महाभारत · अध्याय 13.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.12.1
यथैव ते नमस्कार्याः प्रोक्ताः शक्रेण मानद ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व येभ्यः स्पृहयसे नृपः ॥ १३.१२.१ ॥
हे मानदा, इंद्राने तुम्हाला नमस्कारयोग्य म्हणून सांगितलेल्या सर्वांबद्दल मला सांगा; हे राजा, तुम्ही कोणाची इच्छा करता?
13.12.2
उत्तमापद्गतस्यापि यत्र ते वर्तते मनः ।
मनुष्यलोके सर्वस्मिन्यदमुत्रेह चाप्युत ॥ १३.१२.२ ॥
अत्यंत आपत्तीत सापडलेले असतानाही तुमचे मन ज्याकडे धावते, मनुष्यलोकात आणि परलोकात सर्वत्र जे, तेही.
13.12.3
स्पृहयामि द्विजातिभ्यो येषां ब्रह्म परं धनम् ।
येषां संप्रत्ययः स्वर्गस्तपःस्वाध्यायसाधनम् ॥ १३.१२.३ ॥
ज्यांचे परम धन ब्रह्म आहे, ज्यांचा स्वर्गावर विश्वास आहे, तप आणि स्वाध्याय हेच ज्यांचे साधन आहे, त्या द्विजातींची मी इच्छा करतो.
13.12.4
येषां बालाश्च वृद्धाश्च पितृपैतामहीं धुरम् ।
उद्वहन्ति न सीदन्ति तेभ्यो वै स्पृहयाम्यहम् ॥ १३.१२.४ ॥
ज्यांचे बालक आणि वृद्ध पितृ-पितामहांचा भार वाहतात आणि खचत नाहीत, त्यांची मी निश्चितच इच्छा करतो.
13.12.5
विद्यास्वभिविनीतानां दान्तानां मृदुभाषिणाम् ।
श्रुतवृत्तोपपन्नानां सदाऽक्षरविदां सताम् ॥ १३.१२.५ ॥
जे विद्येत सुसंस्कृत, संयमी, मृदुभाषी, श्रुत आणि आचारसंपन्न, नेहमी अक्षर जाणणारे सत्पुरुष आहेत, त्यांची.
13.12.6
संसत्सु वदतां तात हंसानामिव सङ्घशः ।
मङ्गल्यरूपा रुचिरा दिव्यजीमूतनिःस्वनाः ॥ १३.१२.६ ॥
हे तात, सभांमध्ये बोलणाऱ्यांचे, हंसांच्या थव्यासारखे, मंगल रूपाचे, सुंदर, दिव्य मेघगर्जनेसारखा आवाज असलेले.
13.12.7
सम्यगुच्चरिता वाचः श्रूयन्ते हि युधिष्ठिर ।
शुश्रूषमाणे नृपतौ प्रेत्य चेह सुखावहाः ॥ १३.१२.७ ॥
हे युधिष्ठिरा, राजा लक्षपूर्वक ऐकत असताना सुंदर उच्चारलेली वचने ऐकली जातात; ती इहलोकी आणि मृत्यूनंतरही सुख देतात.
13.12.8
ये चापि तेषां श्रोतारः सदा सदसि सम्मताः ।
विज्ञानगुणसम्पन्नास्तेभ्यश्च स्पृहयाम्यहम् ॥ १३.१२.८ ॥
सभेत सदैव सन्मानित, विज्ञान आणि गुणसंपन्न असे जे श्रोते आहेत, त्यांची मीही इच्छा करतो.
13.12.9
सुसंस्कृतानि प्रयताः शुचीनि गुणवन्ति च ।
ददत्यन्नानि तृप्त्यर्थं ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठर।
ये चापि सततं राजंस्तेभ्यश्च स्पृहयाम्यहम् ॥ १३.१२.९ ॥
हे युधिष्ठिरा, संयमाने, शुचितेने, चांगल्या प्रकारे तयार केलेले उत्तम अन्न तृप्तीसाठी ब्राह्मणांना देणारे, आणि हे राजा, जे सतत तसे करतात — त्यांचीही मी इच्छा करतो.
13.12.10
शक्यं ह्येवाहवे योद्धुं न दातुमनसूयितुम् ॥ १३.१२.१० ॥
युद्धात लढणे शक्य आहे; पण दान देणे आणि मत्सररहित राहणे सोपे नाही.
13.12.11
शूरा वीराश्च शतशः सन्ति लोके युधिष्ठिर ।
तेषां संख्यायमानानां दानशूरो विशिष्यते ॥ १३.१२.११ ॥
हे युधिष्ठिरा, जगात शेकडो शूर आणि वीर आहेत; परंतु त्यांची गणना केल्यास दानशूरच श्रेष्ठ ठरतो.
