ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.152
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.152.1
एवं स भिक्षुर्निर्वाणं प्राप्नुयाद्दग्धकिल्बिषः ।
इहस्थो देहमुत्सृज्य नीडं शकुनिवद्यथा ॥ १३.१५२.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਚੁੱਕਾ ਉਹ ਭਿਕਸ਼ੂ ਨਿਰਵਾਣ ਪਾਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਆਪਣਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਦੇਹ ਤਿਆਗੇ।
13.152.2
सत्पथालम्बनादेव शूद्रः प्राप्नोति सद्गतिम् ।
ब्रह्मणः स्थानमचलं स्थानात्स्थानमवाप्नुयात् ॥ १३.१५२.२ ॥
ਸਤਪਥ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਸਦਗਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਚਲ ਸਥਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
13.152.3
यथा खनन्खनित्रेण जाङ्गले वारि विन्दति ।
अनिर्वेदात्ततः स्थानमीप्सितं प्रतिपद्यते ॥ १३.१५२.३ ॥
ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਨਾਲ ਪੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇੱਛਤ ਸਥਾਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.152.4
सैषा गतिरनाद्यन्ता सर्वैरप्युपधारिता ।
तस्माच्छूद्रैरनिर्वेदाच्छ्रद्दधानैस्तु नित्यदा।
वर्तितव्यं यथाशक्त्या यथा प्रोक्तं मनीषिभिः। ॥ १३.१५२.४ ॥
ਇਹ ਗਤੀ ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.152.5
यत्करोति तदश्नाति शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
नाकृतं भुज्यते कर्म न कृतं नश्यते फलम् ॥ १३.१५२.५ ॥
ਜੋ ਕੋਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ। ਨਾ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਭੋਗਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਅਤੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
13.152.6
तथा शुभसमाचारः शुभमेवाप्नुते फलम् ।
तथाऽशुभसमाचारो ह्यशुभं समवाप्नुते।
शुभान्येव समादद्याद्य इच्छेद्भूतिमात्मनः ॥ १३.१५२.६ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ ਅਸ਼ੁਭ ਫਲ ਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਹੀ ਅਪਨਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
13.152.7
भूतिश्च नान्यतः शक्त्या शूद्राणामिति निश्चयः ।
क्रते यतीनां शुश्रूषामिति सन्तो व्यवस्थिताः ॥ १३.१५२.७ ॥
ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਯਤੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ (ਇਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ), ਇਹ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ।
13.152.8
तस्मादागमसम्पन्नो भवेत्सुनियतेन्द्रियः ।
शक्यते ह्यागमादेव गतिं प्राप्तुमनामयाम् ॥ १३.१५२.८ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਹੀ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਗਤੀ ਪਾਉਣੀ ਸੰਭਵ ਹੈ।
13.152.9
वरा चैषा गतिर्दृष्टा यामन्वेपन्ति साधवः ।
यत्रामृतत्वं लभते त्यक्त्वा दुःखमनन्तरम् ॥ १३.१५२.९ ॥
ਸਾਧੂ ਜਿਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਗਤੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੇਖੀ ਗਈ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿੱਥੇ ਤੁਰੰਤ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
13.152.10
इमं हि धर्मिमास्थाय येऽपि स्युः पापयोनयः ।
स्त्रियो वैश्याश्च शूद्राश्च प्राप्नुयुः परमां गतिम्।
किं पुनर्ब्राह्मणो विद्वान्क्षत्रियो वा बहुश्रुतः ॥ १३.१५२.१० ॥
ਇਸ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ-ਜੋਨੀ ਦੇ ਹੋਣ — ਇਸਤਰੀਆਂ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ — ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਬਹੁਸ਼ਰੁਤ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ?
13.152.11
न चाप्यक्षीणपापस्य ज्ञानं भवति देहिनः ।
ज्ञानोपलब्धिर्भवति कृतकृत्यो यदा भवेत् ॥ १३.१५२.११ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੇਹਧਾਰੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਹੀ ਗਿਆਨ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
13.152.12
उपलभ्य तु विज्ञानं ज्ञानं वाऽप्यनसूयकः ।
तथैव वर्तेद्गुरुषु भूयांसं वा समाहितः ॥ १३.१५२.१२ ॥
ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਾਓ ਕਰੇ।
13.152.13
अथावमन्येत गुरुं तथा तेषु प्रवर्तते ।
व्यर्थमस्य श्रुतं भवति ज्ञानमज्ञानतां व्रजेत् ॥ १३.१५२.१३ ॥
ਜੇ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਗਿਆਨ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਗਿਆਨ ਅਗਿਆਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.152.14
गतिं चाप्यशुभां गच्छेन्निरयाय न संशयः ।
प्रक्षीयते तस्य पुण्यं ज्ञानमस्य विरुध्यते ॥ १३.१५२.१४ ॥
ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਅਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਪਾ ਕੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪੁੰਨ ਘਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਗਿਆਨ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.152.15
अदृष्टपूर्वकल्याणो यथा दृष्ट्वा विधिं नरः ।
उत्सेकान्मोहमापद्य तत्वज्ञानमवाप्तवान् ॥ १३.१५२.१५ ॥
ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲਿਆਣ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਤੱਤ-ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.152.16
एवमेवि हि नोत्सेकः कर्तव्यो ज्ञानसम्भवः ।
