ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.161

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

ଶବ୍ଦାର୍ଥ ସହ ପଢ଼ନ୍ତୁ

13.161.1

शतायुरुक्तः पुरुषः शतवीर्यश्चि वैदिके ।
कस्मान्म्रियन्ते पुरुषा बाला अपि पितामह ॥ १३.१६१.१ ॥

ବେଦରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶହେ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚେ ଓ ଶହ ଗୁଣ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତେବେ ହେ ପିତାମହ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ କାହିଁକି ମରନ୍ତି, ଶିଶୁମାନେ ବି?

13.161.2

आयुष्मान्केन भवति अल्पायुर्वाऽपि मानवः ।
केन वा लभते कीर्तिं केन वा लभते श्रियम् ॥ १३.१६१.२ ॥

ମନୁଷ୍ୟ କେଉଁ କାରଣରୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ବା ଅଳ୍ପାୟୁ ହୁଏ? କେଉଁଥିରେ କୀର୍ତ୍ତି ଓ କେଉଁଥିରେ ଶ୍ରୀ ପାଏ?

13.161.3

तपसा ब्रह्मचर्येण जपैर्होमैस्तथा परैः ।
जन्मना यदि वाऽचारात्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.१६१.३ ॥

ତପସ୍ୟାରେ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ, ଜପରେ, ହୋମରେ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ, ଜନ୍ମରେ ବା ଆଚାରରେ — ହେ ପିତାମହ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।

13.161.4

अत्र तेऽहं प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वमनुपृच्छसि ।
अल्पायुर्येन भवति दीर्घायुर्येनि मानवः ॥ १३.१६१.४ ॥

ତୁମେ ମୋତେ ଯାହା ପଚାରୁଛ, ତାହା ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମକୁ କହିବି — କେଉଁଥିରେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଳ୍ପାୟୁ ଓ କେଉଁଥିରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ।

13.161.5

येन वा लभते कीर्तिं येन वा लभते श्रियम् ।
यथा च वर्तयन्पुरुषः श्रेयसा सम्प्रयुज्यते ॥ १३.१६१.५ ॥

ଯାହାଦ୍ୱାରା କୀର୍ତ୍ତି ମିଳେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀ ମିଳେ, ଏବଂ ଯେପରି ଆଚରଣ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ କଲ୍ୟାଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।

13.161.6

आचाराल्लभते ह्यायुराचाराल्लभते श्रियम् ।
आचारात्कीर्तिमाप्नोति पुरुषः प्रेत्य चेह च ॥ १३.१६१.६ ॥

ଆଚାରରୁ ହିଁ ମନୁଷ୍ୟ ଆୟୁ ପାଏ, ଆଚାରରୁ ହିଁ ଶ୍ରୀ ପାଏ, ଆଚାରରୁ ହିଁ କୀର୍ତ୍ତି ପାଏ — ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଓ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ।

13.161.7

दुराचारो हि पुरुषो नेहायुर्विन्दते महत् ।
त्रसन्ति चास्य भूतानि तथा परिभवन्ति च ॥ १३.१६१.७ ॥

ଦୁରାଚାରୀ ମନୁଷ୍ୟ ଏ ଲୋକରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଏ ନାହିଁ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଭୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରନ୍ତି।

13.161.8

तस्मात्कुर्यादिहाचारं य इच्छेद्भूतिमात्मनः ।
अपि पापशरीरस्य आचारो हन्त्यलक्षणम् ॥ १३.१६१.८ ॥

ତେଣୁ ଯେ ନିଜର ମଙ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ଏଠାରେ ସଦାଚାର କରିବା ଉଚିତ। ସଦାଚାର ପାପଶରୀରବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିର ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣକୁ ମଧ୍ୟ ବିନଷ୍ଟ କରେ।

13.161.9

आचारलक्षणो धर्मः सन्तश्चारित्रलक्षणाः ।
साधूनां च यथावृत्तमेतदाचारलक्षणम् ॥ १३.१६१.९ ॥

ଆଚାର ହିଁ ଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ; ସଜ୍ଜନମାନେ ଚରିତ୍ରର ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ। ସାଧୁମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ଯେପରି, ତାହା ହିଁ ଆଚାରର ଲକ୍ଷଣ।

13.161.10

अप्यदृष्टं श्रवादेव पुरुषं धर्मचारिणम् ।
स्वानि कर्माणि कुर्वाणं तं जनाः कुर्वते प्रियम् ॥ १३.१६१.१० ॥

ଧର୍ମାଚରଣ କରି ନିଜ କର୍ମ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟକୁ, ଦେଖି ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ପ୍ରିୟ ମନେ କରନ୍ତି।

13.161.11

ये नास्तिका निष्क्रियाश्च गुरुशास्त्रातिलङ्घिनः ।
अधर्मज्ञा दुराचारास्ते भवन्ति गतायुषः ॥ १३.१६१.११ ॥

ଯେଉଁମାନେ ନାସ୍ତିକ, ନିଷ୍କ୍ରିୟ, ଗୁରୁ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଉଲଂଘନକାରୀ, ଅଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ଦୁରାଚାରୀ, ସେମାନେ ଅଳ୍ପାୟୁ ହୁଅନ୍ତି।

13.161.12

विशीला भिन्नमर्यादा नित्यं सङ्कीर्णमैथुनाः ।
अल्पायुषो भवन्तीह नरा निरयगामिनः ॥ १३.१६१.१२ ॥

ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଶୀଳ, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭଙ୍ଗକାରୀ, ସର୍ବଦା ସଙ୍କୀର୍ଣ୍ଣ ମୈଥୁନରେ ରତ, ସେହି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏଠାରେ ଅଳ୍ପାୟୁ ହୋଇ ନରକଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି।

13.161.13

सर्वलक्षणहीनोऽपि समुदाचारवान्नरः ।
श्रद्दधानोऽनसूयुश्च शतं वर्षाणि जीवति ॥ १३.१६१.१३ ॥

ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସଦାଚାରୀ, ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ଓ ଈର୍ଷାହୀନ ମନୁଷ୍ୟ ଶହେ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚେ।

13.161.14

अक्रोधनः सत्यवादी भूतानामविहिंसकः ।
अनसूयुरजिह्मश्च शतं वर्षाणि जीवति ॥ १३.१६१.१४ ॥

କ୍ରୋଧରହିତ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ହିଂସା ନ କରୁଥିବା, ଈର୍ଷାହୀନ ଓ ସରଳ ମନୁଷ୍ୟ ଶହେ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚେ।

13.161.15

लोष्ठमर्दी तृणच्छेदी नखखादी च यो नरः ।
नित्योच्छिष्टः सङ्कुसुको नेहायुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१५ ॥

ମାଟିର ଢେଳା ମର୍ଦ୍ଦନ କରୁଥିବା, ତୃଣ କାଟୁଥିବା, ନଖ ଚୋବାଉଥିବା, ସର୍ବଦା ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଓ ମଇଳା ମନୁଷ୍ୟ ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ପାଏ ନାହିଁ।

13.161.16

ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थौ चानुचिन्तयेत् ।
उत्थाय चोपतिष्ठेत पूर्वां सन्ध्यां कृताञ्जलिः।
एवमेवापरां सन्ध्यां समुपासीत वाग्यतः ॥ १३.१६१.१६ ॥

ବ୍ରାହ୍ମ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜାଗ୍ରତ ହେବା ଉଚିତ ଏବଂ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ। ଉଠି ହାତ ଯୋଡ଼ି ପୂର୍ବ ସନ୍ଧ୍ୟାର ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ସେହିପରି ବାକ୍ ସଂଯମ କରି ଅପର ସନ୍ଧ୍ୟାର ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।

13.161.17

नेक्षेतादित्यमुद्यन्तं नास्तं यन्तं कदाचन ।
नोपसृष्टं न वारिस्थं न मध्यं नभसो गतम् ॥ १३.१६१.१७ ॥

ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅସ୍ତ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କଦାପି ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଗ୍ରହଣରେ ଆଚ୍ଛନ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳରେ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

13.161.18

ऋषयो नित्यसन्ध्यत्वाद्दीर्घमायुरवाप्नुवन् ॥ १३.१६१.१८ ॥

ଋଷିମାନେ ନିତ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନା ଯୋଗୁ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ପାଇଲେ।

13.161.19

सदर्भपाणिस्तत्कुर्वन्वाग्यतस्तन्मनाः शुचिः ।
तस्मात्तिष्ठेत्सदा पूर्वां पश्चिमां चैव वाग्यतः ॥ १३.१६१.१९ ॥

କୁଶ ହାତରେ ଧରି, ତାହା କରି, ବାକ୍ୟ ସଂଯତ ରଖି, ମନ ତାହାରେ ଲଗାଇ, ଶୁଚି ହୋଇ — ତେଣୁ ସର୍ବଦା ପ୍ରାତଃ ଓ ସାୟଂ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ବାକ୍ୟ ସଂଯତ ରଖି ଠିଆ ହେବା ଉଚିତ।

13.161.20

ये न पूर्वामुपासन्ते द्विजाः संध्यां न पश्चिमाम् ।
सर्वांस्तान्धार्मिको राजा शूद्रकर्माणि कारयेत् ॥ १३.१६१.२० ॥

ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରାତଃ ବା ସାୟଂ ସନ୍ଧ୍ୟାର ଉପାସନା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ଶୂଦ୍ରକର୍ମ କରାଇବା ଉଚିତ।

13.161.21

परदारा न गन्तव्याः सर्ववर्णेषु कर्हिचित् ।
नहीदृशमनायुष्यं लोके किञ्चन विद्यते ॥ १३.१६१.२१ ॥

କୌଣସି ବର୍ଣରେ କେବେ ବି ପରସ୍ତ୍ରୀ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଜଗତରେ ଏପରି ଆୟୁଷ୍ୟ ହ୍ରାସକାରୀ କିଛି ନାହିଁ।

13.161.22

यादृशं पुरुषस्येह परदारोपसेवनम् ।
तादृशं विद्यते किञ्चिदनायुष्यं नृणामिह ॥ १३.१६१.२२ ॥

ଏଠାରେ ପୁରୁଷ ପାଇଁ ପରସ୍ତ୍ରୀ ସେବନ ଯେତେ ଆୟୁଷ୍ୟ ହ୍ରାସ କରେ, ସେତେ ହ୍ରାସ କରୁଥିବା ଆଉ କିଛି ଏଠାରେ ନାହିଁ।