13.12.12
भद्रं तु जन्म सम्प्राप्य भूयो ब्राह्मणको भवेत् ।
बन्धुमध्ये कुले जातः सुदुरापमवाप्नुयात् ॥ १३.१२.१२ ॥
शुभ जन्म मिळवून मनुष्य पुन्हा ब्राह्मण होऊ शकतो; नातेवाईकांमध्ये एका कुळात जन्म घेऊन तो अत्यंत दुर्लभ गोष्ट प्राप्त करू शकतो.
13.12.13
धन्यः स्यां यद्यहं भूयः सौम्यब्राह्मणकोपि वा ।
कुले जातो धर्मगतिस्तपोविद्यापरायणः ॥ १३.१२.१३ ॥
मी पुन्हा जन्मलो तर सौम्य ब्राह्मण झालो तरीही धन्य होईन — धर्म ज्याची गती आहे, तप व विद्येत तत्पर अशा कुलात जन्मलो तर.
13.12.14
न मे त्वत्तः प्रियतरो लोकेऽस्मिन्पाण्डुनन्दन ।
त्वत्तश्चापि प्रियतरा ब्राह्मणा एव भारत ॥ १३.१२.१४ ॥
हे पांडुपुत्रा, या लोकात तुझ्यापेक्षा मला प्रिय कोणी नाही; हे भारता, तुझ्यापेक्षाही प्रिय ब्राह्मणच आहेत.
13.12.15
यथा मम प्रियतमास्त्वत्तो विप्राः कुरूत्तम ।
तेन सत्येन गच्छेयं लोकान्यत्र स शन्तनुः ॥ १३.१२.१५ ॥
हे कुरूत्तमा, तुझ्यापेक्षाही ब्राह्मण मला अत्यंत प्रिय आहेत, या सत्याच्या बळावर मी ज्या लोकांत शंतनू गेले तिथे जावे.
13.12.16
न मे पिता प्रियतरो ब्रह्मणेभ्यस्तथाऽभवत् ।
न मे पितुः पिता वाऽपि ये चान्येऽपि सुहृञ्जनाः ॥ १३.१२.१६ ॥
ब्राह्मणांपेक्षा माझे वडीलही मला प्रिय नव्हते; माझ्या वडिलांचे वडीलही नव्हते, आणि जे इतर सुहृद आहेत तेही नव्हते.
13.12.17
न हि मे वृजिनं किञ्चिद्विद्यते ब्राह्मणेष्विह ।
अणु वा यदि वा स्थूलं विद्यते साधुकर्मसु ॥ १३.१२.१७ ॥
येथे ब्राह्मणांबाबत माझ्यात कोणतेही वाईट आढळत नाही; लहान असो वा मोठे, सत्कर्मांमध्ये ते माझ्यात नाही.
13.12.18
कर्मणा मनसा वाऽपि वाचा वाऽपि परंतप ।
यन्मे कृतं ब्राह्मणेभ्यस्तेनाद्य न तपाम्यहम् ॥ १३.१२.१८ ॥
हे शत्रुतापना, कर्माने, मनाने किंवा वाणीनेही ब्राह्मणांसाठी मी जे काही केले, त्यामुळे आज मला पश्चात्ताप होत नाही.
13.12.19
ब्रह्मण्य इति मामाहुस्तया वाचाऽस्मि तोषितः ।
एतदेव पवित्रेभ्यः सर्वेभ्यः परमं स्मृतम् ॥ १३.१२.१९ ॥
लोक मला ब्राह्मणभक्त म्हणतात; त्या वाणीने मी संतुष्ट झालो आहे. पवित्र जनांसाठी हेच सर्वश्रेष्ठ मानले गेले आहे.
13.12.20
पश्यामि लोकानमलाञ्शुचीन्ब्राह्मणतोषणात् ।
तेषु मे तात गन्तव्यमह्नाय च चिराय च ॥ १३.१२.२० ॥
ब्राह्मणांना संतुष्ट केल्यामुळे मी त्या निर्मल, पवित्र लोकांना पाहतो. हे वत्सा, मला तेथे जायचे आहे, काही काळासाठीही आणि दीर्घकालासाठीही.
13.12.21
यथा भर्त्राश्रयो धर्मः स्त्रीणां लोके युदिष्ठिर ।
स देवः सा गतिर्नान्या क्षत्रियस्य तथा द्विजाः ॥ १३.१२.२१ ॥
युधिष्ठिरा, जगात स्त्रियांचा धर्म जसा पतीवर अवलंबून असतो, तोच त्यांचा देव, तीच त्यांची गती, दुसरी गती नाही; तसेच, हे द्विजांनो, क्षत्रियासाठीही.
