Mahābhārata · Adhyāya 13.161

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

Leer con significados

13.161.1

शतायुरुक्तः पुरुषः शतवीर्यश्चि वैदिके ।
कस्मान्म्रियन्ते पुरुषा बाला अपि पितामह ॥ १३.१६१.१ ॥

En el Veda se dice que el hombre vive cien años y tiene un vigor cien veces mayor; entonces, abuelo, ¿por qué mueren los hombres, incluso los niños?

13.161.2

आयुष्मान्केन भवति अल्पायुर्वाऽपि मानवः ।
केन वा लभते कीर्तिं केन वा लभते श्रियम् ॥ १३.१६१.२ ॥

¿Por qué causa el hombre llega a ser longevo o de vida corta? ¿Por qué obtiene gloria y por qué obtiene prosperidad?

13.161.3

तपसा ब्रह्मचर्येण जपैर्होमैस्तथा परैः ।
जन्मना यदि वाऽचारात्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.१६१.३ ॥

¿Es por austeridad, por disciplina de castidad, por recitación, por ofrendas de fuego u otros medios, por nacimiento o por conducta? Dímelo, abuelo.

13.161.4

अत्र तेऽहं प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वमनुपृच्छसि ।
अल्पायुर्येन भवति दीर्घायुर्येनि मानवः ॥ १३.१६१.४ ॥

Aquí te diré lo que me preguntas: por qué el hombre llega a ser de vida corta y por qué llega a ser longevo.

13.161.5

येन वा लभते कीर्तिं येन वा लभते श्रियम् ।
यथा च वर्तयन्पुरुषः श्रेयसा सम्प्रयुज्यते ॥ १३.१६१.५ ॥

Por lo cual se obtiene la gloria, por lo cual se obtiene la prosperidad, y cómo el hombre que así se conduce se une al bien.

13.161.6

आचाराल्लभते ह्यायुराचाराल्लभते श्रियम् ।
आचारात्कीर्तिमाप्नोति पुरुषः प्रेत्य चेह च ॥ १३.१६१.६ ॥

Ciertamente, por la conducta el hombre obtiene la vida larga; por la conducta obtiene la prosperidad; por la conducta alcanza la gloria, tanto después de la muerte como aquí.

13.161.7

दुराचारो हि पुरुषो नेहायुर्विन्दते महत् ।
त्रसन्ति चास्य भूतानि तथा परिभवन्ति च ॥ १३.१६१.७ ॥

Un hombre de mala conducta no alcanza una gran vida en este mundo; las criaturas le temen y también lo desprecian.

13.161.8

तस्मात्कुर्यादिहाचारं य इच्छेद्भूतिमात्मनः ।
अपि पापशरीरस्य आचारो हन्त्यलक्षणम् ॥ १३.१६१.८ ॥

Por tanto, quien desee prosperidad para sí mismo debe practicar aquí la buena conducta; la buena conducta destruye el mal presagio incluso de quien tiene un cuerpo pecador.

13.161.9

आचारलक्षणो धर्मः सन्तश्चारित्रलक्षणाः ।
साधूनां च यथावृत्तमेतदाचारलक्षणम् ॥ १३.१६१.९ ॥

El dharma se reconoce por la conducta, y los buenos se reconocen por su carácter; la conducta de los virtuosos tal como es, esta es la señal de la buena conducta.

13.161.10

अप्यदृष्टं श्रवादेव पुरुषं धर्मचारिणम् ।
स्वानि कर्माणि कुर्वाणं तं जनाः कुर्वते प्रियम् ॥ १३.१६१.१० ॥

Incluso a un hombre que practica el dharma y cumple sus propios deberes, aunque no haya sido visto, la gente lo tiene por querido solo por haber oído hablar de él.

13.161.11

ये नास्तिका निष्क्रियाश्च गुरुशास्त्रातिलङ्घिनः ।
अधर्मज्ञा दुराचारास्ते भवन्ति गतायुषः ॥ १३.१६१.११ ॥

Quienes son incrédulos, inactivos, transgresores del maestro y de las escrituras, conocedores de lo injusto y de mala conducta, se vuelven de vida breve.

13.161.12

विशीला भिन्नमर्यादा नित्यं सङ्कीर्णमैथुनाः ।
अल्पायुषो भवन्तीह नरा निरयगामिनः ॥ १३.१६१.१२ ॥

Los hombres sin virtud, que rompen constantemente los límites y se entregan a una conducta sexual confusa, se vuelven de vida breve aquí y van al infierno.

13.161.13

सर्वलक्षणहीनोऽपि समुदाचारवान्नरः ।
श्रद्दधानोऽनसूयुश्च शतं वर्षाणि जीवति ॥ १३.१६१.१३ ॥

Aunque carezca de todas las señales auspiciosas, el hombre de buena conducta, lleno de fe y libre de envidia vive cien años.

13.161.14

अक्रोधनः सत्यवादी भूतानामविहिंसकः ।
अनसूयुरजिह्मश्च शतं वर्षाणि जीवति ॥ १३.१६१.१४ ॥

El hombre libre de ira, que dice la verdad, no daña a ningún ser, libre de envidia y recto, vive cien años.

13.161.15

लोष्ठमर्दी तृणच्छेदी नखखादी च यो नरः ।
नित्योच्छिष्टः सङ्कुसुको नेहायुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१५ ॥

El hombre que tritura terrones, corta hierba, muerde sus uñas, siempre está contaminado por restos y es desaseado no alcanza aquí una gran vida.

13.161.16

ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थौ चानुचिन्तयेत् ।
उत्थाय चोपतिष्ठेत पूर्वां सन्ध्यां कृताञ्जलिः।
एवमेवापरां सन्ध्यां समुपासीत वाग्यतः ॥ १३.१६१.१६ ॥

En la hora de Brahmā uno debe despertar y reflexionar sobre el dharma y el artha. Levantándose, con las manos juntas, debe venerar el crepúsculo anterior; igualmente, con la palabra contenida, debe venerar el crepúsculo posterior.

13.161.17

नेक्षेतादित्यमुद्यन्तं नास्तं यन्तं कदाचन ।
नोपसृष्टं न वारिस्थं न मध्यं नभसो गतम् ॥ १३.१६१.१७ ॥

Nunca se debe mirar al sol naciente ni al sol poniente; ni al sol oscurecido por un eclipse, ni al sol reflejado en el agua, ni al sol que ha llegado al centro del cielo.

13.161.18

ऋषयो नित्यसन्ध्यत्वाद्दीर्घमायुरवाप्नुवन् ॥ १३.१६१.१८ ॥

Los sabios, por su constante veneración del crepúsculo, obtuvieron larga vida.

13.161.19

सदर्भपाणिस्तत्कुर्वन्वाग्यतस्तन्मनाः शुचिः ।
तस्मात्तिष्ठेत्सदा पूर्वां पश्चिमां चैव वाग्यतः ॥ १३.१६१.१९ ॥

Con hierba kuśa en la mano, haciendo eso, con la palabra contenida y la mente puesta en ello, puro; por eso debe permanecer siempre, con la palabra contenida, en el crepúsculo de la mañana y de la tarde.

13.161.20

ये न पूर्वामुपासन्ते द्विजाः संध्यां न पश्चिमाम् ।
सर्वांस्तान्धार्मिको राजा शूद्रकर्माणि कारयेत् ॥ १३.१६१.२० ॥

A aquellos dvijas que no veneran la sandhyā de la mañana ni la de la tarde, a todos ellos el rey justo debe hacerles realizar las tareas de los śūdras.

13.161.21

परदारा न गन्तव्याः सर्ववर्णेषु कर्हिचित् ।
नहीदृशमनायुष्यं लोके किञ्चन विद्यते ॥ १३.१६१.२१ ॥

Las esposas de otros no deben ser visitadas, en ningún orden social, jamás; pues en el mundo nada acorta tanto la vida como esto.

13.161.22

यादृशं पुरुषस्येह परदारोपसेवनम् ।
तादृशं विद्यते किञ्चिदनायुष्यं नृणामिह ॥ १३.१६१.२२ ॥

Así como el trato con la esposa de otro acorta la vida de un hombre aquí, no hay nada aquí que acorte tanto la vida de los hombres.