13.161.23

यावन्तो रोमकूपाः स्युः स्त्रीणां गात्रेषु निर्मिताः ।
तावद्वर्षसहस्राणि नरकं पर्युपासते ॥ १३.१६१.२३ ॥

ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ଯେତେ ରୋମକୂପ ନିର୍ମିତ ଅଛି, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ (ପୁରୁଷମାନେ) ନରକରେ ବାସ କରନ୍ତି।

13.161.24

मैत्रं प्रसाधनं स्नानमञ्जनं दन्तधावनम् ।
पूर्वाह्ण एव कुर्वीत देवतानां च पूजनम् ॥ १३.१६१.२४ ॥

ମୈତ୍ର (ସୌହାର୍ଦ୍ଦ-ଆଚାର), ପ୍ରସାଧନ, ସ୍ନାନ, ଅଞ୍ଜନ, ଦନ୍ତଧାବନ — ଏ ସବୁ ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ହିଁ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଦେବପୂଜା ମଧ୍ୟ।

13.161.25

पुरीषमूत्रे नोदीक्षेन्नाधितिष्ठेत्कदाचन ।
नातिकल्यं नातिसायं न च मध्यंदिने स्थिते।
नाज्ञातैः सह गच्छेत नैको न वृषलैः सह ॥ १३.१६१.२५ ॥

ମଳମୂତ୍ରକୁ ଦେଖିବ ନାହିଁ ଏବଂ କଦାପି ତା ଉପରେ ଠିଆ ହେବ ନାହିଁ। ଅତି ଭୋରରେ, ଅତି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ, କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟଗଗନରେ ଥିବା ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଯିବ ନାହିଁ। ଅଜ୍ଞାତମାନଙ୍କ ସହ, ଏକାକୀ, କିମ୍ବା ବୃଷଳମାନଙ୍କ ସହ ଯିବ ନାହିଁ।

13.161.26

पन्था देयो ब्राह्मणाय गोभ्यो राजभ्य एव च ।
वृद्धाय भारतप्ताय गर्भिण्यै दुर्बलाय च ॥ १३.१६१.२६ ॥

ପଥ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ ଓ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଦେବା ଉଚିତ। ବୃଦ୍ଧ, ଭାରରେ ଉତ୍ତପ୍ତ, ଗର୍ଭବତୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଥ ଦେବା ଉଚିତ।

13.161.27

प्रदक्षिणं च कुर्वीत परिज्ञातान्वनस्पतीन् ।
चतुष्पदान्मङ्गलांश्च मान्यान्वृद्धान्द्विजानपि ॥ १३.१६१.२७ ॥

ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ; ପରିଚିତ ବୃକ୍ଷ, ମଙ୍ଗଳକାରୀ ଚତୁଷ୍ପଦ, ମାନ୍ୟ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.28

मध्यंदिने निशाकाले अर्धरात्रे च सर्वदा ।
चतुष्पथं न सेवेत उभे सन्ध्ये तथैव च ॥ १३.१६१.२८ ॥

ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ, ରାତ୍ରିରେ, ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଏବଂ ସର୍ବଦା ଚାରି ରାସ୍ତାର ସଂଯୋଗ ସ୍ଥଳକୁ ଯିବ ନାହିଁ; ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ସେପରି।

13.161.29

उपानहौ न वस्त्रं च धृतमन्यैर्न धारयेत् ।
ब्रह्मचारी च नित्यं स्यात्पादं पादेन नाक्रमेत् ॥ १३.१६१.२९ ॥

ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିନ୍ଧାଯାଇଥିବା ପାଦୁକା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସର୍ବଦା ରହିବା ଉଚିତ; ଗୋଟିଏ ପାଦକୁ ଅନ୍ୟ ପାଦ ଉପରେ ରଖିବ ନାହିଁ।

13.161.30

अमावास्यां पौर्णमास्यां चतुर्दश्यां च जन्मनि ।
अष्टम्यामथ द्वादश्यां ब्रह्मचारी सदा भवेत् ॥ १३.१६१.३० ॥

ଅମାବାସ୍ୟା, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, ଜନ୍ମଦିନ, ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସର୍ବଦା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ରହିବା ଉଚିତ।

13.161.31

वृथा मांसं न खादेनि पृष्ठमांसं तथैव च ।
आक्रोशं परिवादं च पैशुन्यं च विवर्जयेत् ॥ १३.१६१.३१ ॥

ବୃଥା ମାଂସ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେହିପରି ପିଠି ପଛରେ ନିନ୍ଦା ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଗାଳି, ଅପବାଦ ଓ ଚୁଗଲି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.32

नारुन्तुदः स्यान्न नृशंसवादी ।
न हीनतो वरमभ्याददीत।
ययाऽस्य वाचा पर उद्विजेत ।
न तां वदेद्रुशतीं पापलोक्याम् ॥ १३.१६१.३२ ॥

ଅନ୍ୟକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ନୀଚ ଲୋକଠାରୁ କିଛି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ବାକ୍ୟରେ ଅନ୍ୟେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ପାପମୟ ଓ କଷ୍ଟଦାୟକ କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

13.161.33

अतिवादबाणा मुखतो निःसरन्ति ।
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य वा मर्मसु ये पतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेषु ॥ १३.१६१.३३ ॥

ଅତି କଠୋର ବାକ୍ୟରୂପୀ ବାଣ ମୁଖରୁ ନିର୍ଗତ ହୁଏ; ସେଥିରେ ଆହତ ହୋଇ ମଣିଷ ଦିନରାତି ଶୋକ କରେ। ଅନ୍ୟର ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ପଡ଼ୁଥିବା ସେପରି ବାଣ ପଣ୍ଡିତ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

13.161.34

संरोहत्यग्निना दग्धं वनं परशुना हतम् ।
वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरोहति वाक्क्षतम् ॥ १३.१६१.३४ ॥

ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବନ ପୁନଃ ସବୁଜ ହୁଏ; କୁରାଢ଼ିରେ କଟା ହୋଇଥିବା ବନ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ବାଣୀରେ କୁହାଯାଇଥିବା ଘୃଣ୍ୟ କଠୋର ବାକ୍ୟର କ୍ଷତ ଶୁଖେ ନାହିଁ।

13.161.35

कर्णिनालीकनाराचान्निर्हरन्ति शरीरतः ।
वाक्शल्यस्तु न निर्हर्तुं शक्यो हृदिशयो हि सः ॥ १३.१६१.३५ ॥

କଣ୍ଟାଯୁକ୍ତ ବାଣ, ଲୌହ ବାଣ ଶରୀରରୁ ବାହାର କରାଯାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ବାଣୀର କଣ୍ଟା ବାହାର କରାଯାଇ ନ ପାରେ, କାରଣ ତାହା ହୃଦୟରେ ହିଁ ବିଦ୍ଧ ରହେ।

13.161.36

हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान्विद्याहीनान्वयोधिकान् ।
रूपद्रविणहीनांश्च सत्यहीनांश्च नाक्षिपेत् ॥ १३.१६१.३६ ॥

ଅଙ୍ଗହୀନ, ଅଧିକାଙ୍ଗ, ବିଦ୍ୟାହୀନ, ବୟୋବୃଦ୍ଧ, ରୂପ ଓ ଧନହୀନ ଏବଂ ସତ୍ୟହୀନ ଲୋକଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

13.161.37

नास्तिक्यं वेदनिन्दां च परनिन्दां च कुत्सनम् ।
द्वेषस्तम्भाभिमानं च तैक्ष्ण्यं च परिवर्जयेत् ॥ १३.१६१.३७ ॥

ନାସ୍ତିକତା, ବେଦନିନ୍ଦା, ପରନିନ୍ଦା, ଦ୍ୱେଷ, ହଠ, ଅଭିମାନ ଓ କଠୋରତା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.38

परस्य दण्डं नोद्यच्छेत्क्रुद्धो नैनं निपातयेत् ।
अन्यत्रि पुत्राच्छिष्याच्च शिक्षार्थं ताडनं स्मृतं ॥ १३.१६१.३८ ॥

ଅନ୍ୟ ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କ୍ରୋଧରେ ତାକୁ ପାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ। କେବଳ ପୁତ୍ର ବା ଶିଷ୍ୟକୁ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଡ଼ନା ସ୍ମୃତିରେ ବିହିତ।

13.161.39

न ब्राह्म्णान्परिवदेन्नक्षत्राणि न निर्दिशेत् ।
तिथिं पक्षस्य न ब्रूयात्तथाऽस्यायुर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.३९ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବ ନାହିଁ, ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଖାଇବ ନାହିଁ, ପକ୍ଷର ତିଥି କହିବ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଆୟୁ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

13.161.40

अमावास्यामृते नित्यं दन्तधावनमाचरेत् ।
इतिहासपुराणानि दानं वेदं च नित्यशः।
गायत्रीमननं नित्यं कुर्यात्सन्ध्यां समाहितः ॥ १३.१६१.४० ॥

ଅମାବାସ୍ୟା ବ୍ୟତୀତ ପ୍ରତିଦିନ ଦନ୍ତଧାବନ କରିବ। ଇତିହାସ, ପୁରାଣ, ଦାନ ଓ ବେଦର ନିତ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ କରିବ; ନିତ୍ୟ ଗାୟତ୍ରୀ ଜପ କରି ଏକାଗ୍ର ମନରେ ସନ୍ଧ୍ୟା କରିବ।

13.161.41

कृत्वा मूत्रपुरीषे तु रथ्यामाक्रम्य वा पुनः ।
पादप्रक्षालनं कुर्यात्स्वाध्याये भोजने तथा ॥ १३.१६१.४१ ॥

ମଳମୂତ୍ର ତ୍ୟାଗ ପରେ, କିମ୍ବା ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିବା ପରେ ପୁନର୍ବାର ପାଦ ଧୋଇବ; ସେହିପରି ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ଭୋଜନ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ।

13.161.42

त्रीणि देवाः पवित्राणि ब्राह्मणानामकल्पयन् ।
अदृष्टमद्भिर्निर्णिक्तं यच्च वाचा प्रशस्यते ॥ १३.१६१.४२ ॥

ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ତିନୋଟି ପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ: ଜଳରେ ଧୋଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ମଳିନତା ଦୂର କରାଯାଇଥିବା, ଏବଂ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିବା।

13.161.43

यावकं कृसरं मांसं शष्कुलीं पायसं तथा ।
आत्मार्थंतं न प्रकर्तव्यं देवार्थं तु प्रकल्पयेत् ॥ १३.१६१.४३ ॥

ଯାବକ, କୃସର, ମାଂସ, ଶଷ୍କୁଲୀ ଓ ପାୟସ ନିଜ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ହିଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.44

नित्यमग्निं परिचरेद्भिक्षां दद्याच्च नित्यदा ।
दन्तकाष्ठे च सन्ध्यायां मलोत्सर्गे च मौनगः ॥ १३.१६१.४४ ॥

ନିତ୍ୟ ଅଗ୍ନିର ସେବା କରିବ ଏବଂ ସର୍ବଦା ଭିକ୍ଷା ଦେବ; ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ ସମୟରେ, ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଓ ମଳତ୍ୟାଗ ସମୟରେ ମୌନ ରହିବ।

13.161.45

न चाभ्युदितसायी स्यात्प्रायश्चित्ती तथा भवेत् ।
मातापितरमुत्थाय पूर्वमेवाभिवादयेत्।
आचार्यमथवाऽप्यन्तं तथाऽऽयुर्विदन्ते महत् ॥ १३.१६१.४५ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପରେ ଶୟନ କରିବ ନାହିଁ; ଶୟନ କଲେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବ। ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଉଠି ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଣାମ କରିବ, କିମ୍ବା ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ; ଏଥିରେ ମହାନ ଆୟୁ ମିଳେ।

13.161.46

वर्जयेद्दन्तकाष्ठानि वर्जनीयानि नित्यशः ।
भक्षयेच्छास्त्रदृष्टानि पर्वस्वपि विवर्जयेत्।
उदङ्मुखश्च सततं शौचं कुर्यात्समाहितः ॥ १३.१६१.४६ ॥

ସର୍ବଦା ବର୍ଜନୀୟ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ ତ୍ୟାଗ କରିବ; ଶାସ୍ତ୍ରବିହିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବ, ପର୍ବ ଦିନରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବ। ସର୍ବଦା ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ, ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଶୌଚ କରିବ।

13.161.47

अकृत्वा देवपूजां च नाचरेद्दन्तधावनम् ।
अकृत्वा देवपूजां च नान्यं गच्छेत्कदाचन।
अन्यत्र तु गुरुं वृद्धं धार्मिकं वा विचक्षणम् ॥ १३.१६१.४७ ॥

ଦେବପୂଜା ନ କରି ଦନ୍ତଧାବନ କରିବ ନାହିଁ; ଦେବପୂଜା ନ କରି କେବେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯିବ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଗୁରୁ, ବୃଦ୍ଧ, ଧାର୍ମିକ ବା ବିଚକ୍ଷଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ପାରିବ।

13.161.48

अवलोक्यो न चादर्शो मलिनो बुद्धिमत्तरैः ।
न चाज्ञातां स्त्रियं गच्छेद्गर्भिणीं वा कदाचन ॥ १३.१६१.४८ ॥

ବୁଦ୍ଧିମାନେ ମଇଳା ଦର୍ପଣ ଦେଖିବେ ନାହିଁ; ଅଜଣା ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ଗର୍ଭବତୀ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଖକୁ କଦାପି ଯିବେ ନାହିଁ।

13.161.49

दारसङ्ग्रहणात्पूर्वं नाचरेन्मैथुनं बुधः ।
अन्यथा त्ववकीर्णः स्यात्प्रायश्चित्तं सदाऽऽचरेत् ॥ १३.१६१.४९ ॥

ବୁଦ୍ଧିମାନେ ପତ୍ନୀ ଗ୍ରହଣ ପୂର୍ବରୁ ମୈଥୁନ କରିବେ ନାହିଁ; ନହେଲେ ସେ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେବ, ତେଣୁ ସବୁବେଳେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.50

नीदीक्षेत्परदारांश्च रहस्येकासनो भवेत् ।
इन्द्रियाणि सदा यच्छेत्स्वग्ने शुद्धमना भवेत् ॥ १३.१६१.५० ॥

ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କାମଭାବରେ ଦେଖିବେ ନାହିଁ; ନିର୍ଜନରେ ଏକାକୀ ବସିବେ; ସର୍ବଦା ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସଂଯମରେ ରଖିବେ; ନିଜ ଅଗ୍ନି ପାଖରେ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ରହିବେ।

13.161.51

उदक्शिरा न स्वपेत तथा प्रत्यक्शिरा न च ।
प्राक्शिरास्तु स्वपेद्विद्वांस्तथा वै दक्षिणाशिराः ॥ १३.१६१.५१ ॥

ବିଦ୍ୱାନ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁଣ୍ଡ କରି ଶୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁଣ୍ଡ କରି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁଣ୍ଡ କରି ଶୋଇବେ, ଏବଂ ସେହିପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମଧ୍ୟ।

13.161.52

न भग्ने नावशीर्णो च शयने प्रस्वपीत च ।
नान्तर्धानेन संयुक्ते न च तिर्यक्कदाचन ॥ १३.१६१.५२ ॥

ଭଙ୍ଗା କିମ୍ବା ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଆଚ୍ଛାଦନ ଥିବା ଶଯ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏବଂ କଦାପି ଆଡ଼ ହୋଇ ଶୋଇବେ ନାହିଁ।

13.161.53

न चापि गच्छेत्कार्येण समयाद्वाऽपि नास्तिकैः ।
आसनं तु पदाऽऽकृष्य न प्रसज्जेत्तथा नरः ॥ १३.१६१.५३ ॥

କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଚୁକ୍ତି ଯୋଗୁଁ ମଧ୍ୟ ନାସ୍ତିକମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବେ ନାହିଁ; ମଣିଷ ଗୋଡ଼ରେ ଆସନ ଟାଣି ତା'ରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ବସିବେ ନାହିଁ।

13.161.54

न नग्नः कर्हिचित्स्नायान्न निशायां कदाचन ।
स्नात्वा च नावमृज्येत गात्राणि सुविचक्षणः।
न निशायां पुनः स्नायादापद्यग्निद्विजान्तिके ॥ १३.१६१.५४ ॥

ଉଲଗ୍ନ ହୋଇ କେବେ ସ୍ନାନ କରିବ ନାହିଁ, ରାତ୍ରିରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ନୁହେଁ। ସ୍ନାନ ପରେ ବିଚକ୍ଷଣ ଲୋକ ନିଜ ଅଙ୍ଗ ପୋଛିବ ନାହିଁ। ଆପଦରେ ମଧ୍ୟ ରାତ୍ରିରେ ପୁନର୍ବାର ସ୍ନାନ କରିବ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ଓ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନ ବ୍ୟତୀତ।

13.161.55

न चानुलिम्पेदस्नात्वा वासश्चापि न निर्धुनेत् ।
आर्द्र एव तु वासांसि नित्यं सेवेत मानवः ॥ १३.१६१.५५ ॥

ସ୍ନାନ ନ କରି ଲେପନ ଲଗାଇବ ନାହିଁ, ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଝାଡ଼ିବ ନାହିଁ। ମଣିଷ ସର୍ବଦା ଓଦା ବସ୍ତ୍ର ହିଁ ପରିଧାନ କରିବ।

13.161.56

स्रजश्च नावकृष्येत न बहिर्धारयीत च ।
उदक्यया च सम्भाषां न कुर्वीत कदाचन ॥ १३.१६१.५६ ॥

ମାଳା ଟାଣିବ ନାହିଁ, ତାହା ବାହାରେ ପିନ୍ଧିବ ନାହିଁ। ଅଶୁଦ୍ଧ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ କେବେ କଥା ହେବ ନାହିଁ।

13.161.57

नोत्सृजेत पुरिषं च क्षेत्रे मार्गस्य चान्तिके ।
उभे मूत्रपुरीषे तु नाप्सु कुर्यात्कदाचन ॥ १३.१६१.५७ ॥

କ୍ଷେତ୍ରରେ କିମ୍ବା ପଥ ନିକଟରେ ମଳତ୍ୟାଗ କରିବ ନାହିଁ। ମୂତ୍ର ଓ ମଳ ଉଭୟ ଜଳରେ କେବେ କରିବ ନାହିଁ।

13.161.58

देवालयेऽथ गोवृन्दे चैत्ये सस्येषु विश्रमे ।
भोक्ष्यं भुक्त्वा क्षुतेऽध्वानं गत्वा मूत्रपुरीषयोः।
द्विराचामेद्यथान्यायं हृद्गतं तु पिबन्नपः ॥ १३.१६१.५८ ॥

ଦେବାଳୟରେ, ଗୋଷ୍ଠୀରେ, ଚୈତ୍ୟରେ, ଶସ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନରେ, ଭୋଜନ ପରେ, ହାଞ୍ଚି ପରେ, ପଥ ଚାଲିବା ପରେ, କିମ୍ବା ମୂତ୍ର-ମଳ ପରେ ଯଥାବିଧି ଦୁଇ ଥର ଆଚମନ କରିବ; ହୃଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚୁଥିବା ଜଳ ପାନ କରି।

13.161.59

अन्नं बुभुक्षमाणस्तु त्रिमुखेन स्पृशेदपः ।
भुक्त्वा चान्नं तथैव त्रिर्द्विः पुनः परिमार्जयेत् ॥ १३.१६१.५९ ॥

କ୍ଷୁଧିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଭୋଜନ ପୂର୍ବରୁ ତିନି ଥର ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ। ଭୋଜନ ପରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ତିନି ଥର ଓ ପୁଣି ଦୁଇ ଥର ଜଳରେ ମୁଖ ପୋଛିବା ଉଚିତ।

13.161.60

प्राङ्मुखो नित्यमश्नीयाद्वाग्यतोऽन्नमकुत्सयन् ।
प्रस्कन्दयेच्च मनसा भुक्त्वा चाग्निमुपस्पृशेत् ॥ १३.१६१.६० ॥

