مہابھارت · ادھیائے 13.138
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.138.1
केन सङ्कल्पितं श्राद्धं कस्मिन्काले किमात्मकम् ।
भृग्वङ्गिरसिके काले मुनिना कतरेण वा ॥ १३.१३८.१ ॥
کس نے شراد्ध کا سنکلپ کیا، کس وقت اور کس صورت میں؟ بھرگو اور انگرس کے زمانے میں، یا کسی منی نے؟
13.138.2
येन सङ्कल्पितं चैव तन्मे ब्रूहि पितामह ।
कानि श्राद्धेषु वर्ज्यानि कानि मूलफलानि च।
धान्यजात्यश्च का वर्ज्यास्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.१३८.२ ॥
جس نے وہ سنکلپ کیا وہ بھی مجھے بتائیے، اے پتامہ۔ شراد्धوں میں کون سے چیزیں ورجِت ہیں، کون سی جڑیں اور پھل، کون سی اناج کی قسمیں ورجِت ہیں؟ وہ مجھے بتائیے، اے پتامہ۔
13.138.3
यथा श्राद्धं सम्प्रवृत्तं यस्मिन्काले सदात्मकम् ।
येन सङ्कल्पितं चैव तन्मे शृणु जनाधिप ॥ १३.१३८.३ ॥
شراد्ध کس طرح جاری ہوا، کس وقت، کس ہمیشہ قائم صورت میں، اور کس نے اس کا سنکلپ کیا—یہ مجھ سے سنو، اے جنادھیپ۔
13.138.4
स्वायम्भुवोऽत्रिः कौरव्य परमर्षिः प्रतापवान् ।
तस्य वंशे महाराज दत्तात्रेय इति स्मृतः ॥ १३.१३८.४ ॥
سواینبھوَ اتری، اے کورو، پرم رشی اور پرتاپی تھے۔ ان کی نسل میں، اے مہاراج، دتّاتریہ کے نام سے وہ یاد کیے جاتے ہیں۔
13.138.5
दत्तात्रेयस्य पुत्रोऽभून्निमिर्नाम तपोधनः ।
निमेश्चाप्यभवत्पुत्रः श्रीमान्नाम श्रिया वृतः ॥ १३.१३८.५ ॥
دتّاتریہ کے بیٹے نمی نام کے تپو دھن ہوئے۔ نمی کے بھی شریمان نام کے بیٹے ہوئے، جو شری سے آراستہ تھے۔
13.138.6
पूर्णो वर्षसहस्रान्ते स कृत्वा दुष्करं तपः ।
कालधर्मपरीतात्मा निधनं समुपागतः ॥ १३.१३८.६ ॥
ہزار برس کے اختتام پر، دشوار تپ مکمل کرکے، کال دھرم سے گھری ہوئی روح کے ساتھ وہ موت کو پہنچے۔
13.138.7
निमिस्तु कृत्वा शौचानि विधिदृष्टेन कर्मणा ।
सन्तापमगमत्तीप्रं पुत्रशोकपरायणः ॥ १३.१३८.७ ॥
نمی نے ضابطے کے مطابق طہارت کے کام کیے، مگر بیٹے کے غم میں ڈوب کر شدید اذیت پائی۔
13.138.8
अथ कृत्वोपकार्याणि चतुर्दश्यां महामतिः ।
तमेव गणयञ्शोकं विरात्रे प्रत्यबुध्यत ॥ १३.१३८.८ ॥
پھر چودھویں کو اعانت کے کام کر کے وہ مہامتی اسی غم کو گنتے ہوئے رات کے آخر میں جاگ اٹھا۔
13.138.9
तस्यासीत्प्रतिबुद्धस्य शोकेन व्यथितात्मनः ।
मनः संहृत्य विषये बुद्धिर्विस्तारगामिनी ॥ १३.१३८.९ ॥
جاگنے والے اس کا، غم سے مضطرب دل حواس کے مضامین سے سمٹ گیا، اور عقل پھیلاؤ کی طرف جانے لگی۔
13.138.10
ततः सञ्चिन्तयामास श्राद्धकल्पं समाहितः ।
यानि तस्यैव भोज्यानि मूलानि च फलानि च ॥ १३.१३८.१० ॥
پھر یکسو ہو کر اس نے شرادھ کے ضابطے پر غور کیا کہ اس کے لیے کون سے کھانے، جڑیں اور پھل ہیں۔
13.138.11
उक्तानि यानि चान्यानि यानि चेष्टानि तस्य ह ।
तानि सर्वाणि मनसा विनिश्चित्य तपोधनः ॥ १३.१३८.११ ॥
جو کچھ کہا گیا تھا، اور جو دوسرے اعمال اس کے تھے، ان سب کو دل میں طے کر کے وہ تپو دھن...
