మహాభారతం · అధ్యాయం 13.138
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.138.1
केन सङ्कल्पितं श्राद्धं कस्मिन्काले किमात्मकम् ।
भृग्वङ्गिरसिके काले मुनिना कतरेण वा ॥ १३.१३८.१ ॥
ఎవరు శ్రాద్ధాన్ని సంకల్పించారు, ఏ కాలంలో, ఏ స్వరూపంలో? భృగు-అంగిరసుల కాలంలోనా, లేక ఏ ముని వల్లనా?
13.138.2
येन सङ्कल्पितं चैव तन्मे ब्रूहि पितामह ।
कानि श्राद्धेषु वर्ज्यानि कानि मूलफलानि च।
धान्यजात्यश्च का वर्ज्यास्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.१३८.२ ॥
ఎవరు సంకల్పించారో అదీ నాకు చెప్పండి, పితామహా. శ్రాద్ధాలలో ఏవి వర్జ్యాలు, ఏ వేళ్లు ఫలాలు, ఏ ధాన్య జాతులు వర్జ్యాలు? అది నాకు చెప్పండి, పితామహా.
13.138.3
यथा श्राद्धं सम्प्रवृत्तं यस्मिन्काले सदात्मकम् ।
येन सङ्कल्पितं चैव तन्मे शृणु जनाधिप ॥ १३.१३८.३ ॥
శ్రాద్ధం ఎలా ప్రవర్తించిందో, ఏ కాలంలో, శాశ్వత స్వరూపంలో, ఎవరు సంకల్పించారో, అది నాదగ్గర విను, జనాధిపా.
13.138.4
स्वायम्भुवोऽत्रिः कौरव्य परमर्षिः प्रतापवान् ।
तस्य वंशे महाराज दत्तात्रेय इति स्मृतः ॥ १३.१३८.४ ॥
స్వాయంభువ అత్రి, కౌరవా, పరమర్షి, ప్రతాపవంతుడు. ఆయన వంశంలో, మహారాజా, దత్తాత్రేయుడు అని స్మరించబడ్డాడు.
13.138.5
दत्तात्रेयस्य पुत्रोऽभून्निमिर्नाम तपोधनः ।
निमेश्चाप्यभवत्पुत्रः श्रीमान्नाम श्रिया वृतः ॥ १३.१३८.५ ॥
దత్తాత్రేయునికి నిమి అనే తపోధనుడైన కుమారుడు జన్మించాడు. నిమికి కూడా శ్రీమంతుడనే పేరుగల కుమారుడు జన్మించాడు, అతడు సంపదతో కూడినవాడు.
13.138.6
पूर्णो वर्षसहस्रान्ते स कृत्वा दुष्करं तपः ।
कालधर्मपरीतात्मा निधनं समुपागतः ॥ १३.१३८.६ ॥
వేయి సంవత్సరాల చివరికి, దుష్కరమైన తపస్సును పూర్తిచేసి, కాలధర్మంతో చుట్టబడిన ఆత్మగల ఆయన మరణాన్ని పొందాడు.
13.138.7
निमिस्तु कृत्वा शौचानि विधिदृष्टेन कर्मणा ।
सन्तापमगमत्तीप्रं पुत्रशोकपरायणः ॥ १३.१३८.७ ॥
నిమి విధి ప్రకారం శౌచ కర్మలు చేసినప్పటికీ, కుమారుని శోకంలో మునిగి తీవ్ర సంతాపాన్ని పొందాడు.
13.138.8
अथ कृत्वोपकार्याणि चतुर्दश्यां महामतिः ।
तमेव गणयञ्शोकं विरात्रे प्रत्यबुध्यत ॥ १३.१३८.८ ॥
తరువాత చతుర్దశి నాడు ఉపకార్య కర్మలు చేసి, ఆ మహామతి ఆ శోకాన్నే తలచుకుంటూ రాత్రి చివర మేల్కొన్నాడు.
13.138.9
तस्यासीत्प्रतिबुद्धस्य शोकेन व्यथितात्मनः ।
मनः संहृत्य विषये बुद्धिर्विस्तारगामिनी ॥ १३.१३८.९ ॥
మేల్కొన్న అతనికి, శోకంతో బాధపడిన మనసు విషయాల నుండి వెనుకకు మళ్ళి, బుద్ధి విస్తారంగా వ్యాపించసాగింది.
