มหาภารตะ · อัธยายะ 13.161
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.161.1
शतायुरुक्तः पुरुषः शतवीर्यश्चि वैदिके ।
कस्मान्म्रियन्ते पुरुषा बाला अपि पितामह ॥ १३.१६१.१ ॥
พระเวทกล่าวว่ามนุษย์มีอายุหนึ่งร้อยปีและมีพลังหนึ่งร้อยเท่า ปู่เอ๋ย แล้วเหตุใดมนุษย์จึงตาย แม้แต่เด็กเล็ก
13.161.2
आयुष्मान्केन भवति अल्पायुर्वाऽपि मानवः ।
केन वा लभते कीर्तिं केन वा लभते श्रियम् ॥ १३.१६१.२ ॥
มนุษย์จะมีอายุยืนได้ด้วยสิ่งใด หรือจะมีอายุสั้นด้วยสิ่งใด ด้วยสิ่งใดเล่าที่เขาจะได้รับเกียรติยศ และด้วยสิ่งใดเขาจะได้รับความรุ่งเรือง
13.161.3
तपसा ब्रह्मचर्येण जपैर्होमैस्तथा परैः ।
जन्मना यदि वाऽचारात्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.१६१.३ ॥
เป็นด้วยการบำเพ็ญตบะ ด้วยการถือพรหมจรรย์ ด้วยการสวดมนต์ ด้วยการบูชาไฟ หรือด้วยวิธีอื่น ๆ หรือด้วยกำเนิด หรือด้วยความประพฤติ ขอปู่โปรดบอกข้าพเจ้าเรื่องนั้นด้วย
13.161.4
अत्र तेऽहं प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वमनुपृच्छसि ।
अल्पायुर्येन भवति दीर्घायुर्येनि मानवः ॥ १३.१६१.४ ॥
ที่นี่ ข้าพเจ้าจะบอกท่านในสิ่งที่ท่านถามข้าพเจ้า คือด้วยสิ่งใดมนุษย์จึงมีอายุสั้น และด้วยสิ่งใดมนุษย์จึงมีอายุยืน
13.161.5
येन वा लभते कीर्तिं येन वा लभते श्रियम् ।
यथा च वर्तयन्पुरुषः श्रेयसा सम्प्रयुज्यते ॥ १३.१६१.५ ॥
ด้วยสิ่งใดเขาจะได้รับเกียรติยศ ด้วยสิ่งใดเขาจะได้รับความรุ่งเรือง และมนุษย์ที่ประพฤติตนเช่นนั้นย่อมได้ประสบความเจริญ
13.161.6
आचाराल्लभते ह्यायुराचाराल्लभते श्रियम् ।
आचारात्कीर्तिमाप्नोति पुरुषः प्रेत्य चेह च ॥ १३.१६१.६ ॥
แท้จริงแล้ว ด้วยความประพฤติมนุษย์จึงได้อายุยืน ด้วยความประพฤติจึงได้ความรุ่งเรือง ด้วยความประพฤติ มนุษย์ย่อมได้เกียรติยศ ทั้งหลังความตายและในโลกนี้
13.161.7
दुराचारो हि पुरुषो नेहायुर्विन्दते महत् ।
त्रसन्ति चास्य भूतानि तथा परिभवन्ति च ॥ १३.१६१.७ ॥
มนุษย์ที่ประพฤติชั่วย่อมไม่ได้อายุยืนยาวในโลกนี้ สรรพสัตว์ย่อมหวาดกลัวเขา และย่อมดูหมิ่นเขาเช่นกัน
13.161.8
तस्मात्कुर्यादिहाचारं य इच्छेद्भूतिमात्मनः ।
अपि पापशरीरस्य आचारो हन्त्यलक्षणम् ॥ १३.१६१.८ ॥
เพราะฉะนั้น ผู้ใดปรารถนาความเจริญแก่ตนเอง ควรประพฤติดีในโลกนี้ ความประพฤติดีย่อมทำลายเครื่องหมายอัปมงคล แม้ของผู้มีร่างกายบาป
13.161.9
आचारलक्षणो धर्मः सन्तश्चारित्रलक्षणाः ।
साधूनां च यथावृत्तमेतदाचारलक्षणम् ॥ १३.१६१.९ ॥
ธรรมมีความประพฤติเป็นเครื่องหมาย และผู้ประเสริฐมีคุณลักษณะแห่งความประพฤติ ความประพฤติของผู้ดีตามที่เป็นอยู่นั้นแหละคือเครื่องหมายแห่งความประพฤติดี
13.161.10
अप्यदृष्टं श्रवादेव पुरुषं धर्मचारिणम् ।
स्वानि कर्माणि कुर्वाणं तं जनाः कुर्वते प्रियम् ॥ १३.१६१.१० ॥
แม้เป็นคนที่ยังไม่เคยพบ เพียงได้ยินชื่อเสียง ผู้คนก็รักใคร่ชายผู้ประพฤติตามธรรม ผู้ทำหน้าที่ของตนอยู่
13.161.11
ये नास्तिका निष्क्रियाश्च गुरुशास्त्रातिलङ्घिनः ।
अधर्मज्ञा दुराचारास्ते भवन्ति गतायुषः ॥ १३.१६१.११ ॥
บรรดาผู้ไม่เชื่อ ผู้เฉื่อยชา ผู้ละเมิดคุรุและคัมภีร์ ผู้รู้จักอธรรม และผู้ประพฤติชั่ว ย่อมมีอายุสั้น
13.161.12
विशीला भिन्नमर्यादा नित्यं सङ्कीर्णमैथुनाः ।
अल्पायुषो भवन्तीह नरा निरयगामिनः ॥ १३.१६१.१२ ॥
คนไร้ศีล ผู้ละเมิดขอบเขต และร่วมประเวณีอย่างปนเปกันเป็นนิจ ย่อมมีอายุสั้นในโลกนี้ และไปสู่นรก
13.161.13
सर्वलक्षणहीनोऽपि समुदाचारवान्नरः ।
श्रद्दधानोऽनसूयुश्च शतं वर्षाणि जीवति ॥ १३.१६१.१३ ॥
แม้ขาดลักษณะมงคลทั้งปวง ผู้ชายที่มีความประพฤติดี มีศรัทธา และไม่อิจฉาริษยา ย่อมมีชีวิตอยู่ได้ร้อยปี
13.161.14
अक्रोधनः सत्यवादी भूतानामविहिंसकः ।
अनसूयुरजिह्मश्च शतं वर्षाणि जीवति ॥ १३.१६१.१४ ॥
ผู้ชายที่ปราศจากความโกรธ พูดความจริง ไม่เบียดเบียนสิ่งมีชีวิตใด ไม่อิจฉาริษยา และซื่อตรง ย่อมมีชีวิตอยู่ได้ร้อยปี
13.161.15
लोष्ठमर्दी तृणच्छेदी नखखादी च यो नरः ।
नित्योच्छिष्टः सङ्कुसुको नेहायुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१५ ॥
ชายผู้บดก้อนดิน ตัดหญ้า และกัดเล็บ เป็นผู้เลอะเทอะด้วยเศษอาหารอยู่เสมอ และไม่เป็นระเบียบ ย่อมไม่ได้ชีวิตอันยืนยาวในโลกนี้
13.161.16
ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थौ चानुचिन्तयेत् ।
उत्थाय चोपतिष्ठेत पूर्वां सन्ध्यां कृताञ्जलिः।
एवमेवापरां सन्ध्यां समुपासीत वाग्यतः ॥ १३.१६१.१६ ॥
ในยามพรหมควรตื่นและพิจารณาธรรมกับอรรถ ลุกขึ้นแล้วประนมมือบูชาสนธยาเช้า และในทำนองเดียวกัน ควรบูชาสนธยาเย็นโดยสำรวมวาจา
13.161.17
नेक्षेतादित्यमुद्यन्तं नास्तं यन्तं कदाचन ।
नोपसृष्टं न वारिस्थं न मध्यं नभसो गतम् ॥ १३.१६१.१७ ॥
ไม่ควรมองดวงอาทิตย์ที่กำลังขึ้น หรือที่กำลังตกลับ ไม่ควรมองดวงอาทิตย์ที่ถูกบดบัง หรือที่ปรากฏในน้ำ หรือที่ลอยอยู่กลางท้องฟ้า
13.161.18
ऋषयो नित्यसन्ध्यत्वाद्दीर्घमायुरवाप्नुवन् ॥ १३.१६१.१८ ॥
เหล่าฤๅษีเพราะบูชาสนธยาเป็นนิจ จึงได้อายุยืนยาว
13.161.19
सदर्भपाणिस्तत्कुर्वन्वाग्यतस्तन्मनाः शुचिः ।
तस्मात्तिष्ठेत्सदा पूर्वां पश्चिमां चैव वाग्यतः ॥ १३.१६१.१९ ॥
ถือหญ้ากุศะในมือ ทำเช่นนั้น สำรวมวาจา มีใจจดจ่ออยู่ที่สิ่งนั้น และบริสุทธิ์ เพราะฉะนั้น ควรยืนสำรวมวาจาอยู่เสมอ เพื่อบูชาสนธยาเช้าและสนธยาเย็น
13.161.20
ये न पूर्वामुपासन्ते द्विजाः संध्यां न पश्चिमाम् ।
सर्वांस्तान्धार्मिको राजा शूद्रकर्माणि कारयेत् ॥ १३.१६१.२० ॥
บรรดาทวิชาติที่ไม่บูชาสนธยาเช้า และไม่บูชาสนธยาเย็น พระราชาผู้ทรงธรรมควรให้ทำงานของศูทรทั้งหมด
13.161.21
परदारा न गन्तव्याः सर्ववर्णेषु कर्हिचित् ।
नहीदृशमनायुष्यं लोके किञ्चन विद्यते ॥ १३.१६१.२१ ॥
ไม่ควรเข้าใกล้ภรรยาของผู้อื่นเลย ในวรรณะใด ๆ และในกาลใด ๆ เพราะในโลกนี้ไม่มีสิ่งใดที่ทำให้อายุสั้นลงได้เท่านี้
13.161.22
यादृशं पुरुषस्येह परदारोपसेवनम् ।
तादृशं विद्यते किञ्चिदनायुष्यं नृणामिह ॥ १३.१६१.२२ ॥
การเข้าใกล้ภรรยาของผู้อื่นทำให้อายุของบุรุษสั้นลงในโลกนี้ฉันใด ก็ไม่มีสิ่งอื่นใดในโลกนี้ที่ทำให้อายุของมนุษย์สั้นลงมากเท่านี้ฉันนั้น
13.161.23
यावन्तो रोमकूपाः स्युः स्त्रीणां गात्रेषु निर्मिताः ।
तावद्वर्षसहस्राणि नरकं पर्युपासते ॥ १३.१६१.२३ ॥
ตราบเท่าที่มีรูขุมขนซึ่งเกิดขึ้นบนร่างกายของสตรี ก็เท่ากับจำนวนพันปีที่พวกเขาอาศัยอยู่ในนรก
