महाभारत · अध्याय 13.146
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.146.1
शूद्राणामिह शुश्रूषा नित्यमेवानुवर्णिता ।
कैः कारणैः कतिविधा शुश्रूषा समुदाहृता ॥ १३.१४६.१ ॥
येथे शूद्रांची सेवा नेहमी वर्णानुसार सांगितली आहे. कोणत्या कारणांनी आणि किती प्रकारची सेवा सांगितली गेली?
13.146.2
के च शुश्रूषया लोका विहिता भरतर्षभ ।
शुद्राणां भरतश्रेष्ठ ब्रूहि मे धर्मलक्षणम् ॥ १३.१४६.२ ॥
हे भरतर्षभ, शूद्रांच्या सेवेने कोणते लोक विहित आहेत? हे भरतश्रेष्ठ, त्यांचे धर्मलक्षण मला सांगा.
13.146.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
शूद्राणामनुकम्पार्थं यदुक्तं ब्रह्मवादिना ॥ १३.१४६.३ ॥
येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात, जो शूद्रांवरील अनुकंपेसाठी ब्रह्मवाद्याने सांगितला होता.
13.146.4
वृद्धः पराशरः प्राह धर्मं शुभ्रमनामयम् ।
अनुग्रहार्थं वर्णानां शौचाचारसमन्वितम् ॥ १३.१४६.४ ॥
वृद्ध पराशरांनी वर्णांवरील अनुग्रहासाठी शौच आणि आचाराने युक्त, शुभ्र आणि निर्दोष धर्म सांगितला.
13.146.5
धर्मोपदेशमकिलं यथावदनुपूर्वशः ।
शिष्यानध्यापयामास शास्त्रमर्थवदर्थवित् ॥ १३.१४६.५ ॥
अर्थ जाणणाऱ्या त्यांनी शिष्यांना यथावत आणि क्रमाने धर्मोपदेश, अर्थपूर्ण शास्त्र म्हणून शिकवला.
13.146.6
क्षान्तेन्द्रियेण मानेन शुचिनाऽचापलेन वै ।
अदुर्बलेन धीरेण शान्तेनोत्तरवादिना ॥ १३.१४६.६ ॥
इंद्रियांना आवरणारा, नम्र, शुचि, चापल्यरहित, दुर्बल नसलेला, धीर, शांत आणि उत्तर देण्यास समर्थ.
13.146.7
अलुब्धेनानृशंसेन ऋजुना ब्रह्मवादिना ।
चारित्रतत्परेणैव सर्वभूतहितात्मना ॥ १३.१४६.७ ॥
लोभरहित, क्रूरतारहित, सरळ, ब्रह्मवादी, सदाचारात तत्पर आणि सर्व भूतांच्या हितात मन लावलेल्या पुरुषाने.
13.146.8
अरयः षड्विजेतव्या नित्यं स्वं देहमाश्रिताः ।
कामक्रोधौ च लोभश्च मानमोहौ मदस्तथा ॥ १३.१४६.८ ॥
आपल्या देहातच सदा वास करणारे सहा शत्रू जिंकले पाहिजेत — काम आणि क्रोध, लोभ, मान आणि मोह, तसेच मद.
13.146.9
विधिना धृतिमास्थाय शुश्रूषुरनहंकृतः ।
वर्णत्रयस्यानुमतो यथाशक्ति यथाबलम् ॥ १३.१४६.९ ॥
विधिपूर्वक धैर्य धारण करून, सेवेस तत्पर आणि अहंकाररहित होऊन, तिन्ही वर्णांनी मान्य झालेला, यथाशक्ती आणि यथाबल (आचरण करावे).
13.146.10
कर्मणा मनसा वाचा चक्षुषा च चतुर्विधम् ।
आस्थाय नियमं धीमाञ्शान्तो दान्तो जितेन्द्रियः ॥ १३.१४६.१० ॥
कर्म, मन, वाणी आणि दृष्टी या चार प्रकारांनी नियम धारण करून, बुद्धिमान, शांत, दान्त आणि इंद्रियजित असावे.