13.138.12
अमावास्यां महाप्राज्ञो विप्रानानाय्य पूजितान् ।
दक्षिणावर्तिकाः सर्वा बृसीः स्वयमथाकरोत् ॥ १३.१३८.१२ ॥
اماوسیا کے دن اس مہاپرگیہ نے عزت یافتہ برہمنوں کو بلا کر خود سب کُش دائیں رخ بچھائے۔
13.138.13
सप्त विप्रांस्ततो भोज्ये युगपत्समुपानयत् ।
ऋते च लवणं भोज्यं श्यामाकान्नं ददौ प्रभुः ॥ १३.१३८.१३ ॥
پھر اس نے سات برہمنوں کو ایک ساتھ کھانے کے لیے بلایا، اور نمک کے بغیر سانوے کا کھانا پیش کیا۔
13.138.14
दक्षिणाग्रास्ततो दर्भा विष्टरेषु निवेशिताः ।
पादयोश्चैव विप्राणां ये त्वन्नमुपभुञ्जते ॥ १३.१३८.१४ ॥
پھر آسنوں پر اور جو برہمن کھانا کھا رہے تھے ان کے پاؤں کے پاس جنوب کی طرف نوک والی دربھ گھاس رکھی گئی۔
13.138.15
कृत्वा च दक्षिणाग्नान्वै दर्भान्स प्रयतः शुचिः ।
प्रददौ श्रीमते पिण्डान्नामगोत्रमुदाहरन् ॥ १३.१३८.१५ ॥
دکھن رخ نوک والی دربھ گھاس رکھ کر، ضبطِ نفس اور پاکیزگی کے ساتھ، نام اور گوتر کا ذکر کرتے ہوئے اس نے محترم بزرگوں کو پنڈ پیش کیے۔
13.138.16
तत्कृत्वा स मुनिश्रेष्ठो धर्मसङ्करमात्मनः ।
पश्चात्तापेन महता तप्यमानोऽभ्यचिन्तयत् ॥ १३.१३८.१६ ॥
یہ کام کر چکنے کے بعد، اس منیوں میں افضل نے اپنے دھرم کے بگاڑ (دھرم کی خلاف ورزی) پر غور کیا، اور بعد میں ہونے والی شدید ندامت سے تپتے ہوئے سوچنے لگا۔
13.138.17
अकृतं मुनिभिः पूर्वं किं मयेदमनुष्ठितम् ।
कथं नु शापेन न मां दहेयुर्ब्राह्मणा इति ॥ १३.१३८.१७ ॥
"جو کام منیوں نے پہلے نہیں کیا تھا، وہ میں نے کیا کر ڈالا؟ برہمن مجھے شاپ سے کیسے نہیں جلائیں گے؟"
13.138.18
ततः सञ्चिन्तयामास वंशकर्तारमात्मनः ।
बुद्ध्वाऽत्रिं मनसा दध्यौ भगवन्तं समाहितः।
ध्यातमात्रस्तथा चात्रिराजगाम तपोधनः ॥ १३.१३८.१८ ॥
پھر اس نے اپنے نسب کے بانی کا خیال کیا؛ اتری کو دل میں پہچان کر، یکسوئی کے ساتھ اس بھگوان کا دھیان کیا؛ دھیان کرتے ہی تپسوی اتری وہاں آ پہنچے۔
13.138.19
अथात्रिस्तं तथा दृष्ट्वा पुत्रशोकेन कर्शितम् ।
भृशमाश्वासयामास वाग्भिरिष्टाभिरव्ययः ॥ १३.१३८.१९ ॥
پھر لازوال اتری نے اسے بیٹے کے غم سے نڈھال دیکھ کر، پیارے الفاظ سے بہت تسلی دی۔