13.161.23

यावन्तो रोमकूपाः स्युः स्त्रीणां गात्रेषु निर्मिताः ।
तावद्वर्षसहस्राणि नरकं पर्युपासते ॥ १३.१६१.२३ ॥

Durante tantos miles de años como poros de pelo se han formado en los cuerpos de las mujeres, habitan en el infierno.

13.161.24

मैत्रं प्रसाधनं स्नानमञ्जनं दन्तधावनम् ।
पूर्वाह्ण एव कुर्वीत देवतानां च पूजनम् ॥ १३.१६१.२४ ॥

La observancia amistosa, el arreglo personal, el baño, aplicarse colirio, limpiarse los dientes: todo esto debe hacerse en la mañana, y también la veneración de los dioses.

13.161.25

पुरीषमूत्रे नोदीक्षेन्नाधितिष्ठेत्कदाचन ।
नातिकल्यं नातिसायं न च मध्यंदिने स्थिते।
नाज्ञातैः सह गच्छेत नैको न वृषलैः सह ॥ १३.१६१.२५ ॥

No se debe mirar el excremento ni la orina, ni jamás estar de pie sobre ellos. No se debe salir demasiado temprano por la mañana, ni demasiado tarde por la tarde, ni al mediodía cuando el sol está en lo alto. No se debe ir con extraños, ni solo, ni con parias.

13.161.26

पन्था देयो ब्राह्मणाय गोभ्यो राजभ्य एव च ।
वृद्धाय भारतप्ताय गर्भिण्यै दुर्बलाय च ॥ १३.१६१.२६ ॥

El camino debe cederse al brahmán, a las vacas y a los reyes. También debe cederse al anciano, al que está abrasado por una carga, a la mujer embarazada y al débil.

13.161.27

प्रदक्षिणं च कुर्वीत परिज्ञातान्वनस्पतीन् ।
चतुष्पदान्मङ्गलांश्च मान्यान्वृद्धान्द्विजानपि ॥ १३.१६१.२७ ॥

Se debe circunvalar manteniendo el lado derecho hacia ellos: árboles conocidos, cuadrúpedos auspiciosos, ancianos respetados y también los dvijas.

13.161.28

मध्यंदिने निशाकाले अर्धरात्रे च सर्वदा ।
चतुष्पथं न सेवेत उभे सन्ध्ये तथैव च ॥ १३.१६१.२८ ॥

Al mediodía, de noche, a medianoche y siempre, no se debe frecuentar un cruce de caminos; y lo mismo en ambos crepúsculos.

13.161.29

उपानहौ न वस्त्रं च धृतमन्यैर्न धारयेत् ।
ब्रह्मचारी च नित्यं स्यात्पादं पादेन नाक्रमेत् ॥ १३.१६१.२९ ॥

No se deben usar sandalias ni una prenda usada por otros. El estudiante célibe debe permanecer siempre así, y no debe apoyar un pie sobre el otro.

13.161.30

अमावास्यां पौर्णमास्यां चतुर्दश्यां च जन्मनि ।
अष्टम्यामथ द्वादश्यां ब्रह्मचारी सदा भवेत् ॥ १३.१६१.३० ॥

En el día de luna nueva, en el de luna llena, en el decimocuarto día lunar, en el cumpleaños, en el octavo y en el duodécimo día lunar, el estudiante célibe debe permanecer siempre en castidad.

13.161.31

वृथा मांसं न खादेनि पृष्ठमांसं तथैव च ।
आक्रोशं परिवादं च पैशुन्यं च विवर्जयेत् ॥ १३.१६१.३१ ॥

No se debe comer carne en vano, ni tampoco murmurar a espaldas de otros. Hay que evitar el insulto, la calumnia y la chismografía.

13.161.32

नारुन्तुदः स्यान्न नृशंसवादी ।
न हीनतो वरमभ्याददीत।
ययाऽस्य वाचा पर उद्विजेत ।
न तां वदेद्रुशतीं पापलोक्याम् ॥ १३.१६१.३२ ॥

No debe ser quien cause dolor ni hablar con palabras crueles. No debe aceptar nada de un hombre vil. No debe pronunciar aquella palabra dañina y pecaminosa que turba a otro.

13.161.33

अतिवादबाणा मुखतो निःसरन्ति ।
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य वा मर्मसु ये पतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेषु ॥ १३.१६१.३३ ॥

Flechas de palabras hirientes salen de la boca; heridos por ellas, los hombres se afligen noche y día. El sabio no debe lanzar contra otros aquellas palabras que caen sobre los puntos vitales de otro.

13.161.34

संरोहत्यग्निना दग्धं वनं परशुना हतम् ।
वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरोहति वाक्क्षतम् ॥ १३.१६१.३४ ॥

Un bosque quemado por el fuego vuelve a reverdecer, y también el talado por el hacha. Pero la herida de una palabra dura y vergonzosa dicha con la lengua no sana.

13.161.35

कर्णिनालीकनाराचान्निर्हरन्ति शरीरतः ।
वाक्शल्यस्तु न निर्हर्तुं शक्यो हृदिशयो हि सः ॥ १३.१६१.३५ ॥

Las flechas con púas y los dardos de hierro pueden extraerse del cuerpo; pero la espina de la palabra no puede sacarse, pues permanece alojada en el corazón.

13.161.36

हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान्विद्याहीनान्वयोधिकान् ।
रूपद्रविणहीनांश्च सत्यहीनांश्च नाक्षिपेत् ॥ १३.१६१.३६ ॥

No se debe injuriar a los de miembros defectuosos o sobrantes, a los carentes de saber, a los de mayor edad, a los que carecen de belleza o riqueza, ni a los carentes de verdad.

13.161.37

नास्तिक्यं वेदनिन्दां च परनिन्दां च कुत्सनम् ।
द्वेषस्तम्भाभिमानं च तैक्ष्ण्यं च परिवर्जयेत् ॥ १३.१६१.३७ ॥

Se debe evitar la incredulidad, el escarnio de los Vedas, la censura de otros y el desprecio, el odio, la obstinación, la soberbia y la aspereza.

13.161.38

परस्य दण्डं नोद्यच्छेत्क्रुद्धो नैनं निपातयेत् ।
अन्यत्रि पुत्राच्छिष्याच्च शिक्षार्थं ताडनं स्मृतं ॥ १३.१६१.३८ ॥

No se debe levantar el bastón contra otro ni derribarlo en la ira. Solo se prescribe golpear a un hijo o discípulo para instruirlo, según la tradición.

13.161.39

न ब्राह्म्णान्परिवदेन्नक्षत्राणि न निर्दिशेत् ।
तिथिं पक्षस्य न ब्रूयात्तथाऽस्यायुर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.३९ ॥

No se debe censurar a los brahmanes, ni señalar las constelaciones, ni decir el día lunar de la quincena; así su vida no se acorta.

13.161.40

अमावास्यामृते नित्यं दन्तधावनमाचरेत् ।
इतिहासपुराणानि दानं वेदं च नित्यशः।
गायत्रीमननं नित्यं कुर्यात्सन्ध्यां समाहितः ॥ १३.१६१.४० ॥

Excepto en el día de luna nueva, se debe limpiar siempre los dientes. Cada día se deben estudiar los itihāsas y purāṇas, dar dones y recitar el Veda; siempre hay que recitar el Gāyatrī y realizar el rito del crepúsculo con mente recogida.

13.161.41

कृत्वा मूत्रपुरीषे तु रथ्यामाक्रम्य वा पुनः ।
पादप्रक्षालनं कुर्यात्स्वाध्याये भोजने तथा ॥ १३.१६१.४१ ॥

Tras orinar o defecar, o tras pisar un camino, se deben lavar de nuevo los pies; igualmente al estudiar y al comer.

13.161.42

त्रीणि देवाः पवित्राणि ब्राह्मणानामकल्पयन् ।
अदृष्टमद्भिर्निर्णिक्तं यच्च वाचा प्रशस्यते ॥ १३.१६१.४२ ॥

Los dioses establecieron tres purificadores para los brahmanes: lo que, lavado con agua, queda libre de la impureza invisible, y lo que es alabado en la palabra.