13.146.11
रक्षोयक्षजनद्वेषी शेषान्नकृतभोजनः ।
वर्णत्रयान्मधु यथा भ्रमरो धर्ममाचरेत् ॥ १३.१४६.११ ॥
राक्षस आणि यक्षांचा द्वेष करणारा, उरलेले अन्न भोजन करणारा, भ्रमर जसा तिन्ही वर्णांकडून मध घेतो तसा, धर्माचे आचरण करावे.
13.146.12
यदि शूद्रस्तपः कुर्याद्वेददृष्टेन कर्मणा ।
इह चास्य परिक्लेशः प्रेत्य चास्यासुभागतिः ॥ १३.१४६.१२ ॥
जर शूद्र वेदविहित कर्माशिवाय तप करील, तर इहलोकी त्याला क्लेश होतो आणि मृत्यूनंतर त्याची दुर्गती होते.
13.146.13
अधर्म्यमयशस्यं च तपः शूद्रे प्रतिष्ठितम् ।
अमार्गेण तपस्तप्त्वा म्लेच्छेषु फलमश्नुते ॥ १३.१४६.१३ ॥
शूद्रामध्ये प्रस्थापित तप अधर्म्य आणि अपयशकारक आहे. चुकीच्या मार्गाने तप करून तो म्लेच्छांमध्ये त्याचे फळ भोगतो.
13.146.14
अन्यथा वर्तमानो हि न शूद्रो धर्ममर्हति ।
अमार्गेणि प्रयातानां प्रत्यक्षादुपलभ्यते।
चातुर्वर्ण्यव्यपेतानां जातिमूर्तिपरिग्रहः ॥ १३.१४६.१४ ॥
अन्यथा वर्तणारा शूद्र धर्माला पात्र नाही. चुकीच्या मार्गाने गेलेल्यांमध्ये हे प्रत्यक्ष दिसते; चातुर्वर्ण्याबाहेरील लोकांमध्ये जाती आणि रूप स्वीकारले जाते.
13.146.15
तथा ते हि शकाश्चीनाः काम्भोजाः पारदास्तथा ।
शबराः पप्लवाश्चैव तुषारयवनास्तथा ॥ १३.१४६.१५ ॥
तसेच ते: शक, चीन, कांबोज, पारद, शबर, पप्लव आणि तुषार-यवन हेही तसेच.
13.146.16
दार्वाश्च दरदाश्चैव उज्जिहानास्तथेतराः ।
वेणाश्च कङ्कणाश्चैव सिम्हला मद्रकास्तथा ॥ १३.१४६.१६ ॥
दार्व आणि दरद, उज्जिहान व इतर; वेण, कंकण, सिंहल आणि मद्रक हेही तसेच.
13.146.17
किष्किन्धकाः पुलिन्दाश्च कह्वाश्चान्ध्राः सनीरगाः ।
गन्धिका द्रमिडाश्चैव बर्बराश्चूचुकास्तथा ॥ १३.१४६.१७ ॥
किष्किन्धक आणि पुलिंद, कह्व आणि आंध्र, सनीरग; गंधिक आणि द्रमिड, बर्बर आणि चूचुक हेही तसेच.
13.146.18
किराताः पार्वतेयाश्च कोलाश्चोलाः सकाषकाः ।
आरूकाश्चैव दोहाश्च याश्चान्याम्लेच्छजातयः ॥ १३.१४६.१८ ॥
किरात आणि पार्वतेय, कोल आणि चोल, काषकांसह; आरूक आणि दोह, आणि इतर म्लेच्छ जाती.
13.146.19
विकृता विकृताचारा दृश्यन्ते क्रूरबुद्धयः ।
अमार्गेणाश्रिता धर्मं ततो जात्यन्तरं गताः ॥ १३.१४६.१९ ॥
विकृत आचार असलेले, विकृत रूपाचे, क्रूर बुद्धीचे लोक दिसतात; चुकीच्या मार्गाने धर्माचा आश्रय घेऊन ते दुसऱ्या जातीला गेले.
