มหาภารตะ · อัธยายะ 13.138
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.138.1
केन सङ्कल्पितं श्राद्धं कस्मिन्काले किमात्मकम् ।
भृग्वङ्गिरसिके काले मुनिना कतरेण वा ॥ १३.१३८.१ ॥
ใครเป็นผู้กำหนดให้มีศราทธะ ในกาลใด และมีลักษณะเป็นอย่างไร เป็นในยุคของภฤคุและอังคิรัส หรือเป็นโดยฤๅษีองค์ใด
13.138.2
येन सङ्कल्पितं चैव तन्मे ब्रूहि पितामह ।
कानि श्राद्धेषु वर्ज्यानि कानि मूलफलानि च।
धान्यजात्यश्च का वर्ज्यास्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.१३८.२ ॥
ขอโปรดบอกข้าพเจ้าด้วย ว่าใครเป็นผู้กำหนดไว้ ข้าแต่ปิตามหะ ในพิธีศราทธะ สิ่งใดควรเว้น รากไม้และผลไม้ใดบ้าง และธัญพืชชนิดใดต้องห้าม ข้าแต่ปิตามหะ ขอโปรดบอกข้าพเจ้าด้วย
13.138.3
यथा श्राद्धं सम्प्रवृत्तं यस्मिन्काले सदात्मकम् ।
येन सङ्कल्पितं चैव तन्मे शृणु जनाधिप ॥ १३.१३८.३ ॥
ข้าแต่จอมคน ขอท่านโปรดฟังจากข้าพเจ้า ว่าศราทธะเกิดขึ้นได้อย่างไร ในกาลใด มีรูปแบบอันยั่งยืนเช่นใด และใครเป็นผู้กำหนดไว้
13.138.4
स्वायम्भुवोऽत्रिः कौरव्य परमर्षिः प्रतापवान् ।
तस्य वंशे महाराज दत्तात्रेय इति स्मृतः ॥ १३.१३८.४ ॥
อตริ บุตรของสวยัมภู ข้าแต่กาววยะ เป็นปรมฤๅษีผู้ทรงอานุภาพยิ่ง ข้าแต่มหาราช ในวงศ์ของท่านนั้น มีผู้ที่ถูกจดจำในนามทัตตาเตรยะ
13.138.5
दत्तात्रेयस्य पुत्रोऽभून्निमिर्नाम तपोधनः ।
निमेश्चाप्यभवत्पुत्रः श्रीमान्नाम श्रिया वृतः ॥ १३.१३८.५ ॥
ทัตตาเตรยะมีโอรสนามว่านิมิ ผู้มีตบะเป็นทรัพย์ และนิมิมีโอรสนามว่าศรีมาน ผู้ประกอบด้วยความรุ่งเรือง
13.138.6
पूर्णो वर्षसहस्रान्ते स कृत्वा दुष्करं तपः ।
कालधर्मपरीतात्मा निधनं समुपागतः ॥ १३.१३८.६ ॥
เมื่อครบหนึ่งพันปี ท่านได้บำเพ็ญตบะอันยากยิ่งจนสำเร็จ แต่เมื่อจิตถูกครอบงำด้วยกฎแห่งกาลเวลา ท่านก็ถึงแก่ความตาย
13.138.7
निमिस्तु कृत्वा शौचानि विधिदृष्टेन कर्मणा ।
सन्तापमगमत्तीप्रं पुत्रशोकपरायणः ॥ १३.१३८.७ ॥
นิมิได้ทำพิธีชำระล้างตามที่วิธีบัญญัติไว้ แต่กลับถูกความเร่าร้อนอย่างรุนแรงเข้าครอบงำ จมอยู่ในความโศกเศร้าเพราะการสูญเสียบุตร