13.161.24
मैत्रं प्रसाधनं स्नानमञ्जनं दन्तधावनम् ।
पूर्वाह्ण एव कुर्वीत देवतानां च पूजनम् ॥ १३.१६१.२४ ॥
การปฏิบัติต่อมิตร การแต่งตัวให้งดงาม การอาบน้ำ การทาตา การชำระฟัน พึงทำทั้งหมดนี้ในช่วงก่อนเที่ยง และพึงบูชาเทวดาด้วย
13.161.25
पुरीषमूत्रे नोदीक्षेन्नाधितिष्ठेत्कदाचन ।
नातिकल्यं नातिसायं न च मध्यंदिने स्थिते।
नाज्ञातैः सह गच्छेत नैको न वृषलैः सह ॥ १३.१६१.२५ ॥
ไม่ควรมองดูอุจจาระหรือปัสสาวะ และไม่ควรยืนเหยียบบนสิ่งเหล่านั้นเลย ไม่ควรออกไปเร็วเกินไปในยามเช้า ไม่ควรช้าเกินไปในยามเย็น และไม่ควรออกไปเมื่อดวงอาทิตย์อยู่กลางศีรษะในเวลาเที่ยงวัน ไม่ควรไปกับคนแปลกหน้า ไม่ควรไปคนเดียว และไม่ควรไปกับคนจัณฑาล
13.161.26
पन्था देयो ब्राह्मणाय गोभ्यो राजभ्य एव च ।
वृद्धाय भारतप्ताय गर्भिण्यै दुर्बलाय च ॥ १३.१६१.२६ ॥
พึงหลีกทางให้พราหมณ์ โค และพระราชาด้วย พึงหลีกทางให้ผู้เฒ่า ผู้ที่แบกของหนักจนร้อนระอุ สตรีมีครรภ์ และผู้อ่อนแอด้วย
13.161.27
प्रदक्षिणं च कुर्वीत परिज्ञातान्वनस्पतीन् ।
चतुष्पदान्मङ्गलांश्च मान्यान्वृद्धान्द्विजानपि ॥ १३.१६१.२७ ॥
พึงเดินเวียนขวารอบต้นไม้ที่รู้จักกันดี รอบสัตว์สี่เท้าที่เป็นมงคล รอบผู้เฒ่าผู้เป็นที่นับถือ และรอบพราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งด้วย
13.161.28
मध्यंदिने निशाकाले अर्धरात्रे च सर्वदा ।
चतुष्पथं न सेवेत उभे सन्ध्ये तथैव च ॥ १३.१६१.२८ ॥
ในเวลาเที่ยงวัน ยามกลางคืน เที่ยงคืน และตลอดเวลา ไม่ควรเข้าใกล้ทางแยกสี่แพร่ง และในเวลาสนธยาทั้งสองช่วงก็เช่นเดียวกัน
13.161.29
उपानहौ न वस्त्रं च धृतमन्यैर्न धारयेत् ।
ब्रह्मचारी च नित्यं स्यात्पादं पादेन नाक्रमेत् ॥ १३.१६१.२९ ॥
ไม่ควรสวมรองเท้าหรือผ้านุ่งที่คนอื่นเคยสวมใส่แล้ว ผู้ศึกษาพรหมจรรย์พึงรักษาพรหมจรรย์อยู่เสมอ และไม่ควรเอาเท้าข้างหนึ่งทับอีกข้างหนึ่ง
13.161.30
अमावास्यां पौर्णमास्यां चतुर्दश्यां च जन्मनि ।
अष्टम्यामथ द्वादश्यां ब्रह्मचारी सदा भवेत् ॥ १३.१६१.३० ॥
ในวันอมาวสี วันเพ็ญ วันขึ้นสิบสี่ค่ำ ในวันเกิด วันขึ้นแปดค่ำ และวันขึ้นสิบสองค่ำ ผู้ศึกษาพรหมจรรย์พึงรักษาพรหมจรรย์อยู่เสมอ
13.161.31
वृथा मांसं न खादेनि पृष्ठमांसं तथैव च ।
आक्रोशं परिवादं च पैशुन्यं च विवर्जयेत् ॥ १३.१६१.३१ ॥
ไม่ควรกินเนื้อสัตว์อย่างไร้เหตุผล และไม่ควรนินทาลับหลังผู้อื่น พึงหลีกเลี่ยงการด่าทอ การกล่าวร้าย และการยุยงให้แตกแยก
13.161.32
नारुन्तुदः स्यान्न नृशंसवादी ।
न हीनतो वरमभ्याददीत।
ययाऽस्य वाचा पर उद्विजेत ।
न तां वदेद्रुशतीं पापलोक्याम् ॥ १३.१६१.३२ ॥
ไม่ควรเป็นผู้ทำให้ผู้อื่นเจ็บปวด และไม่ควรพูดคำโหดร้าย ไม่ควรรับสิ่งใดจากผู้ต่ำต้อย ไม่ควรพูดถ้อยคำบาปและทำร้ายจิตใจ ซึ่งทำให้ผู้อื่นหวาดหวั่นด้วยคำพูดเช่นนั้น
13.161.33
अतिवादबाणा मुखतो निःसरन्ति ।
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य वा मर्मसु ये पतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेषु ॥ १३.१६१.३३ ॥
ลูกศรแห่งคำพูดหยาบคายพุ่งออกจากปาก คนที่ถูกลูกศรเหล่านั้นยิงเข้าย่อมโศกเศร้าทั้งกลางวันกลางคืน ผู้มีปัญญาไม่ควรปล่อยถ้อยคำเช่นนั้นไปยังผู้อื่น ซึ่งจะพุ่งเข้าสู่จุดอ่อนของผู้อื่น
13.161.34
संरोहत्यग्निना दग्धं वनं परशुना हतम् ।
वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरोहति वाक्क्षतम् ॥ १३.१६१.३४ ॥
ป่าที่ถูกไฟเผาย่อมเขียวขจีขึ้นอีก ป่าที่ถูกขวานฟันก็เช่นกัน แต่บาดแผลจากคำพูดชั่วร้ายน่าขยะแขยงที่เปล่งออกมาทางวาจานั้นไม่อาจหายได้
13.161.35
कर्णिनालीकनाराचान्निर्हरन्ति शरीरतः ।
वाक्शल्यस्तु न निर्हर्तुं शक्यो हृदिशयो हि सः ॥ १३.१६१.३५ ॥
ลูกศรมีเงี่ยงและลูกศรเหล็กยังดึงออกจากร่างกายได้ แต่หนามแห่งถ้อยคำดึงออกไม่ได้ เพราะมันฝังอยู่ในใจ
13.161.36
हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान्विद्याहीनान्वयोधिकान् ।
रूपद्रविणहीनांश्च सत्यहीनांश्च नाक्षिपेत् ॥ १३.१६१.३६ ॥
ไม่ควรดูหมิ่นผู้ที่มีอวัยวะบกพร่องหรือมีอวัยวะเกินมา ผู้ขาดความรู้ ผู้สูงอายุกว่า ผู้ขาดความงามหรือทรัพย์สมบัติ และผู้ขาดความจริง
13.161.37
नास्तिक्यं वेदनिन्दां च परनिन्दां च कुत्सनम् ।
द्वेषस्तम्भाभिमानं च तैक्ष्ण्यं च परिवर्जयेत् ॥ १३.१६१.३७ ॥
พึงหลีกเลี่ยงการไม่เชื่อ การติเตียนพระเวท การติเตียนผู้อื่นและการดูถูก ความเกลียดชัง ความดื้อดึง ความถือตัว และความร้ายกาจ
13.161.38
परस्य दण्डं नोद्यच्छेत्क्रुद्धो नैनं निपातयेत् ।
अन्यत्रि पुत्राच्छिष्याच्च शिक्षार्थं ताडनं स्मृतं ॥ १३.१६१.३८ ॥
ไม่ควรยกไม้เท้าขึ้นต่อผู้อื่น และไม่ควรฟาดเขาลงด้วยความโกรธ มีเพียงการลงโทษบุตรหรือศิษย์เพื่อการสั่งสอนเท่านั้นที่ตามคัมภีร์กำหนดไว้
13.161.39
न ब्राह्म्णान्परिवदेन्नक्षत्राणि न निर्दिशेत् ।
तिथिं पक्षस्य न ब्रूयात्तथाऽस्यायुर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.३९ ॥
ไม่ควรติเตียนพราหมณ์ ไม่ควรชี้ไปยังดาวฤกษ์ และไม่ควรเอ่ยชื่อดิถีของปักษ์ ด้วยเหตุนี้อายุของเขาจึงไม่ลดน้อยลง
13.161.40
अमावास्यामृते नित्यं दन्तधावनमाचरेत् ।
इतिहासपुराणानि दानं वेदं च नित्यशः।
गायत्रीमननं नित्यं कुर्यात्सन्ध्यां समाहितः ॥ १३.१६१.४० ॥
ยกเว้นวันอมาวสี พึงทำความสะอาดฟันทุกวันเสมอ พึงศึกษาอิติหาสะและปุราณะ ให้ทาน และสาธยายพระเวทเป็นประจำ พึงสวดคายตรีอยู่เสมอ และประกอบพิธีสนธยาด้วยใจที่สงบตั้งมั่น
13.161.41
कृत्वा मूत्रपुरीषे तु रथ्यामाक्रम्य वा पुनः ।
पादप्रक्षालनं कुर्यात्स्वाध्याये भोजने तथा ॥ १३.१६१.४१ ॥
หลังถ่ายปัสสาวะหรืออุจจาระ หรือหลังเหยียบบนถนน ควรล้างเท้าอีกครั้ง เช่นเดียวกันเมื่อศึกษาคัมภีร์และเมื่อรับประทานอาหาร
13.161.42
त्रीणि देवाः पवित्राणि ब्राह्मणानामकल्पयन् ।
अदृष्टमद्भिर्निर्णिक्तं यच्च वाचा प्रशस्यते ॥ १३.१६१.४२ ॥
เทพเจ้าได้กำหนดสิ่งชำระให้พราหมณ์สามประการ คือสิ่งที่ล้างด้วยน้ำแล้วไม่มีมลทินที่มองไม่เห็น และสิ่งที่ได้รับการสรรเสริญด้วยวาจา
13.161.43
यावकं कृसरं मांसं शष्कुलीं पायसं तथा ।
आत्मार्थंतं न प्रकर्तव्यं देवार्थं तु प्रकल्पयेत् ॥ १३.१६१.४३ ॥
ข้าวบาร์เลย์ต้ม โจ๊กงา เนื้อสัตว์ ขนมทอด และขนมนมหวาน ไม่ควรทำเพื่อตนเอง ควรจัดเตรียมเพื่อเทพเจ้า
13.161.44