ସର୍ବଦା ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ବାଣୀ ସଂଯମ କରି, ଅନ୍ନର ନିନ୍ଦା ନ କରି ଖାଇବା ଉଚିତ। ମନରେ (ଦୋଷ) ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ଭୋଜନ ପରେ ଅଗ୍ନି ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.61

आयुष्यं प्राङ्मुखो भुङ्क्ते यशस्यं दक्षिणामुखः ।
धन्यं पश्चान्मुखो भुङ्क्त ऋतं भुङ्क्त उदङ्मुखः ॥ १३.१६१.६१ ॥

ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ; ଦକ୍ଷିଣମୁଖ ହୋଇ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଯଶ ପାଏ। ପଶ୍ଚିମମୁଖ ହୋଇ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଧନବାନ ହୁଏ; ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଋତ (ଧର୍ମଶୃଙ୍ଖଳା) ପାଳନ କରେ।

13.161.62

अग्रासनो जितक्रोधो बालपूर्वस्त्वलङ्कृतः ।
घृताहुतिविशुद्धान्नं हुताग्निश्च क्षिपन्ग्रसेत् ॥ १३.१६१.६२ ॥

ପ୍ରଥମେ ଆସନରେ ବସୁଥିବା, କ୍ରୋଧ ଜିତିଥିବା, ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଦେଉଥିବା, ସୁସଜ୍ଜିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଘିଅ ଆହୁତିରେ ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ନ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ, ଗ୍ରାସ ଫିଙ୍ଗି ଫିଙ୍ଗି ଖାଇବା ଉଚିତ।

13.161.63

अग्निमालभ्य तोयेन सर्वान्प्राणानुपस्पृशेत् ।
गात्राणि चैव सर्वाणि नाभिं पाणितले तथा ॥ १३.१६१.६३ ॥

ଅଗ୍ନି ସ୍ପର୍ଶ କରି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟ) ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ, ନାଭି ଏବଂ କରତଳରେ (ଜଳ ନେଇ) ସେହିପରି ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.64

नाधितिष्ठेत्तुषं जातु केशभस्मकपालिकाः ।
अन्यस्य चाप्यवस्नातं दूरतः परिवर्जयेत् ॥ १३.१६१.६४ ॥

ଭୁଷି, କେଶ, ଛାଇ ଓ ଭଙ୍ଗା ମାଟି ଖଣ୍ଡ ଉପରେ କେବେ ଠିଆ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟ ଲୋକ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ବସ୍ତୁଠାରୁ ଦୂରରେ ରହିବା ଉଚିତ।

13.161.65

शान्तिहोमांश्च कुर्वीत सावित्राणि च धारयेत् ।
निषष्णश्चापि खादेन न तु गच्छन्कदाचन ॥ १३.१६१.६५ ॥

ଶାନ୍ତିହୋମ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ବସି ଖାଇବା ଉଚିତ, ଚାଲିବାବେଳେ କଦାପି ନୁହେଁ।

13.161.66

मूत्रं नोत्तिष्ठता कार्यं न भस्मनि न गोव्रजे ।
आर्द्रपादस्तु भुञ्जीत नार्द्रपादस्तु संविशेत् ॥ १३.१६१.६६ ॥

ଠିଆ ହୋଇ ପରିସ୍ରା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଛାଇ ଉପରେ ବା ଗୋଶାଳାରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଓଦା ପାଦରେ ଭୋଜନ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଓଦା ପାଦରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

13.161.67

आर्द्रपादस्तु भुञ्जानो वर्षाणां जीवते शतम् ।
त्रीणि तेजांसि नोच्छिष्ट आलभेत कदाचन।
अग्निं गां ब्राह्मणं चैव तता ह्यायुर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.६७ ॥

ଓଦା ପାଦରେ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଶହେ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚେ। ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ମୁଖରେ ଅଗ୍ନି, ଗାଈ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ — ଏହି ତିନୋଟି ତେଜସ୍ୱୀ ବସ୍ତୁକୁ କଦାପି ଛୁଇଁବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏପରି କଲେ ଆୟୁ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

13.161.68

त्रीणि ज्योतींषि नोच्छिष्ट उदीक्षेत कदाचन ।
सूर्याचन्द्रमसौ चैव नक्षत्राणि च सर्वशः ॥ १३.१६१.६८ ॥

ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ମୁଖରେ ତିନୋଟି ଜ୍ୟୋତିକୁ କଦାପି ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ — ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର।

13.161.69

ऊर्ध्वं प्राणा ह्युत्क्रमन्ति यूनः स्थविर आगते ।
प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस्तान्प्रतिपद्यते ॥ १३.१६१.६९ ॥

ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ଆସିଲେ ଯୁବକର ପ୍ରାଣ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଚାଲିଯାଏ; ଉଠି ଠିଆ ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ ସେମାନେ ପୁଣି ଫେରି ଆସନ୍ତି।

13.161.70

अभिवादयीत वृद्धांश्च दद्याच्चैवासनं स्वयम् ।
कृताञ्जलिरुपासीत गच्छन्तं पृष्ठतोऽन्वियात् ॥ १३.१६१.७० ॥

ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ନିଜେ ଆସନ ଦେବା ଉଚିତ। ହାତଯୋଡ଼ି ନିକଟରେ ବସିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ ପଛେ ପଛେ ଯିବା ଉଚିତ।

13.161.71

न चासीतासने भिन्ने भिन्नकांस्यं च वर्जयेत् ।
नैकवस्त्रेण भोक्तव्यं न नग्नः स्नातुमर्हति ॥ १३.१६१.७१ ॥

ଭଙ୍ଗା ଆସନରେ ବସିବ ନାହିଁ ଏବଂ ଭଙ୍ଗା କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିବ। ଗୋଟିଏ ବସ୍ତ୍ରରେ ଭୋଜନ କରିବ ନାହିଁ; ନଗ୍ନ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

13.161.72

स्पप्तव्यं नैव नग्नेन न चोच्छिष्टोपि संविशेत् ।
उच्छिष्टो न स्पृशेच्छीर्षं सर्वे प्राणास्तदाश्रयाः ॥ १३.१६१.७२ ॥

ନଗ୍ନ ହୋଇ ଶୟନ କରିବ ନାହିଁ; ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୟନ କରିବ ନାହିଁ। ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ହାତରେ ମସ୍ତକ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ ତାହାରି ଆଶ୍ରିତ।

13.161.73

केशग्रहं प्रहारांश्च सिरस्येतान्विवर्जयेत् ।
न संहाताभ्यां पाणिभ्यां कण्डूयेदात्मनः शिरः।
न चाभीक्ष्णं शिरःस्नायात्तथा स्यायुर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.७३ ॥

କେଶ ଧରିବା ଓ ମସ୍ତକରେ ପ୍ରହାର କରିବା — ଏସବୁ ବର୍ଜନ କରିବ। ଦୁଇ ହାତ ମିଶାଇ ନିଜ ମସ୍ତକ ଖଜାଇବ ନାହିଁ; ବାରମ୍ବାର ମସ୍ତକରେ ସ୍ନାନ କରିବ ନାହିଁ; ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ଆୟୁ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

13.161.74

शिरःस्नातस्तु तैलैश्च नाङ्गं किञ्चिदपि स्पृशेत् ।
तिलपिष्टं न चाश्नीयाद्गतसर्वरसं तथा ॥ १३.१६१.७४ ॥

ମସ୍ତକ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ତୈଳ ଦ୍ୱାରା ଶରୀରର କୌଣସି ଅଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ ନାହିଁ। ତିଳ ପିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରିବ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ରସ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଆହାର ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବ ନାହିଁ।

13.161.75

नाध्यापयेत्तथोच्छिष्टो नाधीयीत कदाचन ।
वाते च पूतिगन्धे च मनसाऽपि न चिन्तयेत् ॥ १३.१६१.७५ ॥

ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଥିଲେ ଅଧ୍ୟାପନା କରିବ ନାହିଁ, ଏବଂ କଦାପି ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବ ନାହିଁ। ପବନରେ ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ, ମନରେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଚିନ୍ତା କରିବ ନାହିଁ।

13.161.76

अत्र गाथा यमोद्गीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
आयुरस्य निकृन्तामि प्रज्ञामस्याददे तथा ॥ १३.१६१.७६ ॥

ଏଠାରେ ପୂର୍ବଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯମଙ୍କ ଗାଇଥିବା ଗାଥା କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି: 'ଏହାର ଆୟୁ ମୁଁ କାଟିବି, ଏହାର ପ୍ରଜ୍ଞା ମଧ୍ୟ ନେବି।'

13.161.77

उच्छिष्टो यः प्राद्रवति स्वाध्यायं चाधिगच्छति ।
यश्चानध्यायकालेऽपि मोहादभ्यस्यति द्विजः ॥ १३.१६१.७७ ॥

ଯିଏ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୌଡ଼ାଦୌଡ଼ି କରି ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ କରେ, ଓ ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଅନଧ୍ୟାୟ କାଳରେ ମଧ୍ୟ ମୋହବଶତଃ ଅଭ୍ୟାସ କରେ—

13.161.78

तस्य वेदः प्रणश्येत आयुश्चि परिहीयते ।
तस्माद्युक्तो ह्यनध्याये नाधीयीत कदाचन ॥ १३.१६१.७८ ॥

ତାହାର ବେଦ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ଓ ଆୟୁ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ। ତେଣୁ ଅନଧ୍ୟାୟରେ ସଂଯମୀ ଲୋକ କଦାପି ଅଧ୍ୟୟନ କରିବ ନାହିଁ।

13.161.79

प्रत्यादित्यं प्रत्यनलं प्रतिगां च प्रतिद्विजान् ।
ये मेहन्ति च पन्थानं ते भवन्ति गतायुषः ॥ १३.१६१.७९ ॥

ଯେଉଁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ଗାଇ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏବଂ ପଥରେ ମୂତ୍ର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆୟୁହୀନ ହୁଅନ୍ତି।

13.161.80

उभे मूत्रपुरीषे तु दिवा कुर्यादुदङ्मुखः ।
दक्षिणाभिमुखो रात्रौ तथा हन्युर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.८० ॥

ଦିନରେ ମଳମୂତ୍ର ଉଭୟ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହୋଇ କରିବା ଉଚିତ; ରାତ୍ରିରେ ଦକ୍ଷିଣମୁଖୀ ହୋଇ। ଏପରି କଲେ ତାହାର ହାନି ହୁଏ ନାହିଁ।

