มหาภารตะ · อัธยายะ 13.152
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.152.1
एवं स भिक्षुर्निर्वाणं प्राप्नुयाद्दग्धकिल्बिषः ।
इहस्थो देहमुत्सृज्य नीडं शकुनिवद्यथा ॥ १३.१५२.१ ॥
เช่นนี้ ภิกษุผู้นั้นเมื่อเผาบาปให้สิ้นไปแล้ว พึงบรรลุพระนิพพาน อยู่ในโลกนี้แล้วละทิ้งร่างนี้ไป ดุจนกที่ละทิ้งรัง
13.152.2
सत्पथालम्बनादेव शूद्रः प्राप्नोति सद्गतिम् ।
ब्रह्मणः स्थानमचलं स्थानात्स्थानमवाप्नुयात् ॥ १३.१५२.२ ॥
เพียงแต่ยึดมั่นในทางอันดี ศูทรก็บรรลุคติอันดีได้ เมื่อย้ายจากฐานหนึ่งไปสู่อีกฐานหนึ่ง ก็พึงบรรลุถิ่นฐานอันมั่นคงของพระพรหมได้
13.152.3
यथा खनन्खनित्रेण जाङ्गले वारि विन्दति ।
अनिर्वेदात्ततः स्थानमीप्सितं प्रतिपद्यते ॥ १३.१५२.३ ॥
ดุจผู้ขุดด้วยจอบในดินแห้งแล้วพบน้ำ เพราะไม่ท้อถอย จึงบรรลุถึงที่ที่ตนปรารถนาได้
13.152.4
सैषा गतिरनाद्यन्ता सर्वैरप्युपधारिता ।
तस्माच्छूद्रैरनिर्वेदाच्छ्रद्दधानैस्तु नित्यदा।
वर्तितव्यं यथाशक्त्या यथा प्रोक्तं मनीषिभिः। ॥ १३.१५२.४ ॥
ทางนี้ไม่มีจุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุด ทุกคนได้เข้าใจแล้ว ฉะนั้น ศูทรผู้มีศรัทธาพึงประพฤติตามกำลังของตนอยู่เสมอ โดยไม่ท้อถอย ตามที่บัณฑิตได้สั่งสอนไว้
13.152.5
यत्करोति तदश्नाति शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
नाकृतं भुज्यते कर्म न कृतं नश्यते फलम् ॥ १३.१५२.५ ॥
ผู้ใดทำสิ่งใด ผู้นั้นย่อมได้รับผลของสิ่งนั้น ไม่ว่าจะดีหรือชั่ว กรรมที่มิได้ทำย่อมไม่ได้รับผล และผลของกรรมที่ทำแล้วย่อมไม่สูญหาย
13.152.6
तथा शुभसमाचारः शुभमेवाप्नुते फलम् ।
तथाऽशुभसमाचारो ह्यशुभं समवाप्नुते।
शुभान्येव समादद्याद्य इच्छेद्भूतिमात्मनः ॥ १३.१५२.६ ॥
ในทำนองเดียวกัน ผู้มีความประพฤติดีย่อมได้รับผลดีเท่านั้น ผู้มีความประพฤติชั่วย่อมได้รับผลชั่วเท่านั้น ผู้ใดปรารถนาความเจริญของตน พึงยึดถือแต่การกระทำที่ดี
13.152.7
भूतिश्च नान्यतः शक्त्या शूद्राणामिति निश्चयः ।
क्रते यतीनां शुश्रूषामिति सन्तो व्यवस्थिताः ॥ १३.१५२.७ ॥
สำหรับศูทร ความเจริญไม่อาจได้มาด้วยวิธีอื่น นี่เป็นความแน่นอน บัณฑิตได้กำหนดไว้ว่า ความเจริญนั้นได้มาโดยการรับใช้นักพรตเท่านั้น
13.152.8
तस्मादागमसम्पन्नो भवेत्सुनियतेन्द्रियः ।