13.161.43

यावकं कृसरं मांसं शष्कुलीं पायसं तथा ।
आत्मार्थंतं न प्रकर्तव्यं देवार्थं तु प्रकल्पयेत् ॥ १३.१६१.४३ ॥

El yāvaka, el kṛsara, la carne, las śaṣkulī y el pāyasa no deben prepararse para uno mismo; deben prepararse para los dioses.

13.161.44

नित्यमग्निं परिचरेद्भिक्षां दद्याच्च नित्यदा ।
दन्तकाष्ठे च सन्ध्यायां मलोत्सर्गे च मौनगः ॥ १३.१६१.४४ ॥

Debe atender siempre al fuego sagrado y dar limosna constantemente; en el momento del palillo de dientes, al crepúsculo y al evacuar, debe guardar silencio.

13.161.45

न चाभ्युदितसायी स्यात्प्रायश्चित्ती तथा भवेत् ।
मातापितरमुत्थाय पूर्वमेवाभिवादयेत्।
आचार्यमथवाऽप्यन्तं तथाऽऽयुर्विदन्ते महत् ॥ १३.१६१.४५ ॥

No se debe dormir después de la salida del sol; si uno lo hace, debe realizar expiación. Al levantarse, debe saludar primero a la madre y al padre, o también al maestro; así se obtiene una larga vida.

13.161.46

वर्जयेद्दन्तकाष्ठानि वर्जनीयानि नित्यशः ।
भक्षयेच्छास्त्रदृष्टानि पर्वस्वपि विवर्जयेत्।
उदङ्मुखश्च सततं शौचं कुर्यात्समाहितः ॥ १३.१६१.४६ ॥

Siempre debe evitar los palillos de dientes que deben evitarse; debe comer lo prescrito por las escrituras y evitarlo incluso en los días festivos. Mirando siempre al norte, debe purificarse con concentración.

13.161.47

अकृत्वा देवपूजां च नाचरेद्दन्तधावनम् ।
अकृत्वा देवपूजां च नान्यं गच्छेत्कदाचन।
अन्यत्र तु गुरुं वृद्धं धार्मिकं वा विचक्षणम् ॥ १३.१६१.४७ ॥

No debe limpiarse los dientes sin haber honrado a los dioses, y nunca debe ir a otro lugar sin haber honrado a los dioses, salvo a un maestro, un anciano, un hombre justo o un sabio.

13.161.48

अवलोक्यो न चादर्शो मलिनो बुद्धिमत्तरैः ।
न चाज्ञातां स्त्रियं गच्छेद्गर्भिणीं वा कदाचन ॥ १३.१६१.४८ ॥

Los sabios no deben mirar un espejo sucio, ni acercarse jamás a una mujer desconocida ni a una mujer embarazada.

13.161.49

दारसङ्ग्रहणात्पूर्वं नाचरेन्मैथुनं बुधः ।
अन्यथा त्ववकीर्णः स्यात्प्रायश्चित्तं सदाऽऽचरेत् ॥ १३.१६१.४९ ॥

El sabio no debe tener relaciones sexuales antes de tomar esposa; de lo contrario quedará caído, por eso siempre debe practicar la expiación.

13.161.50

नीदीक्षेत्परदारांश्च रहस्येकासनो भवेत् ।
इन्द्रियाणि सदा यच्छेत्स्वग्ने शुद्धमना भवेत् ॥ १३.१६१.५० ॥

No debe mirar con deseo a las esposas de otros, debe sentarse a solas en secreto, debe refrenar siempre sus sentidos, y debe permanecer de mente pura junto a su propio fuego.

13.161.51

उदक्शिरा न स्वपेत तथा प्रत्यक्शिरा न च ।
प्राक्शिरास्तु स्वपेद्विद्वांस्तथा वै दक्षिणाशिराः ॥ १३.१६१.५१ ॥

El sabio no debe dormir con la cabeza hacia el norte, ni hacia el oeste; debe dormir con la cabeza hacia el este, y asimismo hacia el sur.

13.161.52

न भग्ने नावशीर्णो च शयने प्रस्वपीत च ।
नान्तर्धानेन संयुक्ते न च तिर्यक्कदाचन ॥ १३.१६१.५२ ॥

No se debe dormir en un lecho roto o desvencijado, ni en un lecho unido a una cortina que oculte; y nunca se debe dormir de través.

13.161.53

न चापि गच्छेत्कार्येण समयाद्वाऽपि नास्तिकैः ।
आसनं तु पदाऽऽकृष्य न प्रसज्जेत्तथा नरः ॥ १३.१६१.५३ ॥

No se debe ir a los incrédulos, ni siquiera por algún asunto o por acuerdo; y el hombre no debe arrastrar un asiento con el pie y sentarse apegado a él.

13.161.54

न नग्नः कर्हिचित्स्नायान्न निशायां कदाचन ।
स्नात्वा च नावमृज्येत गात्राणि सुविचक्षणः।
न निशायां पुनः स्नायादापद्यग्निद्विजान्तिके ॥ १३.१६१.५४ ॥

Nunca debe uno bañarse desnudo, ni de noche en ningún momento. Tras bañarse, el sabio no debe secar sus miembros. Incluso en la adversidad, no debe bañarse de nuevo de noche, salvo en presencia del fuego y de los dvija.

13.161.55

न चानुलिम्पेदस्नात्वा वासश्चापि न निर्धुनेत् ।
आर्द्र एव तु वासांसि नित्यं सेवेत मानवः ॥ १३.१६१.५५ ॥

Sin haberse bañado no debe untarse, ni tampoco sacudir sus vestiduras. El hombre debe vestir siempre ropas mojadas.

13.161.56

स्रजश्च नावकृष्येत न बहिर्धारयीत च ।
उदक्यया च सम्भाषां न कुर्वीत कदाचन ॥ १३.१६१.५६ ॥

No se debe tirar de una guirnalda, ni llevarla fuera. Jamás se debe conversar con una mujer en su estado impuro.

13.161.57

नोत्सृजेत पुरिषं च क्षेत्रे मार्गस्य चान्तिके ।
उभे मूत्रपुरीषे तु नाप्सु कुर्यात्कदाचन ॥ १३.१६१.५७ ॥

No se debe defecar en un campo ni cerca de un camino. Orina y excremento nunca deben depositarse en el agua.

13.161.58

देवालयेऽथ गोवृन्दे चैत्ये सस्येषु विश्रमे ।
भोक्ष्यं भुक्त्वा क्षुतेऽध्वानं गत्वा मूत्रपुरीषयोः।
द्विराचामेद्यथान्यायं हृद्गतं तु पिबन्नपः ॥ १३.१६१.५८ ॥

En un templo, entre un rebaño de vacas, en un santuario, entre los cultivos o en un lugar de descanso; tras comer, tras estornudar, tras recorrer un camino, o tras orinar y defecar, debe beber agua en dos sorbos según la regla, bebiendo de modo que el agua llegue al corazón.

13.161.59

अन्नं बुभुक्षमाणस्तु त्रिमुखेन स्पृशेदपः ।
भुक्त्वा चान्नं तथैव त्रिर्द्विः पुनः परिमार्जयेत् ॥ १३.१६१.५९ ॥

El hombre hambriento debe tocar el agua tres veces antes de comer; después de comer, igualmente tres veces y de nuevo dos veces, debe limpiarse con agua.

13.161.60

प्राङ्मुखो नित्यमश्नीयाद्वाग्यतोऽन्नमकुत्सयन् ।
प्रस्कन्दयेच्च मनसा भुक्त्वा चाग्निमुपस्पृशेत् ॥ १३.१६१.६० ॥

Siempre debe comer mirando al este, con la palabra contenida y sin menospreciar el alimento; con la mente debe desechar (las faltas), y después de comer debe tocar el fuego.

13.161.61

आयुष्यं प्राङ्मुखो भुङ्क्ते यशस्यं दक्षिणामुखः ।
धन्यं पश्चान्मुखो भुङ्क्त ऋतं भुङ्क्त उदङ्मुखः ॥ १३.१६१.६१ ॥

Quien come mirando al este obtiene larga vida; mirando al sur, obtiene fama. Mirando al oeste come para la riqueza; mirando al norte mantiene el ṛta (el orden recto).