13.161.81

त्रीन्कृशान्नावजानीयाद्दीर्घमायुर्जिजीविषु ।
ब्राह्मणं क्षत्रियं सर्पं सर्वे ह्याशीविषास्त्रयः ॥ १३.१६१.८१ ॥

ଦୀର୍ଘାୟୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକ ଦୁର୍ବଳ ଦେଖାଯାଉଥିବା ତିନି ଜଣଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କରିବ ନାହିଁ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ସର୍ପ; ଏ ତିନି ଆଶୀବିଷ।

13.161.82

दहत्याशीविषः क्रुद्धो यावत्पश्यति चक्षुषा ।
क्षत्रियोपि दहेत्क्रुद्धो यावत्स्पृशति तेजसा ॥ १३.१६१.८२ ॥

କ୍ରୁଦ୍ଧ ଆଶୀବିଷ ଯେତେ ସମୟ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖେ, ସେତେ ସମୟ ଦଗ୍ଧ କରେ। କ୍ରୁଦ୍ଧ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ଯେତେ ସମୟ ତେଜରେ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେତେ ସମୟ ଦଗ୍ଧ କରେ।

13.161.83

ब्राह्म्णिस्तु कुलं हन्याद्ध्यानेनावेक्षितेन च ।
तस्मादेतत्त्रयं यत्नादुपसेवेत पण्डितः ॥ १३.१६१.८३ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧ୍ୟାନ ଓ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବଂଶ ନାଶ କରିପାରେ। ଅତଏବ ପଣ୍ଡିତ ଏହି ତିନିଟିକୁ ଯତ୍ନରେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।

13.161.84

गुरुणा वैरनिर्बन्धो न कर्तव्यः कदाचन ।
अनुमान्यः प्रसाद्यश्च गुरुः क्रुद्धो युदिष्ठिर ॥ १३.१६१.८४ ॥

ଗୁରୁ ସହିତ ବୈରରେ କଦାପି ହଠ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କ୍ରୁଦ୍ଧ ଗୁରୁଙ୍କୁ ବୁଝାଇ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.85

सम्यङ्मिथ्याप्रवृत्तेऽपि वर्तितव्यं गुराविह ।
गुरुनिन्दा दहत्यायुर्मनुष्याणां न संशयः ॥ १३.१६१.८५ ॥

ଗୁରୁ ଠିକ୍ ବା ଭୁଲ୍ ଆଚରଣ କରୁ, ଏ ଜଗତରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନରେ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁନିନ୍ଦା ମଣିଷର ଆୟୁ ଜଳାଇ ଦିଏ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

13.161.86

दूरादावसथान्मूत्रं दूरात्पादावसेचनम् ।
उच्छिष्टोत्सर्जनं चैव दूरे कार्यं हितैषिणा ॥ १३.१६१.८६ ॥

ନିଜ ହିତ ଇଚ୍ଛାକାରୀ ବାସସ୍ଥାନରୁ ଦୂରରେ ପ୍ରସ୍ରାବ କରିବ, ଦୂରରେ ପାଦ ଧୋଇବ, ଏବଂ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଦୂରରେ ପକାଇବ।

13.161.87

रक्तमाल्यं न धार्यं स्याच्छुक्लं धार्यं तु पण्डितैः ।
वर्जयित्वा तु कमलं तथा कुवलयं प्रभो ॥ १३.१६१.८७ ॥

ଲାଲ ମାଳା ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପଣ୍ଡିତମାନେ ଧଳା ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ପଦ୍ମ ଓ କୁବଳୟ ବ୍ୟତୀତ।

13.161.88

रक्तं शिरसि धार्यं तु तथा वानेयमित्यपि ।
काञ्चनीयाऽपि माला या न सा दुष्यति कर्हिचित् ॥ १३.१६१.८८ ॥

ଲାଲ ଫୁଲ ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ; ସେହିପରି ବନରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଫୁଲ ମଧ୍ୟ। ସୁନାର ମାଳା ମଧ୍ୟ କଦାପି ଦୂଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

13.161.89

स्नातस्य वर्णकं नित्यमार्द्रं दद्याद्विशांपते ॥ १३.१६१.८९ ॥

ହେ ପ୍ରଜାପତି, ସ୍ନାତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ତାଜା ଲେପ ଦେବା ଉଚିତ।

13.161.90

विपर्ययं न कुर्वीत वाससो बुद्धिमान्नरः ।
तथा नान्यधृतं धार्यं न चातिविकृतं तथा ॥ १३.१६१.९० ॥

ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷ ବସ୍ତ୍ର ଓଲଟା ପିନ୍ଧିବ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟର ପିନ୍ଧା ଓ ଅତି ଛିଣ୍ଡା ବସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ପିନ୍ଧିବ ନାହିଁ।

13.161.91

अन्यदेव भवेद्वासः शयनीये नरोत्तम ।
अन्यद्रथ्यासु देवानामर्चायामन्यदेव हि ॥ १३.१६१.९१ ॥

ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୟନ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର, ରାସ୍ତାରେ ପିନ୍ଧିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ, ଏବଂ ଦେବପୂଜା ପାଇଁ ଆଉ ଏକ ବସ୍ତ୍ର ହେବା ଉଚିତ।

13.161.92

प्रियङ्गुचन्दनाभ्यां च बिल्वेन स्थगरेण च ।
पृथगेवानुलिम्पेत केसरेण च बुद्धिमान् ॥ १३.१६१.९२ ॥

ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଓ ଚନ୍ଦନ, ବିଲ୍ୱ ଓ ସ୍ଥଗର, ଏବଂ କେଶର ଦ୍ୱାରା ପୃଥକ ପୃଥକ ଭାବେ ଲେପନ କରିବ।

13.161.93

उपवासं च कुर्वीत स्नातः शुचिरलङ्कृतः ।
नोपवासं वृथा कुर्याद्धनं नापहरेदिह ॥ १३.१६१.९३ ॥

ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଚି ହୋଇ, ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ; ବୃଥା ଉପବାସ କରିବ ନାହିଁ, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟର ଧନ ହରଣ କରିବ ନାହିଁ।

13.161.94

पर्वकालेषु सर्वेषु ब्रह्मचारी सदा भवेत् ।
समानमेकपात्रे तु भुञ्जेन्नान्नं जनेश्वर ॥ १३.१६१.९४ ॥

ସମସ୍ତ ପର୍ବକାଳରେ ମଣିଷ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହିବ; ହେ ଜନେଶ୍ୱର, ଗୋଟିଏ ପାତ୍ରରେ ସମାନ ଭାବେ ଅନ୍ନ ଖାଇବ ନାହିଁ।

13.161.95

नावलीढमवज्ञातमाघ्रातुं भक्षयेदपि ।
तथा नोद्धृतसाराणि प्रेक्षतामप्रदाय च ॥ १३.१६१.९५ ॥

ଚାଟାଯାଇଥିବା, ଅବଜ୍ଞାତ, କେବଳ ଆଘ୍ରାଣ କରାଯାଇଥିବା ଅନ୍ନ ଖାଇବ ନାହିଁ; ସେହିପରି ସାର ବାହାର କରାଯାଇଥିବା ଏବଂ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ନ ଦେଇ ଖାଇବ ନାହିଁ।

13.161.96

नासंनिविष्टो मेधावी नाशुचिर्नि च सत्यु च ।
प्रतिषिद्धान्नं धर्मेषु भक्ष्यान्भुञ्जीत पृष्ठतः ॥ १३.१६१.९६ ॥

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଠିକ୍ ଭାବେ ନ ବସି, ଅଶୁଚି ହୋଇ, ନିଷିଦ୍ଧ ଅନ୍ନ ଖାଇବ ନାହିଁ; ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ପଛପଟୁ ଖାଇବ।

13.161.97

पिप्पलं च वटं चैव शणशाकं तथैव च ।
उदुम्बरं न खादेश्च भवार्थी पुरुषो नृप ॥ १३.१६१.९७ ॥

ହେ ରାଜା, କଲ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛୁକ ମନୁଷ୍ୟ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ବଟ, ଶଣଶାକ ଏବଂ ଯଜ୍ଞଡୁମ୍ବର ଖାଇବ ନାହିଁ।

13.161.98

आजं गव्यं च यन्मांसं मायूरं चैव वर्जयेत् ।
वर्जयेच्छुष्कमांसं च तथा पर्युषितं च यत् ॥ १३.१६१.९८ ॥

ଛେଳି, ଗାଈ ମାଂସ ଏବଂ ମୟୂର ମାଂସ ବର୍ଜନ କରିବ; ଶୁଖିଲା ମାଂସ ଏବଂ ବାସି ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବ।

13.161.99

न पाणौ लवणं विद्वान्प्राश्नीयान्न च रात्रिषु ।
दधिसक्तून्न दोषायां पिबेन्मधु च नित्यशः ॥ १३.१६१.९९ ॥

ବିଦ୍ୱାନ ଲୋକ ହାତରେ ଲୁଣ ଚାଖିବ ନାହିଁ, ରାତିରେ ଖାଇବ ନାହିଁ; ରାତିରେ ଦହି-ସତୁ ଖାଇବ ନାହିଁ, ସର୍ବଦା ମଧୁ ପାନ କରିବ।

13.161.100

सायं प्रातश्च भुञ्जीत नान्तराले समाहितः ।
वालेन तु न भुञ्जीत परश्राद्धं तथैव च ॥ १३.१६१.१०० ॥

ସନ୍ଧ୍ୟା ଏବଂ ପ୍ରଭାତରେ ଭୋଜନ କରିବ, ମଧ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ରଭାବେ ଖାଇବ ନାହିଁ; କେଶଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଶ୍ରାଦ୍ଧଭୋଜନ ମଧ୍ୟ ଖାଇବ ନାହିଁ।

13.161.101

वाग्यतो नैकवस्त्रश्च नासंविष्टः कदाचन ।
भूमौ सदैव नाश्नीयान्नाशौचं न च शब्दवत् ॥ १३.१६१.१०१ ॥

ମୌନ ରହି, ଗୋଟିଏ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କଦାପି ଶୋଇ ନୁହେଁ, ସର୍ବଦା ଭୂମିରେ ବସି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଅଶୌଚ ଅବସ୍ଥାରେ କିମ୍ବା ଶବ୍ଦ କରି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

