మహాభారతం · అధ్యాయం 13.161
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.161.1
शतायुरुक्तः पुरुषः शतवीर्यश्चि वैदिके ।
कस्मान्म्रियन्ते पुरुषा बाला अपि पितामह ॥ १३.१६१.१ ॥
వేదంలో మనిషి వందేళ్లు జీవిస్తాడని, నూరు రెట్ల వీర్యం కలవాడని చెప్పబడింది; మరి పితామహా, మనుషులు ఎందుకు మరణిస్తారు, పిల్లలు కూడా?
13.161.2
आयुष्मान्केन भवति अल्पायुर्वाऽपि मानवः ।
केन वा लभते कीर्तिं केन वा लभते श्रियम् ॥ १३.१६१.२ ॥
మనిషి దేనివల్ల దీర్ఘాయువు పొందుతాడు, లేదా అల్పాయువు పొందుతాడు? దేనివల్ల కీర్తిని, దేనివల్ల శ్రేయస్సును పొందుతాడు?
13.161.3
तपसा ब्रह्मचर्येण जपैर्होमैस्तथा परैः ।
जन्मना यदि वाऽचारात्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.१६१.३ ॥
తపస్సు, బ్రహ్మచర్యం, జపం, హోమాలు, ఇతర సాధనాల ద్వారానా, జన్మం ద్వారానా, లేక ఆచారం ద్వారానా — అది నాకు చెప్పండి, పితామహా.
13.161.4
अत्र तेऽहं प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वमनुपृच्छसि ।
अल्पायुर्येन भवति दीर्घायुर्येनि मानवः ॥ १३.१६१.४ ॥
ఇక్కడ నువ్వు నన్ను అడిగినదాన్ని నీకు చెబుతాను — దేనివల్ల మనిషి అల్పాయువు అవుతాడో, దేనివల్ల దీర్ఘాయువు అవుతాడో.
13.161.5
येन वा लभते कीर्तिं येन वा लभते श्रियम् ।
यथा च वर्तयन्पुरुषः श्रेयसा सम्प्रयुज्यते ॥ १३.१६१.५ ॥
దేనివల్ల కీర్తి లభిస్తుంది, దేనివల్ల శ్రేయస్సు లభిస్తుంది, ఎలా ప్రవర్తించే మనిషి శుభంతో కూడుకుంటాడు.
13.161.6
आचाराल्लभते ह्यायुराचाराल्लभते श्रियम् ।
आचारात्कीर्तिमाप्नोति पुरुषः प्रेत्य चेह च ॥ १३.१६१.६ ॥
ఆచారం వల్లనే మనిషి ఆయువు పొందుతాడు, ఆచారం వల్లనే శ్రేయస్సు పొందుతాడు, ఆచారం వల్లనే కీర్తిని పొందుతాడు — మరణానంతరమూ ఇక్కడా కూడా.
13.161.7
दुराचारो हि पुरुषो नेहायुर्विन्दते महत् ।
त्रसन्ति चास्य भूतानि तथा परिभवन्ति च ॥ १३.१६१.७ ॥
దురాచారి అయిన మనిషి ఈ లోకంలో దీర్ఘాయువును పొందడు. ప్రాణులు అతనికి భయపడతాయి, అతన్ని అవమానిస్తాయి.
13.161.8
तस्मात्कुर्यादिहाचारं य इच्छेद्भूतिमात्मनः ।
अपि पापशरीरस्य आचारो हन्त्यलक्षणम् ॥ १३.१६१.८ ॥
కాబట్టి తనకు శ్రేయస్సును కోరేవాడు ఇక్కడ సదాచారాన్ని పాటించాలి. సదాచారం పాపపు శరీరం కలవాడి అశుభ లక్షణాన్ని కూడా నాశనం చేస్తుంది.
13.161.9
आचारलक्षणो धर्मः सन्तश्चारित्रलक्षणाः ।
साधूनां च यथावृत्तमेतदाचारलक्षणम् ॥ १३.१६१.९ ॥
ఆచారమే ధర్మ లక్షణం; సజ్జనులు చారిత్ర్యమనే లక్షణం కలవారు. సాధువుల ప్రవర్తన ఎలా ఉంటుందో అదే ఆచారం యొక్క లక్షణం.
13.161.10
अप्यदृष्टं श्रवादेव पुरुषं धर्मचारिणम् ।
स्वानि कर्माणि कुर्वाणं तं जनाः कुर्वते प्रियम् ॥ १३.१६१.१० ॥
ధర్మాన్ని అనుసరించి తన కర్మలను చేసే పురుషుడిని, చూడకపోయినా కేవలం వినడం వల్లనే జనులు అతన్ని ప్రియుడిగా భావిస్తారు.
13.161.11
ये नास्तिका निष्क्रियाश्च गुरुशास्त्रातिलङ्घिनः ।
अधर्मज्ञा दुराचारास्ते भवन्ति गतायुषः ॥ १३.१६१.११ ॥
నాస్తికులు, నిష్క్రియులు, గురువులను శాస్త్రాన్ని అతిక్రమించేవారు, అధర్మాన్ని తెలిసినవారు, దురాచారులు — వారు అల్పాయువులు అవుతారు.
13.161.12
विशीला भिन्नमर्यादा नित्यं सङ्कीर्णमैथुनाः ।
अल्पायुषो भवन्तीह नरा निरयगामिनः ॥ १३.१६१.१२ ॥
దుశ్శీలురు, మర్యాదలను అతిక్రమించేవారు, ఎల్లప్పుడూ సంకీర్ణ మైథునం చేసేవారు — అలాంటి మనుషులు ఇక్కడ అల్పాయువులై నరకానికి వెళ్తారు.
13.161.13
सर्वलक्षणहीनोऽपि समुदाचारवान्नरः ।
श्रद्दधानोऽनसूयुश्च शतं वर्षाणि जीवति ॥ १३.१६१.१३ ॥
అన్ని శుభ లక్షణాలు లేనివాడైనా, సత్ప్రవర్తన కలిగి, శ్రద్ధ కలిగి, అసూయలేని మనిషి వందేళ్లు జీవిస్తాడు.
13.161.14
अक्रोधनः सत्यवादी भूतानामविहिंसकः ।
अनसूयुरजिह्मश्च शतं वर्षाणि जीवति ॥ १३.१६१.१४ ॥
కోపం లేనివాడు, సత్యం పలికేవాడు, ప్రాణులను హింసించనివాడు, అసూయలేనివాడు, ఋజువర్తనుడు వందేళ్లు జీవిస్తాడు.
13.161.15
लोष्ठमर्दी तृणच्छेदी नखखादी च यो नरः ।
नित्योच्छिष्टः सङ्कुसुको नेहायुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१५ ॥
మట్టి ముద్దలను నలిపేవాడు, గడ్డిని కోసేవాడు, గోళ్లు కొరికేవాడు, ఎప్పుడూ ఎంగిలిగా, మురికిగా ఉండేవాడు ఇక్కడ దీర్ఘాయువు పొందడు.
13.161.16
ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थौ चानुचिन्तयेत् ।
उत्थाय चोपतिष्ठेत पूर्वां सन्ध्यां कृताञ्जलिः।
एवमेवापरां सन्ध्यां समुपासीत वाग्यतः ॥ १३.१६१.१६ ॥
బ్రాహ్మీ ముహూర్తంలో మేల్కొని ధర్మార్థాలను ధ్యానించాలి. లేచి చేతులు జోడించి ఉదయ సంధ్యను ఉపాసించాలి; అదేవిధంగా మౌనంగా సాయంసంధ్యను ఉపాసించాలి.
13.161.17
नेक्षेतादित्यमुद्यन्तं नास्तं यन्तं कदाचन ।
नोपसृष्टं न वारिस्थं न मध्यं नभसो गतम् ॥ १३.१६१.१७ ॥
ఉదయిస్తున్న సూర్యుణ్ణి, అస్తమిస్తున్న సూర్యుణ్ణి ఎప్పుడూ చూడకూడదు; గ్రహణంతో కప్పబడిన సూర్యుణ్ణి, నీటిలో ఉన్న సూర్యుణ్ణి, ఆకాశ మధ్యంలో ఉన్న సూర్యుణ్ణీ చూడకూడదు.
13.161.18
ऋषयो नित्यसन्ध्यत्वाद्दीर्घमायुरवाप्नुवन् ॥ १३.१६१.१८ ॥
ఋషులు నిత్య సంధ్యోపాసన వల్ల దీర్ఘాయువు పొందారు.
13.161.19
सदर्भपाणिस्तत्कुर्वन्वाग्यतस्तन्मनाः शुचिः ।
तस्मात्तिष्ठेत्सदा पूर्वां पश्चिमां चैव वाग्यतः ॥ १३.१६१.१९ ॥
దర్భలు చేతిలో ధరించి, అదే చేస్తూ, వాక్కును నిగ్రహించి, మనసును దానిపై నిలిపి, శుచిగా — కావున ఎల్లప్పుడూ ఉదయ, సాయం సంధ్యల్లో వాక్కును నిగ్రహించి నిలబడాలి.
13.161.20
ये न पूर्वामुपासन्ते द्विजाः संध्यां न पश्चिमाम् ।
सर्वांस्तान्धार्मिको राजा शूद्रकर्माणि कारयेत् ॥ १३.१६१.२० ॥
ఉదయ సంధ్యను గానీ సాయం సంధ్యను గానీ ఉపాసించని ద్విజులందరినీ ధార్మిక రాజు శూద్ర కర్మలు చేయించాలి.
13.161.21
परदारा न गन्तव्याः सर्ववर्णेषु कर्हिचित् ।
नहीदृशमनायुष्यं लोके किञ्चन विद्यते ॥ १३.१६१.२१ ॥
ఏ వర్ణంలోనైనా ఎప్పుడూ పరస్త్రీల వద్దకు వెళ్లకూడదు; లోకంలో ఇంత ఆయుష్షును తగ్గించేది మరొకటి లేదు.
13.161.22
यादृशं पुरुषस्येह परदारोपसेवनम् ।
तादृशं विद्यते किञ्चिदनायुष्यं नृणामिह ॥ १३.१६१.२२ ॥
ఇక్కడ మనిషికి పరస్త్రీ సేవనం ఎంతటి ఆయుష్షు తగ్గించునో, అంతటిది ఇక్కడ మరేదీ లేదు.
13.161.23
यावन्तो रोमकूपाः स्युः स्त्रीणां गात्रेषु निर्मिताः ।
तावद्वर्षसहस्राणि नरकं पर्युपासते ॥ १३.१६१.२३ ॥
స్త్రీల శరీరాలలో ఎన్ని రోమకూపాలు నిర్మితమై ఉన్నాయో, అన్ని వేల సంవత్సరాలు (పురుషులు) నరకంలో నివసిస్తారు.