13.138.8
अथ कृत्वोपकार्याणि चतुर्दश्यां महामतिः ।
तमेव गणयञ्शोकं विरात्रे प्रत्यबुध्यत ॥ १३.१३८.८ ॥
แล้วในวันที่สิบสี่ ผู้มีปัญญายิ่งได้ถวายเครื่องบูชาแห่งการรับใช้ ยังคงครุ่นคิดถึงความโศกนั้น จนตื่นขึ้นเมื่อสิ้นราตรี
13.138.9
तस्यासीत्प्रतिबुद्धस्य शोकेन व्यथितात्मनः ।
मनः संहृत्य विषये बुद्धिर्विस्तारगामिनी ॥ १३.१३८.९ ॥
เมื่อตื่นขึ้น จิตของท่านที่ถูกความโศกเบียดเบียนก็ถอนออกจากอารมณ์ทั้งหลาย และปัญญาก็แผ่ขยายออกไป
13.138.10
ततः सञ्चिन्तयामास श्राद्धकल्पं समाहितः ।
यानि तस्यैव भोज्यानि मूलानि च फलानि च ॥ १३.१३८.१० ॥
จากนั้น ท่านผู้มีจิตตั้งมั่นจึงพิจารณาถึงกฎแห่งพิธีศราทธะ ว่าอาหาร รากไม้ และผลไม้ใดบ้างที่มีไว้เพื่อท่านเพียงผู้เดียว
13.138.11
उक्तानि यानि चान्यानि यानि चेष्टानि तस्य ह ।
तानि सर्वाणि मनसा विनिश्चित्य तपोधनः ॥ १३.१३८.११ ॥
ท่านผู้เป็นผู้ทรงตบะ ได้ไตร่ตรองด้วยใจจนแน่ชัดถึงสิ่งทั้งปวงที่ได้บัญญัติไว้ และข้อปฏิบัติอื่นๆ ที่เหมาะสมแก่ท่าน
13.138.12
अमावास्यां महाप्राज्ञो विप्रानानाय्य पूजितान् ।
दक्षिणावर्तिकाः सर्वा बृसीः स्वयमथाकरोत् ॥ १३.१३८.१२ ॥
ในวันอมาวสี ผู้มีปัญญายิ่งได้เชิญพราหมณ์ผู้ควรแก่การบูชามา แล้วท่านเองได้จัดหญ้าทั้งหมดให้หันไปทางขวา
13.138.13
सप्त विप्रांस्ततो भोज्ये युगपत्समुपानयत् ।
ऋते च लवणं भोज्यं श्यामाकान्नं ददौ प्रभुः ॥ १३.१३८.१३ ॥
จากนั้นท่านได้นำพราหมณ์เจ็ดคนมาร่วมโภชนาพร้อมกัน แล้วถวายอาหารข้าวฟ่างแก่พวกเขาโดยไม่มีเกลือ
13.138.14
दक्षिणाग्रास्ततो दर्भा विष्टरेषु निवेशिताः ।
पादयोश्चैव विप्राणां ये त्वन्नमुपभुञ्जते ॥ १३.१३८.१४ ॥
แล้วจึงวางหญ้าคาโดยให้ปลายชี้ไปทางทิศใต้บนอาสนะ และที่เท้าของพราหมณ์ผู้กำลังรับประทานอาหาร
13.138.15
कृत्वा च दक्षिणाग्नान्वै दर्भान्स प्रयतः शुचिः ।
प्रददौ श्रीमते पिण्डान्नामगोत्रमुदाहरन् ॥ १३.१३८.१५ ॥
ท่านทำการปูหญ้าคาโดยให้ปลายชี้ลงทางทิศใต้ ตั้งตนอยู่ในความสำรวมและบริสุทธิ์ แล้วถวายปิณฑะแด่ท่านผู้เป็นที่เคารพ พร้อมกล่าวนามและโคตรของแต่ละท่าน