13.161.102

तोयपूर्वं प्रदायान्नमतिथिभ्यो विशाम्पते ।
पश्चाद्भुञ्जीत मेधावी न चाप्यन्यमना नरः ॥ १३.१६१.१०२ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ଜଳ ସହ ପ୍ରଥମେ ଅନ୍ନ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ଦେଇ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନୁଷ୍ୟ ପରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ମନ ଅନ୍ୟତ୍ର ଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

13.161.103

समानमेकपङ्क्त्यां तु भोज्यमन्नं नरेश्वर ।
विषं हालाहलं भुङ्क्ते योऽप्रदाय सुहृज्जने ॥ १३.१६१.१०३ ॥

ହେ ନରେଶ୍ୱର, ଗୋଟିଏ ପଙ୍ଖିରେ ବସି ଭୋଜ୍ୟ ଅନ୍ନ ସମାନଭାବେ ବାଣ୍ଟି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଯେ ସୁହୃଦମାନଙ୍କୁ ନଦେଇ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ହଳାହଳ ବିଷ ଖାଏ।

13.161.104

पानीयं पायसं सक्तून्दधि सर्पिर्मधून्यपि ।
निरस्य शेषमन्येषां न प्रदेयं तु कस्यचित् ॥ १३.१६१.१०४ ॥

ପିଇବା ଜଳ, ପାୟସ, ସତ୍ତୁ, ଦହି, ଘିଅ ଓ ମହୁ ମଧ୍ୟ — ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ପୃଥକ କରି, କାହାକୁ ମଧ୍ୟ (ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ) ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

13.161.105

भुञ्जानो मनुजव्याघ्र नैव शङ्कां समाचरेत् ।
दधि चाप्यनु पानं वै न कर्तव्यं भवार्थिना ॥ १३.१६१.१०५ ॥

ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ଭୋଜନ କରିବାବେଳେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କଲ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକେ ଭୋଜନ ପରେ ଦହି ମଧ୍ୟ ପିଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

13.161.106

आचम्य चैकहस्तेन परिस्राव्य तथोदकम् ।
अङ्गुष्ठं चरणस्याथ दक्षिणस्यावसेचयेत् ॥ १३.१६१.१०६ ॥

ଆଚମନ କରି, ଗୋଟିଏ ହାତରେ ଜଳ ଛାଣି, ତା'ପରେ ଡାହାଣ ପାଦର ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଜଳ ଛିଞ୍ଚିବା ଉଚିତ।

13.161.107

पाणिं मूर्ध्नि समाधाय स्पृष्ट्वा चाग्निं समाहितः ।
ज्ञातिश्रैष्ठ्यमवाप्नोति प्रयोगकुशलो नरः ॥ १३.१६१.१०७ ॥

ହାତ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଅଗ୍ନିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, କର୍ମକୁଶଳ ମନୁଷ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ୱ ଲାଭ କରେ।

13.161.108

अद्भिः प्राणान्समालभ्य नाभिं पाणितले तथा ।
स्पृशंश्चैव प्रतिष्ठेत न चाप्यार्द्रेण पाणिना ॥ १३.१६१.१०८ ॥

ଜଳରେ ପ୍ରାଣକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ହାତଗୋଡ଼ରେ ନାଭି ସ୍ପର୍ଶ କରି ଠିଆ ହେବା ଉଚିତ; ଓଦା ହାତରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

13.161.109

अङ्गुष्ठमूलस्य तले ब्राह्मं तीर्तमुदाहृतम् ।
कनिष्ठिकायाः पश्चात्तु देवतीर्थमिहोच्यते ॥ १३.१६१.१०९ ॥

ଅଙ୍ଗୁଠା ମୂଳ ତଳେ ହାତଗୋଡ଼ରେ ବ୍ରାହ୍ମ ତୀର୍ଥ କୁହାଯାଇଛି; କନିଷ୍ଠା ଅଙ୍ଗୁଳିର ପଛପଟକୁ ଏଠାରେ ଦେବତୀର୍ଥ କୁହାଯାଏ।

13.161.110

अङ्गुष्ठस्य च यन्मध्यं प्रदेशिन्याश्च भारत ।
तेन पित्र्याणि कुर्वीत स्पृष्ट्वाऽऽपो न्यायतः सदा ॥ १३.१६१.११० ॥

ଅଙ୍ଗୁଠା ଓ ତର୍ଜନୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଭାଗ ଦ୍ୱାରା, ହେ ଭାରତ, ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସର୍ବଦା ନ୍ୟାୟରେ ପିତୃକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.111

परापवादं न ब्रूयान्नाप्रियं च कदाचन ।
न मन्युः कश्चिदुत्पाद्यः पुरुषेणि भवार्थिना ॥ १३.१६१.१११ ॥

ଅନ୍ୟର ନିନ୍ଦା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କେବେ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କଲ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛୁକ ମନୁଷ୍ୟ କୌଣସି କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

13.161.112

एतितैस्तु कथां नेच्छेद्दर्शनं च विवर्जयेत् ।
संसर्गं च न गच्छेत तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.११२ ॥

ସେମାନଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନଙ୍କ ସଂସର୍ଗରେ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏପରି କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲାଭ କରେ।

13.161.113

न दिवा मैथुनं गच्छेन्न कन्यां न च बन्धकीम् ।
न चास्नातां स्त्रियं गच्छेत्तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.११३ ॥

ଦିନରେ ମୈଥୁନ କରିବ ନାହିଁ, କନ୍ୟା କିମ୍ବା ବେଶ୍ୟା ନିକଟକୁ ଯିବ ନାହିଁ, ଏବଂ ସ୍ନାନ କରି ନ ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ ନିକଟକୁ ମଧ୍ୟ ଯିବ ନାହିଁ; ଏପରି କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଏ।

13.161.114

स्वेस्वे तीर्थे समाचम्य कार्ये समुपकल्पिते ।
त्रिः पीत्वाऽऽपो द्विः प्रमृज्य कृतशौचो भवेन्नरः ॥ १३.१६१.११४ ॥

ନିଜ ନିଜ ତୀର୍ଥରେ ଆଚମନ କରି, ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ତିନିଥର ଜଳ ପିଇ ଏବଂ ଦୁଇଥର ପୋଛି ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଚି ହେବ।

13.161.115

इन्द्रियाणि सकृत्स्पृश्य त्रिरभ्युक्ष्य च मानवः ।
कुर्वीत पित्र्यं दैवं च वेददृष्टेन कर्मणा ॥ १३.१६१.११५ ॥

ମନୁଷ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଥରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଏବଂ ତିନିଥର ଜଳ ଛିଞ୍ଚି ବେଦବିହିତ କର୍ମରେ ପିତୃକର୍ମ ଓ ଦେବକର୍ମ କରିବ।

13.161.116

ब्राह्मणार्थे च यच्छौचं तच्च मे शृणु कौरव ।
प्रवृत्तं चाहितं चोक्त्वा बहुभोजनवत्तदा ॥ १३.१६१.११६ ॥

ହେ କୌରବ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଶୌଚ ଅଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ; ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ଅହିତକର ଓ ଅଧିକ ଭୋଜନ ପରି ସେହି ଶୌଚ।

13.161.117

सर्वशौचेषु ब्राह्मेण तीर्थेन समुपस्पृशेत् ।
निष्ठीव्य तु तथा क्षुत्वा स्पृश्यापो हि शुचिर्भवेत् ॥ १३.१६१.११७ ॥

ସବୁ ଶୌଚରେ ବ୍ରାହ୍ମ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ; ଥୁକିଲା ଓ ହାଚି ପରେ ମଧ୍ୟ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଚି ହୁଏ।

13.161.118

निष्ठिवने मैथुने च क्षुते अक्ष्याविमेचने ।
उदक्या दर्शने तद्वन्नग्नस्याचमनं स्मृतम्।
स्पृशेत्कर्णं सप्रणवं सूर्यमीक्षेत्सदा तदा ॥ १३.१६१.११८ ॥

ଥୁକିବା, ମୈଥୁନ, ହାଚି, ଆଖି ଖୋଲିବା, ରଜସ୍ବଳା ସ୍ତ୍ରୀ ଦେଖିବା ଓ ଉଲଙ୍ଗ ଥିବା ସମୟରେ ଆଚମନ ବିହିତ; ସେତେବେଳେ ପ୍ରଣବ ସହିତ କାନ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସର୍ବଦା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବ।

13.161.119

वृद्धो ज्ञातिस्तथा मित्रमनाथा च स्वसा गुरुः ।
कुलीनः पण्डित इति रक्ष्या निःस्वः स्वशक्तितः।
गृहे वासयितव्यास्ते धन्यमायुष्यमेव च ॥ १३.१६१.११९ ॥

ବୃଦ୍ଧ, ଜ୍ଞାତି, ମିତ୍ର, ଅନାଥା ଭଉଣୀ, ଗୁରୁ, କୁଳୀନ ଓ ପଣ୍ଡିତ—ଏମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ନିଃସ୍ୱମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଘରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ସେମାନଙ୍କୁ ଘରେ ବାସ କରାଇବା ଶୁଭ ଓ ଆୟୁଷ୍ୟବର୍ଧକ।

13.161.120

गृहे पारावता धार्याः शुकाश्च सहशारिकाः ।
देवताप्रतिमाऽऽदर्शश्चन्दनाः पुष्पवल्लिकाः ॥ १३.१६१.१२० ॥

ଘରେ କବୁତର ପାଳିବା ଉଚିତ, ସୁଆ ଓ ମଇନା ମଧ୍ୟ; ଦେବମୂର୍ତ୍ତି, ଦର୍ପଣ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଫୁଲଲତା ମଧ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ।

13.161.121

शुद्धं जलं सुवर्णं च रजतं गृहमङ्गलम् ।
गृहेष्वेते न पापाय यथा वै तैलपायिकाः ॥ १३.१६१.१२१ ॥

ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ, ସୁନା, ରୂପା ଓ ଗୃହମଙ୍ଗଳ ବସ୍ତୁ—ଏଗୁଡ଼ିକ ଘରେ ପାପର କାରଣ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଲ ପିଉଥିବା ଦୀପ ପରି।

