ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.161

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ

13.161.1

शतायुरुक्तः पुरुषः शतवीर्यश्चि वैदिके ।
कस्मान्म्रियन्ते पुरुषा बाला अपि पितामह ॥ १३.१६१.१ ॥

ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੌ ਗੁਣਾ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮਨੁੱਖ ਕਿਉਂ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਬੱਚੇ ਵੀ?

13.161.2

आयुष्मान्केन भवति अल्पायुर्वाऽपि मानवः ।
केन वा लभते कीर्तिं केन वा लभते श्रियम् ॥ १३.१६१.२ ॥

ਮਨੁੱਖ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ? ਕਿਸ ਨਾਲ ਕੀਰਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ?

13.161.3

तपसा ब्रह्मचर्येण जपैर्होमैस्तथा परैः ।
जन्मना यदि वाऽचारात्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.१६१.३ ॥

ਤਪ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਨਾਲ, ਜਪ ਨਾਲ, ਹੋਮ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ, ਜਨਮ ਨਾਲ ਜਾਂ ਆਚਾਰ ਨਾਲ — ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

13.161.4

अत्र तेऽहं प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वमनुपृच्छसि ।
अल्पायुर्येन भवति दीर्घायुर्येनि मानवः ॥ १३.१६१.४ ॥

ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦੱਸਾਂਗਾ — ਕਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਿਸ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

13.161.5

येन वा लभते कीर्तिं येन वा लभते श्रियम् ।
यथा च वर्तयन्पुरुषः श्रेयसा सम्प्रयुज्यते ॥ १३.१६१.५ ॥

ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀਰਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਦਾ ਮਨੁੱਖ ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।

13.161.6

आचाराल्लभते ह्यायुराचाराल्लभते श्रियम् ।
आचारात्कीर्तिमाप्नोति पुरुषः प्रेत्य चेह च ॥ १३.१६१.६ ॥

ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਰਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵੀ।

13.161.7

दुराचारो हि पुरुषो नेहायुर्विन्दते महत् ।
त्रसन्ति चास्य भूतानि तथा परिभवन्ति च ॥ १३.१६१.७ ॥

ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਜੀਵ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਤਿਰਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

13.161.8

तस्मात्कुर्यादिहाचारं य इच्छेद्भूतिमात्मनः ।
अपि पापशरीरस्य आचारो हन्त्यलक्षणम् ॥ १३.१६१.८ ॥

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਦਾਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਦਾਚਾਰ ਪਾਪੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਦੇ ਅਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

13.161.9

आचारलक्षणो धर्मः सन्तश्चारित्रलक्षणाः ।
साधूनां च यथावृत्तमेतदाचारलक्षणम् ॥ १३.१६१.९ ॥

ਆਚਾਰ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ; ਸੱਜਣ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਜਿਵੇਂ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਚਾਰ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ।

13.161.10

अप्यदृष्टं श्रवादेव पुरुषं धर्मचारिणम् ।
स्वानि कर्माणि कुर्वाणं तं जनाः कुर्वते प्रियम् ॥ १३.१६१.१० ॥

ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕ ਪਿਆਰਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।

13.161.11

ये नास्तिका निष्क्रियाश्च गुरुशास्त्रातिलङ्घिनः ।
अधर्मज्ञा दुराचारास्ते भवन्ति गतायुषः ॥ १३.१६१.११ ॥

ਜੋ ਨਾਸਤਿਕ ਹਨ, ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਹਨ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹਨ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

13.161.12

विशीला भिन्नमर्यादा नित्यं सङ्कीर्णमैथुनाः ।
अल्पायुषो भवन्तीह नरा निरयगामिनः ॥ १३.१६१.१२ ॥

ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੇ, ਮਰਿਆਦਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਸੰਕੀਰਣ ਮੈਥੁਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਨਰਕਗਾਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

13.161.13

सर्वलक्षणहीनोऽपि समुदाचारवान्नरः ।
श्रद्दधानोऽनसूयुश्च शतं वर्षाणि जीवति ॥ १३.१६१.१३ ॥

ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਸਦਾਚਾਰੀ, ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਅਤੇ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਂਦਾ ਹੈ।

13.161.14

अक्रोधनः सत्यवादी भूतानामविहिंसकः ।
अनसूयुरजिह्मश्च शतं वर्षाणि जीवति ॥ १३.१६१.१४ ॥

ਕ੍ਰੋਧ-ਰਹਿਤ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਤਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਂਦਾ ਹੈ।

13.161.15

लोष्ठमर्दी तृणच्छेदी नखखादी च यो नरः ।
नित्योच्छिष्टः सङ्कुसुको नेहायुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१५ ॥

ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ ਮਸਲਣ ਵਾਲਾ, ਘਾਹ ਵੱਢਣ ਵਾਲਾ, ਨਹੁੰ ਚਬਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਜੂਠਾ ਅਤੇ ਗੰਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।

13.161.16

ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थौ चानुचिन्तयेत् ।
उत्थाय चोपतिष्ठेत पूर्वां सन्ध्यां कृताञ्जलिः।
एवमेवापरां सन्ध्यां समुपासीत वाग्यतः ॥ १३.१६१.१६ ॥