13.138.16
तत्कृत्वा स मुनिश्रेष्ठो धर्मसङ्करमात्मनः ।
पश्चात्तापेन महता तप्यमानोऽभ्यचिन्तयत् ॥ १३.१३८.१६ ॥
เมื่อทำเช่นนั้นแล้ว ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุด ถูกความเดือดร้อนใจอันใหญ่หลวงเผาผลาญภายหลัง ได้ครุ่นคิดถึงความสับสนแห่งธรรมของตนเอง
13.138.17
अकृतं मुनिभिः पूर्वं किं मयेदमनुष्ठितम् ।
कथं नु शापेन न मां दहेयुर्ब्राह्मणा इति ॥ १३.१३८.१७ ॥
"สิ่งนี้ที่ข้าพเจ้าได้กระทำลงไปนั้นคืออะไรกัน เป็นสิ่งที่เหล่าฤๅษีไม่เคยทำมาก่อน แล้วพวกพราหมณ์จะไม่สาปแช่งให้ข้าพเจ้าถูกเผาผลาญด้วยคำสาปได้อย่างไร"
13.138.18
ततः सञ्चिन्तयामास वंशकर्तारमात्मनः ।
बुद्ध्वाऽत्रिं मनसा दध्यौ भगवन्तं समाहितः।
ध्यातमात्रस्तथा चात्रिराजगाम तपोधनः ॥ १३.१३८.१८ ॥
จากนั้นท่านได้ครุ่นคิดถึงผู้สร้างวงศ์ของตน เมื่อระลึกถึงอตริในใจ ท่านจึงตั้งสมาธิเพ่งถึงท่านผู้ทรงพระภคะ และทันทีที่ท่านถูกเพ่งถึง ฤๅษีอตริผู้มั่งคั่งด้วยตบะก็เสด็จมาที่นั้น
13.138.19
अथात्रिस्तं तथा दृष्ट्वा पुत्रशोकेन कर्शितम् ।
भृशमाश्वासयामास वाग्भिरिष्टाभिरव्ययः ॥ १३.१३८.१९ ॥
เมื่ออตริผู้ไม่เสื่อมสลายได้เห็นนิมิผอมโซด้วยความโศกเพราะบุตร ท่านก็ปลอบโยนอย่างมากด้วยถ้อยคำอันเป็นที่รักใคร่
13.138.20
निमे सङ्कल्पितस्तेऽयं पितृयज्ञस्तपोधन ।
मतो मे पूर्वदृष्टोऽत्र धर्मोऽयं ब्रह्मणा स्वयम् ॥ १३.१३८.२० ॥
ข้าแต่นิมิ ข้าแต่ผู้มีตบะ ความตั้งใจของท่านที่จะประกอบพิธีบูชาปิตฤนี้ ในความเห็นของข้าพเจ้าเป็นสิ่งชอบแล้ว ธรรมนี้พรหมาเองเคยทรงเห็นมาแต่โบราณ
13.138.21
सोयं स्वयभुविहितो धर्मः सङ्कल्पितस्त्वया ।
ऋते स्वयम्भुवः कोऽन्यः श्राद्धे संविधिमाहरेत् ॥ १३.१३८.२१ ॥
ธรรมนี้ที่พระสยัมภูทรงกำหนดไว้ ท่านได้ตั้งใจถือปฏิบัติแล้ว นอกจากพระสยัมภูแล้ว ใครอีกเล่าจะกำหนดวิธีการอันถูกต้องสำหรับพิธีศราทธะได้
13.138.22
अथाख्यास्यामि ते पुत्र श्राद्दे यं विधिमुत्तमम् ।
स्वयम्भुविहितं पुत्र तत्कुरुष्व निबोध मे ॥ १३.१३८.२२ ॥