13.138.10
ततः सञ्चिन्तयामास श्राद्धकल्पं समाहितः ।
यानि तस्यैव भोज्यानि मूलानि च फलानि च ॥ १३.१३८.१० ॥
తరువాత అతడు ఏకాగ్రంగా శ్రాద్ధ విధిని గురించి ఆలోచించి, ఆయనకు తగిన భోజనాలు, వేర్లు, పండ్లు ఏవో తలచాడు.
13.138.11
उक्तानि यानि चान्यानि यानि चेष्टानि तस्य ह ।
तानि सर्वाणि मनसा विनिश्चित्य तपोधनः ॥ १३.१३८.११ ॥
చెప్పబడినవి, ఇతరమైనవి, అతని ఆచారాలు అన్నింటినీ మనసులో నిశ్చయించి ఆ తపోధనుడు...
13.138.12
अमावास्यां महाप्राज्ञो विप्रानानाय्य पूजितान् ।
दक्षिणावर्तिकाः सर्वा बृसीः स्वयमथाकरोत् ॥ १३.१३८.१२ ॥
అమావాస్య నాడు ఆ మహాప్రాజ్ఞుడు పూజనీయులైన బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించి, తానే అన్ని దర్భలను దక్షిణావర్తంగా అమర్చాడు.
13.138.13
सप्त विप्रांस्ततो भोज्ये युगपत्समुपानयत् ।
ऋते च लवणं भोज्यं श्यामाकान्नं ददौ प्रभुः ॥ १३.१३८.१३ ॥
అప్పుడు అతడు ఏడుగురు బ్రాహ్మణులను భోజనానికి ఒకేసారి తీసుకువచ్చాడు; ఉప్పు లేకుండా సామలతో చేసిన అన్నాన్ని వడ్డించాడు.
13.138.14
दक्षिणाग्रास्ततो दर्भा विष्टरेषु निवेशिताः ।
पादयोश्चैव विप्राणां ये त्वन्नमुपभुञ्जते ॥ १३.१३८.१४ ॥
తరువాత ఆసనాలపై, అన్నం తింటున్న బ్రాహ్మణుల పాదాల వద్ద, దక్షిణాగ్రంగా ఉన్న దర్భలు ఉంచబడ్డాయి.
13.138.15
कृत्वा च दक्षिणाग्नान्वै दर्भान्स प्रयतः शुचिः ।
प्रददौ श्रीमते पिण्डान्नामगोत्रमुदाहरन् ॥ १३.१३८.१५ ॥
దక్షిణాగ్ర దర్భలను ఉంచి, నియమంతో, శుచిగా ఉండి, నామగోత్రాలను ఉచ్చరిస్తూ శ్రీమంతులకు పిండాలను సమర్పించాడు.
13.138.16
तत्कृत्वा स मुनिश्रेष्ठो धर्मसङ्करमात्मनः ।
पश्चात्तापेन महता तप्यमानोऽभ्यचिन्तयत् ॥ १३.१३८.१६ ॥
అది చేసిన తరువాత, ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు తన ధర్మ-సంకరాన్ని (ధర్మ-ఉల్లంఘనను) గుర్తించి, తరువాత కలిగిన గొప్ప పశ్చాత్తాపంతో బాధపడుతూ ఆలోచించసాగాడు.
13.138.17
अकृतं मुनिभिः पूर्वं किं मयेदमनुष्ठितम् ।
कथं नु शापेन न मां दहेयुर्ब्राह्मणा इति ॥ १३.१३८.१७ ॥
"మునులు ఇంతకుముందు చేయనిదాన్ని నేనేం చేశాను? బ్రాహ్మణులు శాపంతో నన్ను ఎలా దహించకుండా ఉంటారు?"
13.138.18
ततः सञ्चिन्तयामास वंशकर्तारमात्मनः ।
बुद्ध्वाऽत्रिं मनसा दध्यौ भगवन्तं समाहितः।
ध्यातमात्रस्तथा चात्रिराजगाम तपोधनः ॥ १३.१३८.१८ ॥
అప్పుడు అతడు తన వంశకర్తను ఆలోచించాడు; అత్రిని మనసులో గుర్తించి, ఏకాగ్రంగా ఆ భగవంతుని ధ్యానించాడు; ధ్యానించగానే తపోధనుడైన అత్రి అక్కడికి వచ్చాడు.
