મહાભારત · અધ્યાય 13.146
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.146.1
शूद्राणामिह शुश्रूषा नित्यमेवानुवर्णिता ।
कैः कारणैः कतिविधा शुश्रूषा समुदाहृता ॥ १३.१४६.१ ॥
અહીં શૂદ્રોની સેવા સદા વર્ણાનુસાર કહેવાઈ છે. કયા કારણોથી અને કેટલા પ્રકારની સેવા કહેવાઈ છે?
13.146.2
के च शुश्रूषया लोका विहिता भरतर्षभ ।
शुद्राणां भरतश्रेष्ठ ब्रूहि मे धर्मलक्षणम् ॥ १३.१४६.२ ॥
હે ભરતર્ષભ, શૂદ્રોની સેવાથી કયા લોક વિહિત છે? હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તેમનું ધર્મલક્ષણ મને કહો.
13.146.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
शूद्राणामनुकम्पार्थं यदुक्तं ब्रह्मवादिना ॥ १३.१४६.३ ॥
અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે, જે શૂદ્રો પ્રત્યેની કરુણાથી બ્રહ્મવાદીએ કહ્યો હતો.
13.146.4
वृद्धः पराशरः प्राह धर्मं शुभ्रमनामयम् ।
अनुग्रहार्थं वर्णानां शौचाचारसमन्वितम् ॥ १३.१४६.४ ॥
વૃદ્ધ પરાશરે વર્ણો પર અનુગ્રહ માટે શૌચ અને આચારથી યુક્ત, શુભ્ર અને નિર્દોષ ધર્મ કહ્યો.
13.146.5
धर्मोपदेशमकिलं यथावदनुपूर्वशः ।
शिष्यानध्यापयामास शास्त्रमर्थवदर्थवित् ॥ १३.१४६.५ ॥
અર્થ જાણનારે શિષ્યોને ધર્મોપદેશ યથાવત અને ક્રમશઃ, અર્થપૂર્ણ શાસ્ત્ર તરીકે શીખવ્યો.
13.146.6
क्षान्तेन्द्रियेण मानेन शुचिनाऽचापलेन वै ।
अदुर्बलेन धीरेण शान्तेनोत्तरवादिना ॥ १३.१४६.६ ॥
ઇન્દ્રિયોને નિયંત્રિત કરનાર, નમ્ર, શુચિ, ચંચળતા રહિત, નિર્બળ નહીં, ધીર, શાંત અને ઉત્તર આપવામાં સમર્થ.
13.146.7
अलुब्धेनानृशंसेन ऋजुना ब्रह्मवादिना ।
चारित्रतत्परेणैव सर्वभूतहितात्मना ॥ १३.१४६.७ ॥
લોભ વગરના, ક્રૂરતા વગરના, સરળ, બ્રહ્મવાદી, સદાચારમાં તત્પર અને સર્વ ભૂતોના હિતમાં મન લગાવેલા પુરુષ દ્વારા.
13.146.8
अरयः षड्विजेतव्या नित्यं स्वं देहमाश्रिताः ।
कामक्रोधौ च लोभश्च मानमोहौ मदस्तथा ॥ १३.१४६.८ ॥
પોતાના શરીરમાં સદા વસેલા છ શત્રુઓ જીતવા જોઈએ: કામ અને ક્રોધ, લોભ, માન અને મોહ, તથા મદ.
13.146.9
विधिना धृतिमास्थाय शुश्रूषुरनहंकृतः ।
वर्णत्रयस्यानुमतो यथाशक्ति यथाबलम् ॥ १३.१४६.९ ॥
વિધિપૂર્વક ધીરજ ધારણ કરીને, સેવામાં તત્પર અને અહંકાર વગરના થઈને, ત્રણેય વર્ણોથી સ્વીકૃત, યથાશક્તિ અને યથાબળ (આચરણ કરે).
13.146.10
कर्मणा मनसा वाचा चक्षुषा च चतुर्विधम् ।
आस्थाय नियमं धीमाञ्शान्तो दान्तो जितेन्द्रियः ॥ १३.१४६.१० ॥
કર્મ, મન, વાણી અને દૃષ્ટિ — આ ચાર પ્રકારે નિયમ ધારણ કરીને, બુદ્ધિમાન, શાંત, દાંત અને ઇન્દ્રિયજિત થવું.