13.161.24
मैत्रं प्रसाधनं स्नानमञ्जनं दन्तधावनम् ।
पूर्वाह्ण एव कुर्वीत देवतानां च पूजनम् ॥ १३.१६१.२४ ॥
మైత్రం (మిత్రాచారం), అలంకరణ, స్నానం, అంజనం, దంతధావనం — వీటన్నింటినీ పూర్వాహ్నంలోనే చేయాలి; దేవతల పూజను కూడా అప్పుడే చేయాలి.
13.161.25
पुरीषमूत्रे नोदीक्षेन्नाधितिष्ठेत्कदाचन ।
नातिकल्यं नातिसायं न च मध्यंदिने स्थिते।
नाज्ञातैः सह गच्छेत नैको न वृषलैः सह ॥ १३.१६१.२५ ॥
మలమూత్రాలను చూడరాదు, వాటిపై ఎప్పుడూ నిలవరాదు. అతి ప్రొద్దుటే, అతి సాయంత్రం, సూర్యుడు మధ్యాహ్నం నిలిచి ఉన్నప్పుడు కూడా వెళ్ళరాదు. తెలియనివారితో, ఒంటరిగా, వృషలులతో కలిసి వెళ్ళరాదు.
13.161.26
पन्था देयो ब्राह्मणाय गोभ्यो राजभ्य एव च ।
वृद्धाय भारतप्ताय गर्भिण्यै दुर्बलाय च ॥ १३.१६१.२६ ॥
దారిని బ్రాహ్మణునికి, గోవులకు, రాజులకు ఇవ్వాలి. వృద్ధునికి, భారంతో వేడెక్కినవానికి, గర్భిణీ స్త్రీకి, బలహీనునికి కూడా దారి ఇవ్వాలి.
13.161.27
प्रदक्षिणं च कुर्वीत परिज्ञातान्वनस्पतीन् ।
चतुष्पदान्मङ्गलांश्च मान्यान्वृद्धान्द्विजानपि ॥ १३.१६१.२७ ॥
ప్రదక్షిణ చేయాలి; ప్రసిద్ధ వృక్షాలను, మంగళకరమైన చతుష్పాదులను, గౌరవనీయులైన వృద్ధులను, ద్విజులను కూడా ప్రదక్షిణ చేయాలి.
13.161.28
मध्यंदिने निशाकाले अर्धरात्रे च सर्वदा ।
चतुष्पथं न सेवेत उभे सन्ध्ये तथैव च ॥ १३.१६१.२८ ॥
మధ్యాహ్నంలో, రాత్రిలో, అర్ధరాత్రిలో, ఎల్లప్పుడూ నాలుగు దారుల కూడలిని ఆశ్రయించరాదు; రెండు సంధ్యలలోనూ కూడా అలాగే.
13.161.29
उपानहौ न वस्त्रं च धृतमन्यैर्न धारयेत् ।
ब्रह्मचारी च नित्यं स्यात्पादं पादेन नाक्रमेत् ॥ १३.१६१.२९ ॥
ఇతరులు ధరించిన చెప్పులను, వస్త్రాన్ని ధరించరాదు. బ్రహ్మచారి ఎల్లప్పుడూ ఉండాలి; ఒక పాదాన్ని మరొక పాదంపై ఉంచరాదు.
13.161.30
अमावास्यां पौर्णमास्यां चतुर्दश्यां च जन्मनि ।
अष्टम्यामथ द्वादश्यां ब्रह्मचारी सदा भवेत् ॥ १३.१६१.३० ॥
అమావాస్య, పౌర్ణమి, చతుర్దశి, జన్మదినం, అష్టమి, ద్వాదశి రోజులలో బ్రహ్మచారి ఎల్లప్పుడూ బ్రహ్మచర్యంలో ఉండాలి.
13.161.31
वृथा मांसं न खादेनि पृष्ठमांसं तथैव च ।
आक्रोशं परिवादं च पैशुन्यं च विवर्जयेत् ॥ १३.१६१.३१ ॥
వృథాగా మాంసాన్ని తినకూడదు; అలాగే వెనుక నిందించడాన్ని కూడా చేయకూడదు. దూషణ, అపవాదు, చాడీలు చెప్పడం వీటిని విడిచిపెట్టాలి.
13.161.32
नारुन्तुदः स्यान्न नृशंसवादी ।
न हीनतो वरमभ्याददीत।
ययाऽस्य वाचा पर उद्विजेत ।
न तां वदेद्रुशतीं पापलोक्याम् ॥ १३.१६१.३२ ॥
ఇతరులను బాధపెట్టేవాడు కాకూడదు, క్రూరమైన మాటలు మాట్లాడకూడదు. నీచుని నుండి ఏదీ స్వీకరించకూడదు. ఏ మాటతో ఇతరుడు కలత చెందుతాడో, అలాంటి పాపకరమైన, బాధాకరమైన మాటను పలకకూడదు.
13.161.33
अतिवादबाणा मुखतो निःसरन्ति ।
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य वा मर्मसु ये पतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेषु ॥ १३.१६१.३३ ॥
అతి కఠిన మాటలనే బాణాలు నోటి నుండి వెలువడతాయి. వాటితో గాయపడినవాడు రాత్రింబవళ్ళు దుఃఖిస్తాడు. ఇతరుల మర్మస్థలాలపై పడే అలాంటి మాటలను పండితుడు ఇతరులపై వదలకూడదు.
13.161.34
संरोहत्यग्निना दग्धं वनं परशुना हतम् ।
वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरोहति वाक्क्षतम् ॥ १३.१६१.३४ ॥
అగ్నితో కాలిన అడవి మళ్ళీ చిగురిస్తుంది, గొడ్డలితో నరికిన అడవి కూడా. కానీ మాటతో అన్న అసహ్యకరమైన కఠిన మాట వలన కలిగిన గాయం మానదు.
13.161.35
कर्णिनालीकनाराचान्निर्हरन्ति शरीरतः ।
वाक्शल्यस्तु न निर्हर्तुं शक्यो हृदिशयो हि सः ॥ १३.१६१.३५ ॥
ముళ్ళ బాణాలను, ఇనుప బాణాలను శరీరం నుండి బయటకు తీయవచ్చు. కానీ మాటలోని ముల్లు తీయలేనిది; ఎందుకంటే అది హృదయంలోనే నాటుకుని ఉంటుంది.
13.161.36
हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान्विद्याहीनान्वयोधिकान् ।
रूपद्रविणहीनांश्च सत्यहीनांश्च नाक्षिपेत् ॥ १३.१६१.३६ ॥
అంగహీనులను, అధికాంగులను, విద్యాహీనులను, వయోవృద్ధులను, రూపంలేనివారిని, ధనంలేనివారిని, సత్యహీనులను అవమానించకూడదు.
13.161.37
नास्तिक्यं वेदनिन्दां च परनिन्दां च कुत्सनम् ।
द्वेषस्तम्भाभिमानं च तैक्ष्ण्यं च परिवर्जयेत् ॥ १३.१६१.३७ ॥
నాస్తికత్వం, వేదనిందను, ఇతరులను నిందించడం, దూషణ, ద్వేషం, మొండితనం, గర్వం, కఠినత్వం విడిచిపెట్టాలి.
13.161.38
परस्य दण्डं नोद्यच्छेत्क्रुद्धो नैनं निपातयेत् ।
अन्यत्रि पुत्राच्छिष्याच्च शिक्षार्थं ताडनं स्मृतं ॥ १३.१६१.३८ ॥
ఇతరులపై దండాన్ని ఎత్తరాదు; కోపంతో వారిని పడగొట్టరాదు. కుమారుని లేదా శిష్యుని విషయంలో బోధనార్థం దండించడమే స్మృతిలో చెప్పబడింది.
13.161.39
न ब्राह्म्णान्परिवदेन्नक्षत्राणि न निर्दिशेत् ।
तिथिं पक्षस्य न ब्रूयात्तथाऽस्यायुर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.३९ ॥
బ్రాహ్మణులను నిందించరాదు, నక్షత్రాలను చూపరాదు, పక్షపు తిథిని చెప్పరాదు; అలా చేస్తే అతని ఆయుస్సు తగ్గదు.
13.161.40
अमावास्यामृते नित्यं दन्तधावनमाचरेत् ।
इतिहासपुराणानि दानं वेदं च नित्यशः।
गायत्रीमननं नित्यं कुर्यात्सन्ध्यां समाहितः ॥ १३.१६१.४० ॥
అమావాస్య తప్ప నిత్యం దంతధావనం చేయాలి. ఇతిహాస పురాణాలు, దానం, వేదం నిత్యం అభ్యసించాలి; గాయత్రీ జపం నిత్యం చేస్తూ, ఏకాగ్రచిత్తంతో సంధ్యావందనం చేయాలి.
13.161.41
कृत्वा मूत्रपुरीषे तु रथ्यामाक्रम्य वा पुनः ।
पादप्रक्षालनं कुर्यात्स्वाध्याये भोजने तथा ॥ १३.१६१.४१ ॥
మూత్ర పురీషాలు విసర్జించిన తర్వాత, లేదా వీధిలో నడిచిన తర్వాత మళ్లీ కాళ్లు కడుక్కోవాలి; అలాగే స్వాధ్యాయ సమయంలోనూ భోజనసమయంలోనూ.
13.161.42
त्रीणि देवाः पवित्राणि ब्राह्मणानामकल्पयन् ।
अदृष्टमद्भिर्निर्णिक्तं यच्च वाचा प्रशस्यते ॥ १३.१६१.४२ ॥
దేవతలు బ్రాహ్మణుల కోసం మూడు పవిత్రమైనవాటిని నియమించారు: నీటితో కడిగి అదృశ్య మాలిన్యం తొలగించినది, వాక్కుతో ప్రశంసించబడేది.
13.161.43
यावकं कृसरं मांसं शष्कुलीं पायसं तथा ।
आत्मार्थंतं न प्रकर्तव्यं देवार्थं तु प्रकल्पयेत् ॥ १३.१६१.४३ ॥
యావకం, కృసరం, మాంసం, శష్కులి, పాయసం వంటివి తనకోసం వండకూడదు; దేవతల కోసమే సిద్ధం చేయాలి.
13.161.44
नित्यमग्निं परिचरेद्भिक्षां दद्याच्च नित्यदा ।
दन्तकाष्ठे च सन्ध्यायां मलोत्सर्गे च मौनगः ॥ १३.१६१.४४ ॥
నిత్యం అగ్నిని పరిచర్య చేయాలి, ఎల్లప్పుడూ భిక్ష ఇవ్వాలి; దంతకాష్ఠం వాడేటప్పుడు, సంధ్యలో, మల విసర్జన సమయంలో మౌనంగా ఉండాలి.