शक्यते ह्यागमादेव गतिं प्राप्तुमनामयाम् ॥ १३.१५२.८ ॥
ฉะนั้น ผู้นั้นพึงเป็นผู้มีความรู้จากคัมภีร์ และควบคุมอินทรีย์ไว้เป็นอย่างดี เพราะคติอันปลอดจากทุกข์นั้นอาจบรรลุได้ด้วยคัมภีร์เท่านั้น
13.152.9
वरा चैषा गतिर्दृष्टा यामन्वेपन्ति साधवः ।
यत्रामृतत्वं लभते त्यक्त्वा दुःखमनन्तरम् ॥ १३.१५२.९ ॥
คตินี้อันประเสริฐซึ่งผู้มีคุณธรรมแสวงหา ได้ถูกเห็นแล้ว เมื่อไปถึงที่นั้น ละทิ้งทุกข์ได้ทันที ย่อมได้บรรลุความเป็นอมตะ
13.152.10
इमं हि धर्मिमास्थाय येऽपि स्युः पापयोनयः ।
स्त्रियो वैश्याश्च शूद्राश्च प्राप्नुयुः परमां गतिम्।
किं पुनर्ब्राह्मणो विद्वान्क्षत्रियो वा बहुश्रुतः ॥ १३.१५२.१० ॥
แม้ผู้มีกำเนิดบาป คือสตรี ไวศยะ และศูทร เมื่อยึดถือธรรมนี้ ก็อาจบรรลุคติสูงสุดได้ ป่วยกล่าวไปไยกับพราหมณ์ผู้รู้ หรือกษัตริย์ผู้ได้ฟังมาก
13.152.11
न चाप्यक्षीणपापस्य ज्ञानं भवति देहिनः ।
ज्ञानोपलब्धिर्भवति कृतकृत्यो यदा भवेत् ॥ १३.१५२.११ ॥
ความรู้ย่อมไม่เกิดแก่ผู้มีร่างกายที่บาปยังไม่สิ้นไป การได้มาซึ่งความรู้จะมีได้ก็ต่อเมื่อผู้นั้นได้ทำกิจที่ควรทำสำเร็จแล้ว
13.152.12
उपलभ्य तु विज्ञानं ज्ञानं वाऽप्यनसूयकः ।
तथैव वर्तेद्गुरुषु भूयांसं वा समाहितः ॥ १३.१५२.१२ ॥
เมื่อได้บรรลุวิชาและความรู้แล้ว พึงปราศจากความริษยา และประพฤติต่อครูอาจารย์และผู้ที่เหนือกว่าตนด้วยใจที่สงบตั้งมั่นอย่างเดียวกัน
13.152.13
अथावमन्येत गुरुं तथा तेषु प्रवर्तते ।
व्यर्थमस्य श्रुतं भवति ज्ञानमज्ञानतां व्रजेत् ॥ १३.१५२.१३ ॥
ถ้าผู้ใดดูหมิ่นครูอาจารย์ และประพฤติต่อท่านเช่นนั้น การศึกษาของเขาก็ไร้ผล และความรู้ของเขาก็กลับกลายเป็นความไม่รู้
13.152.14
गतिं चाप्यशुभां गच्छेन्निरयाय न संशयः ।
प्रक्षीयते तस्य पुण्यं ज्ञानमस्य विरुध्यते ॥ १३.१५२.१४ ॥
เขาย่อมไปสู่คติอันไม่เป็นมงคลและนรก ไม่ต้องสงสัย บุญของเขาย่อมหมดสิ้นไป และความรู้ของเขาก็ถูกขัดขวาง
13.152.15
अदृष्टपूर्वकल्याणो यथा दृष्ट्वा विधिं नरः ।
उत्सेकान्मोहमापद्य तत्वज्ञानमवाप्तवान् ॥ १३.१५२.१५ ॥
ดุจคนที่ไม่เคยพบโชคดีมาก่อน เมื่อได้เห็นทางที่กำหนดไว้แล้ว ด้วยความทะนงตนก็หลงผิด แต่ในที่สุดกลับได้รับความรู้แห่งสัจธรรม
13.152.16
एवमेवि हि नोत्सेकः कर्तव्यो ज्ञानसम्भवः ।
फलं ज्ञानस्य हि शमः प्रशामाय यतेत्सदा ॥ १३.१५२.१६ ॥