13.146.11
रक्षोयक्षजनद्वेषी शेषान्नकृतभोजनः ।
वर्णत्रयान्मधु यथा भ्रमरो धर्ममाचरेत् ॥ १३.१४६.११ ॥
રાક્ષસો અને યક્ષોનો દ્વેષી, બચેલું અન્ન જમનારો, જેમ ભ્રમર ત્રણ વર્ણોમાંથી મધ લે તેમ, ધર્મનું આચરણ કરવું.
13.146.12
यदि शूद्रस्तपः कुर्याद्वेददृष्टेन कर्मणा ।
इह चास्य परिक्लेशः प्रेत्य चास्यासुभागतिः ॥ १३.१४६.१२ ॥
જો શૂદ્ર વેદવિહિત કર્મ વિના તપ કરે, તો આ લોકમાં તેને ક્લેશ થાય છે અને મૃત્યુ પછી તેની દુર્ગતિ થાય છે.
13.146.13
अधर्म्यमयशस्यं च तपः शूद्रे प्रतिष्ठितम् ।
अमार्गेण तपस्तप्त्वा म्लेच्छेषु फलमश्नुते ॥ १३.१४६.१३ ॥
શૂદ્રમાં સ્થાપિત તપ અધર્મ્ય અને અપયશકારક છે. ખોટા માર્ગે તપ કરીને તે મ્લેચ્છોમાં તેનું ફળ ભોગવે છે.
13.146.14
अन्यथा वर्तमानो हि न शूद्रो धर्ममर्हति ।
अमार्गेणि प्रयातानां प्रत्यक्षादुपलभ्यते।
चातुर्वर्ण्यव्यपेतानां जातिमूर्तिपरिग्रहः ॥ १३.१४६.१४ ॥
અન્યથા વર્તન કરનાર શૂદ્ર ધર્મને યોગ્ય નથી. ખોટા માર્ગે ગયેલાઓમાં આ પ્રત્યક્ષ દેખાય છે; ચાર વર્ણોની બહારના લોકોમાં જાતિ અને રૂપનો સ્વીકાર થાય છે.
13.146.15
तथा ते हि शकाश्चीनाः काम्भोजाः पारदास्तथा ।
शबराः पप्लवाश्चैव तुषारयवनास्तथा ॥ १३.१४६.१५ ॥
તેવી જ રીતે તેઓ: શકો, ચીનો, કાંબોજો, પારદો, શબરો, પપ્લવો, તુષાર-યવનો પણ તેમ જ.
13.146.16
दार्वाश्च दरदाश्चैव उज्जिहानास्तथेतराः ।
वेणाश्च कङ्कणाश्चैव सिम्हला मद्रकास्तथा ॥ १३.१४६.१६ ॥
દાર્વો અને દરદો, ઉજ્જિહાનો અને બીજા; વેણો, કંકણો, સિંહળો અને મદ્રકો પણ તેમ જ.
13.146.17
किष्किन्धकाः पुलिन्दाश्च कह्वाश्चान्ध्राः सनीरगाः ।
गन्धिका द्रमिडाश्चैव बर्बराश्चूचुकास्तथा ॥ १३.१४६.१७ ॥
કિષ્કિંધકો અને પુલિંદો, કહ્વો અને આંધ્રો, સનીરગો; ગંધિકો અને દ્રમિડો, બર્બરો અને ચૂચુકો પણ તેમ જ.
13.146.18
किराताः पार्वतेयाश्च कोलाश्चोलाः सकाषकाः ।
आरूकाश्चैव दोहाश्च याश्चान्याम्लेच्छजातयः ॥ १३.१४६.१८ ॥
કિરાતો અને પાર્વતેયો, કોલો અને ચોલો, કાષકો સહિત; આરૂકો અને દોહો, અને બીજી મ્લેચ્છ જાતિઓ.
13.146.19
विकृता विकृताचारा दृश्यन्ते क्रूरबुद्धयः ।
अमार्गेणाश्रिता धर्मं ततो जात्यन्तरं गताः ॥ १३.१४६.१९ ॥
વિકૃત આચારવાળા, વિકૃત રૂપવાળા, ક્રૂર બુદ્ધિવાળા દેખાય છે; ખોટા માર્ગે ધર્મનો આશ્રય લઈને તેઓ બીજી જાતિમાં ગયા.