13.138.19
अथात्रिस्तं तथा दृष्ट्वा पुत्रशोकेन कर्शितम् ।
भृशमाश्वासयामास वाग्भिरिष्टाभिरव्ययः ॥ १३.१३८.१९ ॥
అప్పుడు అవ్యయుడైన అత్రి, పుత్రశోకంతో కృశించిపోయిన అతనిని చూసి, ప్రియమైన మాటలతో బాగుగా ఓదార్చాడు.
13.138.20
निमे सङ्कल्पितस्तेऽयं पितृयज्ञस्तपोधन ।
मतो मे पूर्वदृष्टोऽत्र धर्मोऽयं ब्रह्मणा स्वयम् ॥ १३.१३८.२० ॥
నిమీ! తపోధనా! నీవు సంకల్పించిన ఈ పితృయజ్ఞం నా అభిప్రాయంలో సరైనది. ఈ ధర్మాన్ని పూర్వం బ్రహ్మదేవుడే స్వయంగా చూశాడు.
13.138.21
सोयं स्वयभुविहितो धर्मः सङ्कल्पितस्त्वया ।
ऋते स्वयम्भुवः कोऽन्यः श्राद्धे संविधिमाहरेत् ॥ १३.१३८.२१ ॥
స్వయంభువుచే విధించబడిన ఈ ధర్మాన్ని నీవు సంకల్పించావు. స్వయంభువు తప్ప, శ్రాద్ధ విధానాన్ని ఇంకెవరు తెలియజేయగలరు?
13.138.22
अथाख्यास्यामि ते पुत्र श्राद्दे यं विधिमुत्तमम् ।
स्वयम्भुविहितं पुत्र तत्कुरुष्व निबोध मे ॥ १३.१३८.२२ ॥
ఇప్పుడు పుత్రా, స్వయంభువుచే విధించబడిన ఆ ఉత్తమ శ్రాద్ధవిధిని నీకు చెబుతాను. పుత్రా, దానిని ఆచరించు; నా నుండి వినుము.
13.138.23
कृत्वाऽग्निशरणं पूर्वं मन्त्रपूर्वं तपोधन ।
ततोऽग्नयेऽथ सोमाय वरुणाय च नित्यशः ॥ १३.१३८.२३ ॥
తపోధనా! మొదట మంత్రపూర్వకంగా అగ్ని శరణు పొంది, తరువాత అగ్నికి, సోమునికి, వరుణునికి నిత్యం (ఆహుతులు ఇవ్వాలి).
13.138.24
विश्वेदवाश्च यि नित्यं पितृभिः सह गोचराः ।
तेभ्यः सङ्कल्पिता भागाः स्वयमेव स्वयम्भुवा ॥ १३.१३८.२४ ॥
విశ్వదేవులు (…) పితృదేవతలతో కలిసి ఎల్లప్పుడూ తమ క్షేత్రాలలో ఉంటారు. వారికి భాగాలను స్వయంభువు స్వయంగా నిర్ణయించాడు.
13.138.25
स्तोतव्या चेह पृथिवी लोकस्यैव तु धारिणी ।
वैष्णवी काश्यपि चेति तथैवेहाक्षयेति च ॥ १३.१३८.२५ ॥
ఇక్కడ లోకాన్ని ధరించే భూమిని స్తుతించాలి; ఆమెను వైష్ణవి, కాశ్యపి అని, ఇక్కడ అక్షయా అని కూడా అంటారు.
13.138.26
उदकानयने चैव स्तोतव्यो वरुणो विभुः ।
ततोऽग्निश्चैव सोमश्च आराध्याविह तेऽनघ ॥ १३.१३८.२६ ॥
నీటిని తెచ్చేటప్పుడు సర్వవ్యాపి వరుణుడిని స్తుతించాలి; తరువాత, ఓ పాపరహితుడా, ఇక్కడ అగ్నిని, సోముడిని ఆరాధించాలి.
13.138.27
देवास्तु पितरो नाम निर्मिता ये स्वयम्भुवा ।
ऊष्मपा ये महाभागास्तेषां भागः प्रकल्पितः ॥ १३.१३८.२७ ॥
స్వయంభువుడు సృష్టించిన దేవతలు పితరులు అనే పేరుతో ఉన్నారు; ఊష్మపులైన మహాభాగులకు వారి భాగం నిర్ణయించబడింది.