ในทำนองเดียวกัน ไม่พึงแสดงความทะนงตน เพราะความรู้มิได้เกิดขึ้นเช่นนั้น ผลของความรู้คือความสงบ จึงพึงพยายามเพื่อความสงบอยู่เสมอ
13.152.17
उपशान्तेन दान्तेन क्षमायुक्तेन सर्वदा ।
शुश्रूषा प्रतिपत्तव्या नित्यमेवानसूयता ॥ १३.१५२.१७ ॥
ผู้สงบ ฝึกตนได้แล้ว และมีความอดทนอยู่เสมอ พึงปฏิบัติการรับใช้อย่างต่อเนื่อง โดยไม่ริษยาอยู่เป็นนิจ
13.152.18
धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत्पाणिपादं च चक्षुषा ।
इन्द्रियार्थांश्च मनसा मनो बुद्धौ समादधेत् ॥ १३.१५२.१८ ॥
พึงรักษาอวัยวะเพศและท้องด้วยความมั่นคง รักษามือและเท้าด้วยการมองเห็น รักษาอารมณ์ของอินทรีย์ด้วยใจ และตั้งใจไว้ในปัญญา
13.152.19
धृत्याऽऽसीत ततो गत्वा शुद्धदेशं सुसंवृतम् ।
लब्धासनं यथा दृष्टं विधिपूर्वं समाचरेत् ॥ १३.१५२.१९ ॥
พึงนั่งด้วยความมั่นคง แล้วไปยังสถานที่บริสุทธิ์และปิดกั้นดีแล้ว เมื่อได้ที่นั่งแล้ว พึงปฏิบัติตามกฎอันได้เห็นมาแล้วโดยถูกต้อง
13.152.20
ज्ञानयुक्तस्तथा देवं हृदिस्थमुपलक्षयेत् ।
आदीप्यमानं वपुषा विधूममनलं यथा ॥ १३.१५२.२० ॥
ผู้ประกอบด้วยความรู้ก็พึงเห็นเทพผู้สถิตอยู่ในหทัย ผู้ลุกโชติช่วงด้วยรูปกาย ดุจไฟที่ปราศจากควัน
13.152.21
रश्मिमन्तमिवादित्यं वैद्युताग्निमिवाम्बरे ।
संस्थितं हृदये पश्येदीशं शाश्वतमव्ययम् ॥ १३.१५२.२१ ॥
เหมือนดวงอาทิตย์ที่มีรัศมีบนท้องฟ้า หรือไฟสายฟ้าในอากาศ ผู้ควรเห็นพระอิศวรผู้ดำรงอยู่ในหัวใจ ผู้เป็นนิรันดร์และไม่มีวันเสื่อม
13.152.22
न चायुक्तेन शक्येत द्रष्टुं देहे महेश्वरः ।
युक्तस्तु पश्यते बुद्ध्या सन्निवेश्य मनो हृदि ॥ १३.१५२.२२ ॥
พระมเหศวรไม่อาจถูกเห็นในกายได้โดยผู้ที่ไม่ฝึกตน แต่ผู้ที่ฝึกตนแล้วย่อมเห็นพระองค์ด้วยปัญญา หลังจากตั้งใจไว้ที่หัวใจแล้ว
13.152.23
अथ त्वेवं न शक्नोति कर्तुं हृदयधारणम् ।
यथासांख्यमुपासीत यथावद्योगमास्थितः ॥ १३.१५२.२३ ॥
แต่หากผู้ใดยังไม่อาจตั้งพระองค์ไว้ในหัวใจได้เช่นนี้ ก็ควรบูชาพระองค์ให้ถูกต้องตามแนวสางขยะ โดยดำรงอยู่ในโยคะตามที่ควร
13.152.24
पञ्च बुद्धीन्द्रियाणीह पञ्च कर्मेन्द्रियाणि वै ।
पञ्च भूतविशेषाश्च मनश्चैव तु षोडश ॥ १३.१५२.२४ ॥
ที่นี่มีอินทรีย์แห่งการรับรู้ห้าประการ และอินทรีย์แห่งการกระทำห้าประการ ธาตุเฉพาะห้าประการ และใจด้วย รวมเป็นสิบหก