13.146.20
अमार्गोपार्जितस्यैतत्तपसो विदितं फलम् ।
न नश्यति कृतं कर्म शुभं वा यदि वाऽशुभम् ॥ १३.१४६.२० ॥
ખોટા માર્ગે મેળવેલા તપનું આ ફળ જાણીતું છે; કરેલું કર્મ શુભ હોય કે અશુભ, તે નાશ પામતું નથી.
13.146.21
अत्राप्येते वसु प्राप्य विकर्म तपसार्जितम् ।
पाषण्डानर्चयिष्यन्ति धर्मकामा वृथा श्रमाः ॥ १३.१४६.२१ ॥
અહીં પણ આ લોકો ખોટાં કર્મ અને તપથી મેળવેલું ધન પામીને, ધર્મની ઇચ્છા રાખી પાખંડીઓની પૂજા કરશે; તેમના શ્રમ વ્યર્થ જશે.
13.146.22
एवं चतुर्णां वर्णानामाश्रमाणां च पार्थिव ।
विपरीतं वर्तमाना म्लेच्छा जायन्त्यबुद्धयः ॥ १३.१४६.२२ ॥
એ જ રીતે, હે રાજન્, ચાર વર્ણો અને આશ્રમોથી વિપરીત આચરણ કરનારા મૂર્ખ લોકો મ્લેચ્છ રૂપે જન્મે છે.
13.146.23
अध्यायधनिनो विप्राः क्षत्रियाणां बलं धनम् ।
वणिक्कृषिश्च वैश्यानां शूद्राणां परिचारिका ॥ १३.१४६.२३ ॥
બ્રાહ્મણોનું ધન અધ્યયન છે; ક્ષત્રિયોનું બળ અને ધન; વૈશ્યોનો વ્યાપાર અને ખેતી; શૂદ્રોનું કર્તવ્ય સેવા.
13.146.24
व्युच्छेदात्तस्य धर्मस्य निरयायोपपद्यते ।
ततो म्लेच्छा भवन्त्येते निर्घृणा धर्मवर्जिताः।
पुनश्च निरयं तेषां तिर्यग्योनिश्च शाश्वती ॥ १३.१४६.२४ ॥
તે ધર્મના વિચ્છેદથી નરકમાં જવું પડે છે; ત્યારે આ નિર્દય, ધર્મરહિત મ્લેચ્છ બને છે. ફરી તેમના માટે નરક અને શાશ્વત તિર્યગ્યોનિ નિશ્ચિત થાય છે.
13.146.25
ये तु सत्यथमास्थाय वर्णाश्रमकृतं पुरा ।
सर्वान्विमार्गानुत्सृज्य स्वधर्मविधिमाश्रिताः ॥ १३.१४६.२५ ॥
પૂર્વે ઘડાયેલા વર્ણાશ્રમના સત્યમાર્ગને અપનાવીને, સર્વ કુમાર્ગો છોડીને, પોતાના સ્વધર્મની વિધિનો આશ્રય લેનારા.
13.146.26
सर्वभूतदयावन्तो दैवतद्विजपूजकाः ।
शास्त्रदृष्टेन विधिना श्रद्धया जितमन्यवः ॥ १३.१४६.२६ ॥
સર્વ પ્રાણીઓ પર દયાળુ, દેવતાઓ અને દ્વિજોની પૂજા કરનારા, શાસ્ત્રમાં જોયેલી વિધિથી શ્રદ્ધાપૂર્વક ચાલનારા, ક્રોધ જીતેલા.
13.146.27
तेषां विधिं प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ।
उपादानविधइं कृत्स्नं शुश्रूषाधिगमं तथा ॥ १३.१४६.२७ ॥
તેમનો વિધિ યથાવત, ક્રમે કરીને હું કહીશ; સંપૂર્ણ ઉપાદાન-વિધિ અને સેવાથી પ્રાપ્તિ પણ.
13.146.28
शिष्टोपनयनं चैव मन्त्राणि विविधानि च ।
तथा शिष्यपरीक्षां च शास्त्रप्रामाण्यदर्शनात् ॥ १३.१४६.२८ ॥
શિષ્ટોનું ઉપનયન, વિવિધ મંત્રો, અને શાસ્ત્રપ્રામાણ્ય જોઈને શિષ્યની પરીક્ષા પણ.