नित्यमग्निं परिचरेद्भिक्षां दद्याच्च नित्यदा ।
दन्तकाष्ठे च सन्ध्यायां मलोत्सर्गे च मौनगः ॥ १३.१६१.४४ ॥
ควรดูแลไฟศักดิ์สิทธิ์อยู่เสมอ และถวายทานอยู่เสมอ เมื่อใช้ไม้ชำระฟัน ในเวลาสนธยา และเมื่อขับถ่าย ควรสงบปากเงียบไว้
13.161.45
न चाभ्युदितसायी स्यात्प्रायश्चित्ती तथा भवेत् ।
मातापितरमुत्थाय पूर्वमेवाभिवादयेत्।
आचार्यमथवाऽप्यन्तं तथाऽऽयुर्विदन्ते महत् ॥ १३.१६१.४५ ॥
ไม่ควรนอนหลังพระอาทิตย์ขึ้น หากนอนก็ต้องทำพิธีชดใช้ ควรลุกขึ้นและกราบไหว้มารดาและบิดาก่อนเป็นอันดับแรก หรือกราบไหว้อาจารย์ด้วย เพราะจะได้อายุยืนยาว
13.161.46
वर्जयेद्दन्तकाष्ठानि वर्जनीयानि नित्यशः ।
भक्षयेच्छास्त्रदृष्टानि पर्वस्वपि विवर्जयेत्।
उदङ्मुखश्च सततं शौचं कुर्यात्समाहितः ॥ १३.१६१.४६ ॥
ควรเว้นไม้ชำระฟันที่ต้องเว้นอยู่เสมอ ควรกินสิ่งที่คัมภีร์กำหนดไว้ และเว้นแม้ในวันเทศกาล ควรหันหน้าไปทางเหนือและชำระกายด้วยใจที่สงบตั้งมั่นเสมอ
13.161.47
अकृत्वा देवपूजां च नाचरेद्दन्तधावनम् ।
अकृत्वा देवपूजां च नान्यं गच्छेत्कदाचन।
अन्यत्र तु गुरुं वृद्धं धार्मिकं वा विचक्षणम् ॥ १३.१६१.४७ ॥
ไม่ควรทำความสะอาดฟันโดยยังมิได้บูชาเทพเจ้า และไม่ควรไปยังที่อื่นใดโดยยังมิได้บูชาเทพเจ้า เว้นแต่ไปหาอาจารย์ ผู้เฒ่า ผู้ทรงธรรม หรือผู้มีปัญญา
13.161.48
अवलोक्यो न चादर्शो मलिनो बुद्धिमत्तरैः ।
न चाज्ञातां स्त्रियं गच्छेद्गर्भिणीं वा कदाचन ॥ १३.१६१.४८ ॥
ผู้มีปัญญาไม่ควรมองกระจกที่สกปรก และไม่ควรไปหาหญิงที่ตนไม่รู้จัก หรือหญิงมีครรภ์เลย
13.161.49
दारसङ्ग्रहणात्पूर्वं नाचरेन्मैथुनं बुधः ।
अन्यथा त्ववकीर्णः स्यात्प्रायश्चित्तं सदाऽऽचरेत् ॥ १३.१६१.४९ ॥
ผู้รอบคอบไม่ควรร่วมประเวณีก่อนรับภรรยา มิฉะนั้นเขาย่อมตกต่ำ ดังนั้นจึงควรทำพิธีชดใช้อยู่เสมอ
13.161.50
नीदीक्षेत्परदारांश्च रहस्येकासनो भवेत् ।
इन्द्रियाणि सदा यच्छेत्स्वग्ने शुद्धमना भवेत् ॥ १३.१६१.५० ॥
ไม่ควรมองภรรยาของผู้อื่นด้วยความปรารถนา ควรนั่งอยู่ตามลำพังในที่ลับ ควรข่มอินทรีย์ไว้เสมอ และควรรักษาใจให้บริสุทธิ์เมื่ออยู่ข้างไฟของตน
13.161.51
उदक्शिरा न स्वपेत तथा प्रत्यक्शिरा न च ।
प्राक्शिरास्तु स्वपेद्विद्वांस्तथा वै दक्षिणाशिराः ॥ १३.१६१.५१ ॥
ผู้รอบรู้ไม่ควรนอนโดยหันศีรษะไปทางเหนือ หรือหันศีรษะไปทางตะวันตก ควรนอนโดยหันศีรษะไปทางตะวันออก และเช่นเดียวกันคือหันศีรษะไปทางใต้
13.161.52
न भग्ने नावशीर्णो च शयने प्रस्वपीत च ।
नान्तर्धानेन संयुक्ते न च तिर्यक्कदाचन ॥ १३.१६१.५२ ॥
ไม่ควรนอนบนเตียงที่หักหรือชำรุด หรือบนเตียงที่ติดม่านบัง และไม่ควรนอนขวางเลยสักครั้ง
13.161.53
न चापि गच्छेत्कार्येण समयाद्वाऽपि नास्तिकैः ।
आसनं तु पदाऽऽकृष्य न प्रसज्जेत्तथा नरः ॥ १३.१६१.५३ ॥
ไม่ควรไปหาผู้ไม่เชื่อ แม้เพื่อธุระหรือตามที่นัดหมาย และบุรุษไม่ควรลากอาสนะเข้าหาตนด้วยเท้าแล้วนั่งยึดติดอยู่
13.161.54
न नग्नः कर्हिचित्स्नायान्न निशायां कदाचन ।
स्नात्वा च नावमृज्येत गात्राणि सुविचक्षणः।
न निशायां पुनः स्नायादापद्यग्निद्विजान्तिके ॥ १३.१६१.५४ ॥
ไม่ควรอาบน้ำเปลือยกาย และไม่ควรอาบน้ำในเวลากลางคืนเลยสักครั้ง ผู้รอบคอบเมื่ออาบน้ำแล้วไม่ควรเช็ดตัว แม้ในยามทุกข์ยากก็ไม่ควรอาบน้ำอีกในเวลากลางคืน เว้นแต่ต่อหน้าไฟและผู้เกิดสองครั้ง
13.161.55
न चानुलिम्पेदस्नात्वा वासश्चापि न निर्धुनेत् ।
आर्द्र एव तु वासांसि नित्यं सेवेत मानवः ॥ १३.१६१.५५ ॥
ไม่ควรทาตัวโดยยังมิได้อาบน้ำ และไม่ควรสะบัดผ้า บุรุษควรสวมผ้าที่ยังเปียกอยู่เสมอ
13.161.56
स्रजश्च नावकृष्येत न बहिर्धारयीत च ।
उदक्यया च सम्भाषां न कुर्वीत कदाचन ॥ १३.१६१.५६ ॥
ไม่ควรดึงพวงมาลัยลงมา และไม่ควรสวมออกไปข้างนอก ไม่ควรสนทนากับหญิงในช่วงที่มีมลทินเลยสักครั้ง
13.161.57
नोत्सृजेत पुरिषं च क्षेत्रे मार्गस्य चान्तिके ।
उभे मूत्रपुरीषे तु नाप्सु कुर्यात्कदाचन ॥ १३.१६१.५७ ॥
ไม่ควรถ่ายอุจจาระในไร่นาหรือใกล้ถนน ปัสสาวะและอุจจาระไม่ควรปล่อยลงในน้ำเลยสักครั้ง
13.161.58
देवालयेऽथ गोवृन्दे चैत्ये सस्येषु विश्रमे ।
भोक्ष्यं भुक्त्वा क्षुतेऽध्वानं गत्वा मूत्रपुरीषयोः।
द्विराचामेद्यथान्यायं हृद्गतं तु पिबन्नपः ॥ १३.१६१.५८ ॥
ในเทวาลัย ท่ามกลางฝูงโค ที่ศาลเจดีย์ ท่ามกลางพืชผล หรือที่พักผ่อน หลังรับประทานอาหาร หลังจาม หลังเดินทางบนถนน หรือหลังปัสสาวะและอุจจาระ ควรบ้วนปากอย่างถูกต้องสองครั้ง โดยดื่มน้ำที่ไปถึงหัวใจ
13.161.59
अन्नं बुभुक्षमाणस्तु त्रिमुखेन स्पृशेदपः ।
भुक्त्वा चान्नं तथैव त्रिर्द्विः पुनः परिमार्जयेत् ॥ १३.१६१.५९ ॥
ผู้หิวควรสัมผัสน้ำสามครั้งก่อนรับประทานอาหาร หลังรับประทานแล้วก็เช่นเดียวกัน สามครั้ง และอีกสองครั้ง จึงควรชำระตนด้วยน้ำ
13.161.60
प्राङ्मुखो नित्यमश्नीयाद्वाग्यतोऽन्नमकुत्सयन् ।
प्रस्कन्दयेच्च मनसा भुक्त्वा चाग्निमुपस्पृशेत् ॥ १३.१६१.६० ॥
ควรรับประทานอาหารโดยหันหน้าไปทางตะวันออกอยู่เสมอ สำรวมวาจาและไม่ติเตียนอาหาร ปล่อยความผิดให้หลุดไปด้วยใจ เมื่อรับประทานแล้วควรแตะไฟ
13.161.61
आयुष्यं प्राङ्मुखो भुङ्क्ते यशस्यं दक्षिणामुखः ।
धन्यं पश्चान्मुखो भुङ्क्त ऋतं भुङ्क्त उदङ्मुखः ॥ १३.१६१.६१ ॥
ผู้ที่กินโดยหันหน้าไปทางตะวันออกย่อมได้อายุยืน หันหน้าไปทางใต้ย่อมได้เกียรติยศ หันหน้าไปทางตะวันตกกินเพื่อความมั่งคั่ง หันหน้าไปทางเหนือย่อมรักษาฤตะ (ระเบียบอันถูกต้อง)
13.161.62
अग्रासनो जितक्रोधो बालपूर्वस्त्वलङ्कृतः ।
घृताहुतिविशुद्धान्नं हुताग्निश्च क्षिपन्ग्रसेत् ॥ १३.१६१.६२ ॥
ผู้ที่นั่งเป็นคนแรก ข่มความโกรธได้ ให้เด็กได้รับก่อน และแต่งกายเรียบร้อย ทำให้อาหารบริสุทธิ์ด้วยการบูชาด้วยเนยใสลงในไฟ พึงกินโดยโยนคำอาหารเข้าปาก
13.161.63
अग्निमालभ्य तोयेन सर्वान्प्राणानुपस्पृशेत् ।
गात्राणि चैव सर्वाणि नाभिं पाणितले तथा ॥ १३.१६१.६३ ॥
เมื่อจับไฟแล้ว พึงใช้น้ำแตะอวัยวะรับความรู้สึกทั้งหมด (อินทรีย์) และอวัยวะทั้งปวง รวมทั้งสะดือ และรองน้ำในฝ่ามือแตะด้วยเช่นกัน
13.161.64
नाधितिष्ठेत्तुषं जातु केशभस्मकपालिकाः ।
अन्यस्य चाप्यवस्नातं दूरतः परिवर्जयेत् ॥ १३.१६१.६४ ॥
ไม่พึงยืนบนแกลบ เส้นผม เถ้า หรือกะโหลกดินเผาเลย และสิ่งที่ใช้อาบของผู้อื่นแล้ว พึงหลีกเลี่ยงให้ห่างไกล
13.161.65
शान्तिहोमांश्च कुर्वीत सावित्राणि च धारयेत् ।
निषष्णश्चापि खादेन न तु गच्छन्कदाचन ॥ १३.१६१.६५ ॥