13.138.28
ते श्राद्धेनार्च्यमाना वै विमुच्यन्ते ह किल्बिषात् ।
सप्तकाः पितृवंशास्तु पूर्वदृष्टाः स्वयंभुवा ॥ १३.१३८.२८ ॥
శ్రాద్ధంతో పూజించబడినప్పుడు వారు పాపం నుండి విముక్తులవుతారు; స్వయంభువుడు ముందుగా చూసిన సప్తక పితృవంశాలు కూడా అంతే.
13.138.29
विश्वे चाग्निमुखा देवाः संख्याताः पूर्वमेव ते ।
तेषां नामानि वक्ष्यामि भागार्हाणां महात्मनाम् ॥ १३.१३८.२९ ॥
అగ్నిముఖులైన విశ్వేదేవులు ముందే లెక్కించబడ్డారు; భాగానికి అర్హులైన ఆ మహాత్ములనామాలను నేను చెబుతాను.
13.138.30
सहः कृतिर्विपाप्मा च पुण्यकृत्पावनस्तथा ।
ग्राम्यः क्षेम्यः समूहश्च दिव्यसानुस्तथैव च ॥ १३.१३८.३० ॥
సహుడు, కృతి, విపాప్మ, పుణ్యకృత్, పావనుడు, అలాగే గ్రామ్యుడు, క్షేమ్యుడు, సముహుడు, దివ్యసానువు కూడా.
13.138.31
विवस्वान्वीर्यवाञ्श्रीमान्कीर्तिमान्कृत एव च ।
जितात्मा मुनिवीर्यश्च दीप्तरोमा भयङ्करः ॥ १३.१३८.३१ ॥
వివస్వాన్, వీర్యవాన్, శ్రీమాన్, కీర్తిమాన్, కృతుడు కూడా, జితాత్మ, ముని వీర్యముడు, దీప్త రోముడు, భయంకరుడు.
13.138.32
अनुकर्मा प्रतीतश्च प्रदाताऽप्यंशुमांस्तथा ।
शैलाभः परमक्रोधी धीरोष्णी भूपतिस्तथा ॥ १३.१३८.३२ ॥
అనుకర్మ, ప్రతీతుడు, ప్రదాత కూడా, అంశుమంతుడు, పర్వతకాంతి, పరమక్రోధి, ధీరుడు, ఉష్ణి, భూపతి.
13.138.33
स्रजो वज्रीवरी चैव विश्वेदेवाः सनातनाः ।
विद्युद्वर्चाः सोमवर्चाः सूर्यश्रीश्चेति नामतः ॥ १३.१३८.३३ ॥
సృజుడు, వజ్రి, వరి కూడా, విశ్వదేవులు సనాతనులు; విద్యుద్వర్చుడు, సోమవర్చుడు, సూర్యశ్రీ అని నామములతో.
13.138.34
सोमपः सूर्यसावित्रो दत्तात्मा पुण्डरीयकः ।
उष्णीनाभो नभोदश्च विश्वायुर्दीप्तिरेव च ॥ १३.१३८.३४ ॥
సోమపుడు, సూర్య-సావిత్రుడు, దత్తాత్మ, పుండరీయకుడు, ఉష్ణీనాభుడు, నభోదుడు కూడా, విశ్వాయువు, దీప్తి కూడా.
13.138.35
चमूहरः सुरेशश्च व्योमारिः शङ्करो भवः ।
ईशः कर्ता कृतिर्दक्षो भुवनो दिव्यकर्मकृत् ॥ १३.१३८.३५ ॥
చమూహరుడు, సురేశుడు కూడా, వ్యోమారి, శంకరుడు, భవుడు, ఈశుడు, కర్త, కృతి, దక్షుడు, భువనుడు, దివ్యకర్మలు చేసేవాడు.
13.138.36
गणितः पञ्चवीर्यश्च आदित्यो रश्मिवांस्तथा ।
सप्तकृत्सोमवर्चाश्च विश्वकृत्कविरेव च ॥ १३.१३८.३६ ॥
గణితుడు, పంచవీర్యుడు, ఆదిత్యుడు, రశ్మివంతుడు, సప్తకృత్తు, సోమవర్చుడు కూడా, విశ్వకృత్తు, కవి కూడా.