13.161.62

अग्रासनो जितक्रोधो बालपूर्वस्त्वलङ्कृतः ।
घृताहुतिविशुद्धान्नं हुताग्निश्च क्षिपन्ग्रसेत् ॥ १३.१६१.६२ ॥

Quien ocupa el primer asiento, ha vencido la ira, sirve primero a los niños y va bien vestido, habiendo purificado el alimento con ofrendas de ghee y ofrecido al fuego, debe comer lanzando los bocados.

13.161.63

अग्निमालभ्य तोयेन सर्वान्प्राणानुपस्पृशेत् ।
गात्राणि चैव सर्वाणि नाभिं पाणितले तथा ॥ १३.१६१.६३ ॥

Habiendo tocado el fuego, con agua debe tocar todos los alientos vitales (los sentidos); igualmente todos los miembros, el ombligo y, tomando agua en la palma de la mano.

13.161.64

नाधितिष्ठेत्तुषं जातु केशभस्मकपालिकाः ।
अन्यस्य चाप्यवस्नातं दूरतः परिवर्जयेत् ॥ १३.१६१.६४ ॥

Nunca debe pisar cáscaras, cabellos, ceniza ni fragmentos de cerámica; y lo que ha sido usado para el baño de otro debe evitarlo desde lejos.

13.161.65

शान्तिहोमांश्च कुर्वीत सावित्राणि च धारयेत् ।
निषष्णश्चापि खादेन न तु गच्छन्कदाचन ॥ १३.१६१.६५ ॥

Debe realizar los ritos de expiación pacificadora y conservar los versos sāvitrī. Debe comer sentado; nunca mientras camina.

13.161.66

मूत्रं नोत्तिष्ठता कार्यं न भस्मनि न गोव्रजे ।
आर्द्रपादस्तु भुञ्जीत नार्द्रपादस्तु संविशेत् ॥ १३.१६१.६६ ॥

No se debe orinar de pie, ni sobre cenizas, ni en un corral de vacas. Se puede comer con los pies mojados, pero no acostarse con los pies mojados.

13.161.67

आर्द्रपादस्तु भुञ्जानो वर्षाणां जीवते शतम् ।
त्रीणि तेजांसि नोच्छिष्ट आलभेत कदाचन।
अग्निं गां ब्राह्मणं चैव तता ह्यायुर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.६७ ॥

Quien come con los pies mojados vive cien años. Nunca debe tocar las tres cosas radiantes —el fuego, la vaca y el brahmán— con la boca impura; así la vida no se pierde.

13.161.68

त्रीणि ज्योतींषि नोच्छिष्ट उदीक्षेत कदाचन ।
सूर्याचन्द्रमसौ चैव नक्षत्राणि च सर्वशः ॥ १३.१६१.६८ ॥

Nunca se debe mirar las tres luces con la boca impura: el sol, la luna y todas las estrellas.

13.161.69

ऊर्ध्वं प्राणा ह्युत्क्रमन्ति यूनः स्थविर आगते ।
प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस्तान्प्रतिपद्यते ॥ १३.१६१.६९ ॥

Cuando llega un anciano, los alientos vitales del joven se elevan; al ponerse de pie y saludarlo, vuelven a regresar.

13.161.70

अभिवादयीत वृद्धांश्च दद्याच्चैवासनं स्वयम् ।
कृताञ्जलिरुपासीत गच्छन्तं पृष्ठतोऽन्वियात् ॥ १३.१६१.७० ॥

Debe saludar a los ancianos y ofrecerles asiento uno mismo. Debe sentarse cerca con las palmas juntas, y cuando se vayan, seguirlos por detrás.

13.161.71

न चासीतासने भिन्ने भिन्नकांस्यं च वर्जयेत् ।
नैकवस्त्रेण भोक्तव्यं न नग्नः स्नातुमर्हति ॥ १३.१६१.७१ ॥

No se debe sentar en un asiento roto, y se debe evitar un recipiente de bronce roto. No se debe comer con una sola prenda, y un hombre desnudo no debe bañarse.

13.161.72

स्पप्तव्यं नैव नग्नेन न चोच्छिष्टोपि संविशेत् ।
उच्छिष्टो न स्पृशेच्छीर्षं सर्वे प्राणास्तदाश्रयाः ॥ १३.१६१.७२ ॥

No se debe dormir desnudo, ni acostarse incluso estando impuro por restos de comida. Quien está impuro no debe tocarse la cabeza, pues todos los alientos vitales dependen de ella.

13.161.73

केशग्रहं प्रहारांश्च सिरस्येतान्विवर्जयेत् ।
न संहाताभ्यां पाणिभ्यां कण्डूयेदात्मनः शिरः।
न चाभीक्ष्णं शिरःस्नायात्तथा स्यायुर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.७३ ॥

Se debe evitar agarrar del cabello y golpear la cabeza. No se debe rascar la propia cabeza con las manos juntas, ni lavarse la cabeza repetidamente; así la vida no se reduce.

13.161.74

शिरःस्नातस्तु तैलैश्च नाङ्गं किञ्चिदपि स्पृशेत् ।
तिलपिष्टं न चाश्नीयाद्गतसर्वरसं तथा ॥ १३.१६१.७४ ॥

Después de lavarse la cabeza, no se debe tocar ninguna parte del cuerpo con aceite. No se debe comer pasta de sésamo, ni alimento que haya perdido todo su sabor.

13.161.75

नाध्यापयेत्तथोच्छिष्टो नाधीयीत कदाचन ।
वाते च पूतिगन्धे च मनसाऽपि न चिन्तयेत् ॥ १३.१६१.७५ ॥

Quien está impuro por restos de comida no debe enseñar ni estudiar nunca. En el viento y en el mal olor, ni siquiera se debe pensar en ello con la mente.

13.161.76

अत्र गाथा यमोद्गीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
आयुरस्य निकृन्तामि प्रज्ञामस्याददे तथा ॥ १३.१६१.७६ ॥

Aquí los sabios de antaño recitan las estrofas cantadas por Yama: 'Cortaré su vida y también tomaré su sabiduría.'

13.161.77

उच्छिष्टो यः प्राद्रवति स्वाध्यायं चाधिगच्छति ।
यश्चानध्यायकालेऽपि मोहादभ्यस्यति द्विजः ॥ १३.१६१.७७ ॥

El dvija que, en estado de impureza ritual, corre de un lado a otro y se dedica al estudio védico, y el que, por ofuscación, recita incluso en tiempo de prohibición del estudio—

13.161.78

तस्य वेदः प्रणश्येत आयुश्चि परिहीयते ।
तस्माद्युक्तो ह्यनध्याये नाधीयीत कदाचन ॥ १३.१६१.७८ ॥

Su Veda se pierde y su vida se acorta. Por eso, quien es disciplinado no debe estudiar nunca en tiempo de prohibición.

13.161.79

प्रत्यादित्यं प्रत्यनलं प्रतिगां च प्रतिद्विजान् ।
ये मेहन्ति च पन्थानं ते भवन्ति गतायुषः ॥ १३.१६१.७९ ॥

Quienes orinan de cara al sol, al fuego, a la vaca, a los brahmanes y en el camino se vuelven de vida breve.

13.161.80

उभे मूत्रपुरीषे तु दिवा कुर्यादुदङ्मुखः ।
दक्षिणाभिमुखो रात्रौ तथा हन्युर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.८० ॥

De día, que se defeque y oriente la orina mirando al norte; de noche, mirando al sur. Así hecho, no sufre daño.

13.161.81

त्रीन्कृशान्नावजानीयाद्दीर्घमायुर्जिजीविषु ।
ब्राह्मणं क्षत्रियं सर्पं सर्वे ह्याशीविषास्त्रयः ॥ १३.१६१.८१ ॥

Quien desee larga vida no debe despreciar a tres que parecen débiles: el brahmán, el kṣatriya y la serpiente; los tres son āśīviṣa, de mirada venenosa.