พึงประกอบพิธีบูชาเพื่อความสงบ และรักษาบทสาวิตรี นั่งแล้วจึงกิน อย่าได้กินขณะเดินเลย
13.161.66
मूत्रं नोत्तिष्ठता कार्यं न भस्मनि न गोव्रजे ।
आर्द्रपादस्तु भुञ्जीत नार्द्रपादस्तु संविशेत् ॥ १३.१६१.६६ ॥
ไม่พึงปัสสาวะขณะยืน ไม่พึงปัสสาวะบนเถ้า หรือในคอกโค ผู้มีเท้าเปียกกินได้ แต่ไม่พึงนอนเมื่อเท้าเปียก
13.161.67
आर्द्रपादस्तु भुञ्जानो वर्षाणां जीवते शतम् ।
त्रीणि तेजांसि नोच्छिष्ट आलभेत कदाचन।
अग्निं गां ब्राह्मणं चैव तता ह्यायुर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.६७ ॥
ผู้กินโดยมีเท้าเปียกย่อมมีชีวิตอยู่ได้ร้อยปี ไม่พึงแตะต้องสิ่งอันรุ่งเรืองทั้งสาม คือไฟ โค และพราหมณ์ ด้วยปากที่เปรอะเปื้อนเศษอาหารเลย เพราะเหตุนั้นอายุจึงไม่เสื่อมสิ้น
13.161.68
त्रीणि ज्योतींषि नोच्छिष्ट उदीक्षेत कदाचन ।
सूर्याचन्द्रमसौ चैव नक्षत्राणि च सर्वशः ॥ १३.१६१.६८ ॥
ไม่พึงมองดูแสงสว่างทั้งสามด้วยปากที่เปรอะเปื้อนเศษอาหารเลย ได้แก่ พระอาทิตย์ พระจันทร์ และดาวนักษัตรทั้งหมด
13.161.69
ऊर्ध्वं प्राणा ह्युत्क्रमन्ति यूनः स्थविर आगते ।
प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस्तान्प्रतिपद्यते ॥ १३.१६१.६९ ॥
เมื่อผู้เฒ่ามาถึง ลมปราณของคนหนุ่มย่อมพลุ่งขึ้นสูง เมื่อลุกขึ้นต้อนรับและกล่าวคำนอบน้อม ลมปราณเหล่านั้นก็กลับคืนมา
13.161.70
अभिवादयीत वृद्धांश्च दद्याच्चैवासनं स्वयम् ।
कृताञ्जलिरुपासीत गच्छन्तं पृष्ठतोऽन्वियात् ॥ १३.१६१.७० ॥
พึงทำความเคารพผู้เฒ่า และตนเองพึงถวายที่นั่งให้ พึงนั่งใกล้ท่านด้วยการประนมมือ และเมื่อท่านจากไป พึงเดินตามข้างหลัง
13.161.71
न चासीतासने भिन्ने भिन्नकांस्यं च वर्जयेत् ।
नैकवस्त्रेण भोक्तव्यं न नग्नः स्नातुमर्हति ॥ १३.१६१.७१ ॥
ไม่พึงนั่งบนที่นั่งที่แตก และพึงหลีกเลี่ยงภาชนะสำริดที่แตก ไม่พึงกินโดยนุ่งผ้าผืนเดียว และคนเปลือยกายไม่ควรอาบน้ำ
13.161.72
स्पप्तव्यं नैव नग्नेन न चोच्छिष्टोपि संविशेत् ।
उच्छिष्टो न स्पृशेच्छीर्षं सर्वे प्राणास्तदाश्रयाः ॥ १३.१६१.७२ ॥
ไม่พึงนอนโดยเปลือยกาย และแม้เปรอะเปื้อนด้วยเศษอาหารก็ไม่พึงเอนตัวลง ผู้เปรอะเปื้อนด้วยอาหารไม่พึงแตะศีรษะ เพราะลมปราณทั้งปวงอาศัยศีรษะนั้น
13.161.73
केशग्रहं प्रहारांश्च सिरस्येतान्विवर्जयेत् ।
न संहाताभ्यां पाणिभ्यां कण्डूयेदात्मनः शिरः।
न चाभीक्ष्णं शिरःस्नायात्तथा स्यायुर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.७३ ॥
พึงหลีกเลี่ยงการดึงผมและการตีศีรษะของผู้อื่น ไม่พึงเกาศีรษะของตนด้วยฝ่ามือที่ประกบกัน และไม่พึงสระศีรษะบ่อยครั้ง เช่นนั้นแล้วอายุจึงไม่เสื่อม
13.161.74
शिरःस्नातस्तु तैलैश्च नाङ्गं किञ्चिदपि स्पृशेत् ।
तिलपिष्टं न चाश्नीयाद्गतसर्वरसं तथा ॥ १३.१६१.७४ ॥
เมื่อสระศีรษะแล้ว ไม่พึงแตะส่วนใดของร่างกายด้วยน้ำมัน ไม่พึงกินงาที่บดแล้ว และไม่พึงกินอาหารที่รสชาติหมดไปแล้ว
13.161.75
नाध्यापयेत्तथोच्छिष्टो नाधीयीत कदाचन ।
वाते च पूतिगन्धे च मनसाऽपि न चिन्तयेत् ॥ १३.१६१.७५ ॥
ผู้เปรอะเปื้อนด้วยเศษอาหารไม่พึงสอน และไม่พึงเรียนเลยเป็นอันขาด ในลมและกลิ่นเหม็น แม้ในใจก็ไม่พึงคิดถึง
13.161.76
अत्र गाथा यमोद्गीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
आयुरस्य निकृन्तामि प्रज्ञामस्याददे तथा ॥ १३.१६१.७६ ॥
ที่นี้ ผู้รู้โบราณย่อมกล่าวถึงคาถาที่ยมะขับขานไว้ว่า 'เราจะตัดอายุของเขา และจะพรากปัญญาของเขาไปด้วย'
13.161.77
उच्छिष्टो यः प्राद्रवति स्वाध्यायं चाधिगच्छति ।
यश्चानध्यायकालेऽपि मोहादभ्यस्यति द्विजः ॥ १३.१६१.७७ ॥
พราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งที่วิ่งไปมาในสภาพเปรอะเปื้อนตามพิธี และเรียนพระเวท และผู้ที่ด้วยความหลงสาธยายแม้ในเวลาที่ห้ามศึกษา
13.161.78
तस्य वेदः प्रणश्येत आयुश्चि परिहीयते ।
तस्माद्युक्तो ह्यनध्याये नाधीयीत कदाचन ॥ १३.१६१.७८ ॥
พระเวทของเขาย่อมสูญหาย และอายุของเขาก็เสื่อมลง เพราะฉะนั้น ผู้มีวินัยไม่พึงศึกษาในเวลาต้องห้ามเป็นอันขาด
13.161.79
प्रत्यादित्यं प्रत्यनलं प्रतिगां च प्रतिद्विजान् ।
ये मेहन्ति च पन्थानं ते भवन्ति गतायुषः ॥ १३.१६१.७९ ॥
ผู้ที่ปัสสาวะหันหน้าเข้าหาพระอาทิตย์ หันหน้าเข้าหาไฟ หันหน้าเข้าหาโค หันหน้าเข้าหาพราหมณ์ และบนทางเดิน ย่อมมีอายุสั้น
13.161.80
उभे मूत्रपुरीषे तु दिवा कुर्यादुदङ्मुखः ।
दक्षिणाभिमुखो रात्रौ तथा हन्युर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.८० ॥
ในเวลากลางวัน พึงถ่ายทั้งปัสสาวะและอุจจาระโดยหันหน้าไปทางเหนือ ในเวลากลางคืนหันหน้าไปทางใต้ เมื่อทำเช่นนี้แล้วย่อมไม่ได้รับอันตราย
13.161.81
त्रीन्कृशान्नावजानीयाद्दीर्घमायुर्जिजीविषु ।
ब्राह्मणं क्षत्रियं सर्पं सर्वे ह्याशीविषास्त्रयः ॥ १३.१६१.८१ ॥
ผู้ที่ปรารถนาอายุยืนไม่ควรดูหมิ่นคนที่ดูอ่อนแอสามจำพวก คือพราหมณ์ กษัตริย์ และงู เพราะทั้งสามล้วนมีพิษที่สายตา
13.161.82
दहत्याशीविषः क्रुद्धो यावत्पश्यति चक्षुषा ।
क्षत्रियोपि दहेत्क्रुद्धो यावत्स्पृशति तेजसा ॥ १३.१६१.८२ ॥
งูพิษที่โกรธจะเผาไหม้ตราบเท่าที่มันมองด้วยดวงตา กษัตริย์ที่โกรธก็เผาไหม้ตราบเท่าที่สัมผัสด้วยรัศมีของตน
13.161.83
ब्राह्म्णिस्तु कुलं हन्याद्ध्यानेनावेक्षितेन च ।
तस्मादेतत्त्रयं यत्नादुपसेवेत पण्डितः ॥ १३.१६१.८३ ॥
พราหมณ์อาจทำลายวงศ์ตระกูลได้ด้วยการทำสมาธิและด้วยการจ้องมอง ฉะนั้นบัณฑิตควรปรนนิบัติคนทั้งสามนี้ด้วยความระมัดระวัง
13.161.84
गुरुणा वैरनिर्बन्धो न कर्तव्यः कदाचन ।
अनुमान्यः प्रसाद्यश्च गुरुः क्रुद्धो युदिष्ठिर ॥ १३.१६१.८४ ॥
ไม่ควรยึดมั่นในความเป็นศัตรูกับครูอาจารย์เลยแม้สักครั้ง ข้าแต่ยุธิษฐิระ ครูอาจารย์ที่โกรธต้องได้รับการปลอบประโลมและทำให้สงบลง
13.161.85
सम्यङ्मिथ्याप्रवृत्तेऽपि वर्तितव्यं गुराविह ।
गुरुनिन्दा दहत्यायुर्मनुष्याणां न संशयः ॥ १३.१६१.८५ ॥
ต่อครูอาจารย์ ไม่ว่าท่านจะประพฤติถูกหรือผิด ในโลกนี้ต้องประพฤติตนด้วยความเคารพ การดูหมิ่นครูอาจารย์เผาผลาญอายุขัยของมนุษย์ ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้
13.161.86
दूरादावसथान्मूत्रं दूरात्पादावसेचनम् ।
उच्छिष्टोत्सर्जनं चैव दूरे कार्यं हितैषिणा ॥ १३.१६१.८६ ॥
ผู้ที่แสวงหาความเจริญของตนควรถ่ายปัสสาวะให้ห่างจากที่พักอาศัย ล้างเท้าให้ห่างออกไป และทิ้งเศษอาหารให้ห่างเช่นกัน
13.161.87