13.138.20
निमे सङ्कल्पितस्तेऽयं पितृयज्ञस्तपोधन ।
मतो मे पूर्वदृष्टोऽत्र धर्मोऽयं ब्रह्मणा स्वयम् ॥ १३.१३८.२० ॥
اے نمی! اے تپودھن! تمہارا یہ پتری یجنہ کا عزم میری رائے میں درست ہے۔ یہ دھرم پہلے خود برہما نے دیکھا تھا۔
13.138.21
सोयं स्वयभुविहितो धर्मः सङ्कल्पितस्त्वया ।
ऋते स्वयम्भुवः कोऽन्यः श्राद्धे संविधिमाहरेत् ॥ १३.१३८.२१ ॥
سوئمبھو کا مقرر کردہ یہ دھرم تم نے ٹھان لیا ہے۔ سوئمبھو کے سوا شرادھ کی ودھی اور کون بتا سکتا ہے؟
13.138.22
अथाख्यास्यामि ते पुत्र श्राद्दे यं विधिमुत्तमम् ।
स्वयम्भुविहितं पुत्र तत्कुरुष्व निबोध मे ॥ १३.१३८.२२ ॥
اب بیٹے، سوئمبھو کی مقرر کردہ وہ اعلیٰ شرادھ ودھی میں تمہیں بتاتا ہوں۔ بیٹے، اسے انجام دو؛ مجھ سے سنو۔
13.138.23
कृत्वाऽग्निशरणं पूर्वं मन्त्रपूर्वं तपोधन ।
ततोऽग्नयेऽथ सोमाय वरुणाय च नित्यशः ॥ १३.१३८.२३ ॥
اے تپودھن! پہلے منتر کے ساتھ اگنی کی پناہ لے کر، پھر ہمیشہ اگنی، سوم اور ورن کے لیے (آہوتی دینی چاہیے)۔
13.138.24
विश्वेदवाश्च यि नित्यं पितृभिः सह गोचराः ।
तेभ्यः सङ्कल्पिता भागाः स्वयमेव स्वयम्भुवा ॥ १३.१३८.२४ ॥
وشوے دیو (…) پتروں کے ساتھ ہمیشہ اپنے اپنے میدان میں رہتے ہیں۔ ان کے لیے حصے سوئمبھو نے خود مقرر کیے ہیں۔
13.138.25
स्तोतव्या चेह पृथिवी लोकस्यैव तु धारिणी ।
वैष्णवी काश्यपि चेति तथैवेहाक्षयेति च ॥ १३.१३८.२५ ॥
یہاں دنیا کو سنبھالنے والی زمین کی ستائش کرنی چاہیے؛ اسے وَیشنوی، کاشیپی بھی کہا جاتا ہے، اور یہاں اسے اَکشیا بھی کہا گیا ہے۔
13.138.26
उदकानयने चैव स्तोतव्यो वरुणो विभुः ।
ततोऽग्निश्चैव सोमश्च आराध्याविह तेऽनघ ॥ १३.१३८.२६ ॥
پانی لانے کے وقت بھی ہمہ گیر ورُن کی ستائش کرنی چاہیے؛ پھر، اے بے گناہ، یہاں اگنی اور سوم کی آراधना کرنی چاہیے۔
13.138.27
देवास्तु पितरो नाम निर्मिता ये स्वयम्भुवा ।
ऊष्मपा ये महाभागास्तेषां भागः प्रकल्पितः ॥ १३.१३८.२७ ॥
جن دیوتاؤں کو سویَمبھو نے پِتر کے نام سے بنایا، اُوشمپ مہابھاگوں کے لیے ان کا حصہ مقرر کیا گیا ہے۔
13.138.28
ते श्राद्धेनार्च्यमाना वै विमुच्यन्ते ह किल्बिषात् ।
