મહાભારત · અધ્યાય 13.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.12.1
यथैव ते नमस्कार्याः प्रोक्ताः शक्रेण मानद ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व येभ्यः स्पृहयसे नृपः ॥ १३.१२.१ ॥
હે માનદ, ઇન્દ્રે તમારે નમસ્કાર કરવા યોગ્ય કહેલા સર્વને મને કહો; હે રાજન, તમે કોની સ્પૃહા રાખો છો?
13.12.2
उत्तमापद्गतस्यापि यत्र ते वर्तते मनः ।
मनुष्यलोके सर्वस्मिन्यदमुत्रेह चाप्युत ॥ १३.१२.२ ॥
અત્યંત આપત્તિમાં પડ્યા હોવા છતાં તમારું મન જેની તરફ વળે છે, મનુષ્યલોકમાં અને પરલોકમાં સર્વમાં જે, તે પણ.
13.12.3
स्पृहयामि द्विजातिभ्यो येषां ब्रह्म परं धनम् ।
येषां संप्रत्ययः स्वर्गस्तपःस्वाध्यायसाधनम् ॥ १३.१२.३ ॥
જેમનું પરમ ધન બ્રહ્મ છે, જેમની સ્વર્ગમાં શ્રદ્ધા છે, તપ અને સ્વાધ્યાય જ જેમનું સાધન છે, તે દ્વિજાતિઓની હું સ્પૃહા રાખું છું.
13.12.4
येषां बालाश्च वृद्धाश्च पितृपैतामहीं धुरम् ।
उद्वहन्ति न सीदन्ति तेभ्यो वै स्पृहयाम्यहम् ॥ १३.१२.४ ॥
જેમના બાળકો અને વૃદ્ધો પિતૃ-પિતામહની ધુરા વહન કરે છે અને થાકતા નથી, તેમની હું ચોક્કસ સ્પૃહા રાખું છું.
13.12.5
विद्यास्वभिविनीतानां दान्तानां मृदुभाषिणाम् ।
श्रुतवृत्तोपपन्नानां सदाऽक्षरविदां सताम् ॥ १३.१२.५ ॥
જે વિદ્યામાં સુશિક્ષિત, સંયમી, મૃદુ ભાષી, શ્રુત અને આચારથી સંપન્ન, સદા અક્ષરના જાણકાર સત્પુરુષો છે, તેમની.
13.12.6
संसत्सु वदतां तात हंसानामिव सङ्घशः ।
मङ्गल्यरूपा रुचिरा दिव्यजीमूतनिःस्वनाः ॥ १३.१२.६ ॥
હે તાત, સભાઓમાં બોલનારાઓના, હંસોના ટોળા જેવા, મંગળ રૂપવાળા, સુંદર, દિવ્ય મેઘ-ગર્જના જેવા સ્વરવાળા.
13.12.7
सम्यगुच्चरिता वाचः श्रूयन्ते हि युधिष्ठिर ।
शुश्रूषमाणे नृपतौ प्रेत्य चेह सुखावहाः ॥ १३.१२.७ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, રાજા સાંભળવા તત્પર હોય ત્યારે સારી રીતે બોલાયેલાં વચનો સંભળાય છે; તે આ લોકમાં અને મૃત્યુ પછી પણ સુખ આપે છે.
13.12.8
ये चापि तेषां श्रोतारः सदा सदसि सम्मताः ।
विज्ञानगुणसम्पन्नास्तेभ्यश्च स्पृहयाम्यहम् ॥ १३.१२.८ ॥
સભામાં સદા માન પામતા, વિજ્ઞાન અને ગુણોથી સંપન્ન જે શ્રોતાઓ છે, તેમની હું પણ ઇચ્છા કરું છું.
13.12.9
सुसंस्कृतानि प्रयताः शुचीनि गुणवन्ति च ।
ददत्यन्नानि तृप्त्यर्थं ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठर।
ये चापि सततं राजंस्तेभ्यश्च स्पृहयाम्यहम् ॥ १३.१२.९ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, સંયમથી, શુદ્ધતાથી, સારી રીતે તૈયાર કરેલું ગુણવાન અન્ન જેઓ તૃપ્તિ માટે બ્રાહ્મણોને આપે છે, અને હે રાજન, જેઓ સદા એમ કરે છે — તેમની પણ હું ઇચ્છા કરું છું.
13.12.10
शक्यं ह्येवाहवे योद्धुं न दातुमनसूयितुम् ॥ १३.१२.१० ॥
યુદ્ધમાં લડવું શક્ય છે; પણ દાન આપવું અને ઈર્ષ્યા વિનાનું રહેવું સરળ નથી.
13.12.11
शूरा वीराश्च शतशः सन्ति लोके युधिष्ठिर ।
तेषां संख्यायमानानां दानशूरो विशिष्यते ॥ १३.१२.११ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, જગતમાં સેંકડો શૂરવીરો અને વીરો છે; પણ તેમની ગણતરી કરતાં દાનશૂર જ વિશિષ્ટ ઠરે છે.
