ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.152
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.152.1
एवं स भिक्षुर्निर्वाणं प्राप्नुयाद्दग्धकिल्बिषः ।
इहस्थो देहमुत्सृज्य नीडं शकुनिवद्यथा ॥ १३.१५२.१ ॥
ଏହିପରି ପାପ ଦଗ୍ଧ କରିଥିବା ସେହି ଭିକ୍ଷୁ ନିର୍ବାଣ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ; ପକ୍ଷୀ ଯେପରି ନିଜ ନୀଡ଼ ଛାଡ଼େ, ସେପରି ଏଠାରେ ଥାଇ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରୁ।
13.152.2
सत्पथालम्बनादेव शूद्रः प्राप्नोति सद्गतिम् ।
ब्रह्मणः स्थानमचलं स्थानात्स्थानमवाप्नुयात् ॥ १३.१५२.२ ॥
ସତ୍ପଥ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସଦ୍ଗତି ପାଏ; ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଉନ୍ନତ ହୋଇ ସେ ବ୍ରହ୍ମର ଅଚଳ ସ୍ଥାନ ପାଇପାରେ।
13.152.3
यथा खनन्खनित्रेण जाङ्गले वारि विन्दति ।
अनिर्वेदात्ततः स्थानमीप्सितं प्रतिपद्यते ॥ १३.१५२.३ ॥
ଶୁଷ୍କ ଭୂମିରେ କୋଦାଳରେ ଖୋଳୁଥିବା ଲୋକ ଯେପରି ଜଳ ପାଏ, ସେପରି ନିରାଶ ନ ହେବାରୁ ସେ ଇଚ୍ଛିତ ସ୍ଥାନ ପାଏ।
13.152.4
सैषा गतिरनाद्यन्ता सर्वैरप्युपधारिता ।
तस्माच्छूद्रैरनिर्वेदाच्छ्रद्दधानैस्तु नित्यदा।
वर्तितव्यं यथाशक्त्या यथा प्रोक्तं मनीषिभिः। ॥ १३.१५२.४ ॥
ଏହି ଗତିର ଆଦି-ଅନ୍ତ ନାହିଁ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ବୁଝିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ଶୂଦ୍ରମାନେ ନିରାଶ ନ ହୋଇ ସର୍ବଦା ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଥିବା ପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
13.152.5
यत्करोति तदश्नाति शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
नाकृतं भुज्यते कर्म न कृतं नश्यते फलम् ॥ १३.१५२.५ ॥
ଯେ ଯାହା କରେ, ସେ ତାହା ଭୋଗେ, ତାହା ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ। ନ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ଭୋଗ ହୁଏ ନାହିଁ; ଓ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମର ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
13.152.6
तथा शुभसमाचारः शुभमेवाप्नुते फलम् ।
तथाऽशुभसमाचारो ह्यशुभं समवाप्नुते।
शुभान्येव समादद्याद्य इच्छेद्भूतिमात्मनः ॥ १३.१५२.६ ॥
ସେହିପରି ଶୁଭ ଆଚରଣକାରୀ ଶୁଭ ଫଳ ହିଁ ପାଏ, ଏବଂ ଅଶୁଭ ଆଚରଣକାରୀ ଅଶୁଭ ଫଳ ହିଁ ପାଏ। ଯେ ନିଜ ଉନ୍ନତି ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ କେବଳ ଶୁଭ କର୍ମ ହିଁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
13.152.7
भूतिश्च नान्यतः शक्त्या शूद्राणामिति निश्चयः ।
क्रते यतीनां शुश्रूषामिति सन्तो व्यवस्थिताः ॥ १३.१५२.७ ॥
ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଆସେ ନାହିଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ଯତିମାନଙ୍କ ସେବା କଲେ ହିଁ (ତାହା ମିଳେ), ଏପରି ସନ୍ଥମାନେ ସ୍ଥିର କରିଛନ୍ତି।
13.152.8
तस्मादागमसम्पन्नो भवेत्सुनियतेन्द्रियः ।