13.161.45
न चाभ्युदितसायी स्यात्प्रायश्चित्ती तथा भवेत् ।
मातापितरमुत्थाय पूर्वमेवाभिवादयेत्।
आचार्यमथवाऽप्यन्तं तथाऽऽयुर्विदन्ते महत् ॥ १३.१६१.४५ ॥
సూర్యోదయం తర్వాత నిద్రించకూడదు; అలా చేస్తే ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలి. తల్లిదండ్రులకు లేచి మొదట నమస్కరించాలి, లేదా ఆచార్యునికి కూడా; దాని వల్ల గొప్ప ఆయుష్షు లభిస్తుంది.
13.161.46
वर्जयेद्दन्तकाष्ठानि वर्जनीयानि नित्यशः ।
भक्षयेच्छास्त्रदृष्टानि पर्वस्वपि विवर्जयेत्।
उदङ्मुखश्च सततं शौचं कुर्यात्समाहितः ॥ १३.१६१.४६ ॥
నిత్యం నిషేధించబడిన దంతకాష్ఠాలను వదలాలి; శాస్త్రంలో చెప్పినవి తినాలి, పర్వదినాలలో వాటిని కూడా వదలాలి. ఎల్లప్పుడూ ఉత్తరముఖంగా, ఏకాగ్రతతో శౌచం చేయాలి.
13.161.47
अकृत्वा देवपूजां च नाचरेद्दन्तधावनम् ।
अकृत्वा देवपूजां च नान्यं गच्छेत्कदाचन।
अन्यत्र तु गुरुं वृद्धं धार्मिकं वा विचक्षणम् ॥ १३.१६१.४७ ॥
దేవపూజ చేయకుండా దంతధావనం చేయకూడదు; దేవపూజ చేయకుండా ఎక్కడికీ వెళ్లకూడదు; కానీ గురువు, వృద్ధులు, ధార్మికుడు లేదా విజ్ఞుడి వద్దకు మాత్రం వెళ్లవచ్చు.
13.161.48
अवलोक्यो न चादर्शो मलिनो बुद्धिमत्तरैः ।
न चाज्ञातां स्त्रियं गच्छेद्गर्भिणीं वा कदाचन ॥ १३.१६१.४८ ॥
బుద్ధిమంతులు మలినమైన అద్దాన్ని చూడకూడదు; తెలియని స్త్రీ వద్దకు లేదా గర్భిణి వద్దకు ఎప్పుడూ వెళ్లకూడదు.
13.161.49
दारसङ्ग्रहणात्पूर्वं नाचरेन्मैथुनं बुधः ।
अन्यथा त्ववकीर्णः स्यात्प्रायश्चित्तं सदाऽऽचरेत् ॥ १३.१६१.४९ ॥
బుద్ధిమంతుడు భార్యను స్వీకరించక ముందు మైథునం చేయకూడదు; లేకపోతే అతడు భ్రష్టుడవుతాడు, కనుక ఎల్లప్పుడూ ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలి.
13.161.50
नीदीक्षेत्परदारांश्च रहस्येकासनो भवेत् ।
इन्द्रियाणि सदा यच्छेत्स्वग्ने शुद्धमना भवेत् ॥ १३.१६१.५० ॥
పరస్త్రీలను కామంతో చూడకూడదు; రహస్యంగా ఒంటరిగా కూర్చోవాలి; ఎల్లప్పుడూ ఇంద్రియాలను నిగ్రహించాలి; తన అగ్ని సమీపంలో శుద్ధ మనస్సుతో ఉండాలి.
13.161.51
उदक्शिरा न स्वपेत तथा प्रत्यक्शिरा न च ।
प्राक्शिरास्तु स्वपेद्विद्वांस्तथा वै दक्षिणाशिराः ॥ १३.१६१.५१ ॥
విద్వాంసుడు ఉత్తరం వైపు తల పెట్టి పడుకోకూడదు, పడమర వైపు తల పెట్టి కూడా పడుకోకూడదు; తూర్పు వైపు తల పెట్టి పడుకోవాలి, దక్షిణం వైపు తల పెట్టి కూడా అలాగే.
13.161.52
न भग्ने नावशीर्णो च शयने प्रस्वपीत च ।
नान्तर्धानेन संयुक्ते न च तिर्यक्कदाचन ॥ १३.१६१.५२ ॥
విరిగిన లేదా శిథిలమైన మంచంపై పడుకోకూడదు; మరుగు తెరతో కూడిన మంచంపైనా పడుకోకూడదు; ఎప్పుడూ అడ్డంగా పడుకోకూడదు.
13.161.53
न चापि गच्छेत्कार्येण समयाद्वाऽपि नास्तिकैः ।
आसनं तु पदाऽऽकृष्य न प्रसज्जेत्तथा नरः ॥ १३.१६१.५३ ॥
కార్యం కోసం గాని ఒప్పందం కోసం గాని నాస్తికుల వద్దకు వెళ్లకూడదు; మనిషి కాలితో ఆసనాన్ని లాగి దానిపై ఆసక్తితో కూర్చోకూడదు.
13.161.54
न नग्नः कर्हिचित्स्नायान्न निशायां कदाचन ।
स्नात्वा च नावमृज्येत गात्राणि सुविचक्षणः।
न निशायां पुनः स्नायादापद्यग्निद्विजान्तिके ॥ १३.१६१.५४ ॥
నగ్నంగా ఎప్పుడూ స్నానం చేయరాదు, రాత్రి కూడా ఎప్పుడూ చేయరాదు. స్నానం చేసిన తర్వాత వివేకవంతుడు తన అవయవాలను తుడుచుకోరాదు. ఆపదలో కూడా రాత్రి మళ్లీ స్నానం చేయరాదు, అగ్ని మరియు ద్విజుల సమీపంలో తప్ప.
13.161.55
न चानुलिम्पेदस्नात्वा वासश्चापि न निर्धुनेत् ।
आर्द्र एव तु वासांसि नित्यं सेवेत मानवः ॥ १३.१६१.५५ ॥
స్నానం చేయకుండా లేపనం పూసుకోరాదు, వస్త్రాలను కూడా దులుపరాదు. మనిషి ఎల్లప్పుడూ తడి వస్త్రాలనే ధరించాలి.
13.161.56
स्रजश्च नावकृष्येत न बहिर्धारयीत च ।
उदक्यया च सम्भाषां न कुर्वीत कदाचन ॥ १३.१६१.५६ ॥
మాలను లాగరాదు, దానిని బయట ధరించరాదు. అపవిత్ర స్త్రీతో ఎప్పుడూ సంభాషించరాదు.
13.161.57
नोत्सृजेत पुरिषं च क्षेत्रे मार्गस्य चान्तिके ।
उभे मूत्रपुरीषे तु नाप्सु कुर्यात्कदाचन ॥ १३.१६१.५७ ॥
పొలంలో లేదా దారి దగ్గర మలవిసర్జన చేయరాదు. మూత్రం, మలం రెండింటినీ నీటిలో ఎప్పుడూ చేయరాదు.
13.161.58
देवालयेऽथ गोवृन्दे चैत्ये सस्येषु विश्रमे ।
भोक्ष्यं भुक्त्वा क्षुतेऽध्वानं गत्वा मूत्रपुरीषयोः।
द्विराचामेद्यथान्यायं हृद्गतं तु पिबन्नपः ॥ १३.१६१.५८ ॥
దేవాలయంలో, గోసమూహంలో, చైత్యంలో, పంటల మధ్య, విశ్రాంతి స్థలంలో, భోజనం చేసిన తర్వాత, తుమ్మిన తర్వాత, దారి నడిచిన తర్వాత, లేదా మూత్ర-మల విసర్జన తర్వాత, విధిగా రెండుసార్లు ఆచమనం చేయాలి; హృదయం వరకు చేరే నీటిని త్రాగుతూ.
13.161.59
अन्नं बुभुक्षमाणस्तु त्रिमुखेन स्पृशेदपः ।
भुक्त्वा चान्नं तथैव त्रिर्द्विः पुनः परिमार्जयेत् ॥ १३.१६१.५९ ॥
ఆకలితో ఉన్నవాడు ఆహారం ముందు మూడుసార్లు నీటిని తాకాలి. ఆహారం తిన్న తర్వాత కూడా అదే విధంగా మూడుసార్లు, మళ్ళీ రెండుసార్లు నీటితో తుడుచుకోవాలి.
13.161.60
प्राङ्मुखो नित्यमश्नीयाद्वाग्यतोऽन्नमकुत्सयन् ।
प्रस्कन्दयेच्च मनसा भुक्त्वा चाग्निमुपस्पृशेत् ॥ १३.१६१.६० ॥
ఎల్లప్పుడూ తూర్పు ముఖంగా కూర్చొని భోజనం చేయాలి; మాటను నియంత్రించి, అన్నాన్ని నిందించకుండా తినాలి. మనసుతో (దోషాలను) విడిచిపెట్టి, భోజనం అనంతరం అగ్నిని తాకాలి.
13.161.61
आयुष्यं प्राङ्मुखो भुङ्क्ते यशस्यं दक्षिणामुखः ।
धन्यं पश्चान्मुखो भुङ्क्त ऋतं भुङ्क्त उदङ्मुखः ॥ १३.१६१.६१ ॥
తూర్పు ముఖంగా భోజనం చేసేవాడు దీర్ఘాయువు పొందుతాడు; దక్షిణ ముఖంగా తినేవాడు కీర్తి పొందుతాడు. పశ్చిమ ముఖంగా తినేవాడు ధనవంతుడవుతాడు; ఉత్తర ముఖంగా తినేవాడు ఋతాన్ని (ధర్మ క్రమాన్ని) అనుసరిస్తాడు.
13.161.62
अग्रासनो जितक्रोधो बालपूर्वस्त्वलङ्कृतः ।
घृताहुतिविशुद्धान्नं हुताग्निश्च क्षिपन्ग्रसेत् ॥ १३.१६१.६२ ॥
ముందుగా ఆసనంపై కూర్చునేవాడు, కోపాన్ని జయించినవాడు, పిల్లలకు ముందుగా పెట్టేవాడు, మంచి వస్త్రాలు ధరించినవాడు, నెయ్యి ఆహుతులతో పవిత్రమైన అన్నాన్ని, అగ్నికి ఆహుతి ఇచ్చి, ముద్దలను విసురుతూ తినాలి.
13.161.63
अग्निमालभ्य तोयेन सर्वान्प्राणानुपस्पृशेत् ।
गात्राणि चैव सर्वाणि नाभिं पाणितले तथा ॥ १३.१६१.६३ ॥
అగ్నిని తాకి, నీటితో అన్ని ప్రాణాలను (ఇంద్రియాలను) తాకాలి. అన్ని అవయవాలను, నాభిని, అరచేతిలో (నీరు తీసుకుని) అలాగే తాకాలి.