13.146.20
अमार्गोपार्जितस्यैतत्तपसो विदितं फलम् ।
न नश्यति कृतं कर्म शुभं वा यदि वाऽशुभम् ॥ १३.१४६.२० ॥
चुकीच्या मार्गाने मिळवलेल्या तपाचे हे फळ ज्ञात आहे; केलेले कर्म शुभ असो वा अशुभ, ते नष्ट होत नाही.
13.146.21
अत्राप्येते वसु प्राप्य विकर्म तपसार्जितम् ।
पाषण्डानर्चयिष्यन्ति धर्मकामा वृथा श्रमाः ॥ १३.१४६.२१ ॥
येथेही हे लोक चुकीच्या कर्मांनी व तपाने मिळवलेले धन मिळवून, धर्माची इच्छा बाळगत पाखंडींची पूजा करतील; त्यांचे श्रम व्यर्थ जातील.
13.146.22
एवं चतुर्णां वर्णानामाश्रमाणां च पार्थिव ।
विपरीतं वर्तमाना म्लेच्छा जायन्त्यबुद्धयः ॥ १३.१४६.२२ ॥
याप्रमाणे, हे राजा, चार वर्ण आणि आश्रम यांच्या विरुद्ध वागणारे अज्ञानी लोक म्लेच्छ म्हणून जन्म घेतात.
13.146.23
अध्यायधनिनो विप्राः क्षत्रियाणां बलं धनम् ।
वणिक्कृषिश्च वैश्यानां शूद्राणां परिचारिका ॥ १३.१४६.२३ ॥
ब्राह्मणांचे धन अध्ययन; क्षत्रियांचे बल व धन; वैश्यांचे व्यापार व शेती; शूद्रांचे कर्तव्य सेवा.
13.146.24
व्युच्छेदात्तस्य धर्मस्य निरयायोपपद्यते ।
ततो म्लेच्छा भवन्त्येते निर्घृणा धर्मवर्जिताः।
पुनश्च निरयं तेषां तिर्यग्योनिश्च शाश्वती ॥ १३.१४६.२४ ॥
त्या धर्माच्या लोपामुळे नरकाकडे जावे लागते; तेव्हा हे निर्दय, धर्मरहित म्लेच्छ होतात. पुन्हा त्यांच्यासाठी नरक आणि शाश्वत तिर्यग्योनी प्राप्त होते.
13.146.25
ये तु सत्यथमास्थाय वर्णाश्रमकृतं पुरा ।
सर्वान्विमार्गानुत्सृज्य स्वधर्मविधिमाश्रिताः ॥ १३.१४६.२५ ॥
पूर्वी घालून दिलेल्या वर्णाश्रमाचा सत्यमार्ग स्वीकारून, सर्व कुमार्ग सोडून, आपल्या स्वधर्माच्या विधीचा आश्रय घेणारे.
13.146.26
सर्वभूतदयावन्तो दैवतद्विजपूजकाः ।
शास्त्रदृष्टेन विधिना श्रद्धया जितमन्यवः ॥ १३.१४६.२६ ॥
सर्व प्राण्यांवर दया करणारे, देव आणि द्विजांची पूजा करणारे, शास्त्रात सांगितलेल्या विधीने श्रद्धेने चालणारे, क्रोध जिंकलेले.
13.146.27
तेषां विधिं प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ।
उपादानविधइं कृत्स्नं शुश्रूषाधिगमं तथा ॥ १३.१४६.२७ ॥
त्यांचा विधी यथावत, अनुक्रमाने मी सांगेन; संपूर्ण उपादान-विधी आणि सेवेने प्राप्तीचा मार्गही.
13.146.28
शिष्टोपनयनं चैव मन्त्राणि विविधानि च ।
तथा शिष्यपरीक्षां च शास्त्रप्रामाण्यदर्शनात् ॥ १३.१४६.२८ ॥
शिष्टांचे उपनयन, विविध मंत्र, आणि शास्त्रप्रामाण्य पाहून शिष्याची परीक्षा.