13.161.82

दहत्याशीविषः क्रुद्धो यावत्पश्यति चक्षुषा ।
क्षत्रियोपि दहेत्क्रुद्धो यावत्स्पृशति तेजसा ॥ १३.१६१.८२ ॥

Un āśīviṣa airado quema mientras mira con su ojo; un kṣatriya airado también quema mientras toca con su resplandor.

13.161.83

ब्राह्म्णिस्तु कुलं हन्याद्ध्यानेनावेक्षितेन च ।
तस्मादेतत्त्रयं यत्नादुपसेवेत पण्डितः ॥ १३.१६१.८३ ॥

Un brāhmaṇa podría destruir un linaje con su meditación o con una mirada. Por ello, el sabio debe atender con cuidado a estos tres.

13.161.84

गुरुणा वैरनिर्बन्धो न कर्तव्यः कदाचन ।
अनुमान्यः प्रसाद्यश्च गुरुः क्रुद्धो युदिष्ठिर ॥ १३.१६१.८४ ॥

Nunca se debe persistir en la enemistad con un maestro. Oh Yudhiṣṭhira, un maestro enojado debe ser apaciguado y aplacado.

13.161.85

सम्यङ्मिथ्याप्रवृत्तेऽपि वर्तितव्यं गुराविह ।
गुरुनिन्दा दहत्यायुर्मनुष्याणां न संशयः ॥ १३.१६१.८५ ॥

Hacia el maestro, actúe rectamente o no, en este mundo uno debe comportarse con respeto. Injuriar a un maestro consume la vida de los hombres; de esto no hay duda.

13.161.86

दूरादावसथान्मूत्रं दूरात्पादावसेचनम् ।
उच्छिष्टोत्सर्जनं चैव दूरे कार्यं हितैषिणा ॥ १३.१६१.८६ ॥

Quien busca su bien debe orinar lejos de la morada, lavarse los pies lejos y también arrojar los restos de comida lejos.

13.161.87

रक्तमाल्यं न धार्यं स्याच्छुक्लं धार्यं तु पण्डितैः ।
वर्जयित्वा तु कमलं तथा कुवलयं प्रभो ॥ १३.१६१.८७ ॥

No debe llevarse una guirnalda roja; los sabios llevan una blanca. Oh señor, excepto el loto y el loto azul.

13.161.88

रक्तं शिरसि धार्यं तु तथा वानेयमित्यपि ।
काञ्चनीयाऽपि माला या न सा दुष्यति कर्हिचित् ॥ १३.१६१.८८ ॥

Las flores rojas deben llevarse en la cabeza, y de igual modo las nacidas en el bosque. Una guirnalda de oro tampoco se contamina nunca.

13.161.89

स्नातस्य वर्णकं नित्यमार्द्रं दद्याद्विशांपते ॥ १३.१६१.८९ ॥

Al que se ha bañado, siempre se le debe dar un ungüento fresco, oh señor de los pueblos.

13.161.90

विपर्ययं न कुर्वीत वाससो बुद्धिमान्नरः ।
तथा नान्यधृतं धार्यं न चातिविकृतं तथा ॥ १३.१६१.९० ॥

El hombre sabio no debe vestir sus ropas al revés, ni usar lo que otro ha usado, ni prendas muy deterioradas.

13.161.91

अन्यदेव भवेद्वासः शयनीये नरोत्तम ।
अन्यद्रथ्यासु देवानामर्चायामन्यदेव हि ॥ १३.१६१.९१ ॥

Oh mejor de los hombres, la ropa para el lecho debe ser distinta, la de las calles distinta, y en verdad otra distinta para la adoración de los dioses.

13.161.92

प्रियङ्गुचन्दनाभ्यां च बिल्वेन स्थगरेण च ।
पृथगेवानुलिम्पेत केसरेण च बुद्धिमान् ॥ १३.१६१.९२ ॥

El hombre sabio debe ungirse por separado con priyaṅgu y sándalo, con bilva y sthagara, y con azafrán.

13.161.93

उपवासं च कुर्वीत स्नातः शुचिरलङ्कृतः ।
नोपवासं वृथा कुर्याद्धनं नापहरेदिह ॥ १३.१६१.९३ ॥

Habiéndose bañado, purificado y adornado, debe observar el ayuno; no debe ayunar en vano, ni arrebatar aquí la riqueza ajena.

13.161.94

पर्वकालेषु सर्वेषु ब्रह्मचारी सदा भवेत् ।
समानमेकपात्रे तु भुञ्जेन्नान्नं जनेश्वर ॥ १३.१६१.९४ ॥

En todos los tiempos de festividad, el hombre debe permanecer siempre célibe; oh señor de los hombres, no debe comer de un mismo recipiente en igualdad.

13.161.95

नावलीढमवज्ञातमाघ्रातुं भक्षयेदपि ।
तथा नोद्धृतसाराणि प्रेक्षतामप्रदाय च ॥ १३.१६१.९५ ॥

No se debe comer lo que ha sido lamido, despreciado o solo olido, ni lo que ha sido despojado de su esencia, ni comer sin dar a quienes miran.

13.161.96

नासंनिविष्टो मेधावी नाशुचिर्नि च सत्यु च ।
प्रतिषिद्धान्नं धर्मेषु भक्ष्यान्भुञ्जीत पृष्ठतः ॥ १३.१६१.९६ ॥

El sabio no debe comer sentado indebidamente, ni impuro, ni alimentos prohibidos; lo comestible debe comerse por detrás.

13.161.97

पिप्पलं च वटं चैव शणशाकं तथैव च ।
उदुम्बरं न खादेश्च भवार्थी पुरुषो नृप ॥ १३.१६१.९७ ॥

Oh rey, el hombre que busca prosperidad no debe comer el higo pippala, el higo banyan, la verdura de cáñamo ni el higo udumbara.

13.161.98

आजं गव्यं च यन्मांसं मायूरं चैव वर्जयेत् ।
वर्जयेच्छुष्कमांसं च तथा पर्युषितं च यत् ॥ १३.१६१.९८ ॥

Se debe evitar la carne de cabra, de vaca y de pavo real; también se deben evitar la carne seca y la comida rancia.

13.161.99

न पाणौ लवणं विद्वान्प्राश्नीयान्न च रात्रिषु ।
दधिसक्तून्न दोषायां पिबेन्मधु च नित्यशः ॥ १३.१६१.९९ ॥

El hombre sabio no debe probar la sal de la mano, ni comer de noche; no debe comer yogur y harina de cebada de noche, y siempre debe beber miel.

13.161.100

सायं प्रातश्च भुञ्जीत नान्तराले समाहितः ।
वालेन तु न भुञ्जीत परश्राद्धं तथैव च ॥ १३.१६१.१०० ॥

Se debe comer por la tarde y por la mañana, no en medio con atención; no se debe comer comida mezclada con cabello, ni el banquete fúnebre de otro.

13.161.101

वाग्यतो नैकवस्त्रश्च नासंविष्टः कदाचन ।
भूमौ सदैव नाश्नीयान्नाशौचं न च शब्दवत् ॥ १३.१६१.१०१ ॥

Uno debe comer siempre sentado en el suelo, en silencio, con una sola prenda, nunca tumbado, ni en estado de impureza, ni haciendo ruido.

13.161.102

तोयपूर्वं प्रदायान्नमतिथिभ्यो विशाम्पते ।
पश्चाद्भुञ्जीत मेधावी न चाप्यन्यमना नरः ॥ १३.१६१.१०२ ॥

Oh señor de los hombres, habiendo ofrecido primero comida con agua a los huéspedes, el hombre sabio debe comer después, y no con la mente en otra parte.

13.161.103

समानमेकपङ्क्त्यां तु भोज्यमन्नं नरेश्वर ।
विषं हालाहलं भुङ्क्ते योऽप्रदाय सुहृज्जने ॥ १३.१६१.१०३ ॥

Oh señor de los hombres, la comida debe compartirse por igual en una misma fila; quien come sin dar a sus amigos come el veneno mortal halāhala.