13.12.12
भद्रं तु जन्म सम्प्राप्य भूयो ब्राह्मणको भवेत् ।
बन्धुमध्ये कुले जातः सुदुरापमवाप्नुयात् ॥ १३.१२.१२ ॥
શુભ જન્મ પામીને માણસ ફરીથી બ્રાહ્મણ થઈ શકે; સગાંઓ વચ્ચે કોઈ કુળમાં જન્મીને તે અતિ દુર્લભ વસ્તુ મેળવી શકે.
13.12.13
धन्यः स्यां यद्यहं भूयः सौम्यब्राह्मणकोपि वा ।
कुले जातो धर्मगतिस्तपोविद्यापरायणः ॥ १३.१२.१३ ॥
જો હું ફરી જન્મું, તો સૌમ્ય બ્રાહ્મણ હોવા છતાં ધન્ય થઈશ — ધર્મ જેની ગતિ છે, તપ અને વિદ્યામાં તત્પર એવા કુળમાં જન્મેલો.
13.12.14
न मे त्वत्तः प्रियतरो लोकेऽस्मिन्पाण्डुनन्दन ।
त्वत्तश्चापि प्रियतरा ब्राह्मणा एव भारत ॥ १३.१२.१४ ॥
હે પાંડુપુત્ર, આ લોકમાં તારા કરતાં મને કોઈ પ્રિય નથી; હે ભારત, તારા કરતાં પણ પ્રિય બ્રાહ્મણો જ છે.
13.12.15
यथा मम प्रियतमास्त्वत्तो विप्राः कुरूत्तम ।
तेन सत्येन गच्छेयं लोकान्यत्र स शन्तनुः ॥ १३.१२.१५ ॥
હે કુરુઉત્તમ, તારા કરતાં પણ બ્રાહ્મણો મને અત્યંત પ્રિય છે — એ સત્યના બળે હું એ લોકોમાં જાઉં જ્યાં શંતનુ ગયા.
13.12.16
न मे पिता प्रियतरो ब्रह्मणेभ्यस्तथाऽभवत् ।
न मे पितुः पिता वाऽपि ये चान्येऽपि सुहृञ्जनाः ॥ १३.१२.१६ ॥
બ્રાહ્મણો કરતાં મને મારા પિતા પણ પ્રિય ન હતા; મારા પિતાના પિતા પણ નહીં, અને જે બીજા સુહૃદજનો છે તેઓ પણ નહીં.
13.12.17
न हि मे वृजिनं किञ्चिद्विद्यते ब्राह्मणेष्विह ।
अणु वा यदि वा स्थूलं विद्यते साधुकर्मसु ॥ १३.१२.१७ ॥
અહીં બ્રાહ્મણો પ્રત્યે મારામાં કોઈ પણ દોષ જોવા મળતો નથી; નાનો હોય કે મોટો, સાધુ કર્મોમાં તે મારામાં નથી.
13.12.18
कर्मणा मनसा वाऽपि वाचा वाऽपि परंतप ।
यन्मे कृतं ब्राह्मणेभ्यस्तेनाद्य न तपाम्यहम् ॥ १३.१२.१८ ॥
હે શત્રુતાપન, કર્મથી, મનથી કે વાણીથી પણ બ્રાહ્મણો માટે મેં જે કંઈ કર્યું છે, તેને કારણે આજે હું પસ્તાતો નથી.
13.12.19
ब्रह्मण्य इति मामाहुस्तया वाचाऽस्मि तोषितः ।
एतदेव पवित्रेभ्यः सर्वेभ्यः परमं स्मृतम् ॥ १३.१२.१९ ॥
લોકો મને બ્રાહ્મણભક્ત કહે છે; એ વાણીથી હું પ્રસન્ન થયો છું. પવિત્ર સૌ માટે આ જ સર્વોત્તમ મનાયું છે.
13.12.20
पश्यामि लोकानमलाञ्शुचीन्ब्राह्मणतोषणात् ।
तेषु मे तात गन्तव्यमह्नाय च चिराय च ॥ १३.१२.२० ॥
બ્રાહ્મણોને પ્રસન્ન કરવાથી હું એ નિર્મળ, પવિત્ર લોકો જોઉં છું. હે વત્સ, મારે ત્યાં જવું છે, થોડા સમય માટે પણ અને લાંબા સમય માટે પણ.
13.12.21
यथा भर्त्राश्रयो धर्मः स्त्रीणां लोके युदिष्ठिर ।
स देवः सा गतिर्नान्या क्षत्रियस्य तथा द्विजाः ॥ १३.१२.२१ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, જગતમાં સ્ત્રીઓનો ધર્મ જેમ પતિ પર આશ્રિત છે, તે જ તેમનો દેવ અને તે જ તેમની ગતિ છે, બીજી ગતિ નથી; તેમ જ, હે દ્વિજો, ક્ષત્રિય માટે પણ.