13.146.29
प्रवक्ष्यामि यथातत्वं यथावदनुपूर्वशः ।
शौचकृत्यस्य शौचार्थान्सर्वानेव विशेषतः ॥ १३.१४६.२९ ॥
યથાર્થ રીતે, યથાવત, ક્રમે કરીને હું કહીશ — શૌચકર્મના સર્વ શૌચ-પ્રયોજનો વિશેષપણે.
13.146.30
महाशौचप्रभृतयो दृष्टास्तत्वार्थदर्शिभिः ।
तत्रापि शूद्रो भिक्षूणामिदं शेष च कल्पयेत् ॥ १३.१४६.३० ॥
મહાશૌચ વગેરે તત્ત્વાર્થદર્શીઓએ જોયા છે; ત્યાં પણ શૂદ્રે ભિક્ષુઓ માટે આ શેષ વિધાન કરવું.
13.146.31
भिक्षुभिः सुकृतप्रज्ञैः केवलं दर्ममाश्रितैः ।
सम्यद्गर्शनसम्पन्नैर्गताध्वनि हितार्थिभिः।
अवकाशमिमं मेध्यं निर्मितं तामवीरुधम् ॥ १३.१४६.३१ ॥
સમ્યક્ દૃષ્ટિથી સંપન્ન, સુકૃત પ્રજ્ઞાવાળા, કેવળ દર્ભનો આશ્રય લેનારા, માર્ગ પાર કરેલા, હિત ઇચ્છનારા ભિક્ષુઓ દ્વારા આ પવિત્ર, વનસ્પતિ રહિત સ્થાન બનાવાયું છે.
13.146.32
निर्जनं संवृतं बुद्ध्वा नियतात्मा जितेन्द्रियः ।
सजलं भाजनं स्थाप्य मृत्तिकां च परीक्षिताम् ॥ १३.१४६.३२ ॥
નિર્જન અને ઢંકાયેલું સ્થાન જાણીને, સંયમી અને જિતેન્દ્રિય પુરુષે જળસહિત પાત્ર અને પરીક્ષિત માટી મૂકવી.
13.146.33
परीक्ष्य भूमिं मूत्रार्थी तत आसीत वाग्यतः ।
उदङ्मुखो दिवा कुर्याद्रात्रौ चेद्दक्षिणामुखः ॥ १३.१४६.३३ ॥
ભૂમિ પરીક્ષીને, મૂત્રત્યાગની ઇચ્છાવાળાએ પછી વાણી સંયમિત કરીને બેસવું; દિવસે ઉત્તરમુખ થઈને કરવું, અને રાત્રે હોય તો દક્ષિણમુખ થઈને.
13.146.34
अन्तर्हितायां भूमौ तु अन्तर्हितशिरास्तथा ।
असमाप्ते तथा शौचे न वाचं किञ्चिदीरयेत् ॥ १३.१४६.३४ ॥
ભૂમિ ઢંકાયેલી હોય ત્યારે, અને માથું ઢંકાયેલું હોય ત્યારે પણ; એમ જ શૌચ અધૂરું હોય ત્યારે કંઈ પણ વાણી ન બોલવી.
13.146.35
कृतकृत्यस्तथाऽऽचम्य गच्छन्नोदीरयेद्वचः ।
शौचार्थमुपविष्टस्तु मृद्गाजनपुरस्कृतः ॥ १३.१४६.३५ ॥
કાર્ય પૂરું કરીને, એમ જ આચમન કરીને, ચાલતાં વાણી ન ઉચ્ચારવી; શૌચ માટે બેઠેલાએ માટી અને જળ આગળ રાખીને.
13.146.36
स्थाप्यं कमण्डलुं गृह्यि पार्श्वोरुभ्यामथान्तरे ।
शौचं कुर्याच्छनैर्वीरो बुद्धिपूर्वमसङ्करम् ॥ १३.१४६.३६ ॥
કમંડલુ મૂકીને, તેને લઈને, પછી બાજુઓ અને જાંઘો વચ્ચે; વીર પુરુષે ધીમે ધીમે, બુદ્ધિપૂર્વક, ગૂંચવણ વિના શૌચ કરવું.
13.146.37
पाणिना शुद्धमुदकं सङ्गृह्य विधिपूर्वकम् ।
विप्रुषश्च यता न स्युर्यथा चोरू न संस्पृशेत् ॥ १३.१४६.३७ ॥
હાથથી શુદ્ધ પાણી વિધિપૂર્વક લઈને, છાંટા જાંઘને સ્પર્શે નહીં તે રીતે સંયમ રાખવો.