13.161.64
नाधितिष्ठेत्तुषं जातु केशभस्मकपालिकाः ।
अन्यस्य चाप्यवस्नातं दूरतः परिवर्जयेत् ॥ १३.१६१.६४ ॥
పొట్టు, వెంట్రుకలు, బూడిద, పెంకుముక్కలపై ఎప్పుడూ నిలబడరాదు. ఇతరులు స్నానం చేసిన వస్తువులకు దూరంగానే ఉండాలి.
13.161.65
शान्तिहोमांश्च कुर्वीत सावित्राणि च धारयेत् ।
निषष्णश्चापि खादेन न तु गच्छन्कदाचन ॥ १३.१६१.६५ ॥
శాంతిహోమాలు చేయాలి, సావిత్రీ మంత్రాలను ధరించాలి. కూర్చునే తినాలి; నడుస్తూ ఎప్పుడూ తినకూడదు.
13.161.66
मूत्रं नोत्तिष्ठता कार्यं न भस्मनि न गोव्रजे ।
आर्द्रपादस्तु भुञ्जीत नार्द्रपादस्तु संविशेत् ॥ १३.१६१.६६ ॥
నిలబడి మూత్రవిసర్జన చేయకూడదు; బూడిదపైనా, గోశాలలోనూ చేయకూడదు. తడి పాదాలతో భోజనం చేయవచ్చు, కానీ తడి పాదాలతో పడుకోకూడదు.
13.161.67
आर्द्रपादस्तु भुञ्जानो वर्षाणां जीवते शतम् ।
त्रीणि तेजांसि नोच्छिष्ट आलभेत कदाचन।
अग्निं गां ब्राह्मणं चैव तता ह्यायुर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.६७ ॥
తడి పాదాలతో భోజనం చేసేవాడు వంద సంవత్సరాలు జీవిస్తాడు. ఎంగిలి చేతితో అగ్ని, గో, బ్రాహ్మణుడు అనే మూడు తేజోవంతమైన వాటిని ఎప్పుడూ తాకకూడదు; అలా చేస్తే ఆయుష్షు తగ్గదు.
13.161.68
त्रीणि ज्योतींषि नोच्छिष्ट उदीक्षेत कदाचन ।
सूर्याचन्द्रमसौ चैव नक्षत्राणि च सर्वशः ॥ १३.१६१.६८ ॥
ఎంగిలి ముఖంతో మూడు జ్యోతులను ఎప్పుడూ చూడకూడదు — సూర్యుడు, చంద్రుడు, అన్ని నక్షత్రాలు.
13.161.69
ऊर्ध्वं प्राणा ह्युत्क्रमन्ति यूनः स्थविर आगते ।
प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस्तान्प्रतिपद्यते ॥ १३.१६१.६९ ॥
ఒక వృద్ధుడు వచ్చినప్పుడు యువకుని ప్రాణాలు పైకి పోతాయి; లేచి నిలబడి అభివాదం చేయడం ద్వారా అవి మళ్లీ తిరిగి వస్తాయి.
13.161.70
अभिवादयीत वृद्धांश्च दद्याच्चैवासनं स्वयम् ।
कृताञ्जलिरुपासीत गच्छन्तं पृष्ठतोऽन्वियात् ॥ १३.१६१.७० ॥
వృద్ధులకు అభివాదం చేయాలి, స్వయంగా ఆసనం ఇవ్వాలి. చేతులు జోడించి సమీపంలో కూర్చోవాలి; వారు వెళ్లేటప్పుడు వెనుక నడవాలి.
13.161.71
न चासीतासने भिन्ने भिन्नकांस्यं च वर्जयेत् ।
नैकवस्त्रेण भोक्तव्यं न नग्नः स्नातुमर्हति ॥ १३.१६१.७१ ॥
విరిగిన ఆసనంపై కూర్చోరాదు; విరిగిన కంచు పాత్రను విడిచిపెట్టాలి. ఒకే వస్త్రంతో భోజనం చేయరాదు; నగ్నంగా స్నానం చేయరాదు.
13.161.72
स्पप्तव्यं नैव नग्नेन न चोच्छिष्टोपि संविशेत् ।
उच्छिष्टो न स्पृशेच्छीर्षं सर्वे प्राणास्तदाश्रयाः ॥ १३.१६१.७२ ॥
నగ్నంగా నిద్రించరాదు; ఎంగిలిగా ఉన్నప్పుడు కూడా పడుకోరాదు. ఎంగిలి చేతితో తలను తాకరాదు; ప్రాణాలన్నీ దానిపైనే ఆధారపడి ఉంటాయి.
13.161.73
केशग्रहं प्रहारांश्च सिरस्येतान्विवर्जयेत् ।
न संहाताभ्यां पाणिभ्यां कण्डूयेदात्मनः शिरः।
न चाभीक्ष्णं शिरःस्नायात्तथा स्यायुर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.७३ ॥
జుట్టు పట్టుకోవడం, తలపై కొట్టడం ఇవి విడిచిపెట్టాలి. రెండు చేతులను కలిపి తన తలను గోక్కోరాదు; తరచుగా తలకు స్నానం చేయరాదు; అలా చేస్తే ఆయుస్సు క్షీణించదు.
13.161.74
शिरःस्नातस्तु तैलैश्च नाङ्गं किञ्चिदपि स्पृशेत् ।
तिलपिष्टं न चाश्नीयाद्गतसर्वरसं तथा ॥ १३.१६१.७४ ॥
తలస్నానం చేసిన తర్వాత నూనెతో శరీరంలో ఏ అవయవాన్నీ తాకరాదు. నువ్వుల పిండిని తినరాదు; రుచి పూర్తిగా పోయిన ఆహారాన్నీ తినరాదు.
13.161.75
नाध्यापयेत्तथोच्छिष्टो नाधीयीत कदाचन ।
वाते च पूतिगन्धे च मनसाऽपि न चिन्तयेत् ॥ १३.१६१.७५ ॥
ఎంగిలిగా ఉన్నప్పుడు బోధించరాదు; ఎప్పుడూ తానూ చదువరాదు. గాలిలోనూ దుర్వాసనలోనూ, మనసులోనూ దాని గురించి ఆలోచించరాదు.
13.161.76
अत्र गाथा यमोद्गीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
आयुरस्य निकृन्तामि प्रज्ञामस्याददे तथा ॥ १३.१६१.७६ ॥
ఇక్కడ పూర్వ జ్ఞానులు యముడు పాడిన గాథలను కీర్తిస్తారు: 'ఇతని ఆయుస్సును నేను ఛేదిస్తాను, ఇతని ప్రజ్ఞను కూడా తీసుకుంటాను.'
13.161.77
उच्छिष्टो यः प्राद्रवति स्वाध्यायं चाधिगच्छति ।
यश्चानध्यायकालेऽपि मोहादभ्यस्यति द्विजः ॥ १३.१६१.७७ ॥
ఉచ్ఛిష్టంగా ఉండి పరుగెత్తుతూ స్వాధ్యాయాన్ని చేపట్టే, అనధ్యాయ కాలంలో కూడా మోహంతో అభ్యసించే ద్విజుడు—
13.161.78
तस्य वेदः प्रणश्येत आयुश्चि परिहीयते ।
तस्माद्युक्तो ह्यनध्याये नाधीयीत कदाचन ॥ १३.१६१.७८ ॥
అతని వేదం నశిస్తుంది, ఆయుస్సు కూడా తగ్గిపోతుంది. కాబట్టి అనధ్యాయంలో సంయమంతో ఉన్నవాడు ఎప్పుడూ చదవకూడదు.
13.161.79
प्रत्यादित्यं प्रत्यनलं प्रतिगां च प्रतिद्विजान् ।
ये मेहन्ति च पन्थानं ते भवन्ति गतायुषः ॥ १३.१६१.७९ ॥
సూర్యునికి, అగ్నికి, గోవుకు, ద్విజులకు ఎదురుగా, మార్గంలో మూత్రం పోసేవారు ఆయుష్షు తగ్గినవారవుతారు.
13.161.80
उभे मूत्रपुरीषे तु दिवा कुर्यादुदङ्मुखः ।
दक्षिणाभिमुखो रात्रौ तथा हन्युर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.८० ॥
పగలు మల-మూత్రాలను ఉత్తరముఖంగా చేయాలి; రాత్రి దక్షిణముఖంగా చేయాలి. ఈ విధంగా చేస్తే హాని కలగదు.
13.161.81
त्रीन्कृशान्नावजानीयाद्दीर्घमायुर्जिजीविषु ।
ब्राह्मणं क्षत्रियं सर्पं सर्वे ह्याशीविषास्त्रयः ॥ १३.१६१.८१ ॥
దీర్ఘాయువు కోరుకునేవాడు బలహీనంగా కనిపించే ముగ్గురిని తక్కువ చేయకూడదు: బ్రాహ్మణుడు, క్షత్రియుడు, పాము. ఈ ముగ్గురూ ఆశీవిషులే.
13.161.82
दहत्याशीविषः क्रुद्धो यावत्पश्यति चक्षुषा ।
क्षत्रियोपि दहेत्क्रुद्धो यावत्स्पृशति तेजसा ॥ १३.१६१.८२ ॥
కోపించిన ఆశీవిషుడు కంటితో చూసినంత వరకు దహిస్తాడు. కోపించిన క్షత్రియుడు కూడా తన తేజస్సుతో తాకినంత వరకు దహిస్తాడు.
13.161.83
ब्राह्म्णिस्तु कुलं हन्याद्ध्यानेनावेक्षितेन च ।
तस्मादेतत्त्रयं यत्नादुपसेवेत पण्डितः ॥ १३.१६१.८३ ॥
బ్రాహ్మణుడు ధ్యానంతోనూ చూపుతోనూ కులాన్ని నాశనం చేయగలడు. కాబట్టి పండితుడు ఈ మూడింటిని జాగ్రత్తగా సేవించాలి.
13.161.84
गुरुणा वैरनिर्बन्धो न कर्तव्यः कदाचन ।
अनुमान्यः प्रसाद्यश्च गुरुः क्रुद्धो युदिष्ठिर ॥ १३.१६१.८४ ॥
గురువుతో ఎప్పుడూ వైరంలో పట్టుదల చూపకూడదు. యుధిష్ఠిరా, కోపించిన గురువును ఒప్పించి ప్రసన్నం చేయాలి.
13.161.85
सम्यङ्मिथ्याप्रवृत्तेऽपि वर्तितव्यं गुराविह ।
गुरुनिन्दा दहत्यायुर्मनुष्याणां न संशयः ॥ १३.१६१.८५ ॥
గురువుపట్ల, ఆయన సక్రమంగా ప్రవర్తించినా తప్పుగా ప్రవర్తించినా, ఈ లోకంలో గౌరవంగా నడుచుకోవాలి. గురునింద మనుషుల ఆయువును దహిస్తుంది, ఇందులో సందేహం లేదు.