रक्तमाल्यं न धार्यं स्याच्छुक्लं धार्यं तु पण्डितैः ।
वर्जयित्वा तु कमलं तथा कुवलयं प्रभो ॥ १३.१६१.८७ ॥
ไม่ควรสวมพวงมาลัยสีแดง บัณฑิตสวมพวงมาลัยสีขาว ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ยกเว้นดอกบัวและดอกบัวสีน้ำเงิน
13.161.88
रक्तं शिरसि धार्यं तु तथा वानेयमित्यपि ।
काञ्चनीयाऽपि माला या न सा दुष्यति कर्हिचित् ॥ १३.१६१.८८ ॥
ดอกไม้สีแดงควรสวมที่ศีรษะ และดอกไม้ที่เกิดในป่าก็เช่นกัน พวงมาลัยทองคำก็ไม่เคยถูกทำให้มลทินเช่นกัน
13.161.89
स्नातस्य वर्णकं नित्यमार्द्रं दद्याद्विशांपते ॥ १३.१६१.८९ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน ควรถวายเครื่องทาที่สดใหม่แก่ผู้ที่อาบน้ำแล้วอยู่เสมอ
13.161.90
विपर्ययं न कुर्वीत वाससो बुद्धिमान्नरः ।
तथा नान्यधृतं धार्यं न चातिविकृतं तथा ॥ १३.१६१.९० ॥
บุรุษผู้มีปัญญาไม่ควรสวมผ้าสลับด้าน ไม่ควรสวมผ้าที่คนอื่นใช้แล้ว และไม่ควรสวมผ้าที่ถูกดัดแปลงมากหรือเก่าเกินไป
13.161.91
अन्यदेव भवेद्वासः शयनीये नरोत्तम ।
अन्यद्रथ्यासु देवानामर्चायामन्यदेव हि ॥ १३.१६१.९१ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ ผ้าที่ใช้บนที่นอนควรเป็นอีกผืนหนึ่ง ผ้าที่ใช้บนถนนก็เป็นอีกผืนหนึ่ง และผ้าสำหรับบูชาเทพเจ้าก็เป็นอีกผืนหนึ่งโดยแท้
13.161.92
प्रियङ्गुचन्दनाभ्यां च बिल्वेन स्थगरेण च ।
पृथगेवानुलिम्पेत केसरेण च बुद्धिमान् ॥ १३.१६१.९२ ॥
บุรุษผู้มีปัญญาควรทาตัวด้วยเครื่องหอมแยกต่างหาก ด้วยปริยังคุและจันทน์ ด้วยใบพิลวะและสถคระ และด้วยหญ้าฝรั่น
13.161.93
उपवासं च कुर्वीत स्नातः शुचिरलङ्कृतः ।
नोपवासं वृथा कुर्याद्धनं नापहरेदिह ॥ १३.१६१.९३ ॥
เมื่ออาบน้ำแล้ว บริสุทธิ์ และประดับประดาแล้ว ควรถือศีลอด แต่ไม่ควรถือศีลอดอย่างไร้ประโยชน์ และไม่ควรแย่งชิงทรัพย์สมบัติของผู้อื่นในโลกนี้
13.161.94
पर्वकालेषु सर्वेषु ब्रह्मचारी सदा भवेत् ।
समानमेकपात्रे तु भुञ्जेन्नान्नं जनेश्वर ॥ १३.१६१.९४ ॥
ในเทศกาลทั้งปวง ผู้ปฏิบัติพรหมจรรย์ควรดำรงอยู่เสมอ ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน ไม่ควรกินอาหารจากภาชนะเดียวกับผู้ที่เสมอกัน
13.161.95
नावलीढमवज्ञातमाघ्रातुं भक्षयेदपि ।
तथा नोद्धृतसाराणि प्रेक्षतामप्रदाय च ॥ १३.१६१.९५ ॥
ไม่ควรกินอาหารที่ถูกเลีย ที่ถูกให้ด้วยการดูหมิ่น หรือที่เพียงแค่ดมกลิ่น และไม่ควรกินอาหารที่ถูกดึงเอาแก่นออกไปแล้ว ทั้งไม่ควรกินโดยไม่แบ่งให้ผู้ที่มองดูอยู่
13.161.96
नासंनिविष्टो मेधावी नाशुचिर्नि च सत्यु च ।
प्रतिषिद्धान्नं धर्मेषु भक्ष्यान्भुञ्जीत पृष्ठतः ॥ १३.१६१.९६ ॥
บุรุษผู้มีปัญญาไม่ควรนั่งอย่างไม่เหมาะสม ไม่ควรกินขณะไม่บริสุทธิ์ และไม่ควรกินอาหารที่ต้องห้าม ของที่กินได้ควรกินจากด้านหลัง
13.161.97
पिप्पलं च वटं चैव शणशाकं तथैव च ।
उदुम्बरं न खादेश्च भवार्थी पुरुषो नृप ॥ १३.१६१.९७ ॥
ข้าแต่พระราชา บุรุษผู้แสวงหาความมั่งคั่งไม่ควรกินมะเดื่อปิปปละ มะเดื่อวฏะ ผักใบป่านศณ และมะเดื่ออุทุมพรเช่นกัน
13.161.98
आजं गव्यं च यन्मांसं मायूरं चैव वर्जयेत् ।
वर्जयेच्छुष्कमांसं च तथा पर्युषितं च यत् ॥ १३.१६१.९८ ॥
ควรงดเนื้อแพะ เนื้อวัว และเนื้อนกยูง ควรงดเนื้อแห้งและอาหารค้างคืนด้วย
13.161.99
न पाणौ लवणं विद्वान्प्राश्नीयान्न च रात्रिषु ।
दधिसक्तून्न दोषायां पिबेन्मधु च नित्यशः ॥ १३.१६१.९९ ॥
ผู้รู้ไม่ควรลิ้มเกลือจากมือ และไม่ควรกินในเวลากลางคืน ไม่ควรดื่มนมเปรี้ยวกับแป้งข้าวบาร์เลย์ในเวลากลางคืน และควรดื่มน้ำผึ้งอยู่เป็นนิตย์
13.161.100
सायं प्रातश्च भुञ्जीत नान्तराले समाहितः ।
वालेन तु न भुञ्जीत परश्राद्धं तथैव च ॥ १३.१६१.१०० ॥
ควรกินในเวลาเย็นและเวลาเช้า อย่ากินในระหว่างนั้นโดยไม่มีสมาธิ ไม่ควรกินอาหารที่มีเส้นผมปน และไม่ควรกินอาหารทำบุญอุทิศของผู้อื่นเช่นกัน
13.161.101
वाग्यतो नैकवस्त्रश्च नासंविष्टः कदाचन ।
भूमौ सदैव नाश्नीयान्नाशौचं न च शब्दवत् ॥ १३.१६१.१०१ ॥
บุคคลพึงกินอาหารโดยนั่งลงบนพื้น สำรวมวาจาอยู่เสมอ สวมผ้าเพียงผืนเดียว อย่ากินในขณะนอนลง อย่ากินในขณะไม่บริสุทธิ์ และอย่ากินพร้อมกับส่งเสียงดัง
13.161.102
तोयपूर्वं प्रदायान्नमतिथिभ्यो विशाम्पते ।
पश्चाद्भुञ्जीत मेधावी न चाप्यन्यमना नरः ॥ १३.१६१.१०२ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ บุคคลผู้มีปัญญาพึงถวายอาหารพร้อมน้ำแก่แขกก่อน แล้วจึงค่อยกิน และอย่ากินโดยจิตใจไปอยู่ที่อื่น
13.161.103
समानमेकपङ्क्त्यां तु भोज्यमन्नं नरेश्वर ।
विषं हालाहलं भुङ्क्ते योऽप्रदाय सुहृज्जने ॥ १३.१६१.१०३ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ อาหารที่จะกินพึงแบ่งให้เท่ากันในแถวเดียวกัน ผู้ใดกินโดยไม่แบ่งให้มิตรสหาย ผู้นั้นก็เท่ากับกินยาพิษฮาลาหละ
13.161.104
पानीयं पायसं सक्तून्दधि सर्पिर्मधून्यपि ।
निरस्य शेषमन्येषां न प्रदेयं तु कस्यचित् ॥ १३.१६१.१०४ ॥
น้ำดื่ม ข้าวต้มนม แป้งข้าวบาร์เลย์ โยเกิร์ต เนยใส และน้ำผึ้ง เมื่อแยกส่วนที่เหลือไว้ให้ผู้อื่นแล้ว ก็ไม่ควรให้ของเหลือแก่ผู้ใด
13.161.105
भुञ्जानो मनुजव्याघ्र नैव शङ्कां समाचरेत् ।
दधि चाप्यनु पानं वै न कर्तव्यं भवार्थिना ॥ १३.१६१.१०५ ॥
ข้าแต่ยอดบุรุษผู้เป็นดั่งพยัคฆ์ ขณะกินอาหาร อย่าให้เกิดความสงสัยเลย และผู้ปรารถนาความเจริญรุ่งเรืองไม่ควรดื่มโยเกิร์ตตามหลังอาหาร
13.161.106
आचम्य चैकहस्तेन परिस्राव्य तथोदकम् ।
अङ्गुष्ठं चरणस्याथ दक्षिणस्यावसेचयेत् ॥ १३.१६१.१०६ ॥
เมื่ออาจมนะ คือจิบน้ำชำระแล้ว และกรองน้ำด้วยมือข้างเดียว พึงหยดน้ำลงบนนิ้วหัวแม่เท้าขวา
13.161.107
पाणिं मूर्ध्नि समाधाय स्पृष्ट्वा चाग्निं समाहितः ।
ज्ञातिश्रैष्ठ्यमवाप्नोति प्रयोगकुशलो नरः ॥ १३.१६१.१०७ ॥
บุคคลผู้ชำนาญในการปฏิบัติ เมื่อวางมือบนศีรษะ และแตะไฟด้วยจิตที่สำรวม ย่อมได้รับความเป็นผู้เลิศในหมู่ญาติ
13.161.108
अद्भिः प्राणान्समालभ्य नाभिं पाणितले तथा ।
स्पृशंश्चैव प्रतिष्ठेत न चाप्यार्द्रेण पाणिना ॥ १३.१६१.१०८ ॥
เมื่อแตะลมปราณด้วยน้ำ และแตะสะดือด้วยฝ่ามือแล้ว พึงยืนขึ้น และอย่าใช้มือที่เปียกชื้นแม้แต่น้อย
13.161.109
अङ्गुष्ठमूलस्य तले ब्राह्मं तीर्तमुदाहृतम् ।
कनिष्ठिकायाः पश्चात्तु देवतीर्थमिहोच्यते ॥ १३.१६१.१०९ ॥
ที่ฝ่ามือใต้โคนนิ้วหัวแม่มือ เรียกว่าพรหมตีรถ ส่วนด้านหลังนิ้วก้อย นี่เรียกว่าเทวตีรถ
13.161.110