13.146.38
अपाने मृत्तिकास्तिस्रः प्रदेयास्त्वनुपूर्वशः ।
हस्ताभ्यां च तथा विप्रो हस्तं हस्तेन संस्पृशेत् ॥ १३.१४६.३८ ॥
ગુદા પર ક્રમશઃ ત્રણ વખત માટી લગાડવી; અને બ્રાહ્મણે બન્ને હાથથી તેમજ એક હાથને બીજા હાથથી એમ જ શુદ્ધ કરવો.
13.146.39
अपाने नव देयाः स्युरिति वृद्धानुशासनम् ।
मृत्तिका दीयमाना हि शोधयेद्देशमञ्जसा ॥ १३.१४६.३९ ॥
ગુદા પર નવ વખત માટી આપવી એવો વૃદ્ધોનો ઉપદેશ છે; આપેલી માટીથી તે સ્થાન સહેલાઈથી શુદ્ધ કરવું.
13.146.40
तस्मात्पाणितले देया मृत्तिकास्तु पुनः पुनः ।
बृद्धिपूर्वं प्रयत्नेन यथा नैव स्पृशेत्स्फिजौ ॥ १३.१४६.४० ॥
તેથી હથેળી પર વારંવાર માટી લેવી; સાવધાનીથી, સમજપૂર્વક, નિતંબને સ્પર્શ ન થાય તે રીતે કરવું.
13.146.41
यथा घातो हि न भवेत्क्लेदजः परिधानके ।
तथा गुदं प्रमार्जेत शौचार्थं तु पुनःपुनः ॥ १३.१४६.४१ ॥
ભેજથી વસ્ત્રમાં કોઈ નુકસાન ન થાય તે માટે, એ જ રીતે શુદ્ધિ માટે ગુદાને વારંવાર લૂછવું.
13.146.42
प्रतिपादं ततस्त्यक्त्वा शौचमुत्थाय कारयेत् ।
सव्ये द्वादश देयाः स्युस्तिस्रस्तिस्रः पुनः पुनः।
देया कूर्परके हस्ते पृष्ठे बन्धे पुनः पनः। ॥ १३.१४६.४२ ॥
પછી પગ છોડીને ઊઠીને શૌચ કરાવવું; ડાબા હાથ પર બાર વખત માટી આપવી, દરેક વખતે ત્રણ-ત્રણ કરીને વારંવાર; કોણી, હાથ, પીઠ, સાંધા પર પણ વારંવાર માટી લગાડવી.
13.146.43
तथैवादर्शके दद्याच्चतस्रस्तूभयोरपि ।
उभयोर्हस्तयोरेवं सप्तसप्त प्रदापयेत् ॥ १३.१४६.४३ ॥
એ જ રીતે આદર્શક પર ચાર આપવી, બન્ને બાજુ પણ. એ રીતે બન્ને હાથમાં સાત-સાત અપાવવી.
13.146.44
ततोऽन्यां मृत्तिकां गृह्य कार्यं शौचं पुनस्तयोः ।
हस्तयोरेवमेतद्धि महाशौच विधीयते।
ततोऽन्यथा न कुर्वीत विधिरेष सनातनः ॥ १३.१४६.४४ ॥
પછી બીજી માટી લઈને તે બન્ને હાથનું ફરી શૌચ કરવું. હાથ માટે આ જ રીતે મહાશૌચ વિધાન કરાયું છે. પછી એનાથી અન્યથા ન કરવું; આ સનાતન વિધિ છે.
13.146.45
उपस्थे मूत्रशौचं स्यादत ऊर्ध्वं विधीयते ।
अतोऽन्यथा तु यः सुर्यात्प्रायश्चित्तीयते तु सः ॥ १३.१४६.४५ ॥
ઉપસ્થ (જનનેન્દ્રિય) નું મૂત્રશૌચ થવું જોઈએ; એ પછી આ વિધાન કરાયું છે. એનાથી અન્યથા કરનાર પ્રાયશ્ચિત્તને પાત્ર છે.
