वसुधाधिप ॥ १३.११०.३४ ॥
નિઃસંશય વિનીત આત્મા ધરાવનાર સ્વર્ગમાં સન્માનિત થાય છે. હે વસુધાધિપ, હવે બ્રહ્મચર્યનો ગુણ સાંભળ.
13.110.35
आजन्ममरणाद्यस्तु ब्रह्मचारी भवेदिह ।
न तस्य किञ्चिदप्राप्यमिति विद्धि नराधिप ॥ १३.११०.३५ ॥
જન્મથી મૃત્યુ સુધી જે અહીં બ્રહ્મચારી રહે છે, તેને કંઈ અપ્રાપ્ય નથી—હે નરાધિપ, એ જાણ.
13.110.36
बह्व्यः कोट्यस्त्वषीणां तु ब्रह्मलोके वसन्त्युत ।
सत्ये रतानां सततं दान्तानामूर्ध्वरेतसाम् ॥ १३.११०.३६ ॥
બ્રહ્મલોકમાં કરોડો ઋષિઓ વસે છે—જેઓ સદા સત્યમાં રત, દાન્ત અને ઊર્ધ્વરેતા છે.
13.110.37
ब्रह्मचर्यं दहेद्राजन्सर्वपापान्युपासितम् ।
ब्राह्मणेन विशेषेण ब्राह्ममो ह्यग्निरुच्यते ॥ १३.११०.३७ ॥
હે રાજન્, આચરેલું બ્રહ્મચર્ય સર્વ પાપોને બાળી નાખે છે. ખાસ કરીને બ્રાહ્મણ માટે તેને બ્રાહ્મ અગ્નિ કહેવામાં આવે છે.
13.110.38
प्रत्यक्षं हि तथा ह्येतद्ब्राह्मणेषु तपस्विषु ।
बिभेति हि यथा शक्रो ब्रह्मचारिप्रधर्षितः ॥ १३.११०.३८ ॥
આ બ્રાહ્મણો અને તપસ્વીઓમાં પ્રત્યક્ષ દેખાય છે. બ્રહ્મચારીથી પીડાયેલો ઇન્દ્ર પણ જેમ ડરે છે.
13.110.39
तद्ब्रह्मचर्यस्य फलमृषीणामिह दृश्यते ।
मातापित्रोः पूजने यो धर्मस्तमपि मे शृणु ॥ १३.११०.३९ ॥
બ્રહ્મચર્યનું આ ફળ અહીં ઋષિઓમાં દેખાય છે. માતા-પિતાની પૂજામાં જે ધર્મ છે તે પણ મારી પાસેથી સાંભળ.
13.110.40
शुश्रूषते यः पितरं न चासूयेत्कदाचन ।
मातरं भ्रातरं वाऽपि गुरुमाचार्यमेव च ॥ १३.११०.४० ॥
જે પિતાની સેવા કરે છે અને ક્યારેય તેમની ઈર્ષ્યા કરતો નથી, તથા માતા, ભાઈ, ગુરુ અને આચાર્ય પ્રત્યે પણ એમ જ વર્તે છે.
13.110.41
तस्य राजन्फलं विद्धि स्वर्लोके स्थानमर्चितम् ।
न च पश्येत नरकं गुरुशुश्रूषयाऽऽत्मवान् ॥ १३.११०.४१ ॥
હે રાજન્, તેનું ફળ જાણ: સ્વર્ગલોકમાં સન્માનિત સ્થાન. ગુરુસેવાથી આત્મસંયમી માણસ નરક જોતો નથી.