शक्यते ह्यागमादेव गतिं प्राप्तुमनामयाम् ॥ १३.१५२.८ ॥
ତେଣୁ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ହେବା ଉଚିତ, କାରଣ ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ହିଁ ଦୁଃଖରହିତ ଗତି ପାଇବା ସମ୍ଭବ।
13.152.9
वरा चैषा गतिर्दृष्टा यामन्वेपन्ति साधवः ।
यत्रामृतत्वं लभते त्यक्त्वा दुःखमनन्तरम् ॥ १३.१५२.९ ॥
ସାଧୁମାନେ ଯାହାକୁ ଖୋଜନ୍ତି ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ଦେଖାଯାଇଛି; ଦୁଃଖ ତ୍ୟାଗ କଲା ପରେ ଯେଉଁଠାରେ ଅମୃତତ୍ୱ ମିଳେ।
13.152.10
इमं हि धर्मिमास्थाय येऽपि स्युः पापयोनयः ।
स्त्रियो वैश्याश्च शूद्राश्च प्राप्नुयुः परमां गतिम्।
किं पुनर्ब्राह्मणो विद्वान्क्षत्रियो वा बहुश्रुतः ॥ १३.१५२.१० ॥
ଏହି ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପାପଯୋନିରେ ଜନ୍ମିତ ଲୋକମାନେ — ସ୍ତ୍ରୀ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ — ପରମ ଗତି ପାଇପାରନ୍ତି; ତେବେ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ବହୁଶ୍ରୁତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଷୟରେ କଣ କହିବା?
13.152.11
न चाप्यक्षीणपापस्य ज्ञानं भवति देहिनः ।
ज्ञानोपलब्धिर्भवति कृतकृत्यो यदा भवेत् ॥ १३.१५२.११ ॥
ଯାହାର ପାପ କ୍ଷୟ ହୋଇନାହିଁ, ସେହି ଦେହଧାରୀଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ ନାହିଁ; କୃତକୃତ୍ୟ ହେଲେ ହିଁ ଜ୍ଞାନପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
13.152.12
उपलभ्य तु विज्ञानं ज्ञानं वाऽप्यनसूयकः ।
तथैव वर्तेद्गुरुषु भूयांसं वा समाहितः ॥ १३.१५२.१२ ॥
ବିଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ ପାଇ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ଈର୍ଷାରହିତ ରହିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଗୁରୁଜନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସମାହିତ ହୋଇ ସେହିପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
13.152.13
अथावमन्येत गुरुं तथा तेषु प्रवर्तते ।
व्यर्थमस्य श्रुतं भवति ज्ञानमज्ञानतां व्रजेत् ॥ १३.१५२.१३ ॥
ଯଦି କେହି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସେପରି ଆଚରଣ କରେ, ତେବେ ତାର ଶ୍ରୁତ ଜ୍ଞାନ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ଏବଂ ତାର ଜ୍ଞାନ ଅଜ୍ଞାନରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
13.152.14
गतिं चाप्यशुभां गच्छेन्निरयाय न संशयः ।
प्रक्षीयते तस्य पुण्यं ज्ञानमस्य विरुध्यते ॥ १३.१५२.१४ ॥
ସେ ନିଃସନ୍ଦେହ ଅଶୁଭ ଗତି ପାଇ ନରକକୁ ଯାଏ। ତାର ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ ଏବଂ ତାର ଜ୍ଞାନ ବାଧା ପାଏ।
13.152.15
अदृष्टपूर्वकल्याणो यथा दृष्ट्वा विधिं नरः ।
उत्सेकान्मोहमापद्य तत्वज्ञानमवाप्तवान् ॥ १३.१५२.१५ ॥
ପୂର୍ବରୁ କଲ୍ୟାଣ ନ ଦେଖିଥିବା ମଣିଷ ବିଧି ଦେଖି, ଅହଂକାରରୁ ମୋହରେ ପଡ଼ି ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ।
13.152.16
एवमेवि हि नोत्सेकः कर्तव्यो ज्ञानसम्भवः ।