13.146.29
प्रवक्ष्यामि यथातत्वं यथावदनुपूर्वशः ।
शौचकृत्यस्य शौचार्थान्सर्वानेव विशेषतः ॥ १३.१४६.२९ ॥
यथार्थपणे, यथावत, अनुक्रमाने मी सांगेन — शौचकर्माचे सर्व शौचप्रयोजन विशेषतः.
13.146.30
महाशौचप्रभृतयो दृष्टास्तत्वार्थदर्शिभिः ।
तत्रापि शूद्रो भिक्षूणामिदं शेष च कल्पयेत् ॥ १३.१४६.३० ॥
महाशौच इत्यादी तत्त्वार्थदर्शींनी पाहिले आहे; तेथेही शूद्राने भिक्षूंसाठी हा उरलेला विधी करावा.
13.146.31
भिक्षुभिः सुकृतप्रज्ञैः केवलं दर्ममाश्रितैः ।
सम्यद्गर्शनसम्पन्नैर्गताध्वनि हितार्थिभिः।
अवकाशमिमं मेध्यं निर्मितं तामवीरुधम् ॥ १३.१४६.३१ ॥
सम्यक् दृष्टीने संपन्न, सुकृत बुद्धीचे, केवळ दर्भाचा आश्रय घेणाऱ्या, मार्ग पार केलेल्या, हित इच्छिणाऱ्या भिक्षूंनी ही पवित्र, वनस्पतिरहित जागा निर्माण केली आहे.
13.146.32
निर्जनं संवृतं बुद्ध्वा नियतात्मा जितेन्द्रियः ।
सजलं भाजनं स्थाप्य मृत्तिकां च परीक्षिताम् ॥ १३.१४६.३२ ॥
निर्जन आणि आच्छादित जागा ओळखून, संयमी व इंद्रियजयी पुरुषाने पाण्याचे भांडे आणि तपासलेली माती ठेवावी.
13.146.33
परीक्ष्य भूमिं मूत्रार्थी तत आसीत वाग्यतः ।
उदङ्मुखो दिवा कुर्याद्रात्रौ चेद्दक्षिणामुखः ॥ १३.१४६.३३ ॥
जमीन तपासून, लघवीची इच्छा असणाऱ्याने मग वाणी संयमित करून बसावे; दिवसा उत्तराभिमुख होऊन करावे, आणि रात्री असल्यास दक्षिणाभिमुख होऊन.
13.146.34
अन्तर्हितायां भूमौ तु अन्तर्हितशिरास्तथा ।
असमाप्ते तथा शौचे न वाचं किञ्चिदीरयेत् ॥ १३.१४६.३४ ॥
जमीन झाकलेली असताना, आणि डोके झाकलेले असताना; तसेच शौच पूर्ण झाले नसताना काहीही बोलू नये.
13.146.35
कृतकृत्यस्तथाऽऽचम्य गच्छन्नोदीरयेद्वचः ।
शौचार्थमुपविष्टस्तु मृद्गाजनपुरस्कृतः ॥ १३.१४६.३५ ॥
कार्य आटोपून, तसाच आचमन करून, चालताना वाणी उच्चारू नये; शौचासाठी बसलेल्याने माती व पाणी समोर ठेवून.
13.146.36
स्थाप्यं कमण्डलुं गृह्यि पार्श्वोरुभ्यामथान्तरे ।
शौचं कुर्याच्छनैर्वीरो बुद्धिपूर्वमसङ्करम् ॥ १३.१४६.३६ ॥
कमंडलू ठेवून, तो घेऊन, मग बाजू व मांड्यांच्या मध्ये; वीराने हळूहळू, बुद्धिपूर्वक, गोंधळ न करता शौच करावे.
13.146.37
पाणिना शुद्धमुदकं सङ्गृह्य विधिपूर्वकम् ।
विप्रुषश्च यता न स्युर्यथा चोरू न संस्पृशेत् ॥ १३.१४६.३७ ॥
हाताने शुद्ध पाणी विधिपूर्वक घेऊन, थेंबे मांड्यांना स्पर्श होऊ नयेत असे संयमाने वागावे.