13.161.122

उद्दीपकाश्च गृध्रास्च कपोता भ्रमरास्तथा ।
निविशेयुर्यदा तत्र शान्तिमेव तदाऽऽचरेत् ॥ १३.१६१.१२२ ॥

ଉଦ୍ଦୀପକ (ଜ୍ୱଳାଉଥିବା), ଶଗଡ଼, କପୋତ ଓ ଭ୍ରମର ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଶାନ୍ତି-କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.123

अमङ्गल्यः सतां शापस्तथाऽऽक्रोशो महात्मनाम् ।
महात्मनोतिगुह्यानि न वक्तव्यानि कर्हिचित्। ॥ १३.१६१.१२३ ॥

ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଅଭିଶାପ ଓ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ନିନ୍ଦା ଅମଙ୍ଗଳକର। ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଅତି ଗୁପ୍ତ କଥା କେବେ ହେଁ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

13.161.124

अगम्याश्च न गच्छेत राज्ञः पत्नीं सखीस्तथा ।
वैद्यानां बालवृद्धानां भृत्यानां च युधिष्ठिर ॥ १३.१६१.१२४ ॥

ଅଗମ୍ୟା ନାରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ — ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଓ ସଖୀମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ବୈଦ୍ୟ, ବାଳକ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କର (ପତ୍ନୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ), ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।

13.161.125

बन्धूनां ब्राह्मणानां च तथा शारणिकस्य च ।
सम्बन्धिनां च राजेन्द्र तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१२५ ॥

ବନ୍ଧୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶରଣାଗତ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲାଭ କରେ।

13.161.126

ब्राह्मणस्तपतिभ्यां च निर्मितं यन्निवेशनम् ।
तदा वसेत्सदा प्राज्ञो भवार्थी मनुजेश्वर ॥ १३.१६१.१२६ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ନିର୍ମିତ ଗୃହରେ, ହେ ମନୁଜେଶ୍ୱର, ସମୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକ ଜ୍ଞାନୀ ସର୍ବଦା ବାସ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.127

सन्ध्यायां न स्वपेद्राजन्विद्यां न च समाचरेत् ।
न भुञ्जीत च मेधावी तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१२७ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଶୟନ କରିବ ନାହିଁ, ବିଦ୍ୟାଭ୍ୟାସ କରିବ ନାହିଁ ଏବଂ ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ କରିବ ନାହିଁ। ଏହିପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲାଭ କରେ।

13.161.128

नक्तं न कुर्यात्पित्र्याणि नक्तं चैव प्रसाधनम् ।
पानीयस्य क्रिया नक्तं न कार्या भूतिमिच्छता ॥ १३.१६१.१२८ ॥

ରାତିରେ ପିତୃକର୍ମ କରିବ ନାହିଁ, ରାତିରେ ପ୍ରସାଧନ କରିବ ନାହିଁ ଏବଂ ରାତିରେ ଜଳକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ କରିବ ନାହିଁ; ସମୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକ ଏପରି କରିବା ଉଚିତ।

13.161.129

वर्जनीयाश्चैव नित्यं सक्तवो निशि भारत ।
शेषाणि चावदातानि पानीयं चापि भोजने ॥ १३.१६१.१२९ ॥

ହେ ଭାରତ, ରାତିରେ ସତ୍ତୁ ସର୍ବଦା ବର୍ଜନୀୟ; ଭୋଜନରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତୁ ଓ ଜଳ ମଧ୍ୟ (ରାତିରେ ବର୍ଜନୀୟ)।

13.161.130

सौहित्यं न च कर्तव्यं रात्रौ न च समाचरेत् ।
न भुक्त्वा मैथुनं गच्छेन्न धावेन्नातिहासकम्।
द्विजच्छेदं न कुर्वीत भुक्त्वा न च समाचरेत् ॥ १३.१६१.१३० ॥

ଅତିରିକ୍ତ ଭୋଜନ କରିବ ନାହିଁ; ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ତାହା କରିବ ନାହିଁ। ଭୋଜନ ପରେ ମୈଥୁନ କରିବ ନାହିଁ, ଦୌଡ଼ିବ ନାହିଁ, ଅତିରିକ୍ତ ହସିବ ନାହିଁ। ଦ୍ୱିଜକୁ ଆଘାତ କରିବ ନାହିଁ; ଭୋଜନ ପରେ (ଏପରି କର୍ମ) କରିବ ନାହିଁ।

13.161.131

महाकुले प्रसूतां च प्रशस्तां लक्षणैस्तथा ।
वयसाऽवरां सुनक्षत्रां कन्यामावोढुमर्हति ॥ १३.१६१.१३१ ॥

ମହାକୁଳରେ ଜାତ, ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ, ବୟସରେ ସାନ ଏବଂ ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଜାତ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.132

अपत्यमुत्पाद्य ततः प्रतिष्ठाप्य कुलं तथा ।
पुत्राः प्रदेया जातेषु कुलधर्मेषु भारत ॥ १३.१६१.१३२ ॥

ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ କରି ଏବଂ କୁଳକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ହେ ଭାରତ, ଜାତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ କୁଳଧର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.133

कन्या चोत्पाद्य दातव्या कुलपुत्राय धीमते ।
पुत्रा निवेश्याश्च कुलाद्भृत्या लभ्याश्च भारत ॥ १३.१६१.१३३ ॥

କନ୍ୟା ଉତ୍ପାଦନ କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ କୁଳପୁତ୍ରକୁ ଦେବା ଉଚିତ। ହେ ଭାରତ, ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କୁଳରୁ ଭୃତ୍ୟ ପାଇବା ଉଚିତ।

13.161.134

शिरःस्नातोथ कुर्वीत दैवं पित्र्यमथापि च ॥ १३.१६१.१३४ ॥

ମୁଣ୍ଡ ସହ ସ୍ନାନ କରି ତା'ପରେ ଦେବକର୍ମ ଓ ପିତୃକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.135

तैलं जन्मदिनेऽष्टम्यां चतुर्दश्यां च पर्वसु ।
नक्षत्रे न च कुर्वीत यस्मिञ्जातो भवेन्नरः।
न प्रोष्ठपदयोः कार्यं तथाऽऽग्नेये च भारत ॥ १३.१६१.१३५ ॥

ଜନ୍ମଦିନରେ, ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଏବଂ ପର୍ବଦିନରେ ତୈଳ ଲଗାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ମଣିଷ ଜନ୍ମିଥାଏ ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ଭାରତ, ପ୍ରୌଷ୍ଠପଦ ଓ ଆଗ୍ନେୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

13.161.136

दारुणेषु च सर्वेषु प्रत्यरिं च विवर्जयेत् ।
ज्योतिषे यानि चोक्तानि तानि सर्वाणि वर्जयेत् ॥ १३.१६१.१३६ ॥

ଭୟଙ୍କର ସମୟରେ ଓ ସବୁକିଛିରେ ଶତ୍ରୁ ନକ୍ଷତ୍ର ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଜ୍ୟୋତିଷରେ ଯାହା ଯାହା କୁହାଯାଇଛି ସବୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.137

प्राङ्मुखः श्मश्रुकर्माणि कारयेत्सुसमाहितः ।
उदङ्मुखो वा राजेन्द्र तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१३७ ॥

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ପୂର୍ବମୁଖୀ ହୋଇ ଦାଢ଼ି-ଗୋଛ କଟାଇବା ଉଚିତ, ଅଥବା ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହୋଇ; ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ମହତ ଆୟୁ ଲାଭ ହୁଏ।

13.161.138

सामुद्रेणाम्यसा स्नानं क्षौरं श्राद्धेषु भोजनम् ।
अन्तर्वत्नीपतिः कुर्वन्न पुत्रफलमश्नुते ॥ १३.१६१.१३८ ॥

ସମୁଦ୍ରଜଳରେ ସ୍ନାନ, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ କ୍ଷୌର ଓ ଭୋଜନ — ଗର୍ଭବତୀ ପତ୍ନୀର ସ୍ୱାମୀ ଏସବୁ କଲେ ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ରଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ।

13.161.139

सतां गुरूणां वृद्धानां कुलस्त्रीणां विशेषतः ।
परिवादं न च ब्रूयात्परेषामात्मनस्तथा।
परिवादो ह्यधर्माय प्रोच्यते भरतर्षभ ॥ १३.१६१.१३९ ॥

ସଜ୍ଜନ, ଗୁରୁ, ବୃଦ୍ଧ, ବିଶେଷତଃ କୁଳସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଓ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ନିନ୍ଦା ଅଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଭରତର୍ଷଭ।

13.161.140

वर्जयेद्व्यङ्गिनीं नारीं तथा कन्यां नरोत्तम ।
समार्षां व्यङ्गिकां श्चैव मातुः सकुलजां तथा ॥ १३.१६१.१४० ॥

ହେ ନରୋତ୍ତମ, ଅଙ୍ଗବିକଳ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ କନ୍ୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ସେହିପରି ସମାର୍ଷ ବଂଶୀୟା, ଅଙ୍ଗବିକଳା ଏବଂ ମାତୃକୁଳଜାତାକୁ ମଧ୍ୟ।

13.161.141

वृद्धां प्रव्रजितां चैव तथैव च पतिव्रताम् ।
तथा निकृष्टवर्णा च वर्णोत्कृष्टां च वर्जयेत्। ॥ १३.१६१.१४१ ॥

ବୃଦ୍ଧା, ପ୍ରବ୍ରଜିତା, ସେହିପରି ପତିବ୍ରତା, ନୀଚ ବର୍ଣ୍ଣର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବର୍ଣ୍ଣର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.142

अयोनिं च वियोनिं च न गच्छेत विचक्षणः ।
पिङ्गलां कुष्ठिनीं नारीं न त्वमुद्वोढुमर्हसि ॥ १३.१६१.१४२ ॥

ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଯୋନି ଓ ବିଯୋନି ସ୍ତ୍ରୀ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପିଙ୍ଗଳା ଓ କୁଷ୍ଠିନୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ତୁମେ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

13.161.143

अपस्मारिकुले जातां निहीनां चापि वर्जयेत् ।
श्वित्रिणां च कुले जातां क्षयिणां मनुजेश्वर ॥ १३.१६१.१४३ ॥