13.161.86
दूरादावसथान्मूत्रं दूरात्पादावसेचनम् ।
उच्छिष्टोत्सर्जनं चैव दूरे कार्यं हितैषिणा ॥ १३.१६१.८६ ॥
తన హితాన్ని కోరేవాడు నివాసానికి దూరంగా మూత్రం విసర్జించాలి, దూరంగా కాళ్లు కడుక్కోవాలి, ఉచ్ఛిష్టాన్ని కూడా దూరంలోనే విసర్జించాలి.
13.161.87
रक्तमाल्यं न धार्यं स्याच्छुक्लं धार्यं तु पण्डितैः ।
वर्जयित्वा तु कमलं तथा कुवलयं प्रभो ॥ १३.१६१.८७ ॥
ఎరుపు మాల ధరించకూడదు; పండితులు తెల్లని మాల ధరిస్తారు. ప్రభూ, తామరను, కువలయాన్ని తప్ప.
13.161.88
रक्तं शिरसि धार्यं तु तथा वानेयमित्यपि ।
काञ्चनीयाऽपि माला या न सा दुष्यति कर्हिचित् ॥ १३.१६१.८८ ॥
ఎరుపు పువ్వులను తలపై ధరించవచ్చు; అలాగే అడవిలో పుట్టినవి కూడా. బంగారు మాల ఎప్పుడూ దోషం కాదు.
13.161.89
स्नातस्य वर्णकं नित्यमार्द्रं दद्याद्विशांपते ॥ १३.१६१.८९ ॥
ప్రజాపతీ, స్నానం చేసిన వ్యక్తికి ఎల్లప్పుడూ తడిగా ఉన్న లేపనాన్ని ఇవ్వాలి.
13.161.90
विपर्ययं न कुर्वीत वाससो बुद्धिमान्नरः ।
तथा नान्यधृतं धार्यं न चातिविकृतं तथा ॥ १३.१६१.९० ॥
బుద్ధిమంతుడు వస్త్రాన్ని తలకిందులుగా ధరించకూడదు; ఇతరులు ధరించినది, అత్యంత చిరిగినది కూడా ధరించకూడదు.
13.161.91
अन्यदेव भवेद्वासः शयनीये नरोत्तम ।
अन्यद्रथ्यासु देवानामर्चायामन्यदेव हि ॥ १३.१६१.९१ ॥
నరశ్రేష్ఠా, పడకకు వేరే వస్త్రం, వీధుల్లో ధరించడానికి వేరే, దేవతల పూజకు ఇంకా వేరే వస్త్రం ఉండాలి.
13.161.92
प्रियङ्गुचन्दनाभ्यां च बिल्वेन स्थगरेण च ।
पृथगेवानुलिम्पेत केसरेण च बुद्धिमान् ॥ १३.१६१.९२ ॥
బుద్ధిమంతుడు ప్రియంగు, చందనం, బిల్వం, స్థగరం, కేసరం వంటి వాటితో వేర్వేరుగా లేపనం చేయాలి.
13.161.93
उपवासं च कुर्वीत स्नातः शुचिरलङ्कृतः ।
नोपवासं वृथा कुर्याद्धनं नापहरेदिह ॥ १३.१६१.९३ ॥
స్నానం చేసి, శుచిగా అలంకరించుకొని ఉపవాసం చేయాలి; వృథాగా ఉపవాసం చేయకూడదు, ఇక్కడ ఇతరుల ధనాన్ని అపహరించకూడదు.
13.161.94
पर्वकालेषु सर्वेषु ब्रह्मचारी सदा भवेत् ।
समानमेकपात्रे तु भुञ्जेन्नान्नं जनेश्वर ॥ १३.१६१.९४ ॥
అన్ని పర్వకాలాల్లో బ్రహ్మచారిగా ఉండాలి; జనేశ్వరా, ఒకే పాత్రలో అన్నాన్ని సమంగా తినకూడదు.
13.161.95
नावलीढमवज्ञातमाघ्रातुं भक्षयेदपि ।
तथा नोद्धृतसाराणि प्रेक्षतामप्रदाय च ॥ १३.१६१.९५ ॥
నాకబడినదీ, అవమానించబడినదీ, వాసన చూడబడినదీ తినకూడదు; అలాగే సారం తీసివేయబడినదీ, చూస్తున్నవారికి ఇవ్వకుండా తినకూడదు.
13.161.96
नासंनिविष्टो मेधावी नाशुचिर्नि च सत्यु च ।
प्रतिषिद्धान्नं धर्मेषु भक्ष्यान्भुञ्जीत पृष्ठतः ॥ १३.१६१.९६ ॥
బుద్ధిమంతుడు సరిగా కూర్చోకుండా, అపవిత్రుడై, నిషేధించిన ఆహారాన్ని తినకూడదు; తినదగినవాటిని వెనుక నుండి తినాలి.
13.161.97
पिप्पलं च वटं चैव शणशाकं तथैव च ।
उदुम्बरं न खादेश्च भवार्थी पुरुषो नृप ॥ १३.१६१.९७ ॥
ఓ రాజా, శ్రేయస్సు కోరే మనిషి రావి, మర్రి, శణశాకం, మేడిపండు తినకూడదు.
13.161.98
आजं गव्यं च यन्मांसं मायूरं चैव वर्जयेत् ।
वर्जयेच्छुष्कमांसं च तथा पर्युषितं च यत् ॥ १३.१६१.९८ ॥
మేక, ఆవు మాంసం, నెమలి మాంసాన్ని కూడా విడిచిపెట్టాలి; ఎండిన మాంసాన్ని, నిల్వ ఉంచిన ఆహారాన్ని విడిచిపెట్టాలి.
13.161.99
न पाणौ लवणं विद्वान्प्राश्नीयान्न च रात्रिषु ।
दधिसक्तून्न दोषायां पिबेन्मधु च नित्यशः ॥ १३.१६१.९९ ॥
విద్వాంసుడు చేతిలో ఉప్పు రుచి చూడకూడదు, రాత్రిపూట తినకూడదు; రాత్రి పెరుగు-సత్తు తినకూడదు, ఎల్లప్పుడూ తేనె తాగాలి.
13.161.100
सायं प्रातश्च भुञ्जीत नान्तराले समाहितः ।
वालेन तु न भुञ्जीत परश्राद्धं तथैव च ॥ १३.१६१.१०० ॥
సాయంకాలం, ఉదయం భోజనం చేయాలి; మధ్యలో ఏకాగ్రతతో తినకూడదు; వెంట్రుకతో కూడిన ఆహారం తినకూడదు, ఇతరుల శ్రాద్ధ భోజనం కూడా తినకూడదు.
13.161.101
वाग्यतो नैकवस्त्रश्च नासंविष्टः कदाचन ।
भूमौ सदैव नाश्नीयान्नाशौचं न च शब्दवत् ॥ १३.१६१.१०१ ॥
మనిషి మౌనంగా, ఒకే వస్త్రంతో, ఎప్పుడూ పడుకుని కాకుండా, నేలపై కూర్చుని భోజనం చేయాలి; అశుద్ధ స్థితిలోనూ, శబ్దం చేస్తూనూ భోజనం చేయకూడదు.
13.161.102
तोयपूर्वं प्रदायान्नमतिथिभ्यो विशाम्पते ।
पश्चाद्भुञ्जीत मेधावी न चाप्यन्यमना नरः ॥ १३.१६१.१०२ ॥
ప్రభువా, నీటితో పాటు ముందుగా అన్నాన్ని అతిథులకు ఇచ్చి, తెలివిగల మనిషి తర్వాత భోజనం చేయాలి; మనసు వేరే చోట ఉండగా కూడా భోజనం చేయకూడదు.
13.161.103
समानमेकपङ्क्त्यां तु भोज्यमन्नं नरेश्वर ।
विषं हालाहलं भुङ्क्ते योऽप्रदाय सुहृज्जने ॥ १३.१६१.१०३ ॥
నరేశ్వరా, ఒకే వరుసలో కూర్చుని ఆహారం సమానంగా పంచుకోవాలి; సుహృజ్జనులకు ఇవ్వకుండా తినేవాడు హాలాహల విషాన్ని తింటాడు.
13.161.104
पानीयं पायसं सक्तून्दधि सर्पिर्मधून्यपि ।
निरस्य शेषमन्येषां न प्रदेयं तु कस्यचित् ॥ १३.१६१.१०४ ॥
త్రాగునీరు, పాయసం, సత్తు, పెరుగు, నెయ్యి, తేనె కూడా — ఇతరులకు మిగిలినదాన్ని పక్కకు తీసి, ఎవరికీ (ఉచ్ఛిష్టం) ఇవ్వకూడదు.
13.161.105
भुञ्जानो मनुजव्याघ्र नैव शङ्कां समाचरेत् ।
दधि चाप्यनु पानं वै न कर्तव्यं भवार्थिना ॥ १३.१६१.१०५ ॥
మనుజవ్యాఘ్రా, భోజనం చేస్తున్నప్పుడు సందేహం పెట్టుకోకూడదు; శ్రేయస్సును కోరువాడు భోజనం తర్వాత పెరుగును తాగకూడదు.
13.161.106
आचम्य चैकहस्तेन परिस्राव्य तथोदकम् ।
अङ्गुष्ठं चरणस्याथ दक्षिणस्यावसेचयेत् ॥ १३.१६१.१०६ ॥
ఆచమనం చేసి, ఒక చేతితో నీటిని వడకట్టి, తరువాత కుడి పాదం బొటనవేలిపై నీటిని చల్లాలి.
13.161.107
पाणिं मूर्ध्नि समाधाय स्पृष्ट्वा चाग्निं समाहितः ।
ज्ञातिश्रैष्ठ्यमवाप्नोति प्रयोगकुशलो नरः ॥ १३.१६१.१०७ ॥
చేతిని తలపై ఉంచి, ఏకాగ్రచిత్తంతో అగ్నిని తాకి, కర్మలో నైపుణ్యం గల మనిషి బంధువులలో శ్రేష్ఠత్వాన్ని పొందుతాడు.
13.161.108
अद्भिः प्राणान्समालभ्य नाभिं पाणितले तथा ।
स्पृशंश्चैव प्रतिष्ठेत न चाप्यार्द्रेण पाणिना ॥ १३.१६१.१०८ ॥
నీటితో ప్రాణాలను స్పృశించి, అరచేతితో నాభిని తాకి నిలబడాలి; తడిచిన చేతితో మాత్రం కాదు.