บุตรเอ๋ย บัดนี้พ่อจะบอกวิธีพิธีศราทธะอันยอดเยี่ยมแก่เจ้า ซึ่งพระสยัมภูทรงกำหนดไว้ บุตรเอ๋ย จงปฏิบัติตามนั้น และจงฟังจากพ่อเถิด
13.138.23
कृत्वाऽग्निशरणं पूर्वं मन्त्रपूर्वं तपोधन ।
ततोऽग्नयेऽथ सोमाय वरुणाय च नित्यशः ॥ १३.१३८.२३ ॥
ผู้มีตบะอันอุดม ก่อนอื่นให้พึ่งพระอัคนีด้วยมนตร์ก่อน แล้วจึงถวายแด่พระอัคนี แด่พระโสม และแด่พระวรุณเป็นประจำ
13.138.24
विश्वेदवाश्च यि नित्यं पितृभिः सह गोचराः ।
तेभ्यः सङ्कल्पिता भागाः स्वयमेव स्वयम्भुवा ॥ १३.१३८.२४ ॥
วิศเวเทวาสฯ (พระเทวดาทั้งปวง) ย่อมเคลื่อนไปด้วยกันกับบรรพบุรุษเสมอในขอบเขตของตน ส่วนแบ่งสำหรับท่านเหล่านั้นพระสวยัมภูเองได้ทรงกำหนดไว้
13.138.25
स्तोतव्या चेह पृथिवी लोकस्यैव तु धारिणी ।
वैष्णवी काश्यपि चेति तथैवेहाक्षयेति च ॥ १३.१३८.२५ ॥
ที่นี่ ควรสรรเสริญแผ่นดินผู้ทรงรองรับโลก นางมีนามว่าไวษณวี และกาศยปี และในที่นี้นางยังมีนามว่าอักษยาด้วย
13.138.26
उदकानयने चैव स्तोतव्यो वरुणो विभुः ।
ततोऽग्निश्चैव सोमश्च आराध्याविह तेऽनघ ॥ १३.१३८.२६ ॥
เมื่อไปตักน้ำ ควรสรรเสริญพระวรุณผู้ทรงอำนาจแผ่ไปทั่ว แล้วที่นี่ ข้าแต่ผู้ไร้บาป ก็ควรบูชาพระอัคนีและพระโสมด้วย
13.138.27
देवास्तु पितरो नाम निर्मिता ये स्वयम्भुवा ।
ऊष्मपा ये महाभागास्तेषां भागः प्रकल्पितः ॥ १३.१३८.२७ ॥
เหล่าเทพที่พระสยัมภูทรงสร้างขึ้นในนามว่าปิตฤ ได้แก่พวกอูษมปะ ผู้มีบุญยิ่ง สำหรับท่านเหล่านั้นได้มีการกำหนดส่วนแบ่งไว้แล้ว
13.138.28
ते श्राद्धेनार्च्यमाना वै विमुच्यन्ते ह किल्बिषात् ।
सप्तकाः पितृवंशास्तु पूर्वदृष्टाः स्वयंभुवा ॥ १३.१३८.२८ ॥
เมื่อได้รับการบูชาด้วยศราทธะ ท่านเหล่านั้นย่อมพ้นจากบาปอย่างแท้จริง ส่วนสายตระกูลปิตฤเจ็ดสาย ซึ่งพระสยัมภูทรงเห็นมาแต่ก่อน ก็เช่นเดียวกัน
13.138.29
विश्वे चाग्निमुखा देवाः संख्याताः पूर्वमेव ते ।
तेषां नामानि वक्ष्यामि भागार्हाणां महात्मनाम् ॥ १३.१३८.२९ ॥
วิศเวเทวาซึ่งมีอัคนีเป็นพระมุขนั้น ได้กล่าวนับไว้แล้วแต่ก่อน เราจะบอกพระนามของท่านผู้ยิ่งใหญ่ผู้ควรได้รับส่วนแบ่งเหล่านั้น
13.138.30
सहः कृतिर्विपाप्मा च पुण्यकृत्पावनस्तथा ।