13.146.38
अपाने मृत्तिकास्तिस्रः प्रदेयास्त्वनुपूर्वशः ।
हस्ताभ्यां च तथा विप्रो हस्तं हस्तेन संस्पृशेत् ॥ १३.१४६.३८ ॥
गुदद्वारी क्रमाने तीन वेळा माती लावावी; आणि ब्राह्मणाने दोन्ही हातांनी तसेच एका हाताने दुसरा हात स्वच्छ करावा.
13.146.39
अपाने नव देयाः स्युरिति वृद्धानुशासनम् ।
मृत्तिका दीयमाना हि शोधयेद्देशमञ्जसा ॥ १३.१४६.३९ ॥
गुदद्वारी नऊ वेळा माती लावावी असा वृद्धांचा उपदेश आहे; लावलेल्या मातीनेच ती जागा नीट स्वच्छ करावी.
13.146.40
तस्मात्पाणितले देया मृत्तिकास्तु पुनः पुनः ।
बृद्धिपूर्वं प्रयत्नेन यथा नैव स्पृशेत्स्फिजौ ॥ १३.१४६.४० ॥
म्हणून तळहातावर वारंवार माती घ्यावी; सावधपणे, जाणीवपूर्वक, नितंबांना स्पर्श होऊ नये असे करावे.
13.146.41
यथा घातो हि न भवेत्क्लेदजः परिधानके ।
तथा गुदं प्रमार्जेत शौचार्थं तु पुनःपुनः ॥ १३.१४६.४१ ॥
ओलाव्यामुळे वस्त्राला कोणतीही हानी होऊ नये म्हणून, त्याचप्रमाणे शुद्धीसाठी गुद वारंवार पुसावे.
13.146.42
प्रतिपादं ततस्त्यक्त्वा शौचमुत्थाय कारयेत् ।
सव्ये द्वादश देयाः स्युस्तिस्रस्तिस्रः पुनः पुनः।
देया कूर्परके हस्ते पृष्ठे बन्धे पुनः पनः। ॥ १३.१४६.४२ ॥
नंतर पायांजवळून दूर होऊन उठून शौच करावे; डाव्या हाताला बारा वेळा माती द्यावी, प्रत्येक वेळी तीन-तीन करून वारंवार; कोपरावर, हातावर, पाठीवर, सांध्यावरही वारंवार माती लावावी.
13.146.43
तथैवादर्शके दद्याच्चतस्रस्तूभयोरपि ।
उभयोर्हस्तयोरेवं सप्तसप्त प्रदापयेत् ॥ १३.१४६.४३ ॥
त्याचप्रमाणे आदर्शकावर चार द्यावीत, दोन्ही बाजूंनाही. याचप्रमाणे दोन्ही हातांत सात-सात द्यावीत.
13.146.44
ततोऽन्यां मृत्तिकां गृह्य कार्यं शौचं पुनस्तयोः ।
हस्तयोरेवमेतद्धि महाशौच विधीयते।
ततोऽन्यथा न कुर्वीत विधिरेष सनातनः ॥ १३.१४६.४४ ॥
नंतर दुसरी माती घेऊन त्या दोन्ही हातांचे पुन्हा शौच करावे. हातांसाठी असेच महाशौच विहित आहे. नंतर याच्या उलट करू नये; हाच सनातन विधी आहे.
13.146.45
उपस्थे मूत्रशौचं स्यादत ऊर्ध्वं विधीयते ।
अतोऽन्यथा तु यः सुर्यात्प्रायश्चित्तीयते तु सः ॥ १३.१४६.४५ ॥
उपस्थ (जननेंद्रिय) यांचे मूत्रशौच व्हावे; यानंतर हे विहित आहे. याच्या उलट जो करेल तो प्रायश्चित्तास पात्र होतो.