13.161.109
अङ्गुष्ठमूलस्य तले ब्राह्मं तीर्तमुदाहृतम् ।
कनिष्ठिकायाः पश्चात्तु देवतीर्थमिहोच्यते ॥ १३.१६१.१०९ ॥
బొటనవేలి మూలం క్రింద అరచేతిలో బ్రాహ్మ తీర్థం అని చెప్పబడింది; చిటికెన వేలి వెనుక భాగాన్ని ఇక్కడ దేవ తీర్థం అంటారు.
13.161.110
अङ्गुष्ठस्य च यन्मध्यं प्रदेशिन्याश्च भारत ।
तेन पित्र्याणि कुर्वीत स्पृष्ट्वाऽऽपो न्यायतः सदा ॥ १३.१६१.११० ॥
బొటనవేలు, చూపుడు వేలు మధ్యభాగంతో, ఓ భారతా, నీటిని తాకి ఎల్లప్పుడూ న్యాయంగా పితృకర్మలు చేయాలి.
13.161.111
परापवादं न ब्रूयान्नाप्रियं च कदाचन ।
न मन्युः कश्चिदुत्पाद्यः पुरुषेणि भवार्थिना ॥ १३.१६१.१११ ॥
ఇతరులను నిందించకూడదు, ఎప్పుడూ అప్రియమైన మాటలు పలకకూడదు; శ్రేయస్సును కోరే మనిషి ఎలాంటి కోపాన్నీ రేకెత్తించకూడదు.
13.161.112
एतितैस्तु कथां नेच्छेद्दर्शनं च विवर्जयेत् ।
संसर्गं च न गच्छेत तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.११२ ॥
అలాంటివారితో సంభాషణను కోరకూడదు, వారి దర్శనాన్ని కూడా విడిచిపెట్టాలి; వారితో సహవాసం చేయకూడదు; అలా చేస్తే మనిషికి దీర్ఘాయువు లభిస్తుంది.
13.161.113
न दिवा मैथुनं गच्छेन्न कन्यां न च बन्धकीम् ।
न चास्नातां स्त्रियं गच्छेत्तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.११३ ॥
పగటిపూట మైథునం చేయరాదు, కన్యను గానీ వేశ్యను గానీ చేరరాదు, స్నానం చేయని స్త్రీని కూడా చేరరాదు; ఇలా చేస్తే మనిషి దీర్ఘాయువు పొందుతాడు.
13.161.114
स्वेस्वे तीर्थे समाचम्य कार्ये समुपकल्पिते ।
त्रिः पीत्वाऽऽपो द्विः प्रमृज्य कृतशौचो भवेन्नरः ॥ १३.१६१.११४ ॥
తమ తమ తీర్థంతో ఆచమనం చేసి, తగిన కార్యానికి సిద్ధమై, మూడుసార్లు నీరు త్రాగి, రెండుసార్లు తుడుచుకొని మనిషి శుచి కావాలి.
13.161.115
इन्द्रियाणि सकृत्स्पृश्य त्रिरभ्युक्ष्य च मानवः ।
कुर्वीत पित्र्यं दैवं च वेददृष्टेन कर्मणा ॥ १३.१६१.११५ ॥
మనిషి ఇంద్రియాలను ఒకసారి తాకి, మూడుసార్లు నీరు చల్లి, వేదంలో చెప్పిన కర్మతో పితృకర్మ మరియు దేవకర్మ చేయాలి.
13.161.116
ब्राह्मणार्थे च यच्छौचं तच्च मे शृणु कौरव ।
प्रवृत्तं चाहितं चोक्त्वा बहुभोजनवत्तदा ॥ १३.१६१.११६ ॥
కౌరవా, బ్రాహ్మణుల కోసం చెప్పిన శౌచాన్ని కూడా నా నుండి విను; ఇంతకుముందు చెప్పినది, అహితమైనది, అధికంగా భోజనం చేయడం వంటిది అది.
13.161.117
सर्वशौचेषु ब्राह्मेण तीर्थेन समुपस्पृशेत् ।
निष्ठीव्य तु तथा क्षुत्वा स्पृश्यापो हि शुचिर्भवेत् ॥ १३.१६१.११७ ॥
అన్ని శౌచ కార్యాలలో బ్రాహ్మ తీర్థంతో స్పృశించాలి; ఉమ్మి వేసిన తర్వాత, తుమ్మిన తర్వాత కూడా నీటిని తాకితే మనిషి శుచి అవుతాడు.
13.161.118
निष्ठिवने मैथुने च क्षुते अक्ष्याविमेचने ।
उदक्या दर्शने तद्वन्नग्नस्याचमनं स्मृतम्।
स्पृशेत्कर्णं सप्रणवं सूर्यमीक्षेत्सदा तदा ॥ १३.१६१.११८ ॥
ఉమ్మివేయడం, మైథునం, తుమ్మడం, కళ్ళు తెరవడం, రజస్వల స్త్రీని చూడడం, నగ్నంగా ఉండడం వంటి సందర్భాలలో ఆచమనం విధించబడింది; అప్పుడు ప్రణవంతో చెవిని తాకి ఎల్లప్పుడూ సూర్యుణ్ణి చూడాలి.
13.161.119
वृद्धो ज्ञातिस्तथा मित्रमनाथा च स्वसा गुरुः ।
कुलीनः पण्डित इति रक्ष्या निःस्वः स्वशक्तितः।
गृहे वासयितव्यास्ते धन्यमायुष्यमेव च ॥ १३.१६१.११९ ॥
వృద్ధులు, బంధువులు, మిత్రులు, ఆదరణ లేని సోదరి, గురువు, కులీనులు, పండితులు—వీరిని రక్షించాలి; దరిద్రులను తన శక్తికొలదీ ఇంట్లో ఉంచాలి. వారిని ఇంట్లో నివసింపజేయడం శుభకరం, ఆయుర్దాయాన్ని పెంచుతుంది.
13.161.120
गृहे पारावता धार्याः शुकाश्च सहशारिकाः ।
देवताप्रतिमाऽऽदर्शश्चन्दनाः पुष्पवल्लिकाः ॥ १३.१६१.१२० ॥
ఇంట్లో పావురాలను పెంచాలి, చిలుకలు మరియు మైనాలు కూడా; దేవతా ప్రతిమ, అద్దం, చందనం, పూలతీగెలు కూడా ఉంచాలి.
13.161.121
शुद्धं जलं सुवर्णं च रजतं गृहमङ्गलम् ।
गृहेष्वेते न पापाय यथा वै तैलपायिकाः ॥ १३.१६१.१२१ ॥
శుద్ధ జలం, బంగారం, వెండి, ఇంటి మంగళ వస్తువులు—ఇవి ఇళ్లలో పాపహేతువులు కావు, నూనె త్రాగే దీపాలవలె.
13.161.122
उद्दीपकाश्च गृध्रास्च कपोता भ्रमरास्तथा ।
निविशेयुर्यदा तत्र शान्तिमेव तदाऽऽचरेत् ॥ १३.१६१.१२२ ॥
ఉద్దీపకములు (మంటలు రేపేవి), రాబందులు, పావురాలు, తుమ్మెదలు కూడా అక్కడ ప్రవేశిస్తే, అప్పుడు శాంతి కర్మనే చేయాలి.
13.161.123
अमङ्गल्यः सतां शापस्तथाऽऽक्रोशो महात्मनाम् ।
महात्मनोतिगुह्यानि न वक्तव्यानि कर्हिचित्। ॥ १३.१६१.१२३ ॥
సజ్జనుల శాపం, మహాత్ములపై నిందించడం అమంగళకరం. మహాత్ముల అత్యంత రహస్యమైన విషయాలను ఎప్పుడూ చెప్పకూడదు.
13.161.124
अगम्याश्च न गच्छेत राज्ञः पत्नीं सखीस्तथा ।
वैद्यानां बालवृद्धानां भृत्यानां च युधिष्ठिर ॥ १३.१६१.१२४ ॥
అగమ్యులైన స్త్రీలను సమీపించకూడదు — రాజు భార్యను, స్నేహితురాళ్ళను కూడా; వైద్యులు, బాలురు, వృద్ధులు, సేవకుల (భార్యలను కూడా), ఓ యుధిష్ఠిరా.
13.161.125
बन्धूनां ब्राह्मणानां च तथा शारणिकस्य च ।
सम्बन्धिनां च राजेन्द्र तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१२५ ॥
బంధువులను, బ్రాహ్మణులను, శరణు కోరి వచ్చినవారిని, బంధువులను గౌరవించువాడు, ఓ రాజేంద్రా, దీర్ఘాయువును పొందుతాడు.
13.161.126
ब्राह्मणस्तपतिभ्यां च निर्मितं यन्निवेशनम् ।
तदा वसेत्सदा प्राज्ञो भवार्थी मनुजेश्वर ॥ १३.१६१.१२६ ॥
సూర్యుని వేడిమితో, అగ్నితో సరిగ్గా నిర్మించబడిన నివాసంలోనే, ఓ మనుజేశ్వరా, సంపదను కోరే జ్ఞాని ఎల్లప్పుడూ నివసించాలి.
13.161.127
सन्ध्यायां न स्वपेद्राजन्विद्यां न च समाचरेत् ।
न भुञ्जीत च मेधावी तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१२७ ॥
ఓ రాజా, సంధ్యా సమయంలో నిద్రించకూడదు, విద్యను అభ్యసించకూడదు, భోజనం చేయకూడదు. ఈ విధంగా బుద్ధిమంతుడు దీర్ఘాయువును పొందుతాడు.
13.161.128
नक्तं न कुर्यात्पित्र्याणि नक्तं चैव प्रसाधनम् ।
पानीयस्य क्रिया नक्तं न कार्या भूतिमिच्छता ॥ १३.१६१.१२८ ॥
రాత్రి పితృకర్మలు చేయకూడదు, రాత్రి అలంకరణ చేయకూడదు, రాత్రి నీటి సంబంధిత కర్మలు కూడా చేయకూడదు; సంపదను కోరేవాడు ఇలా చేయాలి.
13.161.129
वर्जनीयाश्चैव नित्यं सक्तवो निशि भारत ।
शेषाणि चावदातानि पानीयं चापि भोजने ॥ १३.१६१.१२९ ॥
ఓ భారతా, రాత్రి సత్తు పిండిని ఎల్లప్పుడూ విడిచిపెట్టాలి; భోజనంలో మిగిలిన శుద్ధమైన పదార్థాలు, నీరు కూడా (రాత్రి విడువాలి).
13.161.130
सौहित्यं न च कर्तव्यं रात्रौ न च समाचरेत् ।
न भुक्त्वा मैथुनं गच्छेन्न धावेन्नातिहासकम्।
द्विजच्छेदं न कुर्वीत भुक्त्वा न च समाचरेत् ॥ १३.१६१.१३० ॥
అతిగా తినరాదు; రాత్రి దానిని చేయరాదు. భోజనం తరువాత సంభోగం చేయరాదు, పరుగెత్తరాదు, అతిగా నవ్వరాదు. ద్విజులకు హాని చేయరాదు; భోజనం తరువాత (అలాంటి పనులు) చేయరాదు.