सप्तकाः पितृवंशास्तु पूर्वदृष्टाः स्वयंभुवा ॥ १३.१३८.२८ ॥
شرادھ سے پوجے جانے پر وہ گناہ سے نجات پا لیتے ہیں؛ اور سویَمبھو نے پہلے جنہیں دیکھا تھا وہ ساتوں پِتر ونش بھی اسی طرح ہیں۔
13.138.29
विश्वे चाग्निमुखा देवाः संख्याताः पूर्वमेव ते ।
तेषां नामानि वक्ष्यामि भागार्हाणां महात्मनाम् ॥ १३.१३८.२९ ॥
اگنی مکھ وِشوَدیو دیوتا پہلے ہی شمار کیے جا چکے ہیں؛ حصے کے اہل ان مہاتماؤں کے نام میں بتاؤں گا۔
13.138.30
सहः कृतिर्विपाप्मा च पुण्यकृत्पावनस्तथा ।
ग्राम्यः क्षेम्यः समूहश्च दिव्यसानुस्तथैव च ॥ १३.१३८.३० ॥
سَہ، کرتی، وِپاپما، پُنیہ کرت، پاون، اسی طرح گرامیہ، کشیمیہ، سموہ اور دِویہ سانو بھی۔
13.138.31
विवस्वान्वीर्यवाञ्श्रीमान्कीर्तिमान्कृत एव च ।
जितात्मा मुनिवीर्यश्च दीप्तरोमा भयङ्करः ॥ १३.१३८.३१ ॥
ویوسوان، ویریوان، شریمان، کیرتیمان، کرت بھی، جیتاتما، منی ویریہ، دیپت رومَا، بھیانک۔
13.138.32
अनुकर्मा प्रतीतश्च प्रदाताऽप्यंशुमांस्तथा ।
शैलाभः परमक्रोधी धीरोष्णी भूपतिस्तथा ॥ १३.१३८.३२ ॥
انوکرما، پرتیت، داتا بھی، انشومان، شیلابھ، پرم کرودھی، دھیر، اشنی، بھوپتی۔
13.138.33
स्रजो वज्रीवरी चैव विश्वेदेवाः सनातनाः ।
विद्युद्वर्चाः सोमवर्चाः सूर्यश्रीश्चेति नामतः ॥ १३.१३८.३३ ॥
سرج، وجری، وری بھی؛ وشوودیو ازلی؛ ودیُدورچ، سومورچ، سوریہ شری، ان ناموں سے۔
13.138.34
सोमपः सूर्यसावित्रो दत्तात्मा पुण्डरीयकः ।
उष्णीनाभो नभोदश्च विश्वायुर्दीप्तिरेव च ॥ १३.१३८.३४ ॥
سومپ، سوریہ ساوتر، دتاتما، پنڈریک، اشنی ناف، نبھود بھی، وشوایو اور دیپتی بھی۔
13.138.35
चमूहरः सुरेशश्च व्योमारिः शङ्करो भवः ।
ईशः कर्ता कृतिर्दक्षो भुवनो दिव्यकर्मकृत् ॥ १३.१३८.३५ ॥
چموہر، سریش بھی، ویومari، شنکر، بھو، ایش، کرتا، کرتی، دکش، بھون، دویہ کرم کرت۔
13.138.36
गणितः पञ्चवीर्यश्च आदित्यो रश्मिवांस्तथा ।
सप्तकृत्सोमवर्चाश्च विश्वकृत्कविरेव च ॥ १३.१३८.३६ ॥
گنت، پنچویریہ، آدتیہ، رشمی وان، سپت کرت، سومورچ بھی، وشوکرت اور کوی۔
13.138.37
अनुगोप्ता सुगोप्ता च नप्ता चेश्वर एव च ।
कीर्तितास्ते महाभागाः कालस्य गतिगोचराः ॥ १३.१३८.३७ ॥