फलं ज्ञानस्य हि शमः प्रशामाय यतेत्सदा ॥ १३.१५२.१६ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਗਿਆਨ ਦਾ ਫਲ ਸ਼ਮ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.152.17
उपशान्तेन दान्तेन क्षमायुक्तेन सर्वदा ।
शुश्रूषा प्रतिपत्तव्या नित्यमेवानसूयता ॥ १३.१५२.१७ ॥
ਸ਼ਾਂਤ, ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਖਿਮਾਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿੱਤ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
13.152.18
धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत्पाणिपादं च चक्षुषा ।
इन्द्रियार्थांश्च मनसा मनो बुद्धौ समादधेत् ॥ १३.१५२.१८ ॥
ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਜਣਨ-ਇੰਦ੍ਰੀ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਅੱਖ ਨਾਲ ਹੱਥ-ਪੈਰਾਂ ਦੀ; ਮਨ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਵੇ।
13.152.19
धृत्याऽऽसीत ततो गत्वा शुद्धदेशं सुसंवृतम् ।
लब्धासनं यथा दृष्टं विधिपूर्वं समाचरेत् ॥ १३.१५२.१९ ॥
ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਬੈਠੇ; ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਕੀ ਹੋਈ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਆਸਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਧੀ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ।
13.152.20
ज्ञानयुक्तस्तथा देवं हृदिस्थमुपलक्षयेत् ।
आदीप्यमानं वपुषा विधूममनलं यथा ॥ १३.१५२.२० ॥
ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪਛਾਣੇ; ਉਹ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
13.152.21
रश्मिमन्तमिवादित्यं वैद्युताग्निमिवाम्बरे ।
संस्थितं हृदये पश्येदीशं शाश्वतमव्ययम् ॥ १३.१५२.२१ ॥
ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖੇ।
13.152.22
न चायुक्तेन शक्येत द्रष्टुं देहे महेश्वरः ।
युक्तस्तु पश्यते बुद्ध्या सन्निवेश्य मनो हृदि ॥ १३.१५२.२२ ॥
ਅਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਯੁਕਤ ਪੁਰਖ ਮਨ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
13.152.23
अथ त्वेवं न शक्नोति कर्तुं हृदयधारणम् ।
यथासांख्यमुपासीत यथावद्योगमास्थितः ॥ १३.१५२.२३ ॥
ਪਰ ਜੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨਾ ਕਰਨੀ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਯੋਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸਾਂਖਿਆ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਯਥਾਵਤ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ।
13.152.24
पञ्च बुद्धीन्द्रियाणीह पञ्च कर्मेन्द्रियाणि वै ।
पञ्च भूतविशेषाश्च मनश्चैव तु षोडश ॥ १३.१५२.२४ ॥
ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰੀਆਂ, ਪੰਜ ਕਰਮ-ਇੰਦਰੀਆਂ, ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਅਤੇ ਮਨ—ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਹਨ।
13.152.25
तन्मात्राण्यपबि पञ्चैव मनोऽहङ्कार एव च ।
अष्टमं चाप्यथाव्यक्तमेताः प्रकृतिसंज्ञिताः।
एताः प्रकृतयश्चाष्टौ विकाराश्चापि षोडश ॥ १३.१५२.२५ ॥
ਤਨਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ, ਪੰਜ ਹੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵੀ; ਅੱਠਵਾਂ ਅਵਿਅਕਤ — ਇਹ 'ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.152.26
एवमेतदिहस्थेन विज्ञेयं तत्वबुद्धिना ।
एवं वर्ष्म समुत्तीर्य तीर्णो भवति नान्यथा ॥ १३.१५२.२६ ॥
ਇੱਥੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਤਤਵ-ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।
13.152.27
परिसंख्यानमेवैतन्मन्तव्यं ज्ञानबुद्धिना ॥ १३.१५२.२७ ॥
ਇਹ ਕੇਵਲ ਗਿਣਤੀ ਹੈ; ਗਿਆਨ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.152.28
अहन्यहनि शान्तात्मा पावनाय हिताय च ।
एवमेव प्रसंख्याय तत्वबुद्धिर्विमुच्यते।
निष्पलं केवलं भवति शुद्धतत्वार्थतत्ववित् ॥ १३.१५२.२८ ॥
ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਹਰ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਲਈ (ਇਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ)। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਣਤੀ ਕਰਕੇ ਤਤਵ-ਬੁੱਧੀ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸ਼ੁੱਧ ਤਤਵ ਦਾ ਅਰਥ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਫਲਰਹਿਤ, ਕੇਵਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.152.29
भिक्षुकाश्रममास्थाय शुश्रूषानिरतो बुधः ।
शूद्रो निर्मुच्यते सत्वसंसर्गादेव नान्यथा ॥ १३.१५२.२९ ॥
ਭਿੱਖੂ-ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਸੱਤਵ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।
13.152.30
सत्संनिक्रषे परिवर्तितव्यं ।
विद्याधिकाश्चापि निषेवितव्याः।
सवर्णतां गच्छति सन्निकर्षा-
न्नीलः खगो मेरुमिवाश्रयन्वै ॥ १३.१५२.३० ॥
ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੀਲੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ, ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਸਵਰਣਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
13.152.31
इत्येवमाख्याय महामुनिस्तदा ।
चतुर्षु वर्णेषु विधानमर्थवित्।
शुश्रूषया वृत्तगतिं समाधिना ।
समाधियुक्तः प्रययौ स्वमाश्रमम् ॥ १३.१५२.३१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੇਵਾ ਦੁਆਰਾ ਆਚਰਣ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਦੁਆਰਾ ਏਕਾਗਰਤਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਮਾਧੀਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।