फलं ज्ञानस्य हि शमः प्रशामाय यतेत्सदा ॥ १३.१५२.१६ ॥
ସେହିପରି ଅହଂକାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଜ୍ଞାନର ଉଦୟ ତାହାରୁ ହୁଏ ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନର ଫଳ ଶମ; ତେଣୁ ସର୍ବଦା ପ୍ରଶମ ପାଇଁ ଯତ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।
13.152.17
उपशान्तेन दान्तेन क्षमायुक्तेन सर्वदा ।
शुश्रूषा प्रतिपत्तव्या नित्यमेवानसूयता ॥ १३.१५२.१७ ॥
ଶାନ୍ତ, ସଂଯତ ଓ କ୍ଷମାଶୀଳ ହୋଇ ସର୍ବଦା, ଈର୍ଷାରହିତ ଭାବେ ନିତ୍ୟ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
13.152.18
धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत्पाणिपादं च चक्षुषा ।
इन्द्रियार्थांश्च मनसा मनो बुद्धौ समादधेत् ॥ १३.१५२.१८ ॥
ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗ ଓ ଉଦରକୁ ରକ୍ଷା କରିବ; ଆଖିରେ ହାତ-ପାଦକୁ; ମନ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବ ଏବଂ ମନକୁ ବୁଦ୍ଧିରେ ସ୍ଥିର କରିବ।
13.152.19
धृत्याऽऽसीत ततो गत्वा शुद्धदेशं सुसंवृतम् ।
लब्धासनं यथा दृष्टं विधिपूर्वं समाचरेत् ॥ १३.१५२.१९ ॥
ଧୈର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ବସିବ; ତା'ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଭଲ ଭାବେ ଘେରା ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ଆସନ ପାଇ, ଯେପରି ବିହିତ ଦେଖାଯାଇଛି ସେପରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଅଭ୍ୟାସ କରିବ।
13.152.20
ज्ञानयुक्तस्तथा देवं हृदिस्थमुपलक्षयेत् ।
आदीप्यमानं वपुषा विधूममनलं यथा ॥ १३.१५२.२० ॥
ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ସେହିପରି ହୃଦୟରେ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବ; ସେ ଧୂଆଁହୀନ ଅଗ୍ନି ପରି ନିଜ ରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
13.152.21
रश्मिमन्तमिवादित्यं वैद्युताग्निमिवाम्बरे ।
संस्थितं हृदये पश्येदीशं शाश्वतमव्ययम् ॥ १३.१५२.२१ ॥
ଆକାଶରେ କିରଣଯୁକ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍-ଅଗ୍ନି ପରି ହୃଦୟରେ ସ୍ଥିତ ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଅବ୍ୟୟ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିବ।
13.152.22
न चायुक्तेन शक्येत द्रष्टुं देहे महेश्वरः ।
युक्तस्तु पश्यते बुद्ध्या सन्निवेश्य मनो हृदि ॥ १३.१५२.२२ ॥
ଅଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେହରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ମନକୁ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାପନ କରି ବୁଦ୍ଧିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖେ।
13.152.23
अथ त्वेवं न शक्नोति कर्तुं हृदयधारणम् ।
यथासांख्यमुपासीत यथावद्योगमास्थितः ॥ १३.१५२.२३ ॥
କିନ୍ତୁ ଯଦି ଏପରି ହୃଦୟରେ ଧାରଣା କରିବା ସମ୍ଭବ ନହୁଏ, ତେବେ ଯୋଗର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ସାଂଖ୍ୟ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଯଥାବତ୍ ଉପାସନା କରିବ।