13.161.104

पानीयं पायसं सक्तून्दधि सर्पिर्मधून्यपि ।
निरस्य शेषमन्येषां न प्रदेयं तु कस्यचित् ॥ १३.१६१.१०४ ॥

Agua para beber, leche con arroz, harina de cebada, cuajada, mantequilla clarificada y miel también: tras apartar lo restante para los demás, no debe darse a nadie como sobrante.

13.161.105

भुञ्जानो मनुजव्याघ्र नैव शङ्कां समाचरेत् ।
दधि चाप्यनु पानं वै न कर्तव्यं भवार्थिना ॥ १३.१६१.१०५ ॥

Oh tigre entre los hombres, mientras se come no se debe albergar duda; y quien busca prosperidad no debe tomar cuajada como bebida después de la comida.

13.161.106

आचम्य चैकहस्तेन परिस्राव्य तथोदकम् ।
अङ्गुष्ठं चरणस्याथ दक्षिणस्यावसेचयेत् ॥ १३.१६१.१०६ ॥

Tras hacer ācamana y colar el agua con una mano, se debe rociar luego sobre el dedo gordo del pie derecho.

13.161.107

पाणिं मूर्ध्नि समाधाय स्पृष्ट्वा चाग्निं समाहितः ।
ज्ञातिश्रैष्ठ्यमवाप्नोति प्रयोगकुशलो नरः ॥ १३.१६१.१०७ ॥

Colocando la mano sobre la cabeza y tocando el fuego con mente concentrada, el hombre diestro en el rito obtiene la preeminencia entre sus parientes.

13.161.108

अद्भिः प्राणान्समालभ्य नाभिं पाणितले तथा ।
स्पृशंश्चैव प्रतिष्ठेत न चाप्यार्द्रेण पाणिना ॥ १३.१६१.१०८ ॥

Habiendo tocado los alientos vitales con agua y el ombligo con la palma de la mano, uno debe permanecer en pie; y no con la mano mojada.

13.161.109

अङ्गुष्ठमूलस्य तले ब्राह्मं तीर्तमुदाहृतम् ।
कनिष्ठिकायाः पश्चात्तु देवतीर्थमिहोच्यते ॥ १३.१६१.१०९ ॥

En la palma, bajo la raíz del pulgar, se declara el tīrtha de Brahmā; pero detrás del dedo meñique se llama aquí el tīrtha de los dioses.

13.161.110

अङ्गुष्ठस्य च यन्मध्यं प्रदेशिन्याश्च भारत ।
तेन पित्र्याणि कुर्वीत स्पृष्ट्वाऽऽपो न्यायतः सदा ॥ १३.१६१.११० ॥

Con la parte media del pulgar y del índice, oh Bhārata, tocando el agua, uno debe realizar siempre los ritos ancestrales conforme a derecho.

13.161.111

परापवादं न ब्रूयान्नाप्रियं च कदाचन ।
न मन्युः कश्चिदुत्पाद्यः पुरुषेणि भवार्थिना ॥ १३.१६१.१११ ॥

No se debe pronunciar calumnia contra otros, ni nunca palabras desagradables; el hombre que busca prosperidad no debe provocar ninguna ira.

13.161.112

एतितैस्तु कथां नेच्छेद्दर्शनं च विवर्जयेत् ।
संसर्गं च न गच्छेत तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.११२ ॥

No se debe desear conversar con tales personas, y se debe evitar incluso verlas; no se debe ir a su compañía; así el hombre alcanza una larga vida.

13.161.113

न दिवा मैथुनं गच्छेन्न कन्यां न च बन्धकीम् ।
न चास्नातां स्त्रियं गच्छेत्तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.११३ ॥

No debe unirse sexualmente de día, ni acercarse a una doncella, ni a una cortesana, ni a una mujer que no se haya bañado; así el hombre alcanza una gran longevidad.

13.161.114

स्वेस्वे तीर्थे समाचम्य कार्ये समुपकल्पिते ।
त्रिः पीत्वाऽऽपो द्विः प्रमृज्य कृतशौचो भवेन्नरः ॥ १३.१६१.११४ ॥

Tras beber agua ritualmente en su propio lugar sagrado, preparado para el rito prescrito, habiendo bebido agua tres veces y secado dos veces, el hombre se vuelve puro.

13.161.115

इन्द्रियाणि सकृत्स्पृश्य त्रिरभ्युक्ष्य च मानवः ।
कुर्वीत पित्र्यं दैवं च वेददृष्टेन कर्मणा ॥ १३.१६१.११५ ॥

Habiendo tocado los sentidos una vez y rociado agua tres veces, el hombre debe realizar el rito para los antepasados y el rito para los dioses, mediante la acción prescrita por el Veda.

13.161.116

ब्राह्मणार्थे च यच्छौचं तच्च मे शृणु कौरव ।
प्रवृत्तं चाहितं चोक्त्वा बहुभोजनवत्तदा ॥ १३.१६१.११६ ॥

Oh Kaurava, escucha también de mí la purificación destinada a los brahmanes, aquella que fue declarada antes como favorable y desfavorable, semejante a comer mucho.

13.161.117

सर्वशौचेषु ब्राह्मेण तीर्थेन समुपस्पृशेत् ।
निष्ठीव्य तु तथा क्षुत्वा स्पृश्यापो हि शुचिर्भवेत् ॥ १३.१६१.११७ ॥

En todas las purificaciones, debe tocar el agua con el tīrtha de Brahmā; tras escupir y estornudar, al tocar el agua el hombre se vuelve puro.

13.161.118

निष्ठिवने मैथुने च क्षुते अक्ष्याविमेचने ।
उदक्या दर्शने तद्वन्नग्नस्याचमनं स्मृतम्।
स्पृशेत्कर्णं सप्रणवं सूर्यमीक्षेत्सदा तदा ॥ १३.१६१.११८ ॥

Se prescribe el ācamana tras escupir, tras la unión sexual, al estornudar, al abrir los ojos, al ver a una mujer impura y también cuando uno está desnudo; entonces debe tocarse la oreja con el praṇava y mirar siempre al sol.

13.161.119

वृद्धो ज्ञातिस्तथा मित्रमनाथा च स्वसा गुरुः ।
कुलीनः पण्डित इति रक्ष्या निःस्वः स्वशक्तितः।
गृहे वासयितव्यास्ते धन्यमायुष्यमेव च ॥ १३.१६१.११९ ॥

Los ancianos, los parientes, los amigos, la hermana desamparada, el maestro, los de buena familia y los sabios deben ser protegidos; a los indigentes se les debe acoger en casa según las propias posibilidades. Alojarlos en la casa es auspicioso y prolonga la vida.

13.161.120

गृहे पारावता धार्याः शुकाश्च सहशारिकाः ।
देवताप्रतिमाऽऽदर्शश्चन्दनाः पुष्पवल्लिकाः ॥ १३.१६१.१२० ॥

En la casa deben criarse palomas, y también loros y mainas; también deben tenerse una imagen de deidad, un espejo, sándalo y enredaderas floridas.

13.161.121

शुद्धं जलं सुवर्णं च रजतं गृहमङ्गलम् ।
गृहेष्वेते न पापाय यथा वै तैलपायिकाः ॥ १३.१६१.१२१ ॥

El agua pura, el oro, la plata y los objetos auspiciosos del hogar no son dañinos en las casas, como tampoco lo son las lámparas que beben aceite.

13.161.122

उद्दीपकाश्च गृध्रास्च कपोता भ्रमरास्तथा ।
निविशेयुर्यदा तत्र शान्तिमेव तदाऽऽचरेत् ॥ १३.१६१.१२२ ॥

Cuando los 'encendedores', buitres, palomas y abejorros han entrado allí, entonces debe realizarse el rito de apaciguamiento.

13.161.123

अमङ्गल्यः सतां शापस्तथाऽऽक्रोशो महात्मनाम् ।
महात्मनोतिगुह्यानि न वक्तव्यानि कर्हिचित्। ॥ १३.१६१.१२३ ॥

La maldición de los buenos y el insulto a las grandes almas son de mal augurio. Las cosas más secretas de las grandes almas nunca deben revelarse.