13.146.46
मलोपहतचेलस्य द्विगुणं तु विधीयते ।
सहपादमथोरुभ्यां हस्तशौचमसंशयम् ॥ १३.१४६.४६ ॥
मलाने दूषित वस्त्र असलेल्यासाठी दुप्पट विहित आहे. पाय आणि मांड्यांसह हातांचे शौच, यात संशय नाही.
13.146.47
अवधीरयमाणस्य सन्देह उपजायते ।
यथायथा विशुद्ध्येत तत्तथा तदुपक्रमे ॥ १३.१४६.४७ ॥
जो दुर्लक्ष करतो त्याला संशय उत्पन्न होतो. ज्या प्रकारे शुद्ध होईल, त्याच प्रकारे त्याच्या आरंभी करावे.
13.146.48
सकर्दमं तु वर्षासु गृहमाविश्य सङ्कटम् ।
हस्तयोर्मृत्तिकास्तिस्रः पादयोः षट् प्रदापयेत् ॥ १३.१४६.४८ ॥
पावसाळ्यात चिखलाच्या घरात संकटाने प्रवेश केल्यास, हातांसाठी तीन आणि पायांसाठी सहा मातीचे गोळे द्यावेत.
13.146.49
कामं दत्त्वा गुदे दद्यात्तिस्रः पद्भ्यां तथैव च ।
हस्तशौचं प्रकर्तव्यं मूत्रशौचविधेस्तथा ॥ १३.१४६.४९ ॥
इच्छेनुसार गुदाला द्यावे, आणि तसेच पायांसाठी तीन द्यावे. मूत्रशौचाच्या विधीप्रमाणे हातांचेही शौच करावे.
13.146.50
मूत्रशौचे तथा हस्तौ पादाभ्यां चानुपूर्वशः ।
नैष्ठिके स्थानशौचे तु महाशौचं विधीयते ॥ १३.१४६.५० ॥
मूत्रशौचातही तसेच दोन हात व दोन पाय क्रमाने; नैष्ठिक स्थानशौचात मात्र महाशौच विहित आहे.
13.146.51
क्षारौषराभ्यां वस्त्रस्य कुर्याच्छौचं मृदा सह ।
लेपगन्धापनयनममेध्यस्य विधीयते ॥ १३.१४६.५१ ॥
क्षार आणि ऊसर मातीने, मातीसह वस्त्राचे शौच करावे; अशुद्धीचा लेप व गंध दूर करणे विहित आहे.
13.146.52
स्नानशाट्यां मृदस्तिस्रो हस्ताभ्यां चानुपूर्वशः ।
शौचं प्रयत्नतः कृत्वा कम्पमानः समुद्धरेत् ॥ १३.१४६.५२ ॥
स्नानवस्त्रात मातीच्या तीन गोळ्यांनी, हातांनी क्रमाने, काळजीपूर्वक शौच करून थरथरत उठावे.
13.146.53
देयाश्चतस्रस्तिस्रो वा द्वे वाऽप्येकां तथाऽऽपदि ।
कालमासाद्य देशं च शौचस्य गुरुलाघवम् ॥ १३.१४६.५३ ॥
चार, किंवा तीन, किंवा दोन, किंवा आपत्तीत एकही द्यावा; काळ व स्थान पाहून शौचाचे गुरुत्व-लघुत्व ठरवावे.
13.146.54
विधिनाऽनेन शौचं तु नित्यं कुर्यादतन्द्रितः ।
अविप्रेक्षन्नसम्भ्रान्तः पादौ प्रक्षाल्य तत्परः ॥ १३.१४६.५४ ॥
या विधीने शौच नित्य आळस न करता करावे; इकडेतिकडे न पाहता, घाबरून न जाता, पाय धुवून त्यात तत्पर राहावे.
13.146.55
अप्रक्षालितपादस्तु पाणिमामणिबन्धनात् ।
अधस्तादुपरिष्टाच्च ततः पाणिमुपस्पृशेत् ॥ १३.१४६.५५ ॥
ज्याचे पाय धुतलेले नाहीत, त्याने मनगटापासून खाली व वर, नंतर हाताला स्पर्श करावा.