13.146.46
मलोपहतचेलस्य द्विगुणं तु विधीयते ।
सहपादमथोरुभ्यां हस्तशौचमसंशयम् ॥ १३.१४६.४६ ॥
મળથી દૂષિત વસ્ત્રવાળાને બમણું વિધાન છે. પગ અને જાંઘ સાથે હાથનું શૌચ, એમાં સંશય નથી.
13.146.47
अवधीरयमाणस्य सन्देह उपजायते ।
यथायथा विशुद्ध्येत तत्तथा तदुपक्रमे ॥ १३.१४६.४७ ॥
જે ઉપેક્ષા કરે છે, તેને સંશય ઉત્પન્ન થાય છે. જે રીતે શુદ્ધ થાય, તે રીતે એના આરંભમાં કરવું.
13.146.48
सकर्दमं तु वर्षासु गृहमाविश्य सङ्कटम् ।
हस्तयोर्मृत्तिकास्तिस्रः पादयोः षट् प्रदापयेत् ॥ १३.१४६.४८ ॥
વર્ષા ઋતુમાં કીચડવાળા ઘરમાં સંકટથી પ્રવેશ કરે તો હાથ માટે ત્રણ અને પગ માટે છ માટીનાં ઢેફાં અપાવવાં.
13.146.49
कामं दत्त्वा गुदे दद्यात्तिस्रः पद्भ्यां तथैव च ।
हस्तशौचं प्रकर्तव्यं मूत्रशौचविधेस्तथा ॥ १३.१४६.४९ ॥
ઇચ્છા મુજબ ગુદાને આપે, અને એ જ રીતે પગ માટે ત્રણ. મૂત્રશૌચની વિધિ પ્રમાણે હાથનું શૌચ પણ કરવું.
13.146.50
मूत्रशौचे तथा हस्तौ पादाभ्यां चानुपूर्वशः ।
नैष्ठिके स्थानशौचे तु महाशौचं विधीयते ॥ १३.१४६.५० ॥
મૂત્રશૌચમાં પણ એ જ રીતે બે હાથ અને બે પગ ક્રમશઃ; નૈષ્ઠિક સ્થાનશૌચમાં તો મહાશૌચ વિહિત છે.
13.146.51
क्षारौषराभ्यां वस्त्रस्य कुर्याच्छौचं मृदा सह ।
लेपगन्धापनयनममेध्यस्य विधीयते ॥ १३.१४६.५१ ॥
ક્ષાર અને ઊસર માટી વડે, માટી સાથે વસ્ત્રનું શૌચ કરવું; અશુદ્ધનો લેપ અને ગંધ દૂર કરવો વિહિત છે.
13.146.52
स्नानशाट्यां मृदस्तिस्रो हस्ताभ्यां चानुपूर्वशः ।
शौचं प्रयत्नतः कृत्वा कम्पमानः समुद्धरेत् ॥ १३.१४६.५२ ॥
સ્નાનવસ્ત્રમાં માટીના ત્રણ ગોળા વડે, હાથથી ક્રમશઃ કાળજીપૂર્વક શૌચ કરીને, કાંપતાં કાંપતાં ઊઠવું.
13.146.53
देयाश्चतस्रस्तिस्रो वा द्वे वाऽप्येकां तथाऽऽपदि ।
कालमासाद्य देशं च शौचस्य गुरुलाघवम् ॥ १३.१४६.५३ ॥
ચાર, અથવા ત્રણ, અથવા બે, અથવા આપત્તિમાં એક પણ આપવું; કાળ અને સ્થાન જોઈને શૌચનું ગુરુ-લઘુત્વ નક્કી કરવું.
13.146.54
विधिनाऽनेन शौचं तु नित्यं कुर्यादतन्द्रितः ।
अविप्रेक्षन्नसम्भ्रान्तः पादौ प्रक्षाल्य तत्परः ॥ १३.१४६.५४ ॥
આ વિધિથી શૌચ નિત્ય આળસ વિના કરવું; આમતેમ જોયા વિના, ગભરાયા વિના, પગ ધોઈને તેમાં તત્પર રહેવું.
13.146.55
अप्रक्षालितपादस्तु पाणिमामणिबन्धनात् ।
अधस्तादुपरिष्टाच्च ततः पाणिमुपस्पृशेत् ॥ १३.१४६.५५ ॥
જેના પગ ધોયેલા ન હોય, તેણે કાંડાથી નીચે અને ઉપર, પછી હાથને સ્પર્શ કરવો.