13.161.131
महाकुले प्रसूतां च प्रशस्तां लक्षणैस्तथा ।
वयसाऽवरां सुनक्षत्रां कन्यामावोढुमर्हति ॥ १३.१६१.१३१ ॥
మహా కులంలో జన్మించిన, శుభలక్షణాలు కలిగిన, వయసులో చిన్నదైన, శుభ నక్షత్రంలో పుట్టిన కన్యను వివాహం చేసుకోవాలి.
13.161.132
अपत्यमुत्पाद्य ततः प्रतिष्ठाप्य कुलं तथा ।
पुत्राः प्रदेया जातेषु कुलधर्मेषु भारत ॥ १३.१६१.१३२ ॥
సంతానాన్ని కని, కులాన్ని స్థిరపరచిన తర్వాత, భారతా, జన్మించిన కుమారులను కులధర్మాలలో నియమించాలి.
13.161.133
कन्या चोत्पाद्य दातव्या कुलपुत्राय धीमते ।
पुत्रा निवेश्याश्च कुलाद्भृत्या लभ्याश्च भारत ॥ १३.१६१.१३३ ॥
కుమార్తెను కని, బుద్ధిమంతుడైన కులపుత్రునికి ఇవ్వాలి. భారతా, కుమారులను స్థిరపరచాలి; కులం నుండి సేవకులను పొందాలి.
13.161.134
शिरःस्नातोथ कुर्वीत दैवं पित्र्यमथापि च ॥ १३.१६१.१३४ ॥
తలస్నానం చేసి, దేవతలకు, పితృదేవతలకు సంబంధించిన కర్మలు చేయాలి.
13.161.135
तैलं जन्मदिनेऽष्टम्यां चतुर्दश्यां च पर्वसु ।
नक्षत्रे न च कुर्वीत यस्मिञ्जातो भवेन्नरः।
न प्रोष्ठपदयोः कार्यं तथाऽऽग्नेये च भारत ॥ १३.१६१.१३५ ॥
జన్మదినంనాడు, అష్టమి, చతుర్దశి తిథులలో, పండుగ రోజులలో నూనె రాయకూడదు. మనిషి పుట్టిన నక్షత్రంలో కూడా చేయకూడదు. భారతా, ప్రోష్ఠపద నక్షత్రాలలో, ఆగ్నేయ నక్షత్రంలో కూడా చేయకూడదు.
13.161.136
दारुणेषु च सर्वेषु प्रत्यरिं च विवर्जयेत् ।
ज्योतिषे यानि चोक्तानि तानि सर्वाणि वर्जयेत् ॥ १३.१६१.१३६ ॥
భయంకర సమయాలలో, అన్నింటిలో శత్రు నక్షత్రాన్ని విడిచిపెట్టాలి. జ్యోతిషంలో ఏవైతే చెప్పబడ్డాయో వాటన్నింటినీ విడిచిపెట్టాలి.
13.161.137
प्राङ्मुखः श्मश्रुकर्माणि कारयेत्सुसमाहितः ।
उदङ्मुखो वा राजेन्द्र तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१३७ ॥
ఓ రాజేంద్రా, ఏకాగ్రచిత్తంతో తూర్పు ముఖంగా గడ్డం-మీసాలు తీయించుకోవాలి, లేదా ఉత్తరముఖంగా; దీనివల్ల గొప్ప ఆయుష్షు లభిస్తుంది.
13.161.138
सामुद्रेणाम्यसा स्नानं क्षौरं श्राद्धेषु भोजनम् ।
अन्तर्वत्नीपतिः कुर्वन्न पुत्रफलमश्नुते ॥ १३.१६१.१३८ ॥
సముద్రజలంతో స్నానం, శ్రాద్ధాలలో క్షౌరం మరియు భోజనం — గర్భవతియైన భార్య భర్త ఇవి చేస్తే అతనికి పుత్రఫలం లభించదు.
13.161.139
सतां गुरूणां वृद्धानां कुलस्त्रीणां विशेषतः ।
परिवादं न च ब्रूयात्परेषामात्मनस्तथा।
परिवादो ह्यधर्माय प्रोच्यते भरतर्षभ ॥ १३.१६१.१३९ ॥
సజ్జనులు, గురువులు, వృద్ధులు, ముఖ్యంగా కులస్త్రీలను నిందించకూడదు; ఇతరులను, తనను కూడా అలాగే; నింద అధర్మమని చెప్పబడింది, భరతశ్రేష్ఠా.
13.161.140
वर्जयेद्व्यङ्गिनीं नारीं तथा कन्यां नरोत्तम ।
समार्षां व्यङ्गिकां श्चैव मातुः सकुलजां तथा ॥ १३.१६१.१४० ॥
ఓ నరోత్తమా, అంగవికలమైన స్త్రీని, కన్యను విడిచిపెట్టాలి; అలాగే సమానార్ష వంశస్తురాలిని, అంగవికలను, తల్లి కులంలో పుట్టినదాన్ని కూడా.
13.161.141
वृद्धां प्रव्रजितां चैव तथैव च पतिव्रताम् ।
तथा निकृष्टवर्णा च वर्णोत्कृष्टां च वर्जयेत्। ॥ १३.१६१.१४१ ॥
వృద్ధురాలిని, ప్రవ్రజితను, అలాగే పతివ్రతను, నికృష్ట వర్ణ స్త్రీని, వర్ణోత్కృష్ట స్త్రీని కూడా విడిచిపెట్టాలి.
13.161.142
अयोनिं च वियोनिं च न गच्छेत विचक्षणः ।
पिङ्गलां कुष्ठिनीं नारीं न त्वमुद्वोढुमर्हसि ॥ १३.१६१.१४२ ॥
వివేకవంతుడు అయోని, వియోని స్త్రీని చేరరాదు; పింగళను, కుష్ఠినిని నీవు వివాహం చేసుకోకూడదు.
13.161.143
अपस्मारिकुले जातां निहीनां चापि वर्जयेत् ।
श्वित्रिणां च कुले जातां क्षयिणां मनुजेश्वर ॥ १३.१६१.१४३ ॥
ఓ మనుజేశ్వరా, అపస్మారుల కులంలో పుట్టినదాన్ని, నీచ కులంలో పుట్టినదాన్ని, కుష్ఠురోగుల కులంలో పుట్టినదాన్ని, క్షయరోగుల కులంలో పుట్టినదాన్ని కూడా విడిచిపెట్టాలి.
13.161.144
सुरोमशामतिस्थूलां कन्यां मातृपितृस्थिताम् ।
अलज्जां भ्रातृजां तुष्टां वर्जयेद्रक्तकेशिनीम् ॥ १३.१६१.१४४ ॥
అతిగా రోమములు కలది, అతిస్థూలమైనది, తల్లిదండ్రులతో ఉన్నది, సిగ్గులేనిది, సోదరుని కుమార్తె, సంతృప్తిగలది, ఎర్రని జుట్టు కలది అయిన కన్యను విడిచిపెట్టాలి.
13.161.145
लक्षणैरन्विता या च प्रशस्ता या च लक्षणैः ।
मनोज्ञां दर्शनीयां च तां भवान्वोढुमर्हति ॥ १३.१६१.१४५ ॥
శుభలక్షణాలతో కూడి, లక్షణాల వల్ల ప్రశంసనీయురాలై, మనోహరమై, చూడదగినదైన ఆమెనే నీవు వివాహం చేసుకోవడానికి అర్హుడవు.
13.161.146
महाकुले निवेष्टव्यं सदृशे वा युधिष्ठिर ।
अवरा पतिता चैव न ग्राह्या भूतिमिच्छता ॥ १३.१६१.१४६ ॥
ఓ యుధిష్ఠిరా, గొప్ప కులంలో లేదా సమాన కులంలో వివాహం చేసుకోవాలి. అభ్యుదయాన్ని కోరేవాడు నీచురాలిని, పతితురాలిని స్వీకరించకూడదు.
13.161.147
अग्नीनुत्पाद्य यत्नेन क्रियाः सुविहिताश्च याः ।
वेदे च ब्राह्मणैः प्रोक्तास्ताश्च सर्वाः समाचरेत् ॥ १३.१६१.१४७ ॥
శ్రద్ధతో అగ్నులను ప్రజ్వలింపజేసి, బాగా విధించబడిన, వేదంలో బ్రాహ్మణులు చెప్పిన ఆ క్రియలన్నింటిని ఆచరించాలి.
13.161.148
न चेर्ष्या स्त्रीषु कर्तव्या रक्ष्या दाराश्च सर्वशः ।
अनायुष्या भवेदीर्ष्या तस्मादीर्ष्यां विवर्जयेत् ॥ १३.१६१.१४८ ॥
స్త్రీల పట్ల ఈర్ష్య చూపకూడదు; భార్యలను అన్ని విధాలుగా కాపాడాలి. ఈర్ష్య ఆయుష్షును తగ్గిస్తుంది; కాబట్టి ఈర్ష్యను విడిచిపెట్టాలి.
13.161.149
अनायुष्यं दिवा स्वप्नं तथाऽभ्युदितशायिता ।
प्रातर्निशायां च तथा ये चोच्छिष्टा भवन्ति च ॥ १३.१६१.१४९ ॥
పగటి నిద్ర ఆయుష్షును తగ్గిస్తుంది, అలాగే సూర్యోదయం తర్వాత నిద్రపోవడమూ; ఉదయం, రాత్రి కూడా అలాగే, మరియు ఎంగిలిగా ఉన్నవీ కూడా.
13.161.150
पारदार्यमनायुष्यं नापितोच्छिष्टता तथा ।
यत्नतो वै न कर्तव्यमत्याशश्चैव भारत ॥ १३.१६१.१५० ॥
పరస్త్రీ సంగమం ఆయుష్షును తగ్గిస్తుంది, అలాగే క్షురకుని ఎంగిలి వల్ల అపవిత్రత కూడా; ఓ భారతా, ప్రయత్నపూర్వకంగా ఇవి చేయరాదు, అతి కోరికనూ చేయరాదు.
13.161.151
सन्ध्यां न भुञ्ज्यान्न स्नायेन्न पुरीषं समुत्सृजेत् ।
प्रयतश्च भवेत्तस्यां न च किञ्चित्समाचरेत् ॥ १३.१६१.१५१ ॥
సంధ్యా సమయంలో భోజనం చేయరాదు, స్నానం చేయరాదు, మలవిసర్జన చేయరాదు; ఆ సమయంలో నియమంతో ఉండాలి, ఏ పనీ చేయరాదు.