13.146.56
मनोगतास्तु निश्शब्दा निश्शब्दं त्रिरपः पिबेत् ।
द्विर्मुखं परिमृज्याच्च खानि चोपस्पृशेद्बुधः ॥ १३.१४६.५६ ॥
मनात ध्यान धरून मौनपणे तीन वेळा पाणी प्यावे; दोन वेळा तोंड पुसून, शहाण्याने इंद्रियछिद्रांना स्पर्श करावा.
13.146.57
ऋग्वेदं तेन प्रीणाति प्रथमं यः पिबेदपः ।
द्वितीयं तु यजुर्वेदं तृतीयं साम एव च ॥ १३.१४६.५७ ॥
जो प्रथम पाणी पितो, त्याने ऋग्वेदाला प्रसन्न करतो; दुसऱ्याने यजुर्वेदाला, तिसऱ्याने सामवेदाला.
13.146.58
मृज्यते प्रथमं तेन अथर्वा प्रीतिमाप्नुयात् ।
द्वितीयेनेतिहासं च पुराणस्मृतिदेवताः ॥ १३.१४६.५८ ॥
प्रथम त्याने पुसल्यास अथर्ववेद प्रसन्न होतो; दुसऱ्याने इतिहास, पुराण, स्मृती व देवता.
13.146.59
यच्चक्षुषि समाधत्ते तेनादित्यं तु प्रीणयेत् ।
प्रीणाति वायुं घ्राणं च दिशश्चाप्यथ श्रोत्रयोः ॥ १३.१४६.५९ ॥
डोळ्यांवर जे लावतो, त्याने सूर्याला प्रसन्न करावे; नाकाने वायू, आणि कानांनी दिशा प्रसन्न होतात.
13.146.60
ब्रह्माणं तेन प्रीणाति यन्मूर्धनि समापयेत् ।
समुत्क्षिपति चापोर्ध्वमाकाशं तेन प्रीणयेत् ॥ १३.१४६.६० ॥
डोक्यावर जे लावतो, त्याने ब्रह्मदेव प्रसन्न होतो; आणि पाणी वर उडवले तर आकाश प्रसन्न करावे.
13.146.61
प्रीणाति विष्णुः पद्भ्यां तु सलिलं वै समादधत् ।
प्राङ्मुखोदङ्मुखो वाऽपि अन्तर्जानुरुपस्पृशेत्। ॥ १३.१४६.६१ ॥
विष्णू पायांनी पाणी स्वीकारून प्रसन्न होतो. पूर्व किंवा उत्तराभिमुख बसून, गुडघे आतल्या बाजूला वाकवून आचमन करावे.
13.146.62
सर्वत्र विधिरित्येष भोजनादिषु नित्यशः ।
अन्नेषु दन्तलग्नेषु उच्छिष्टः पुनराचमेत्। ॥ १३.१४६.६२ ॥
सर्वत्र हाच विधी आहे, भोजनादी कार्यात नित्य लागू. अन्नकण दातांत अडकले तर उच्छिष्ट झालेल्याने पुन्हा आचमन करावे.
13.146.63
विधिरेष समुद्दिष्टः शौचे चाभ्युक्षणं स्मृतम् ।
शूद्रस्यैव विधिर्दृष्टो गृहान्निष्क्रमतस्ततः। ॥ १३.१४६.६३ ॥
हा विधी सांगितला आहे; शौचात प्रोक्षणही स्मृत आहे. शूद्रासाठीच हा विधी दिसतो, जेव्हा तो घरातून बाहेर पडतो.
13.146.64
नित्यं त्वलुप्तशौचेन वर्तितव्यं कृतात्मना ।
यशस्कामेन भिक्षुभ्यः शुद्रेणात्महितार्थिना ॥ १३.१४६.६४ ॥
सदा अखंड शौचाने, आत्मसंयमी माणसाने वर्तावे. यशाची इच्छा करणाऱ्याने, भिक्षूंकडून, आणि शूद्राने आपल्या हिताची इच्छा करून (असे वागावे).