13.152.24
पञ्च बुद्धीन्द्रियाणीह पञ्च कर्मेन्द्रियाणि वै ।
पञ्च भूतविशेषाश्च मनश्चैव तु षोडश ॥ १३.१५२.२४ ॥
ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ, ପାଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ, ପାଞ୍ଚ ଭୂତର ବିଶେଷ ଓ ମନ—ଏହା ଷୋଳଟି।
13.152.25
तन्मात्राण्यपबि पञ्चैव मनोऽहङ्कार एव च ।
अष्टमं चाप्यथाव्यक्तमेताः प्रकृतिसंज्ञिताः।
एताः प्रकृतयश्चाष्टौ विकाराश्चापि षोडश ॥ १३.१५२.२५ ॥
ତନ୍ମାତ୍ରା ପାଞ୍ଚଟି ହିଁ, ମନ ଓ ଅହଙ୍କାର ମଧ୍ୟ; ଅଷ୍ଟମ ଅବ୍ୟକ୍ତ — ଏମାନେ 'ପ୍ରକୃତି' ନାମରେ ଜଣାଯାନ୍ତି।
13.152.26
एवमेतदिहस्थेन विज्ञेयं तत्वबुद्धिना ।
एवं वर्ष्म समुत्तीर्य तीर्णो भवति नान्यथा ॥ १३.१५२.२६ ॥
ଏଠାରେ ରହିଥିବା ତତ୍ତ୍ୱବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଏପରି ହିଁ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଶରୀରକୁ ପାର କରି ହିଁ ପାର ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
13.152.27
परिसंख्यानमेवैतन्मन्तव्यं ज्ञानबुद्धिना ॥ १३.१५२.२७ ॥
ଏହା କେବଳ ଗଣନା; ଜ୍ଞାନବୁଦ୍ଧିରେ ଏପରି ହିଁ ମାନିବା ଉଚିତ।
13.152.28
अहन्यहनि शान्तात्मा पावनाय हिताय च ।
एवमेव प्रसंख्याय तत्वबुद्धिर्विमुच्यते।
निष्पलं केवलं भवति शुद्धतत्वार्थतत्ववित् ॥ १३.१५२.२८ ॥
ଶାନ୍ତାତ୍ମା ପ୍ରତିଦିନ ପବିତ୍ରତା ଓ ହିତ ପାଇଁ (ଏହାର ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ)। ଏପରି ଗଣନା କରି ତତ୍ତ୍ୱବୁଦ୍ଧି ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଶୁଦ୍ଧତତ୍ତ୍ୱର ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା ଫଳରହିତ, କେବଳ ହୁଏ।
13.152.29
भिक्षुकाश्रममास्थाय शुश्रूषानिरतो बुधः ।
शूद्रो निर्मुच्यते सत्वसंसर्गादेव नान्यथा ॥ १३.१५२.२९ ॥
ଭିକ୍ଷୁକ-ଆଶ୍ରମ ଗ୍ରହଣ କରି ସେବାରେ ନିରତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱ-ସଂସର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
13.152.30
सत्संनिक्रषे परिवर्तितव्यं ।
विद्याधिकाश्चापि निषेवितव्याः।
सवर्णतां गच्छति सन्निकर्षा-
न्नीलः खगो मेरुमिवाश्रयन्वै ॥ १३.१५२.३० ॥
ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ରହିବା ଉଚିତ; ବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ମେରୁକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିବା ନୀଳ ପକ୍ଷୀ ପରି, ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସବର୍ଣତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
13.152.31
इत्येवमाख्याय महामुनिस्तदा ।
चतुर्षु वर्णेषु विधानमर्थवित्।
शुश्रूषया वृत्तगतिं समाधिना ।
समाधियुक्तः प्रययौ स्वमाश्रमम् ॥ १३.१५२.३१ ॥
ଏହିପରି ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ବିଧାନକୁ ଜାଣିଥିବା ସେହି ମହାମୁନି କହି, ସେବାରେ ଆଚରଣର ଗତି ଓ ସମାଧିରେ ଏକାଗ୍ରତା ଜାଣି, ସମାଧିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।