13.12.22
क्षत्रियः शतवर्षी च दशवर्षी द्विजोत्तमः ।
पितापुत्रौ च विज्ञेयौ तयोर्हि ब्राह्मणो गुरुः ॥ १३.१२.२२ ॥
क्षत्रिय शंभर वर्षांचा असला आणि श्रेष्ठ द्विज दहा वर्षांचा असला, तरी दोघांना पिता व पुत्र म्हणून जाणावे; त्या दोघांत ब्राह्मणच गुरू आहे.
13.12.23
नारी तु पत्यभावे वै देवरं कुरुते पतिम् ।
पृथिवी ब्राह्मणालाभे क्षत्रियं कुरुते पतिम् ॥ १३.१२.२३ ॥
परंतु पती नसताना स्त्री दिराला पती करते; ब्राह्मण न मिळाल्यास पृथ्वी क्षत्रियाला आपला पती करते.
13.12.24
ब्राह्मणानुज्ञया ग्राह्यं राज्यं च सपुरोहितैः ।
तद्रक्षणेन स्वर्गोऽस्य तत्कोपान्नरकोऽक्षयः ॥ १३.१२.२४ ॥
ब्राह्मणांच्या अनुज्ञेने आणि पुरोहितांसह राज्य स्वीकारावे; त्याचे रक्षण केल्याने त्याला स्वर्ग मिळतो, आणि त्यांच्या कोपाने अक्षय नरक.
13.12.25
पुत्रवच्चैव ते रक्ष्या उपास्या गुरुवच्च ते ।
अग्निवच्चोपचार्या वै ब्राह्मणाः कुरुसत्तम् ॥ १३.१२.२५ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, ब्राह्मणांचे पुत्राप्रमाणे रक्षण करावे, गुरूप्रमाणे उपासना करावी आणि अग्नीप्रमाणे सेवा करावी.
13.12.26
ऋजुन्सतः सत्यशीलान्सर्वभूतहिते रतान् ।
आशीविषानिव क्रुद्धान्द्विजान्परिचरेत्सदा ॥ १३.१२.२६ ॥
सरळ, सत्यशील आणि सर्वभूतहितात रत असलेल्या ब्राह्मणांची नेहमी सेवा करावी; कोपलेल्या द्विजांना विषारी सर्पांप्रमाणे मानावे.
13.12.27
तेजसस्तपसश्चैव नित्यं बिभ्येद्युधिष्ठिर ।
उभे चैते परित्याज्ये तेजश्चैव तपस्तथा ॥ १३.१२.२७ ॥
हे युधिष्ठिरा, तेज आणि तप यांचे नेहमी भय बाळगावे; हे दोन्ही टाळण्यासारखे आहेत.
13.12.28
व्यवसायस्तयोः शीघ्रमुभयोरेव विद्यते ।
हन्युः क्रुद्धा महाराज ब्राह्मणा ये तपस्विनः ॥ १३.१२.२८ ॥
या दोन्हींचा परिणाम लवकर दिसून येतो; हे महाराजा, कोपलेले तपस्वी ब्राह्मण वधही करू शकतात.
13.12.29
दूरतो मातृवत्पूज्या विप्रदाराः सुरक्षया ।
अकोपनापराधेन भूयो नरकमश्नुते ॥ १३.१२.२९ ॥
ब्राह्मणांच्या पत्न्यांचा दुरूनच मातेप्रमाणे आदर करून चांगले रक्षण करावे; अपराध करून त्यांना कोपवले तर माणूस पुन्हा नरकात जातो.
13.12.30
भूयः स्यादुभयं दत्तं ब्राह्मणाद्यदकोपनात् ।
कुर्यादुभयतः शेषं दत्तशेषं न शेषयेत् ॥ १३.१२.३० ॥
ब्राह्मणाला न कोपवल्याने दिलेले दोन्ही प्रकारचे फळ पुन्हा मिळते; उरलेले दोन्ही बाजूंनी पूर्ण करावे, दिलेल्या दानाचे उरलेले ठेवू नये.
13.12.31
दण्डपाणिर्यथा गोष्ठं पालो नित्यं हि रक्षयेत् ।
ब्राह्मणेषु स्थितं ब्रह्म क्षत्रियः परिपालयेत् ॥ १३.१२.३१ ॥
दंडधारी गवळी जसा नेहमी गोठ्याचे रक्षण करतो, तसे क्षत्रियाने ब्राह्मणांमध्ये स्थित असलेल्या ब्रह्माचे (वेदाचे) उत्तम रक्षण करावे.
13.12.32
पितेव पुत्रान्रक्षेथा ब्राह्मणान्ब्रह्मतेजसः ।
गृहे चैषामवेक्षेथाः किंस्विदस्तीति जीवनम् ॥ १३.१२.३२ ॥
पिता जसा पुत्रांचे रक्षण करतो, तसे ब्रह्मतेज असलेल्या ब्राह्मणांचे रक्षण करावे; आणि त्यांच्या घरी उपजीविकेस काही आहे की नाही हे पाहत राहावे.