13.12.22
क्षत्रियः शतवर्षी च दशवर्षी द्विजोत्तमः ।
पितापुत्रौ च विज्ञेयौ तयोर्हि ब्राह्मणो गुरुः ॥ १३.१२.२२ ॥
ક્ષત્રિય સો વર્ષનો હોય અને શ્રેષ્ઠ દ્વિજ દસ વર્ષનો હોય, તો પણ બંનેને પિતા અને પુત્ર જાણવા; તેમાં બ્રાહ્મણ જ ગુરુ છે.
13.12.23
नारी तु पत्यभावे वै देवरं कुरुते पतिम् ।
पृथिवी ब्राह्मणालाभे क्षत्रियं कुरुते पतिम् ॥ १३.१२.२३ ॥
પણ પતિ ન હોય ત્યારે સ્ત્રી દિયરને પતિ બનાવે છે; બ્રાહ્મણ ન મળે ત્યારે પૃથ્વી ક્ષત્રિયને પોતાનો પતિ બનાવે છે.
13.12.24
ब्राह्मणानुज्ञया ग्राह्यं राज्यं च सपुरोहितैः ।
तद्रक्षणेन स्वर्गोऽस्य तत्कोपान्नरकोऽक्षयः ॥ १३.१२.२४ ॥
બ્રાહ્મણોની અનુમતિથી અને પુરોહિતો સાથે રાજ્ય સ્વીકારવું જોઈએ; તેના રક્ષણથી તેને સ્વર્ગ મળે છે, અને તેમના ક્રોધથી અક્ષય નરક.
13.12.25
पुत्रवच्चैव ते रक्ष्या उपास्या गुरुवच्च ते ।
अग्निवच्चोपचार्या वै ब्राह्मणाः कुरुसत्तम् ॥ १३.१२.२५ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, બ્રાહ્મણોનું પુત્રની જેમ રક્ષણ કરવું, ગુરુની જેમ ઉપાસના કરવી અને અગ્નિની જેમ સેવા કરવી.
13.12.26
ऋजुन्सतः सत्यशीलान्सर्वभूतहिते रतान् ।
आशीविषानिव क्रुद्धान्द्विजान्परिचरेत्सदा ॥ १३.१२.२६ ॥
ઋજુ, સત્યશીલ અને સર્વભૂતહિતમાં રત બ્રાહ્મણોની સદા સેવા કરવી; ક્રોધિત દ્વિજોને ઝેરી સર્પોની જેમ ગણવા.
13.12.27
तेजसस्तपसश्चैव नित्यं बिभ्येद्युधिष्ठिर ।
उभे चैते परित्याज्ये तेजश्चैव तपस्तथा ॥ १३.१२.२७ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, તેજ અને તપથી સદા ભય રાખવો; આ બંનેનો ત્યાગ કરવો જોઈએ.
13.12.28
व्यवसायस्तयोः शीघ्रमुभयोरेव विद्यते ।
हन्युः क्रुद्धा महाराज ब्राह्मणा ये तपस्विनः ॥ १३.१२.२८ ॥
આ બંનેનો પ્રભાવ તરત જ દેખાય છે; હે મહારાજ, ક્રોધિત તપસ્વી બ્રાહ્મણો મારી પણ શકે છે.
13.12.29
दूरतो मातृवत्पूज्या विप्रदाराः सुरक्षया ।
अकोपनापराधेन भूयो नरकमश्नुते ॥ १३.१२.२९ ॥
બ્રાહ્મણોની પત્નીઓનો દૂરથી જ માતાની જેમ આદર કરવો અને સારી રીતે રક્ષણ કરવું; અપરાધ કરીને તેમને ક્રોધિત કરનાર માણસ ફરી નરક પામે છે.
13.12.30
भूयः स्यादुभयं दत्तं ब्राह्मणाद्यदकोपनात् ।
कुर्यादुभयतः शेषं दत्तशेषं न शेषयेत् ॥ १३.१२.३० ॥
બ્રાહ્મણને ક્રોધિત ન કરવાથી મળેલ બંને પ્રકારનું ફળ ફરી મળે છે; બાકીનું બંને બાજુએ પૂર્ણ કરવું, આપેલામાંથી કંઈ બાકી ન રાખવું.
13.12.31
दण्डपाणिर्यथा गोष्ठं पालो नित्यं हि रक्षयेत् ।
ब्राह्मणेषु स्थितं ब्रह्म क्षत्रियः परिपालयेत् ॥ १३.१२.३१ ॥
દંડધારી ગોવાળ જેમ હંમેશાં ગમાણનું રક્ષણ કરે છે, તેમ ક્ષત્રિયે બ્રાહ્મણોમાં રહેલા બ્રહ્મ (વેદ)નું સારી રીતે પાલન કરવું.
13.12.32
पितेव पुत्रान्रक्षेथा ब्राह्मणान्ब्रह्मतेजसः ।
गृहे चैषामवेक्षेथाः किंस्विदस्तीति जीवनम् ॥ १३.१२.३२ ॥
પિતા જેમ પુત્રોનું રક્ષણ કરે છે, તેમ બ્રહ્મતેજવાળા બ્રાહ્મણોનું રક્ષણ કરવું; અને તેમના ઘરમાં જીવનનિર્વાહ માટે કંઈ છે કે નહીં તેની સંભાળ રાખવી.