ହେ ମନୁଜେଶ୍ବର, ଅପସ୍ମାରୀ କୁଳରେ ଜାତା, ନୀଚ କୁଳଜା, ଶ୍ୱିତ୍ରୀ କୁଳରେ ଜାତା ଓ କ୍ଷୟୀ କୁଳରେ ଜାତା କନ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.144

सुरोमशामतिस्थूलां कन्यां मातृपितृस्थिताम् ।
अलज्जां भ्रातृजां तुष्टां वर्जयेद्रक्तकेशिनीम् ॥ १३.१६१.१४४ ॥

ଅତିରୋମଯୁକ୍ତା, ଅତି ସ୍ଥୂଳା, ମାତାପିତା ନିକଟରେ ଥିବା, ନିର୍ଲଜ୍ଜା, ଭ୍ରାତୃକନ୍ୟା, ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ଓ ରକ୍ତକେଶୀ କନ୍ୟାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.145

लक्षणैरन्विता या च प्रशस्ता या च लक्षणैः ।
मनोज्ञां दर्शनीयां च तां भवान्वोढुमर्हति ॥ १३.१६१.१४५ ॥

ଯେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତା, ଲକ୍ଷଣରେ ପ୍ରଶଂସିତା, ମନୋହାରିଣୀ ଓ ଦର୍ଶନୀୟା, ତାକୁ ହିଁ ଆପଣ ବିବାହ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

13.161.146

महाकुले निवेष्टव्यं सदृशे वा युधिष्ठिर ।
अवरा पतिता चैव न ग्राह्या भूतिमिच्छता ॥ १३.१६१.१४६ ॥

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମହାକୁଳରେ କିମ୍ବା ସମାନ କୁଳରେ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ। ଭୂତି ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ନୀଚା ଓ ପତିତା କନ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ।

13.161.147

अग्नीनुत्पाद्य यत्नेन क्रियाः सुविहिताश्च याः ।
वेदे च ब्राह्मणैः प्रोक्तास्ताश्च सर्वाः समाचरेत् ॥ १३.१६१.१४७ ॥

ଯତ୍ନରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ସୁବିହିତ ଓ ବେଦରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଥିବା ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.148

न चेर्ष्या स्त्रीषु कर्तव्या रक्ष्या दाराश्च सर्वशः ।
अनायुष्या भवेदीर्ष्या तस्मादीर्ष्यां विवर्जयेत् ॥ १३.१६१.१४८ ॥

ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଈର୍ଷ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଈର୍ଷ୍ୟା ଆୟୁଷ୍ୟ ହ୍ରାସ କରେ; ତେଣୁ ଈର୍ଷ୍ୟା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.149

अनायुष्यं दिवा स्वप्नं तथाऽभ्युदितशायिता ।
प्रातर्निशायां च तथा ये चोच्छिष्टा भवन्ति च ॥ १३.१६१.१४९ ॥

ଦିନରେ ଶୋଇବା ଆୟୁଷ ହ୍ରାସ କରେ, ସେହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପରେ ଶୋଇବା ମଧ୍ୟ; ସକାଳେ ଓ ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି, ଏବଂ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ।

13.161.150

पारदार्यमनायुष्यं नापितोच्छिष्टता तथा ।
यत्नतो वै न कर्तव्यमत्याशश्चैव भारत ॥ १३.१६१.१५० ॥

ପରସ୍ତ୍ରୀ-ଗମନ ଆୟୁଷ ହ୍ରାସ କରେ, ସେହିପରି ନାପିତର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଅଶୁଚି ହେବା ମଧ୍ୟ; ହେ ଭାରତ, ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଏହା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅତି ଲାଳସା ମଧ୍ୟ।

13.161.151

सन्ध्यां न भुञ्ज्यान्न स्नायेन्न पुरीषं समुत्सृजेत् ।
प्रयतश्च भवेत्तस्यां न च किञ्चित्समाचरेत् ॥ १३.१६१.१५१ ॥

ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଭୋଜନ କରିବ ନାହିଁ, ସ୍ନାନ କରିବ ନାହିଁ, ମଳତ୍ୟାଗ କରିବ ନାହିଁ; ସେହି ସମୟରେ ସଂଯମୀ ରହିବ ଏବଂ କିଛି ମଧ୍ୟ କର୍ମ କରିବ ନାହିଁ।

13.161.152

ब्राह्मणान्पूजयेच्चापि तथा स्नात्वा नराधिप ।
देवांश्च प्रणमेत्स्नातो गुरूंश्चाप्यभिवादयेत् ॥ १३.१६१.१५२ ॥

ହେ ନରାଧିପ, ସ୍ନାନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବ; ସ୍ନାତ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବ ଏବଂ ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରିବ।

13.161.153

अनिमन्त्रितो न गच्छेत यज्ञं गच्छेत दर्शकः ।
अनर्चिते ह्यनायुष्यं गमनं तत्र भारत ॥ १३.१६१.१५३ ॥

ଆମନ୍ତ୍ରଣ ବିନା ଯିବ ନାହିଁ; ଯଜ୍ଞରେ ଦର୍ଶକ ହୋଇ ଯାଇପାରିବ। ହେ ଭାରତ, ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ମାନ ନାହିଁ ସେଠାକୁ ଯିବା ଆୟୁଷ ହ୍ରାସ କରେ।

13.161.154

न चैकेन परिव्रज्यं न गन्तव्यं तथा निशि ।
नानापदि परस्यान्नमनिमन्त्रितमाहरेत् ॥ १३.१६१.१५४ ॥

ଏକାକୀ ବୁଲିବ ନାହିଁ, ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ଯିବ ନାହିଁ। ନାନା ପ୍ରକାର ବିପଦରେ ଅନ୍ୟର ଅନ୍ନ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ବିନା ଗ୍ରହଣ କରିବ ନାହିଁ।

13.161.155

एकोद्दिष्टं न भुञ्जीत प्रथमं तु विशेषतः ।
सपिण्डीकरणं वर्ज्यं सविधानं च मासिकम् ॥ १३.१६१.१५५ ॥

ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଭୋଜନ ବିଶେଷତଃ ପ୍ରଥମେ ଖାଇବ ନାହିଁ। ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ଏବଂ ବିଧିପୂର୍ବକ ମାସିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବର୍ଜନୀୟ।

13.161.156

अनागतायां सन्ध्यायां पश्चिमायां गृहे वसेत् ॥ १३.१६१.१५६ ॥

ସନ୍ଧ୍ୟା ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ (ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ) ଘରେ ହିଁ ରହିବା ଉଚିତ।

13.161.157

मातुः पितुर्गुरूणां च कार्यमेवानुशासनम् ।
हितं चाप्यहितं चापि न विचार्यं नरर्षभ ॥ १३.१६१.१५७ ॥

ମାତା, ପିତା ଓ ଗୁରୁଜନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ହିଁ କରିବା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହା ହିତକର ନା ଅହିତକର ତାହା ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

13.161.158

क्षत्रियस्तु विशेषेण धनुर्वेदं समभ्यसेत् ।
धनुर्वेदे च वेदे च यत्नः कार्यो नाराधिप ॥ १३.१६१.१५८ ॥

କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଶେଷତଃ ଧନୁର୍ବେଦ ଭଲ ଭାବରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ନରାଧିପ, ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ଯତ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.159

हस्तिपृष्ठेऽश्वपृष्ठे च रथचर्यासु चैव ह ।
यत्नवान्भव राजेन्द्र यत्नवान्सुवमेधते ॥ १३.१६१.१५९ ॥

ହସ୍ତୀ ପୃଷ୍ଠରେ, ଅଶ୍ୱ ପୃଷ୍ଠରେ ଏବଂ ରଥ ଚାଳନାରେ ମଧ୍ୟ ଯତ୍ନଶୀଳ ହୁଅ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯତ୍ନଶୀଳ ଲୋକ ଭଲ ଭାବରେ ଉନ୍ନତି କରେ।

13.161.160

अप्रधृष्यश्च शत्रूमां भृत्यानां स्वजनस्य च ।
प्रजापालनयुक्तश्च नारतिं लभते क्वचित् ॥ १३.१६१.१६० ॥

ଶତ୍ରୁ, ଭୃତ୍ୟ ଓ ସ୍ୱଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜେୟ ହୋଇ, ପ୍ରଜାପାଳନରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକ କେବେ ହେଲେ ଅସନ୍ତୋଷ ପାଏ ନାହିଁ।

13.161.161

युक्तिशास्त्रं च ते ज्ञेयं शब्दशास्त्रं च भारत ।
गान्धर्वशास्त्रं च कलाः परिज्ञेया नराधिप ॥ १३.१६१.१६१ ॥

ହେ ଭାରତ, ତୁମେ ଯୁକ୍ତିଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଶବ୍ଦଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଗାନ୍ଧର୍ବଶାସ୍ତ୍ର ଓ କଳାସବୁ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ହେ ନରାଧିପ।

13.161.162

पुराणमितिहासाश्च तथाऽऽख्यानानि यानि च ।
महात्मनां च चरितं श्रोतव्यं नित्यमेव ते ॥ १३.१६१.१६२ ॥

ପୁରାଣ, ଇତିହାସ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଆଖ୍ୟାନ ଅଛି, ଆଉ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଚରିତ୍ର, ଏସବୁ ତୁମେ ସର୍ବଦା ଶୁଣିବା ଉଚିତ।

13.161.163

मान्यानां माननं कुर्यान्निन्द्यानां निन्दनं तथा ।
गोब्राह्मणार्थे युध्येत प्राणानपि परित्यजेत् ॥ १३.१६१.१६३ ॥

ମାନନୀୟମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ, ନିନ୍ଦନୀୟମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ; ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

13.161.164

न स्त्रीषु सज्जेद्द्रष्टव्यं शक्त्या दानरुचिर्भवेत् ।
न ब्राह्मणान्परिभवेत्कार्पण्यं ब्राह्मणैर्वृतम्।
पतितान्नाभिभाषेत नाह्वयेत रजस्वलाम् ॥ १३.१६१.१६४ ॥

ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କେବଳ ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ ମନେ କରିବା ଉଚିତ; ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦାନରେ ରୁଚି ରଖିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବଲମ୍ବିତ କୃପଣତା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ପତିତମାନଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ରଜସ୍ୱଳା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଡାକିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।