انوگوپتا، سوگوپتا، نپتا اور ایشور بھی — یہ مہابھاگ کہے گئے ہیں، جو وقت کی گردش کے دائرے میں آتے ہیں۔
13.138.38
अश्राद्धेयानि धान्यानि कोद्रवाः पुलकास्तथा ।
हिङ्गुद्रवेषु शाकेषु मूलानां लशुनं तथा ॥ १३.१३८.३८ ॥
شرادھ کے لیے ناموزوں اناج — کودرو، پلک؛ ہینگ کے رس والی ترکاریوں اور ساگ میں؛ جڑوں میں لہسن بھی۔
13.138.39
पलाण्डुः सौभाञ्जनकस्तथा गृञ्जनकादयः ।
कूश्माण्डजात्यलाबुं च कृष्णं लवणमेव च ॥ १३.१३८.३९ ॥
پیاز، سوبھانجنک، گرنجنک وغیرہ؛ کدو کی قسم اور لوکی؛ کالا نمک اور نمک بھی۔
13.138.40
ग्राम्यवाराहमांसं च यच्चैवाप्रोक्षितं भवेत् ।
कृष्णाजं जीरकं चैव शीतपाकी तथैव च।
अङ्कुराद्यास्तथा वर्ज्या इह शृङ्गाटकानि च ॥ १३.१३८.४० ॥
گھریلو سور کا گوشت اور جو پروکشن نہ کیا گیا ہو؛ کالی بکری، زیرہ اور شیتپاکی بھی؛ انکر وغیرہ، یہاں سنگھاڑے بھی — یہ ترک کرنے کے لائق ہیں۔
13.138.41
वर्जयेल्लवणं सर्वं तथा जम्बूफलानि च ।
अवक्षुतावरुदितं तथा श्राद्धे च वर्जयेत्। ॥ १३.१३८.४१ ॥
تمام نمک اور جامن کے پھل بھی ترک کرے؛ چھینک اور رونے کے وقت، اور شرادھ میں بھی ترک کرے۔
13.138.42
निवापे हव्यकव्ये वा गर्हितं च सुदर्शनम् ।
पितरश्च हि देवाश्च नाभिनन्दन्ति तद्धविः ॥ १३.१३८.४२ ॥
نیواپ یا ہویہ-کویہ میں مذموم اور سدرشن بھی؛ پتر اور دیوتا اس ہوی کو خوشی سے قبول نہیں کرتے۔
13.138.43
चण्डालश्वपचौ वर्ज्यौ निवापे समुपस्थिते ।
काषायवासाः कुष्ठी वा पतितो ब्रह्महाऽपि वा ॥ १३.१३८.४३ ॥
شرادھ کا وقت آنے پر چانڈال اور شوپچ کو ترک کرنا چاہیے، اور کاشایہ لباس پہننے والا، کوڑھی، پتت، یا برہمن قاتل بھی۔
13.138.44
सङ्कीर्णयोनिर्विप्रश्च सम्बन्धी पतितश्च यः ।
वर्जनीय बुधैरेते निवापे समुपस्थिते ॥ १३.१३८.४४ ॥
سنکیرن یونی کا برہمن، پتت رشتہ دار، اور جو بھی—شرادھ کا وقت آنے پر دانا لوگ انہیں ترک کریں۔
13.138.45
इत्येवमुक्त्वा भगवान्स्ववंश्यं तमृषिं पुरा ।
पितामहसभां दिव्या जगामात्रिस्तपोधनः ॥ १३.१३८.४५ ॥
یوں کہہ کر، تپسیا ہی جن کا مال ہے وہ بھگوان اتری، اپنی نسل کے اس رشی سے کہہ کر، پہلے پتامہ کی دیویہ سبھا کی طرف چلے گئے۔