अङ्गुष्ठस्य च यन्मध्यं प्रदेशिन्याश्च भारत ।
तेन पित्र्याणि कुर्वीत स्पृष्ट्वाऽऽपो न्यायतः सदा ॥ १३.१६१.११० ॥
ข้าแต่พระภารตะ เมื่อแตะน้ำด้วยส่วนกลางของนิ้วหัวแม่มือและนิ้วชี้ พึงทำพิธีบูชาบรรพบุรุษตามธรรมเสมอ
13.161.111
परापवादं न ब्रूयान्नाप्रियं च कदाचन ।
न मन्युः कश्चिदुत्पाद्यः पुरुषेणि भवार्थिना ॥ १३.१६१.१११ ॥
บุคคลไม่ควรกล่าวคำติเตียนผู้อื่น และไม่ควรพูดคำไม่น่าพอใจเลย ผู้ปรารถนาความเจริญรุ่งเรืองไม่ควรก่อให้เกิดความโกรธแม้เพียงเล็กน้อย
13.161.112
एतितैस्तु कथां नेच्छेद्दर्शनं च विवर्जयेत् ।
संसर्गं च न गच्छेत तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.११२ ॥
ไม่ควรปรารถนาการสนทนากับคนเช่นนั้น พึงหลีกเลี่ยงแม้การเห็นหน้า ไม่ควรเข้าไปคลุกคลีกับเขา ดังนี้บุคคลจะได้อายุยืนยาว
13.161.113
न दिवा मैथुनं गच्छेन्न कन्यां न च बन्धकीम् ।
न चास्नातां स्त्रियं गच्छेत्तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.११३ ॥
ไม่ควรประเวณีในเวลากลางวัน ไม่ควรเข้าหาหญิงพรหมจารี ไม่ควรเข้าหาหญิงโสเภณี และไม่ควรเข้าหาหญิงที่ยังไม่อาบน้ำ ดังนี้บุคคลจะได้อายุยืนยาว
13.161.114
स्वेस्वे तीर्थे समाचम्य कार्ये समुपकल्पिते ।
त्रिः पीत्वाऽऽपो द्विः प्रमृज्य कृतशौचो भवेन्नरः ॥ १३.१६१.११४ ॥
เมื่อจิบน้ำที่ตีรถของตนเอง และเตรียมพร้อมสำหรับพิธีที่กำหนดแล้ว ดื่มน้ำสามครั้ง เช็ดสองครั้ง บุรุษย่อมบริสุทธิ์
13.161.115
इन्द्रियाणि सकृत्स्पृश्य त्रिरभ्युक्ष्य च मानवः ।
कुर्वीत पित्र्यं दैवं च वेददृष्टेन कर्मणा ॥ १३.१६१.११५ ॥
มนุษย์พึงแตะอินทรีย์ครั้งเดียว และประพรมน้ำสามครั้ง แล้วทำพิธีถวายบรรพบุรุษและเทพเจ้า ด้วยการกระทำที่ปรากฏในพระเวท
13.161.116
ब्राह्मणार्थे च यच्छौचं तच्च मे शृणु कौरव ।
प्रवृत्तं चाहितं चोक्त्वा बहुभोजनवत्तदा ॥ १३.१६१.११६ ॥
ข้าแต่กุรุวงศ์ จงฟังจากข้าด้วยเถิด ถึงการชำระล้างที่มีไว้สำหรับพราหมณ์ ซึ่งก่อนหน้านี้ได้กล่าวว่าเป็นการกระทำที่ไม่เป็นมงคล เช่นการกินอาหารในปริมาณมาก
13.161.117
सर्वशौचेषु ब्राह्मेण तीर्थेन समुपस्पृशेत् ।
निष्ठीव्य तु तथा क्षुत्वा स्पृश्यापो हि शुचिर्भवेत् ॥ १३.१६१.११७ ॥
ในการชำระล้างทั้งปวง พึงแตะน้ำด้วยพรหมตีรถ เมื่อถ่มน้ำลายและจามแล้ว พึงแตะน้ำ บุคคลก็จะบริสุทธิ์
13.161.118
निष्ठिवने मैथुने च क्षुते अक्ष्याविमेचने ।
उदक्या दर्शने तद्वन्नग्नस्याचमनं स्मृतम्।
स्पृशेत्कर्णं सप्रणवं सूर्यमीक्षेत्सदा तदा ॥ १३.१६१.११८ ॥
การจิบน้ำเป็นที่กำหนดไว้เมื่อถ่มน้ำลาย หลังการประเวณี เมื่อจาม เมื่อลืมตา เมื่อเห็นหญิงที่ไม่บริสุทธิ์ และเช่นเดียวกันเมื่อเปลือยกาย แล้วพึงแตะหูพร้อมกับพระประณพ และพึงมองดวงอาทิตย์เสมอ
13.161.119
वृद्धो ज्ञातिस्तथा मित्रमनाथा च स्वसा गुरुः ।
कुलीनः पण्डित इति रक्ष्या निःस्वः स्वशक्तितः।
गृहे वासयितव्यास्ते धन्यमायुष्यमेव च ॥ १३.१६१.११९ ॥
ผู้เฒ่า ญาติ มิตรสหาย น้องสาวผู้ไร้ที่พึ่ง ครู ผู้มีตระกูลสูง และผู้รอบรู้ พึงได้รับการคุ้มครอง ผู้ยากจนพึงให้อยู่ในบ้านตามกำลังของตน การให้เขาอยู่ในบ้านเป็นมงคลและช่วยให้อายุยืน
13.161.120
गृहे पारावता धार्याः शुकाश्च सहशारिकाः ।
देवताप्रतिमाऽऽदर्शश्चन्दनाः पुष्पवल्लिकाः ॥ १३.१६१.१२० ॥
ในบ้านควรเลี้ยงนกพิราบ และนกแก้วกับนกเอี้ยงด้วย ควรมีรูปเคารพเทพเจ้า กระจกเงา จันทน์หอม และเถาดอกไม้ไว้ด้วย
13.161.121
शुद्धं जलं सुवर्णं च रजतं गृहमङ्गलम् ।
गृहेष्वेते न पापाय यथा वै तैलपायिकाः ॥ १३.१६१.१२१ ॥
น้ำบริสุทธิ์ ทองคำ เงิน และสิ่งมงคลของเรือน ไม่นำโทษมาสู่เรือนเลย เช่นเดียวกับตะเกียงที่ดื่มน้ำมันก็ไม่นำโทษ
13.161.122
उद्दीपकाश्च गृध्रास्च कपोता भ्रमरास्तथा ।
निविशेयुर्यदा तत्र शान्तिमेव तदाऽऽचरेत् ॥ १३.१६१.१२२ ॥
เมื่อผู้จุดไฟ แร้ง นกพิราบ และผึ้งเข้ามาในที่นั้น ก็ควรประกอบพิธีสันติเท่านั้น
13.161.123
अमङ्गल्यः सतां शापस्तथाऽऽक्रोशो महात्मनाम् ।
महात्मनोतिगुह्यानि न वक्तव्यानि कर्हिचित्। ॥ १३.१६१.१२३ ॥
คำสาปของผู้ดีและการด่าว่าผู้ยิ่งใหญ่ล้วนเป็นสิ่งอัปมงคล และความลับอันลึกซึ้งของผู้ยิ่งใหญ่ไม่ควรเปิดเผยในกาลใดเลย
13.161.124
अगम्याश्च न गच्छेत राज्ञः पत्नीं सखीस्तथा ।
वैद्यानां बालवृद्धानां भृत्यानां च युधिष्ठिर ॥ १३.१६१.१२४ ॥
ไม่ควรไปหาหญิงที่ต้องห้าม ได้แก่ภรรยาของพระราชา และเพื่อนหญิงของพระองค์ ภรรยาของแพทย์ ของเด็ก ของคนชรา หรือของผู้รับใช้ ดูก่อนยุธิษฐิระ
13.161.125
बन्धूनां ब्राह्मणानां च तथा शारणिकस्य च ।
सम्बन्धिनां च राजेन्द्र तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१२५ ॥
ผู้ที่ให้เกียรติแก่ญาติ พราหมณ์ ผู้ขอพึ่งพิง และญาติทางการแต่งงาน ดูก่อนพระราชาผู้เป็นใหญ่ย่อมได้อายุยืนยาว
13.161.126
ब्राह्मणस्तपतिभ्यां च निर्मितं यन्निवेशनम् ।
तदा वसेत्सदा प्राज्ञो भवार्थी मनुजेश्वर ॥ १३.१६१.१२६ ॥
ดูก่อนจอมมนุษย์ ผู้มีปัญญาที่ปรารถนาความเจริญ ควรอาศัยอยู่ในที่พักที่สร้างไว้ให้แสงอาทิตย์และความร้อนไฟเข้าถึงได้อย่างเหมาะสมเสมอ
13.161.127
सन्ध्यायां न स्वपेद्राजन्विद्यां न च समाचरेत् ।
न भुञ्जीत च मेधावी तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१२७ ॥
ดูก่อนพระราชา ไม่ควรนอนในเวลาพลบค่ำ ไม่ควรศึกษาเล่าเรียน และไม่ควรรับประทานอาหารในเวลานั้น ผู้มีปัญญาจะได้อายุยืนยาวเช่นนี้
13.161.128
नक्तं न कुर्यात्पित्र्याणि नक्तं चैव प्रसाधनम् ।
पानीयस्य क्रिया नक्तं न कार्या भूतिमिच्छता ॥ १३.१६१.१२८ ॥
ไม่ควรประกอบพิธีบรรพบุรุษในเวลากลางคืน ไม่ควรแต่งตัวในเวลากลางคืน และไม่ควรประกอบพิธีเกี่ยวกับน้ำในเวลากลางคืน ผู้ปรารถนาความเจริญพึงปฏิบัติเช่นนี้
13.161.129
वर्जनीयाश्चैव नित्यं सक्तवो निशि भारत ।
शेषाणि चावदातानि पानीयं चापि भोजने ॥ १३.१६१.१२९ ॥
ดูก่อนภารตะ ควรเว้นข้าวบาร์เลย์ป่นเสมอในเวลากลางคืน และเว้นเศษอาหารที่ยังสะอาด รวมทั้งน้ำดื่มในขณะรับประทานอาหาร [ต้องเว้นในเวลากลางคืนด้วย]
13.161.130
सौहित्यं न च कर्तव्यं रात्रौ न च समाचरेत् ।
न भुक्त्वा मैथुनं गच्छेन्न धावेन्नातिहासकम्।
द्विजच्छेदं न कुर्वीत भुक्त्वा न च समाचरेत् ॥ १३.१६१.१३० ॥
ไม่ควรกินจนอิ่มเกินไป และไม่ควรทำเช่นนั้นในเวลากลางคืน หลังรับประทานอาหารไม่ควรร่วมประเวณี ไม่ควรวิ่ง และไม่ควรหัวเราะมากเกินไป ไม่ควรทำร้ายผู้เกิดสองครั้ง และไม่ควรกระทำเช่นนั้นหลังรับประทานอาหาร