ग्राम्यः क्षेम्यः समूहश्च दिव्यसानुस्तथैव च ॥ १३.१३८.३० ॥
สหะ กฤติ วิปาปมา ปุณยกฤต ปาวนะ เช่นเดียวกับ ครามยะ เกษมยะ สมูหะ และทิพยสานุ
13.138.31
विवस्वान्वीर्यवाञ्श्रीमान्कीर्तिमान्कृत एव च ।
जितात्मा मुनिवीर्यश्च दीप्तरोमा भयङ्करः ॥ १३.१३८.३१ ॥
วิวัสวาน ผู้มีกำลังและรุ่งโรจน์ ผู้มีชื่อเสียง กฤตะผู้เป็นผู้สร้างเช่นกัน ผู้ชนะตนเอง ผู้มีกำลังดุจฤๅษี ผู้มีขนสว่างไสว และผู้น่าสะพรึงกลัว
13.138.32
अनुकर्मा प्रतीतश्च प्रदाताऽप्यंशुमांस्तथा ।
शैलाभः परमक्रोधी धीरोष्णी भूपतिस्तथा ॥ १३.१३८.३२ ॥
อนุกรมา ผู้มีชื่อเสียง ผู้ให้ และผู้ส่องแสง ผู้คล้ายภูเขา ผู้โกรธกล้ายิ่ง ผู้มั่นคงและร้อนแรง และเช่นเดียวกัน ผู้เป็นจอมปฐพี
13.138.33
स्रजो वज्रीवरी चैव विश्वेदेवाः सनातनाः ।
विद्युद्वर्चाः सोमवर्चाः सूर्यश्रीश्चेति नामतः ॥ १३.१३८.३३ ॥
สรชะ วัชรี และวรี กับวิศเวเทวาผู้ดำรงอยู่นิรันดร์ วิทยุทวรรจส โสมวรจส และสูรยศรี ตามพระนามเหล่านี้
13.138.34
सोमपः सूर्यसावित्रो दत्तात्मा पुण्डरीयकः ।
उष्णीनाभो नभोदश्च विश्वायुर्दीप्तिरेव च ॥ १३.१३८.३४ ॥
โสมปะ สูรยสาวิตระ ทัตตาตมา ปุณฑรียกะ อุษณีนาภะ นภโททะ วิศวายุษ และทีปติ ก็ด้วยเช่นกัน
13.138.35
चमूहरः सुरेशश्च व्योमारिः शङ्करो भवः ।
ईशः कर्ता कृतिर्दक्षो भुवनो दिव्यकर्मकृत् ॥ १३.१३८.३५ ॥
จมูหระ สุเรศะ วโยมารี ศังกระ ภวะ อีศะ ผู้กระทำ กฤติ ทักษะ ภุวนะ ผู้กระทำกิจอันเป็นทิพย์
13.138.36
गणितः पञ्चवीर्यश्च आदित्यो रश्मिवांस्तथा ।
सप्तकृत्सोमवर्चाश्च विश्वकृत्कविरेव च ॥ १३.१३८.३६ ॥
คณิตะ ผู้มีพลังห้า อาทิตยะ ผู้มีรัศมี สัปตกฤต โสมวรรจสด้วย วิศวกฤต และกวี
13.138.37
अनुगोप्ता सुगोप्ता च नप्ता चेश्वर एव च ।
कीर्तितास्ते महाभागाः कालस्य गतिगोचराः ॥ १३.१३८.३७ ॥
อนุโคปตา สุโคปตา นัปตา และอีศวรด้วย ท่านผู้มีบุญยิ่งเหล่านี้ได้ถูกเอ่ยนามไว้ และท่านอยู่ในวิถีแห่งกาลเวลา
13.138.38
अश्राद्धेयानि धान्यानि कोद्रवाः पुलकास्तथा ।
हिङ्गुद्रवेषु शाकेषु मूलानां लशुनं तथा ॥ १३.१३८.३८ ॥