13.161.124

अगम्याश्च न गच्छेत राज्ञः पत्नीं सखीस्तथा ।
वैद्यानां बालवृद्धानां भृत्यानां च युधिष्ठिर ॥ १३.१६१.१२४ ॥

No se debe acudir a mujeres prohibidas: ni a la esposa del rey ni a sus compañeras; ni a las esposas de los médicos, de los niños, de los ancianos o de los sirvientes, oh Yudhiṣṭhira.

13.161.125

बन्धूनां ब्राह्मणानां च तथा शारणिकस्य च ।
सम्बन्धिनां च राजेन्द्र तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१२५ ॥

Honrando a parientes, brahmanes, a quienes buscan refugio y a los parientes por matrimonio, oh señor de reyes, se obtiene una gran vida.

13.161.126

ब्राह्मणस्तपतिभ्यां च निर्मितं यन्निवेशनम् ।
तदा वसेत्सदा प्राज्ञो भवार्थी मनुजेश्वर ॥ १३.१६१.१२६ ॥

En una vivienda bien construida para que el calor del sol y el fuego la alcancen, oh señor de los hombres, el sabio que busca prosperidad debe vivir siempre.

13.161.127

सन्ध्यायां न स्वपेद्राजन्विद्यां न च समाचरेत् ।
न भुञ्जीत च मेधावी तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१२७ ॥

Oh rey, no se debe dormir al atardecer, ni estudiar, ni comer entonces; así el hombre inteligente obtiene una gran vida.

13.161.128

नक्तं न कुर्यात्पित्र्याणि नक्तं चैव प्रसाधनम् ।
पानीयस्य क्रिया नक्तं न कार्या भूतिमिच्छता ॥ १३.१६१.१२८ ॥

No se deben realizar ritos ancestrales de noche, ni arreglarse de noche, ni hacer ritos con agua de noche; así debe actuar quien desea prosperidad.

13.161.129

वर्जनीयाश्चैव नित्यं सक्तवो निशि भारत ।
शेषाणि चावदातानि पानीयं चापि भोजने ॥ १३.१६१.१२९ ॥

Oh Bhārata, la harina de cebada debe evitarse siempre de noche; y también los restos limpios de la comida y el agua al comer [deben evitarse de noche].

13.161.130

सौहित्यं न च कर्तव्यं रात्रौ न च समाचरेत् ।
न भुक्त्वा मैथुनं गच्छेन्न धावेन्नातिहासकम्।
द्विजच्छेदं न कुर्वीत भुक्त्वा न च समाचरेत् ॥ १३.१६१.१३० ॥

No se debe comer en exceso, ni hacerlo de noche. Después de comer no se debe tener unión sexual, ni correr, ni reír en exceso. No se debe dañar a un hombre de los dos nacimientos; ni actuar así después de comer.

13.161.131

महाकुले प्रसूतां च प्रशस्तां लक्षणैस्तथा ।
वयसाऽवरां सुनक्षत्रां कन्यामावोढुमर्हति ॥ १३.१६१.१३१ ॥

Debe casarse con una doncella nacida en una gran familia, alabada por sus señales, más joven en edad y nacida bajo una constelación auspiciosa.

13.161.132

अपत्यमुत्पाद्य ततः प्रतिष्ठाप्य कुलं तथा ।
पुत्राः प्रदेया जातेषु कुलधर्मेषु भारत ॥ १३.१६१.१३२ ॥

Habiendo engendrado descendencia y establecido el linaje, oh Bhārata, los hijos, una vez nacidos, deben ser dedicados a los deberes familiares.

13.161.133

कन्या चोत्पाद्य दातव्या कुलपुत्राय धीमते ।
पुत्रा निवेश्याश्च कुलाद्भृत्या लभ्याश्च भारत ॥ १३.१६१.१३३ ॥

Una hija, una vez engendrada, debe darse a un hijo sabio de buena familia. Oh Bhārata, los hijos deben ser establecidos y deben obtenerse sirvientes de la familia.

13.161.134

शिरःस्नातोथ कुर्वीत दैवं पित्र्यमथापि च ॥ १३.१६१.१३४ ॥

Habiéndose bañado la cabeza, debe realizar luego el rito para los dioses y también el rito para los antepasados.

13.161.135

तैलं जन्मदिनेऽष्टम्यां चतुर्दश्यां च पर्वसु ।
नक्षत्रे न च कुर्वीत यस्मिञ्जातो भवेन्नरः।
न प्रोष्ठपदयोः कार्यं तथाऽऽग्नेये च भारत ॥ १३.१६१.१३५ ॥

No debe aplicarse aceite en el día del nacimiento, en los días octavo y decimocuarto, ni en los días festivos; ni bajo la constelación en que el hombre nació. Oh Bhārata, no debe hacerse bajo los dos Prauṣṭhapadas ni bajo la constelación Āgneya.

13.161.136

दारुणेषु च सर्वेषु प्रत्यरिं च विवर्जयेत् ।
ज्योतिषे यानि चोक्तानि तानि सर्वाणि वर्जयेत् ॥ १३.१६१.१३६ ॥

En todos los tiempos terribles se debe evitar la constelación del enemigo; y se deben evitar todas las cosas que han sido declaradas en la astrología.

13.161.137

प्राङ्मुखः श्मश्रुकर्माणि कारयेत्सुसमाहितः ।
उदङ्मुखो वा राजेन्द्र तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१३७ ॥

Oh señor de reyes, con la mente bien recogida, uno debe afeitarse la barba y el bigote mirando al este, o mirando al norte; así se obtiene una gran longevidad.

13.161.138

सामुद्रेणाम्यसा स्नानं क्षौरं श्राद्धेषु भोजनम् ।
अन्तर्वत्नीपतिः कुर्वन्न पुत्रफलमश्नुते ॥ १३.१६१.१३८ ॥

Bañarse con agua de mar, afeitarse en los ritos fúnebres y comer allí: el marido de una mujer embarazada que haga estas cosas no obtiene el fruto de un hijo.

13.161.139

सतां गुरूणां वृद्धानां कुलस्त्रीणां विशेषतः ।
परिवादं न च ब्रूयात्परेषामात्मनस्तथा।
परिवादो ह्यधर्माय प्रोच्यते भरतर्षभ ॥ १३.१६१.१३९ ॥

No se debe hablar mal de los virtuosos, de los maestros, de los ancianos y, sobre todo, de las mujeres de buena familia, ni de otros ni de uno mismo; pues el reproche se declara injusticia, oh toro de los Bharatas.

13.161.140

वर्जयेद्व्यङ्गिनीं नारीं तथा कन्यां नरोत्तम ।
समार्षां व्यङ्गिकां श्चैव मातुः सकुलजां तथा ॥ १३.१६१.१४० ॥

Oh el mejor de los hombres, debe evitarse a la mujer deforme y también a la muchacha; igualmente a la de la misma estirpe ārṣa, a la que tiene un defecto corporal y a la nacida en la familia de la madre.

13.161.141

वृद्धां प्रव्रजितां चैव तथैव च पतिव्रताम् ।
तथा निकृष्टवर्णा च वर्णोत्कृष्टां च वर्जयेत्। ॥ १३.१६१.१४१ ॥

Debe evitarse a la mujer anciana, a la que ha abrazado la vida religiosa, igualmente a la esposa devota, a la mujer de varṇa inferior y a la de varṇa superior.

13.161.142

अयोनिं च वियोनिं च न गच्छेत विचक्षणः ।
पिङ्गलां कुष्ठिनीं नारीं न त्वमुद्वोढुमर्हसि ॥ १३.१६१.१४२ ॥

El sabio no debe acercarse a una mujer de linaje inapropiado (ayoni) ni de linaje equivocado (viyoni); tú no debes casarte con una mujer pálida (piṅgalā) ni con una leprosa.

13.161.143

अपस्मारिकुले जातां निहीनां चापि वर्जयेत् ।
श्वित्रिणां च कुले जातां क्षयिणां मनुजेश्वर ॥ १३.१६१.१४३ ॥

Oh señor de los hombres, también se debe evitar a una doncella nacida en una familia de epilépticos, o de baja cuna, o nacida en una familia de leprosos o de tísicos.