13.161.131
महाकुले प्रसूतां च प्रशस्तां लक्षणैस्तथा ।
वयसाऽवरां सुनक्षत्रां कन्यामावोढुमर्हति ॥ १३.१६१.१३१ ॥
ควรแต่งงานกับหญิงสาวที่เกิดในตระกูลอันยิ่งใหญ่ มีลักษณะอันประเสริฐ อายุน้อยกว่า และเกิดภายใต้กลุ่มดาวที่เป็นมงคล
13.161.132
अपत्यमुत्पाद्य ततः प्रतिष्ठाप्य कुलं तथा ।
पुत्राः प्रदेया जातेषु कुलधर्मेषु भारत ॥ १३.१६१.१३२ ॥
เมื่อมีบุตรแล้วและตั้งวงศ์ตระกูลให้มั่นคง ดูก่อนภารตะ บุตรที่เกิดแล้วควรถูกมอบให้รับหน้าที่ตามธรรมเนียมของตระกูล
13.161.133
कन्या चोत्पाद्य दातव्या कुलपुत्राय धीमते ।
पुत्रा निवेश्याश्च कुलाद्भृत्या लभ्याश्च भारत ॥ १३.१६१.१३३ ॥
เมื่อมีบุตรสาวแล้วก็ควรยกให้แก่บุตรชายผู้มีปัญญาจากตระกูลดี ดูก่อนภารตะ บุตรชายควรได้รับการตั้งฐานะ และผู้รับใช้ควรจัดหาจากในตระกูล
13.161.134
शिरःस्नातोथ कुर्वीत दैवं पित्र्यमथापि च ॥ १३.१६१.१३४ ॥
เมื่ออาบน้ำศีรษะแล้ว ก็ควรประกอบพิธีถวายเทพเจ้า และพิธีบรรพบุรุษด้วย
13.161.135
तैलं जन्मदिनेऽष्टम्यां चतुर्दश्यां च पर्वसु ।
नक्षत्रे न च कुर्वीत यस्मिञ्जातो भवेन्नरः।
न प्रोष्ठपदयोः कार्यं तथाऽऽग्नेये च भारत ॥ १३.१६१.१३५ ॥
ไม่ควรทาน้ำมันในวันเกิด ในวันที่แปด วันที่สิบสี่ และในวันเทศกาล และไม่ควรทำในกลุ่มดาวที่คนผู้นั้นเกิด ดูก่อนภารตะ ไม่ควรทำภายใต้กลุ่มดาวโปรษฐปทะทั้งสอง และกลุ่มดาวอาเคยะด้วย
13.161.136
दारुणेषु च सर्वेषु प्रत्यरिं च विवर्जयेत् ।
ज्योतिषे यानि चोक्तानि तानि सर्वाणि वर्जयेत् ॥ १३.१६१.१३६ ॥
ในกาลอันน่ากลัวทั้งปวง ควรหลีกเลี่ยงกลุ่มดาวของศัตรู และควรหลีกเลี่ยงสิ่งทั้งปวงที่ได้กล่าวไว้ในโหราศาสตร์
13.161.137
प्राङ्मुखः श्मश्रुकर्माणि कारयेत्सुसमाहितः ।
उदङ्मुखो वा राजेन्द्र तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१३७ ॥
ดูก่อนพระราชาผู้เป็นใหญ่ ผู้มีใจสงบดีแล้วพึงให้โกนหนวดเคราโดยหันหน้าไปทางทิศตะวันออก หรือหันหน้าไปทางทิศเหนือ เช่นนี้ก็จะได้อายุยืนยาวอย่างมาก
13.161.138
सामुद्रेणाम्यसा स्नानं क्षौरं श्राद्धेषु भोजनम् ।
अन्तर्वत्नीपतिः कुर्वन्न पुत्रफलमश्नुते ॥ १३.१६१.१३८ ॥
การอาบน้ำด้วยน้ำทะเล การโกนผม และการรับประทานอาหารในพิธีศราทธ สามีของหญิงที่กำลังตั้งครรภ์หากทำสิ่งเหล่านี้ย่อมไม่ได้ผลคือบุตรชาย
13.161.139
सतां गुरूणां वृद्धानां कुलस्त्रीणां विशेषतः ।
परिवादं न च ब्रूयात्परेषामात्मनस्तथा।
परिवादो ह्यधर्माय प्रोच्यते भरतर्षभ ॥ १३.१६१.१३९ ॥
ไม่ควรกล่าวร้ายผู้ดี ครู ผู้เฒ่า และโดยเฉพาะสตรีจากตระกูลดี ทั้งไม่ควรกล่าวร้ายผู้อื่นหรือแม้ตนเองเช่นกัน ดูก่อนจอมภารตะ เพราะการกล่าวร้ายนั้นกล่าวว่าเป็นอธรรม
13.161.140
वर्जयेद्व्यङ्गिनीं नारीं तथा कन्यां नरोत्तम ।
समार्षां व्यङ्गिकां श्चैव मातुः सकुलजां तथा ॥ १३.१६१.१४० ॥
ดูก่อนนรชนผู้ประเสริฐ ควรหลีกเลี่ยงหญิงที่พิการ และหญิงสาวเช่นกัน ได้แก่หญิงจากสายอารษะเดียวกัน หญิงที่มีความบกพร่องทางร่างกาย และหญิงที่เกิดในตระกูลของมารดา
13.161.141
वृद्धां प्रव्रजितां चैव तथैव च पतिव्रताम् ।
तथा निकृष्टवर्णा च वर्णोत्कृष्टां च वर्जयेत्। ॥ १३.१६१.१४१ ॥
ไม่ควรเข้าใกล้หญิงชราหรือหญิงที่ออกบวชแล้ว และเช่นเดียวกันหญิงที่ซื่อสัตย์ต่อสามี หญิงจากวรรณะต่ำ และหญิงจากวรรณะสูงกว่าก็ควรหลีกเลี่ยง
13.161.142
अयोनिं च वियोनिं च न गच्छेत विचक्षणः ।
पिङ्गलां कुष्ठिनीं नारीं न त्वमुद्वोढुमर्हसि ॥ १३.१६१.१४२ ॥
ผู้มีปัญญาไม่ควรไปหาหญิงที่ไม่มีวงศ์ตระกูลที่ถูกต้อง หรือที่มาจากวงศ์ตระกูลผิดธรรม ท่านไม่ควรแต่งงานกับหญิงผิวคล้ำแดงหรือหญิงเป็นโรคเรื้อน
13.161.143
अपस्मारिकुले जातां निहीनां चापि वर्जयेत् ।
श्वित्रिणां च कुले जातां क्षयिणां मनुजेश्वर ॥ १३.१६१.१४३ ॥
ข้าแต่จอมมนุษย์ ควรหลีกเลี่ยงหญิงที่เกิดในตระกูลผู้เป็นโรคลมชัก หรือที่เกิดในตระกูลต่ำ หรือเกิดในตระกูลที่เป็นโรคเรื้อน หรือโรควัณโรค
13.161.144
सुरोमशामतिस्थूलां कन्यां मातृपितृस्थिताम् ।
अलज्जां भ्रातृजां तुष्टां वर्जयेद्रक्तकेशिनीम् ॥ १३.१६१.१४४ ॥
ควรหลีกเลี่ยงหญิงสาวที่มีขนมาก อ้วนมาก ยังอาศัยอยู่กับบิดามารดา ไม่มีความละอาย เป็นบุตรีของพี่ชาย มีความพอใจง่าย และมีผมสีแดง
13.161.145
लक्षणैरन्विता या च प्रशस्ता या च लक्षणैः ।
मनोज्ञां दर्शनीयां च तां भवान्वोढुमर्हति ॥ १३.१६१.१४५ ॥
หญิงสาวผู้ประกอบด้วยลักษณะอันเป็นมงคล และผู้ที่น่าสรรเสริญด้วยลักษณะเหล่านั้น น่าพอใจและงดงามน่ามอง ท่านควรแต่งงานกับนางนั้น
13.161.146
महाकुले निवेष्टव्यं सदृशे वा युधिष्ठिर ।
अवरा पतिता चैव न ग्राह्या भूतिमिच्छता ॥ १३.१६१.१४६ ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระ ควรแต่งงานเข้าสู่ตระกูลอันยิ่งใหญ่หรือตระกูลที่เสมอกัน ผู้ที่ปรารถนาความเจริญรุ่งเรืองไม่ควรรับหญิงที่ต่ำกว่าหรือหญิงที่ตกต่ำ
13.161.147
अग्नीनुत्पाद्य यत्नेन क्रियाः सुविहिताश्च याः ।
वेदे च ब्राह्मणैः प्रोक्तास्ताश्च सर्वाः समाचरेत् ॥ १३.१६१.१४७ ॥
ควรก่อไฟศักดิ์สิทธิ์ด้วยความเพียรพยายาม และประกอบพิธีกรรมทั้งปวงที่จัดไว้อย่างดี และที่พราหมณ์ทั้งหลายได้กล่าวไว้ในพระเวท ควรประพฤติปฏิบัติพิธีกรรมทั้งหมดนั้น
13.161.148
न चेर्ष्या स्त्रीषु कर्तव्या रक्ष्या दाराश्च सर्वशः ।
अनायुष्या भवेदीर्ष्या तस्मादीर्ष्यां विवर्जयेत् ॥ १३.१६१.१४८ ॥
ไม่ควรแสดงความริษยาต่อสตรี และควรคุ้มครองภรรยาของตนในทุกทาง ความริษยาทำให้อายุสั้น ฉะนั้นควรหลีกเลี่ยงความริษยา
13.161.149
अनायुष्यं दिवा स्वप्नं तथाऽभ्युदितशायिता ।
प्रातर्निशायां च तथा ये चोच्छिष्टा भवन्ति च ॥ १३.१६१.१४९ ॥
การนอนหลับในเวลากลางวันทำให้อายุสั้น และเช่นเดียวกันการนอนหลับหลังพระอาทิตย์ขึ้น ทั้งในตอนเช้าและตอนกลางคืน รวมทั้งสิ่งของที่ปนเปื้อนด้วยเศษอาหารที่เหลือ
13.161.150
पारदार्यमनायुष्यं नापितोच्छिष्टता तथा ।
यत्नतो वै न कर्तव्यमत्याशश्चैव भारत ॥ १३.१६१.१५० ॥
การล่วงประเวณีภรรยาผู้อื่นทำให้อายุสั้น และเช่นเดียวกันการปนเปื้อนด้วยเศษอาหารที่เหลือของช่างตัดผม ข้าแต่ภารตะ ควรระมัดระวังสิ่งเหล่านี้ และความปรารถนาที่มากเกินไปด้วย
13.161.151
सन्ध्यां न भुञ्ज्यान्न स्नायेन्न पुरीषं समुत्सृजेत् ।
प्रयतश्च भवेत्तस्यां न च किञ्चित्समाचरेत् ॥ १३.१६१.१५१ ॥