13.138.37
अनुगोप्ता सुगोप्ता च नप्ता चेश्वर एव च ।
कीर्तितास्ते महाभागाः कालस्य गतिगोचराः ॥ १३.१३८.३७ ॥
అనుగోప్త, సుగోప్త, నప్త, ఈశ్వరుడు కూడా — వీరు మహాభాగ్యవంతులని చెప్పబడ్డారు; కాలగతి పరిధిలోకి వచ్చేవారు.
13.138.38
अश्राद्धेयानि धान्यानि कोद्रवाः पुलकास्तथा ।
हिङ्गुद्रवेषु शाकेषु मूलानां लशुनं तथा ॥ १३.१३८.३८ ॥
శ్రాద్ధానికి అనర్హమైన ధాన్యాలు — కొద్రవములు, పులకములు; ఇంగువ ద్రవంతో చేసిన కూరలు, ఆకుకూరలు; వేళ్లలో వెల్లుల్లి కూడా.
13.138.39
पलाण्डुः सौभाञ्जनकस्तथा गृञ्जनकादयः ।
कूश्माण्डजात्यलाबुं च कृष्णं लवणमेव च ॥ १३.१३८.३९ ॥
ఉల్లిపాయ, సౌభాంజనకము, గృంజనకము మొదలైనవి; గుమ్మడి జాతి, సొరకాయ; నల్ల ఉప్పు, ఉప్పు కూడా.
13.138.40
ग्राम्यवाराहमांसं च यच्चैवाप्रोक्षितं भवेत् ।
कृष्णाजं जीरकं चैव शीतपाकी तथैव च।
अङ्कुराद्यास्तथा वर्ज्या इह शृङ्गाटकानि च ॥ १३.१३८.४० ॥
గ్రామ్య వరాహ మాంసం, ప్రోక్షణ చేయనిది కూడా; నల్ల మేక, జీలకర్ర, శీతపాకి కూడా; అంకురాలు మొదలైనవి, ఇక్కడ సింఘాడా కాయలు కూడా — ఇవి వర్జ్యాలు.
13.138.41
वर्जयेल्लवणं सर्वं तथा जम्बूफलानि च ।
अवक्षुतावरुदितं तथा श्राद्धे च वर्जयेत्। ॥ १३.१३८.४१ ॥
అన్ని ఉప్పులను, నేరేడు పండ్లను కూడా వర్జించాలి; తుమ్మినప్పుడు, ఏడ్చినప్పుడు, శ్రాద్ధంలో కూడా వర్జించాలి.
13.138.42
निवापे हव्यकव्ये वा गर्हितं च सुदर्शनम् ।
पितरश्च हि देवाश्च नाभिनन्दन्ति तद्धविः ॥ १३.१३८.४२ ॥
నివాపంలో, హవ్య-కవ్యాలలో నిందితమైనది, సుదర్శనమూ; పితృదేవతలు, దేవతలు ఆ హవిస్సును ఆనందంగా అంగీకరించరు.
13.138.43
चण्डालश्वपचौ वर्ज्यौ निवापे समुपस्थिते ।
काषायवासाः कुष्ठी वा पतितो ब्रह्महाऽपि वा ॥ १३.१३८.४३ ॥
శ్రాద్ధ సమయం వచ్చినప్పుడు చండాలుడు, శ్వపచుడు విడువదగినవారు; కాషాయ వస్త్రధారి, కుష్ఠురోగి, పతితుడు, లేదా బ్రాహ్మణ హంత కూడా.
13.138.44
सङ्कीर्णयोनिर्विप्रश्च सम्बन्धी पतितश्च यः ।
वर्जनीय बुधैरेते निवापे समुपस्थिते ॥ १३.१३८.४४ ॥
సంకీర్ణ యోనిలో జన్మించిన బ్రాహ్మణుడు, పతితుడైన బంధువు, మరియు ఎవరైనా—వీరిని శ్రాద్ధ సమయంలో జ్ఞానులు విడువాలి.
13.138.45
इत्येवमुक्त्वा भगवान्स्ववंश्यं तमृषिं पुरा ।
पितामहसभां दिव्या जगामात्रिस्तपोधनः ॥ १३.१३८.४५ ॥
ఇలా చెప్పి, తపస్సే ధనమైన భగవాన్ అత్రి, తన వంశీయుడైన ఆ ఋషితో పూర్వం పితామహుని దివ్య సభకు వెళ్లాడు.