13.161.144

सुरोमशामतिस्थूलां कन्यां मातृपितृस्थिताम् ।
अलज्जां भ्रातृजां तुष्टां वर्जयेद्रक्तकेशिनीम् ॥ १३.१६१.१४४ ॥

Se debe evitar a una doncella muy velluda, muy corpulenta, que aún vive con su madre y su padre, desvergonzada, hija de un hermano, satisfecha y de cabello rojo.

13.161.145

लक्षणैरन्विता या च प्रशस्ता या च लक्षणैः ।
मनोज्ञां दर्शनीयां च तां भवान्वोढुमर्हति ॥ १३.१६१.१४५ ॥

La doncella que está dotada de signos auspiciosos, digna de alabanza por sus signos, agradable y hermosa de contemplar, esa es la que tú debes desposar.

13.161.146

महाकुले निवेष्टव्यं सदृशे वा युधिष्ठिर ।
अवरा पतिता चैव न ग्राह्या भूतिमिच्छता ॥ १३.१६१.१४६ ॥

Oh Yudhiṣṭhira, uno debe casarse en una familia noble o en una igual. Quien desee prosperidad no debe tomar a una mujer inferior o caída.

13.161.147

अग्नीनुत्पाद्य यत्नेन क्रियाः सुविहिताश्च याः ।
वेदे च ब्राह्मणैः प्रोक्तास्ताश्च सर्वाः समाचरेत् ॥ १३.१६१.१४७ ॥

Habiendo encendido los fuegos con esmero, se deben realizar todos aquellos ritos bien prescritos que los brahmanes han declarado en el Veda.

13.161.148

न चेर्ष्या स्त्रीषु कर्तव्या रक्ष्या दाराश्च सर्वशः ।
अनायुष्या भवेदीर्ष्या तस्मादीर्ष्यां विवर्जयेत् ॥ १३.१६१.१४८ ॥

No se debe mostrar celos hacia las mujeres, y se debe proteger a las esposas en todo sentido. Los celos acortan la vida, por tanto deben evitarse.

13.161.149

अनायुष्यं दिवा स्वप्नं तथाऽभ्युदितशायिता ।
प्रातर्निशायां च तथा ये चोच्छिष्टा भवन्ति च ॥ १३.१६१.१४९ ॥

Dormir de día acorta la vida, y también dormir después de la salida del sol; por la mañana y por la noche igualmente, y las cosas que se vuelven contaminadas por restos de comida.

13.161.150

पारदार्यमनायुष्यं नापितोच्छिष्टता तथा ।
यत्नतो वै न कर्तव्यमत्याशश्चैव भारत ॥ १३.१६१.१५० ॥

El adulterio acorta la vida, y de igual modo la impureza por los restos de un barbero; oh Bhārata, no se debe hacer esto con cuidado, ni el exceso de deseo.

13.161.151

सन्ध्यां न भुञ्ज्यान्न स्नायेन्न पुरीषं समुत्सृजेत् ।
प्रयतश्च भवेत्तस्यां न च किञ्चित्समाचरेत् ॥ १३.१६१.१५१ ॥

Al crepúsculo no se debe comer, ni bañarse, ni evacuar; en ese momento hay que estar dominado y no realizar ninguna acción.

13.161.152

ब्राह्मणान्पूजयेच्चापि तथा स्नात्वा नराधिप ।
देवांश्च प्रणमेत्स्नातो गुरूंश्चाप्यभिवादयेत् ॥ १३.१६१.१५२ ॥

Oh señor de los hombres, después de bañarse uno debe honrar también a los brahmanes; bañado, debe inclinarse ante los dioses y saludar respetuosamente a los maestros.

13.161.153

अनिमन्त्रितो न गच्छेत यज्ञं गच्छेत दर्शकः ।
अनर्चिते ह्यनायुष्यं गमनं तत्र भारत ॥ १३.१६१.१५३ ॥

No se debe ir sin ser invitado; se puede ir a un sacrificio como espectador. Oh Bhārata, ir a un lugar donde no se es honrado acorta la vida.

13.161.154

न चैकेन परिव्रज्यं न गन्तव्यं तथा निशि ।
नानापदि परस्यान्नमनिमन्त्रितमाहरेत् ॥ १३.१६१.१५४ ॥

No se debe vagar solo, ni ir de noche; en diversas calamidades no se debe tomar la comida ajena sin ser invitado.

13.161.155

एकोद्दिष्टं न भुञ्जीत प्रथमं तु विशेषतः ।
सपिण्डीकरणं वर्ज्यं सविधानं च मासिकम् ॥ १३.१६१.१५५ ॥

No se debe comer la ofrenda ekoddiṣṭa, sobre todo en primer lugar; el rito sapiṇḍīkaraṇa y el rito mensual realizado según su procedimiento deben evitarse.

13.161.156

अनागतायां सन्ध्यायां पश्चिमायां गृहे वसेत् ॥ १३.१६१.१५६ ॥

Antes de que llegue el crepúsculo, uno debe permanecer en casa, hacia el oeste, al atardecer.

13.161.157

मातुः पितुर्गुरूणां च कार्यमेवानुशासनम् ।
हितं चाप्यहितं चापि न विचार्यं नरर्षभ ॥ १३.१६१.१५७ ॥

Solo se debe cumplir el mandato de la madre, el padre y los maestros; oh toro entre los hombres, no hay que considerar si es beneficioso o perjudicial.

13.161.158

क्षत्रियस्तु विशेषेण धनुर्वेदं समभ्यसेत् ।
धनुर्वेदे च वेदे च यत्नः कार्यो नाराधिप ॥ १३.१६१.१५८ ॥

Un kṣatriya debe practicar especialmente con esmero la ciencia del arco; oh señor de los hombres, hay que esforzarse en la ciencia del arco y también en el Veda.

13.161.159

हस्तिपृष्ठेऽश्वपृष्ठे च रथचर्यासु चैव ह ।
यत्नवान्भव राजेन्द्र यत्नवान्सुवमेधते ॥ १३.१६१.१५९ ॥

Sé diligente sobre el lomo de un elefante, sobre el de un caballo y en las maniobras del carro; oh rey de reyes, el hombre diligente prospera.

13.161.160

अप्रधृष्यश्च शत्रूमां भृत्यानां स्वजनस्य च ।
प्रजापालनयुक्तश्च नारतिं लभते क्वचित् ॥ १३.१६१.१६० ॥

Quien es invencible para enemigos, sirvientes y parientes, y está entregado a proteger a los súbditos, nunca experimenta descontento.

13.161.161

युक्तिशास्त्रं च ते ज्ञेयं शब्दशास्त्रं च भारत ।
गान्धर्वशास्त्रं च कलाः परिज्ञेया नराधिप ॥ १३.१६१.१६१ ॥

Oh Bhārata, debes conocer la ciencia del razonamiento y la ciencia de la gramática; también debes conocer bien la ciencia de la música y las artes, oh señor de los hombres.

13.161.162

पुराणमितिहासाश्च तथाऽऽख्यानानि यानि च ।
महात्मनां च चरितं श्रोतव्यं नित्यमेव ते ॥ १३.१६१.१६२ ॥

Los Purāṇas y las historias, y las narraciones que existen, y las acciones de los de gran alma, estas cosas debes escucharlas siempre.

13.161.163

मान्यानां माननं कुर्यान्निन्द्यानां निन्दनं तथा ।
गोब्राह्मणार्थे युध्येत प्राणानपि परित्यजेत् ॥ १३.१६१.१६३ ॥

Se debe honrar a los que merecen honor y reprender a los que merecen reproche; se debe luchar por las vacas y los brahmanes, y entregar incluso la vida.

13.161.164

न स्त्रीषु सज्जेद्द्रष्टव्यं शक्त्या दानरुचिर्भवेत् ।
न ब्राह्मणान्परिभवेत्कार्पण्यं ब्राह्मणैर्वृतम्।
पतितान्नाभिभाषेत नाह्वयेत रजस्वलाम् ॥ १३.१६१.१६४ ॥

No debe apegarse a las mujeres, considerándolas solo dignas de ser vistas; debe tener afición a dar según sus posibilidades. No debe despreciar a los brahmanes, ni la mezquindad que practican los brahmanes. No debe hablar con los caídos ni llamar a una mujer menstruante.