13.152.25
तन्मात्राण्यपबि पञ्चैव मनोऽहङ्कार एव च ।
अष्टमं चाप्यथाव्यक्तमेताः प्रकृतिसंज्ञिताः।
एताः प्रकृतयश्चाष्टौ विकाराश्चापि षोडश ॥ १३.१५२.२५ ॥
ตันมาตราห้าประการ ใจ และอหังการ และประการที่แปดคืออวยักตะ ทั้งหมดนี้เรียกว่าประกฤติ ประกฤติแปดประการ และวิการสิบหกประการ
13.152.26
एवमेतदिहस्थेन विज्ञेयं तत्वबुद्धिना ।
एवं वर्ष्म समुत्तीर्य तीर्णो भवति नान्यथा ॥ १३.१५२.२६ ॥
ผู้ที่ดำรงอยู่ที่นี่ ด้วยปัญญาที่เข้าใจความจริง ควรรู้ได้เช่นนี้ ผู้ข้ามพ้นกายได้ด้วยวิธีนี้เท่านั้นจึงจะข้ามพ้นได้ ไม่ใช่ทางอื่น
13.152.27
परिसंख्यानमेवैतन्मन्तव्यं ज्ञानबुद्धिना ॥ १३.१५२.२७ ॥
นี่เป็นเพียงการนับแจงเท่านั้น ผู้มีปัญญาแห่งความรู้ควรพิจารณาเช่นนี้
13.152.28
अहन्यहनि शान्तात्मा पावनाय हिताय च ।
एवमेव प्रसंख्याय तत्वबुद्धिर्विमुच्यते।
निष्पलं केवलं भवति शुद्धतत्वार्थतत्ववित् ॥ १३.१५२.२८ ॥
ผู้มีอาตมันสงบ วันแล้ววันเล่า เพื่อความบริสุทธิ์และประโยชน์สุข ควรปฏิบัติเช่นนี้ เมื่อได้นับแจงเช่นนี้แล้ว ปัญญาแห่งความจริงย่อมหลุดพ้น ผู้รู้ความหมายของหลักการอันบริสุทธิ์ย่อมกลายเป็นผู้ไร้ผลและอยู่ตามลำพัง
13.152.29
भिक्षुकाश्रममास्थाय शुश्रूषानिरतो बुधः ।
शूद्रो निर्मुच्यते सत्वसंसर्गादेव नान्यथा ॥ १३.१५२.२९ ॥
ศูทรผู้มีปัญญาซึ่งถือปฏิบัติอาศรมของภิกษุ และมุ่งมั่นในการรับใช้ ย่อมหลุดพ้นได้เพราะการคบหาแห่งสัตตวะเท่านั้น ไม่ใช่ทางอื่น
13.152.30
सत्संनिक्रषे परिवर्तितव्यं ।
विद्याधिकाश्चापि निषेवितव्याः।
सवर्णतां गच्छति सन्निकर्षा-
न्नीलः खगो मेरुमिवाश्रयन्वै ॥ १३.१५२.३० ॥
ควรอยู่ร่วมกับผู้ดี และควรคบหาผู้ที่เหนือกว่าในวิชาความรู้ เหมือนนกสีน้ำเงินที่อาศัยเขาเมรุ ย่อมมีสภาพเดียวกันกับสิ่งนั้น ด้วยการใกล้ชิดเช่นนี้ บุคคลย่อมได้ความเป็นพวกเดียวกัน
13.152.31
इत्येवमाख्याय महामुनिस्तदा ।
चतुर्षु वर्णेषु विधानमर्थवित्।
शुश्रूषया वृत्तगतिं समाधिना ।
समाधियुक्तः प्रययौ स्वमाश्रमम् ॥ १३.१५२.३१ ॥
มหามุนีผู้รู้ความหมายได้กล่าวกฎเกณฑ์สำหรับวรรณทั้งสี่เช่นนี้แล้ว จากนั้นท่านก็กลับไปยังอาศรมของตน ท่านเป็นผู้มีสมาธิ ได้เรียนรู้แนวทางแห่งความประพฤติด้วยการรับใช้ และความมั่นคงด้วยการเพ่งฌาน