13.146.56
मनोगतास्तु निश्शब्दा निश्शब्दं त्रिरपः पिबेत् ।
द्विर्मुखं परिमृज्याच्च खानि चोपस्पृशेद्बुधः ॥ १३.१४६.५६ ॥
મનમાં ધ્યાન ધરીને મૌનપણે ત્રણ વાર પાણી પીવું; બે વાર મોં લૂછીને, બુદ્ધિમાને ઇન્દ્રિયછિદ્રોને સ્પર્શ કરવો.
13.146.57
ऋग्वेदं तेन प्रीणाति प्रथमं यः पिबेदपः ।
द्वितीयं तु यजुर्वेदं तृतीयं साम एव च ॥ १३.१४६.५७ ॥
જે પહેલાં પાણી પીએ છે, તે વડે ઋગ્વેદને પ્રસન્ન કરે છે; બીજાથી યજુર્વેદને, ત્રીજાથી સામવેદને.
13.146.58
मृज्यते प्रथमं तेन अथर्वा प्रीतिमाप्नुयात् ।
द्वितीयेनेतिहासं च पुराणस्मृतिदेवताः ॥ १३.१४६.५८ ॥
પહેલાં તેનાથી લૂછાય ત્યારે અથર્વવેદ પ્રીતિ પામે છે; બીજાથી ઇતિહાસ, પુરાણ, સ્મૃતિ અને દેવતાઓ.
13.146.59
यच्चक्षुषि समाधत्ते तेनादित्यं तु प्रीणयेत् ।
प्रीणाति वायुं घ्राणं च दिशश्चाप्यथ श्रोत्रयोः ॥ १३.१४६.५९ ॥
આંખમાં જે મૂકે તેનાથી સૂર્યને પ્રસન્ન કરવો; નાકથી વાયુ અને કાનથી દિશાઓ પ્રસન્ન થાય છે.
13.146.60
ब्रह्माणं तेन प्रीणाति यन्मूर्धनि समापयेत् ।
समुत्क्षिपति चापोर्ध्वमाकाशं तेन प्रीणयेत् ॥ १३.१४६.६० ॥
માથે જે લગાવે તેનાથી બ્રહ્માને પ્રસન્ન કરે છે; અને પાણી ઉપર ઉડાડે તો આકાશને પ્રસન્ન કરવું.
13.146.61
प्रीणाति विष्णुः पद्भ्यां तु सलिलं वै समादधत् ।
प्राङ्मुखोदङ्मुखो वाऽपि अन्तर्जानुरुपस्पृशेत्। ॥ १३.१४६.६१ ॥
વિષ્ણુ પગ વડે જળ સ્વીકારીને પ્રસન્ન થાય છે. પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખ રાખી, ઘૂંટણ અંદરની તરફ વાળીને આચમન કરવું.
13.146.62
सर्वत्र विधिरित्येष भोजनादिषु नित्यशः ।
अन्नेषु दन्तलग्नेषु उच्छिष्टः पुनराचमेत्। ॥ १३.१४६.६२ ॥
સર્વત્ર આ જ વિધિ છે, ભોજન વગેરેમાં નિત્ય લાગુ પડે છે. અન્નકણ દાંતમાં ફસાય તો ઉચ્છિષ્ટ થયેલાએ ફરી આચમન કરવું.
13.146.63
विधिरेष समुद्दिष्टः शौचे चाभ्युक्षणं स्मृतम् ।
शूद्रस्यैव विधिर्दृष्टो गृहान्निष्क्रमतस्ततः। ॥ १३.१४६.६३ ॥
આ વિધિ કહેવાયેલી છે; શૌચમાં છંટકાવ પણ સ્મૃત છે. શૂદ્ર માટે જ આ વિધિ જોવા મળે છે, જ્યારે તે ઘરમાંથી બહાર નીકળે છે.
13.146.64
नित्यं त्वलुप्तशौचेन वर्तितव्यं कृतात्मना ।
यशस्कामेन भिक्षुभ्यः शुद्रेणात्महितार्थिना ॥ १३.१४६.६४ ॥
સદા અખંડ શૌચ સાથે, આત્મસંયમી વ્યક્તિએ વર્તવું. યશની કામના કરનારે, ભિક્ષુઓ પાસેથી, અને શૂદ્રે પોતાના હિતની ઇચ્છા રાખીને (એ રીતે વર્તવું).