ธัญพืชบางชนิดไม่เหมาะสำหรับศราทธะ ได้แก่ โกทรวะและปุลกะ เช่นเดียวกัน ในจำพวกผักที่ปรุงด้วยน้ำยาหิง และในบรรดาผัก รวมทั้งกระเทียมในจำพวกราก
13.138.39
पलाण्डुः सौभाञ्जनकस्तथा गृञ्जनकादयः ।
कूश्माण्डजात्यलाबुं च कृष्णं लवणमेव च ॥ १३.१३८.३९ ॥
หอมหัวใหญ่ โสภาญชนกะ คฤญชนกะ และอื่นๆ ทำนองนั้น ฟักชนิดหนึ่ง และน้ำเต้า รวมทั้งเกลือดำ และเกลือด้วย
13.138.40
ग्राम्यवाराहमांसं च यच्चैवाप्रोक्षितं भवेत् ।
कृष्णाजं जीरकं चैव शीतपाकी तथैव च।
अङ्कुराद्यास्तथा वर्ज्या इह शृङ्गाटकानि च ॥ १३.१३८.४० ॥
เนื้อหมูป่าบ้าน และสิ่งใดที่ยังมิได้ประพรมด้วยน้ำ แพะดำ ยี่หร่า และอาหารที่ปรุงเย็นเช่นเดียวกัน หน่อไม้และที่คล้ายกัน รวมทั้งเผือกน้ำในที่นี้ สิ่งเหล่านี้พึงเว้นเสีย
13.138.41
वर्जयेल्लवणं सर्वं तथा जम्बूफलानि च ।
अवक्षुतावरुदितं तथा श्राद्धे च वर्जयेत्। ॥ १३.१३८.४१ ॥
ควรงดเว้นเกลือทุกชนิด และผลจัมบูด้วย ควรงดเว้นเมื่อจามและเมื่อร้องไห้ และควรงดเว้นในพิธีศราทธะด้วย
13.138.42
निवापे हव्यकव्ये वा गर्हितं च सुदर्शनम् ।
पितरश्च हि देवाश्च नाभिनन्दन्ति तद्धविः ॥ १३.१३८.४२ ॥
ในพิธีนิวาปะ หรือในเครื่องบูชาแด่เทพและบรรพบุรุษ สิ่งที่ถูกตำหนิและสุทรรศนะก็เช่นกัน เพราะบรรพบุรุษและเทพทั้งหลายไม่ยินดีในเครื่องบูชานั้น
13.138.43
चण्डालश्वपचौ वर्ज्यौ निवापे समुपस्थिते ।
काषायवासाः कुष्ठी वा पतितो ब्रह्महाऽपि वा ॥ १३.१३८.४३ ॥
เมื่อพิธีนิวาปะมาถึง ต้องงดเว้นจัณฑาลและศวปจะ และผู้สวมผ้าสีกาษายะ ผู้เป็นโรคเรื้อน ผู้ตกต่ำ หรือแม้แต่ผู้ฆ่าพราหมณ์
13.138.44
सङ्कीर्णयोनिर्विप्रश्च सम्बन्धी पतितश्च यः ।
वर्जनीय बुधैरेते निवापे समुपस्थिते ॥ १३.१३८.४४ ॥
พราหมณ์ที่มีกำเนิดผสม ญาติที่ตกต่ำ และผู้ใดก็ตามที่เป็นเช่นนั้น ผู้มีปัญญาต้องงดเว้นบุคคลเหล่านี้เมื่อพิธีนิวาปะมาถึง
13.138.45
इत्येवमुक्त्वा भगवान्स्ववंश्यं तमृषिं पुरा ।
पितामहसभां दिव्या जगामात्रिस्तपोधनः ॥ १३.१३८.४५ ॥
พระผู้เป็นเจ้าตรัสแก่ฤๅษีผู้เป็นลูกหลานของพระองค์เองเช่นนี้แล้ว พระอัตริผู้มีตบะเป็นทรัพย์ ได้ไปยังที่ประชุมทิพย์ของพระปิตามหะในกาลก่อน