ในเวลาสนธยาไม่ควรรับประทานอาหาร ไม่ควรอาบน้ำ และไม่ควรถ่ายอุจจาระ ควรสำรวมตนในเวลานั้น และไม่ควรประกอบกิจใดๆ เลย
13.161.152
ब्राह्मणान्पूजयेच्चापि तथा स्नात्वा नराधिप ।
देवांश्च प्रणमेत्स्नातो गुरूंश्चाप्यभिवादयेत् ॥ १३.१६१.१५२ ॥
ข้าแต่จอมมนุษย์ เมื่ออาบน้ำแล้วควรบูชาพราหมณ์ทั้งหลาย และเมื่ออาบน้ำแล้วควรกราบไหว้เทวดา และแสดงความเคารพต่อครูอาจารย์
13.161.153
अनिमन्त्रितो न गच्छेत यज्ञं गच्छेत दर्शकः ।
अनर्चिते ह्यनायुष्यं गमनं तत्र भारत ॥ १३.१६१.१५३ ॥
ไม่ควรไปโดยไม่ได้รับเชิญ อาจไปในฐานะผู้สังเกตการณ์พิธียัญได้ ข้าแต่ภารตะ การไปยังที่ที่ไม่ได้รับการเคารพทำให้อายุสั้น
13.161.154
न चैकेन परिव्रज्यं न गन्तव्यं तथा निशि ।
नानापदि परस्यान्नमनिमन्त्रितमाहरेत् ॥ १३.१६१.१५४ ॥
ไม่ควรเดินทางท่องเที่ยวไปเพียงลำพัง และไม่ควรออกไปในเวลากลางคืน ในภัยพิบัติต่างๆ ไม่ควรรับอาหารของผู้อื่นโดยไม่ได้รับเชิญ
13.161.155
एकोद्दिष्टं न भुञ्जीत प्रथमं तु विशेषतः ।
सपिण्डीकरणं वर्ज्यं सविधानं च मासिकम् ॥ १३.१६१.१५५ ॥
ไม่ควรรับประทานอาหารเอโกทิษฏะ โดยเฉพาะในครั้งแรก พิธีสปิณฑีกรณะและพิธีรายเดือนที่ประกอบตามแบบแผนที่กำหนดไว้ควรหลีกเลี่ยง
13.161.156
अनागतायां सन्ध्यायां पश्चिमायां गृहे वसेत् ॥ १३.१६१.१५६ ॥
ก่อนที่สนธยาจะมาถึง ควรอยู่ในบ้านทางทิศตะวันตก เมื่อพระอาทิตย์ตก
13.161.157
मातुः पितुर्गुरूणां च कार्यमेवानुशासनम् ।
हितं चाप्यहितं चापि न विचार्यं नरर्षभ ॥ १३.१६१.१५७ ॥
คำสั่งสอนของมารดา บิดา และครูอาจารย์เท่านั้นที่ต้องปฏิบัติตาม ข้าแต่นรอรษภ ไม่ควรไตร่ตรองว่าสิ่งนั้นเป็นประโยชน์หรือเป็นโทษ
13.161.158
क्षत्रियस्तु विशेषेण धनुर्वेदं समभ्यसेत् ।
धनुर्वेदे च वेदे च यत्नः कार्यो नाराधिप ॥ १३.१६१.१५८ ॥
กษัตริย์โดยเฉพาะควรฝึกฝนศาสตร์แห่งการยิงธนูให้ชำนาญ ข้าแต่จอมมนุษย์ ควรพยายามในศาสตร์แห่งการยิงธนูและในพระเวทด้วย
13.161.159
हस्तिपृष्ठेऽश्वपृष्ठे च रथचर्यासु चैव ह ।
यत्नवान्भव राजेन्द्र यत्नवान्सुवमेधते ॥ १३.१६१.१५९ ॥
จงพากเพียรในการขี่หลังช้าง หลังม้า และในการควบรถศึก ข้าแต่จอมราชาแห่งราชา ผู้ที่พากเพียรย่อมเจริญรุ่งเรืองได้ดี
13.161.160
अप्रधृष्यश्च शत्रूमां भृत्यानां स्वजनस्य च ।
प्रजापालनयुक्तश्च नारतिं लभते क्वचित् ॥ १३.१६१.१६० ॥
ผู้ที่ศัตรู ข้าทาส และญาติของตนไม่อาจล่วงล้ำได้ และผู้ที่ประกอบด้วยการปกป้องประชาชน ย่อมไม่ประสบความไม่พอใจเลยแม้สักครั้ง
13.161.161
युक्तिशास्त्रं च ते ज्ञेयं शब्दशास्त्रं च भारत ।
गान्धर्वशास्त्रं च कलाः परिज्ञेया नराधिप ॥ १३.१६१.१६१ ॥
ภารต เจ้าควรรู้ศาสตร์แห่งการให้เหตุผล และศาสตร์แห่งไวยากรณ์ และควรรู้ศาสตร์แห่งดนตรีและศิลปวิทยาต่าง ๆ อย่างถ่องแท้ โอ้ผู้เป็นใหญ่ของมนุษย์
13.161.162
पुराणमितिहासाश्च तथाऽऽख्यानानि यानि च ।
महात्मनां च चरितं श्रोतव्यं नित्यमेव ते ॥ १३.१६१.१६२ ॥
เจ้าควรฟังปุราณะและอิติหาสะ รวมทั้งเรื่องเล่าต่าง ๆ ที่มีอยู่ และจริยวัตรของมหาตมาทั้งหลายอยู่เสมอ
13.161.163
मान्यानां माननं कुर्यान्निन्द्यानां निन्दनं तथा ।
गोब्राह्मणार्थे युध्येत प्राणानपि परित्यजेत् ॥ १३.१६१.१६३ ॥
ควรให้เกียรติแก่ผู้ที่ควรได้รับเกียรติ และตำหนิผู้ที่ควรถูกตำหนิ ควรต่อสู้เพื่อโคและพราหมณ์ แม้จะต้องสละชีวิตก็ตาม
13.161.164
न स्त्रीषु सज्जेद्द्रष्टव्यं शक्त्या दानरुचिर्भवेत् ।
न ब्राह्मणान्परिभवेत्कार्पण्यं ब्राह्मणैर्वृतम्।
पतितान्नाभिभाषेत नाह्वयेत रजस्वलाम् ॥ १३.१६१.१६४ ॥
ไม่ควรยึดติดกับสตรี ควรมองเธอเพียงในฐานะสิ่งที่พึงมอง ควรมีใจชอบให้ทานตามกำลังของตน ไม่ควรดูหมิ่นพราหมณ์ และไม่ควรดูหมิ่นความตระหนี่ที่พราหมณ์ยึดถือ ไม่ควรพูดกับผู้ตกต่ำ และไม่ควรเรียกหญิงที่มีระดู
13.161.165
पत्नीं रजस्वलां चैव नाभिगच्छेन्न चाह्वयेत् ।
स्नातां चतुर्थे दिवसे रात्रौ गच्छेद्विचक्षणः ॥ १३.१६१.१६५ ॥
ไม่ควรเข้าใกล้และไม่ควรเรียกภรรยาที่มีระดู ผู้มีปัญญาควรไปหาภรรยาในเวลากลางคืน ในวันที่สี่ เมื่อนางอาบน้ำแล้ว
13.161.166
पञ्चमे दिवसे नारी षष्ठेऽहनि पुमान्भवेत् ।
आषोडशादृतुर्मुख्यः पुत्रजन्मनि शब्दितः ॥ १३.१६१.१६६ ॥
ในวันที่ห้าหญิงย่อมเกิดขึ้น และในวันที่หกชายย่อมเกิดขึ้น ฤดูที่อุดมสมบูรณ์ตราบถึงวันที่สิบหกได้รับการประกาศว่าเป็นฤดูสำคัญที่สุดสำหรับการเกิดของบุตรชาย
13.161.167
एतेन विधिना पत्नीमुपगच्छेत पण्डितः ।
ज्ञातिसम्बन्धिमित्राणि पूजनीयानि सर्वशः ॥ १३.१६१.१६७ ॥
ผู้มีปัญญาควรเข้าหาภรรยาตามวิธีนี้ และควรให้เกียรติแก่ญาติ ผู้เกี่ยวข้อง และมิตรสหายในทุกทาง
13.161.168
यष्टव्यं च यथाशक्ति यज्ञैर्विविधदक्षिणैः ।
अत ऊर्ध्वमरण्यं च सेवितव्यं नराधिप ॥ १३.१६१.१६८ ॥
ควรบูชายัญตามกำลัง ด้วยพิธียัญที่มีค่าทักษิณาหลากหลาย หลังจากนั้น โอ้ผู้เป็นใหญ่ของมนุษย์ ควรไปอาศัยอยู่ในป่า
13.161.169
एष ते लक्षणोद्देश आयुष्याणां प्रकीर्तितः ।
शेषस्त्रैविद्यवृद्धेभ्यः प्रत्याहार्यो युधिष्ठिर ॥ १३.१६१.१६९ ॥
นี่คือการชี้แนวทางแห่งเครื่องหมายที่ส่งเสริมอายุยืนที่ได้ประกาศแก่เจ้าแล้ว โอ้ยุธิษฐิระ ส่วนที่เหลือควรเรียนรู้จากผู้เฒ่าผู้รู้ไตรเวท
13.161.170
एष ते लक्षणोद्देश आयुष्याणां प्रकीर्तितः ।
शेषस्त्रैविद्यवृद्धेभ्यः प्रत्याहार्यो युधिष्ठिर ॥ १३.१६१.१७० ॥
โอ้ยุธิษฐิระ นี่คือการชี้แนวทางแห่งเครื่องหมายที่ส่งเสริมอายุยืนที่ได้ประกาศแก่เจ้าแล้ว ส่วนที่เหลือควรเรียนรู้จากผู้เฒ่าผู้รู้ไตรเวท
13.161.171
आचारो भूतिजनन आचारः कीर्तिवर्धनः ।
आचाराद्वर्धते ह्यायुराचारो हन्त्यलक्षणम् ॥ १३.१६१.१७१ ॥
ความประพฤติดีนำมาซึ่งความเจริญรุ่งเรือง ความประพฤติดีเพิ่มพูนเกียรติยศ อายุย่อมเจริญขึ้นด้วยความประพฤติดี และความประพฤติดีขจัดสิ่งอัปมงคลเสียได้
13.161.172
आगमानां हि सर्वेषामाचारः श्रेष्ठ उच्यते ।
आचारप्रभवो धर्मो धर्मादायुर्विवर्धते ॥ १३.१६१.१७२ ॥
ในบรรดาคัมภีร์ทั้งปวง ความประพฤติกล่าวกันว่าประเสริฐที่สุด ธรรมเกิดจากความประพฤติ และอายุย่อมเจริญขึ้นจากธรรม
13.161.173
एतद्यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं स्वस्त्ययनं महत् ।
अनुकम्प्य सर्ववर्णान्ब्रह्मणा समुदाहृतम् ॥ १३.१६१.१७३ ॥
สิ่งนี้นำมาซึ่งเกียรติยศ อายุยืน สวรรค์ และความผาสุกอันยิ่งใหญ่ พระพรหมได้ตรัสสิ่งนี้ด้วยความเมตตาต่อวรรณะทั้งปวง