13.161.152
ब्राह्मणान्पूजयेच्चापि तथा स्नात्वा नराधिप ।
देवांश्च प्रणमेत्स्नातो गुरूंश्चाप्यभिवादयेत् ॥ १३.१६१.१५२ ॥
ఓ నరాధిపా, స్నానం చేసి బ్రాహ్మణులను కూడా పూజించాలి; స్నానం చేసిన తర్వాత దేవతలకు నమస్కరించాలి, గురువులకు అభివాదం చేయాలి.
13.161.153
अनिमन्त्रितो न गच्छेत यज्ञं गच्छेत दर्शकः ।
अनर्चिते ह्यनायुष्यं गमनं तत्र भारत ॥ १३.१६१.१५३ ॥
ఆహ్వానం లేకుండా వెళ్ళరాదు; యజ్ఞానికి ప్రేక్షకుడిగా వెళ్ళవచ్చు. ఓ భారతా, సత్కారం లేని చోటికి వెళ్ళడం ఆయుష్షును తగ్గిస్తుంది.
13.161.154
न चैकेन परिव्रज्यं न गन्तव्यं तथा निशि ।
नानापदि परस्यान्नमनिमन्त्रितमाहरेत् ॥ १३.१६१.१५४ ॥
ఒంటరిగా తిరగరాదు, రాత్రివేళ కూడా వెళ్ళరాదు. అనేక ఆపదలలో ఇతరుల ఆహారాన్ని ఆహ్వానం లేకుండా తీసుకోరాదు.
13.161.155
एकोद्दिष्टं न भुञ्जीत प्रथमं तु विशेषतः ।
सपिण्डीकरणं वर्ज्यं सविधानं च मासिकम् ॥ १३.१६१.१५५ ॥
ఏకోద్దిష్టం అనే శ్రాద్ధ భోజనాన్ని ముఖ్యంగా మొదట తినకూడదు. సపిండీకరణమూ, విధి ప్రకారపు మాసిక శ్రాద్ధమూ వర్జించదగినవి.
13.161.156
अनागतायां सन्ध्यायां पश्चिमायां गृहे वसेत् ॥ १३.१६१.१५६ ॥
సంధ్య రాకముందే, పశ్చిమ దిశలో (సూర్యాస్తమయ సమయంలో) ఇంట్లోనే ఉండాలి.
13.161.157
मातुः पितुर्गुरूणां च कार्यमेवानुशासनम् ।
हितं चाप्यहितं चापि न विचार्यं नरर्षभ ॥ १३.१६१.१५७ ॥
తల్లి, తండ్రి, గురువుల ఆజ్ఞను తప్పక నెరవేర్చాలి. ఓ నరశ్రేష్ఠా, అది హితమో అహితమో అని ఆలోచించకూడదు.
13.161.158
क्षत्रियस्तु विशेषेण धनुर्वेदं समभ्यसेत् ।
धनुर्वेदे च वेदे च यत्नः कार्यो नाराधिप ॥ १३.१६१.१५८ ॥
క్షత్రియుడు ముఖ్యంగా ధనుర్వేదాన్ని బాగా అభ్యసించాలి. ఓ నరాధిపా, ధనుర్వేదంలోనూ వేదంలోనూ ప్రయత్నం చేయాలి.
13.161.159
हस्तिपृष्ठेऽश्वपृष्ठे च रथचर्यासु चैव ह ।
यत्नवान्भव राजेन्द्र यत्नवान्सुवमेधते ॥ १३.१६१.१५९ ॥
ఏనుగు వీపుపైన, గుర్రపు వీపుపైన, రథ చర్యలలోనూ ప్రయత్నశీలుడవై ఉండు. ఓ రాజేంద్రా, ప్రయత్నశీలుడు బాగా అభివృద్ధి చెందుతాడు.
13.161.160
अप्रधृष्यश्च शत्रूमां भृत्यानां स्वजनस्य च ।
प्रजापालनयुक्तश्च नारतिं लभते क्वचित् ॥ १३.१६१.१६० ॥
శత్రువులకు, సేవకులకు, స్వజనులకు అజేయుడై, ప్రజాపాలనలో నిమగ్నుడైన వాడు ఎప్పుడూ అసంతృప్తిని పొందడు.
13.161.161
युक्तिशास्त्रं च ते ज्ञेयं शब्दशास्त्रं च भारत ।
गान्धर्वशास्त्रं च कलाः परिज्ञेया नराधिप ॥ १३.१६१.१६१ ॥
భరతా, నీవు యుక్తిశాస్త్రాన్ని, శబ్దశాస్త్రాన్ని తెలుసుకోవాలి; గాంధర్వశాస్త్రాన్ని, కళలను కూడా బాగా తెలుసుకోవాలి, నరాధిపా.
13.161.162
पुराणमितिहासाश्च तथाऽऽख्यानानि यानि च ।
महात्मनां च चरितं श्रोतव्यं नित्यमेव ते ॥ १३.१६१.१६२ ॥
పురాణాలు, ఇతిహాసాలు, అలాగే ఉన్న ఆఖ్యానాలు, మహాత్ముల చరితాలు నీవు ఎల్లప్పుడూ వినాలి.
13.161.163
मान्यानां माननं कुर्यान्निन्द्यानां निन्दनं तथा ।
गोब्राह्मणार्थे युध्येत प्राणानपि परित्यजेत् ॥ १३.१६१.१६३ ॥
గౌరవించదగిన వారిని గౌరవించాలి, నిందించదగిన వారిని నిందించాలి; గోవులకు, బ్రాహ్మణులకు కోసం యుద్ధం చేయాలి, ప్రాణాలను కూడా త్యజించాలి.
13.161.164
न स्त्रीषु सज्जेद्द्रष्टव्यं शक्त्या दानरुचिर्भवेत् ।
न ब्राह्मणान्परिभवेत्कार्पण्यं ब्राह्मणैर्वृतम्।
पतितान्नाभिभाषेत नाह्वयेत रजस्वलाम् ॥ १३.१६१.१६४ ॥
స్త్రీలపై ఆసక్తి చూపకూడదు; వారిని కేవలం చూడదగినవారిగా భావించాలి. శక్తికి తగినట్లు దానం చేయాలనే ఇష్టం కలిగి ఉండాలి. బ్రాహ్మణులను అవమానించకూడదు; బ్రాహ్మణులు అవలంబించే లోభాన్నీ కూడా. పతితులతో మాట్లాడకూడదు; రజస్వల అయిన స్త్రీని పిలవకూడదు.
13.161.165
पत्नीं रजस्वलां चैव नाभिगच्छेन्न चाह्वयेत् ।
स्नातां चतुर्थे दिवसे रात्रौ गच्छेद्विचक्षणः ॥ १३.१६१.१६५ ॥
రజస్వలైన భార్యను సమీపించకూడదు, పిలవకూడదు; నాలుగవ రోజున స్నానం చేసిన భార్య వద్దకు విచక్షణ గలవాడు రాత్రివేళ వెళ్లాలి.
13.161.166
पञ्चमे दिवसे नारी षष्ठेऽहनि पुमान्भवेत् ।
आषोडशादृतुर्मुख्यः पुत्रजन्मनि शब्दितः ॥ १३.१६१.१६६ ॥
ఐదవ రోజున స్త్రీ (కుమార్తె) పుడుతుంది; ఆరవ రోజున పురుషుడు (కుమారుడు) పుడతాడు. పదహారవ రోజు వరకు ఋతుకాలం పుత్రజననానికి ప్రధానమైనదని చెప్పబడింది.
13.161.167
एतेन विधिना पत्नीमुपगच्छेत पण्डितः ।
ज्ञातिसम्बन्धिमित्राणि पूजनीयानि सर्वशः ॥ १३.१६१.१६७ ॥
పండితుడు ఈ విధానం ప్రకారమే భార్యను చేరాలి; బంధువులను, సంబంధీకులను, మిత్రులను అన్ని విధాలుగా గౌరవించాలి.
13.161.168
यष्टव्यं च यथाशक्ति यज्ञैर्विविधदक्षिणैः ।
अत ऊर्ध्वमरण्यं च सेवितव्यं नराधिप ॥ १३.१६१.१६८ ॥
తన శక్తి కొలది వివిధ దక్షిణలతో యజ్ఞాలు చేయాలి; ఆ తర్వాత, ఓ నరాధిప, అరణ్యాన్ని ఆశ్రయించాలి.
13.161.169
एष ते लक्षणोद्देश आयुष्याणां प्रकीर्तितः ।
शेषस्त्रैविद्यवृद्धेभ्यः प्रत्याहार्यो युधिष्ठिर ॥ १३.१६१.१६९ ॥
ఓ యుధిష్ఠిరా, ఆయుష్యానికి చెందిన లక్షణాల ఈ వివరణ నీకు చెప్పబడింది; మిగిలినది త్రివిద్య వృద్ధుల నుండి తెలుసుకోవాలి.
13.161.170
एष ते लक्षणोद्देश आयुष्याणां प्रकीर्तितः ।
शेषस्त्रैविद्यवृद्धेभ्यः प्रत्याहार्यो युधिष्ठिर ॥ १३.१६१.१७० ॥
ఓ యుధిష్ఠిరా, ఆయుష్యానికి చెందిన లక్షణాల ఈ వివరణ నీకు చెప్పబడింది; మిగిలినది త్రివిద్య వృద్ధుల నుండి తెలుసుకోవాలి.
13.161.171
आचारो भूतिजनन आचारः कीर्तिवर्धनः ।
आचाराद्वर्धते ह्यायुराचारो हन्त्यलक्षणम् ॥ १३.१६१.१७१ ॥
ఆచారం సంపదను కలిగిస్తుంది; ఆచారం కీర్తిని పెంచుతుంది. ఆచారం వల్లనే ఆయుస్సు వృద్ధి చెందుతుంది; ఆచారం అశుభ లక్షణాలను నాశనం చేస్తుంది.
13.161.172
आगमानां हि सर्वेषामाचारः श्रेष्ठ उच्यते ।
आचारप्रभवो धर्मो धर्मादायुर्विवर्धते ॥ १३.१६१.१७२ ॥
అన్ని ఆగమాలలోనూ ఆచారమే శ్రేష్ఠమని చెప్పబడింది. ధర్మం ఆచారం నుండి పుడుతుంది; ధర్మం వల్ల ఆయుస్సు వృద్ధి చెందుతుంది.
13.161.173
एतद्यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं स्वस्त्ययनं महत् ।
अनुकम्प्य सर्ववर्णान्ब्रह्मणा समुदाहृतम् ॥ १३.१६१.१७३ ॥
ఇది కీర్తినీ దీర్ఘాయుష్షునీ స్వర్గాన్నీ గొప్ప శుభాన్నీ ఇచ్చేది; సర్వ వర్ణాలపై దయతో బ్రహ్మ దీనిని ఉపదేశించాడు.