ਬ੍ਰਾਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਠ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪਿਛਲੀ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ।

13.161.17

नेक्षेतादित्यमुद्यन्तं नास्तं यन्तं कदाचन ।
नोपसृष्टं न वारिस्थं न मध्यं नभसो गतम् ॥ १३.१६१.१७ ॥

ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਡੁੱਬਦੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਸੂਰਜ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਸੂਰਜ, ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁੱਜੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

13.161.18

ऋषयो नित्यसन्ध्यत्वाद्दीर्घमायुरवाप्नुवन् ॥ १३.१६१.१८ ॥

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਿੱਤ ਦੀ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਾਰਨ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਪਾਈ।

13.161.19

सदर्भपाणिस्तत्कुर्वन्वाग्यतस्तन्मनाः शुचिः ।
तस्मात्तिष्ठेत्सदा पूर्वां पश्चिमां चैव वाग्यतः ॥ १३.१६१.१९ ॥

ਕੁਸ਼ਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਉਹੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਬੋਲ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ — ਇਸ ਲਈ ਸਦਾ ਸਵੇਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਕਾਬੂ ਰੱਖ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ।

13.161.20

ये न पूर्वामुपासन्ते द्विजाः संध्यां न पश्चिमाम् ।
सर्वांस्तान्धार्मिको राजा शूद्रकर्माणि कारयेत् ॥ १३.१६१.२० ॥

ਜਿਹੜੇ ਦ੍ਵਿਜ ਸਵੇਰ ਦੀ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਾਜਾ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਵਾਵੇ।

13.161.21

परदारा न गन्तव्याः सर्ववर्णेषु कर्हिचित् ।
नहीदृशमनायुष्यं लोके किञ्चन विद्यते ॥ १३.१६१.२१ ॥

ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਰਣ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਆਯੂ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।

13.161.22

यादृशं पुरुषस्येह परदारोपसेवनम् ।
तादृशं विद्यते किञ्चिदनायुष्यं नृणामिह ॥ १३.१६१.२२ ॥

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਜਿੰਨੀ ਆਯੂ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਤਨਾ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹੈ।

13.161.23

यावन्तो रोमकूपाः स्युः स्त्रीणां गात्रेषु निर्मिताः ।
तावद्वर्षसहस्राणि नरकं पर्युपासते ॥ १३.१६१.२३ ॥

ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਰੋਮ-ਛਿਦ੍ਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਤਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ (ਪੁਰਸ਼) ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ।

13.161.24

मैत्रं प्रसाधनं स्नानमञ्जनं दन्तधावनम् ।
पूर्वाह्ण एव कुर्वीत देवतानां च पूजनम् ॥ १३.१६१.२४ ॥

ਮੈਤ੍ਰ (ਮਿੱਤਰਾਚਾਰ), ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਅੰਜਨ, ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ — ਇਹ ਸਭ ਪੂਰਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ।

13.161.25

पुरीषमूत्रे नोदीक्षेन्नाधितिष्ठेत्कदाचन ।
नातिकल्यं नातिसायं न च मध्यंदिने स्थिते।
नाज्ञातैः सह गच्छेत नैको न वृषलैः सह ॥ १३.१६१.२५ ॥

ਮਲ-ਮੂਤਰ ਵੱਲ ਨਾ ਵੇਖੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ। ਬਹੁਤ ਸਵੇਰੇ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਅਣਜਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਇਕੱਲਾ, ਜਾਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਲਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਜਾਵੇ।

13.161.26

पन्था देयो ब्राह्मणाय गोभ्यो राजभ्य एव च ।
वृद्धाय भारतप्ताय गर्भिण्यै दुर्बलाय च ॥ १३.१६१.२६ ॥

ਰਾਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਢੇ, ਬੋਝ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ, ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਹ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.27

प्रदक्षिणं च कुर्वीत परिज्ञातान्वनस्पतीन् ।
चतुष्पदान्मङ्गलांश्च मान्यान्वृद्धान्द्विजानपि ॥ १३.१६१.२७ ॥

ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਚੌਪਾਇਆਂ, ਮਾਨਯੋਗ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

13.161.28

मध्यंदिने निशाकाले अर्धरात्रे च सर्वदा ।
चतुष्पथं न सेवेत उभे सन्ध्ये तथैव च ॥ १३.१६१.२८ ॥

ਦੁਪਹਿਰ, ਰਾਤ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਅਤੇ ਸਦਾ ਚੌਰਾਹੇ ਕੋਲ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਦੋਹਾਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।

13.161.29

उपानहौ न वस्त्रं च धृतमन्यैर्न धारयेत् ।
ब्रह्मचारी च नित्यं स्यात्पादं पादेन नाक्रमेत् ॥ १३.१६१.२९ ॥

ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਪਹਿਨੇ ਜੁੱਤੇ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾ ਪਹਿਨੇ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਦਾ ਰਹੇ; ਇੱਕ ਪੈਰ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਨਾ ਰੱਖੇ।

13.161.30

अमावास्यां पौर्णमास्यां चतुर्दश्यां च जन्मनि ।
अष्टम्यामथ द्वादश्यां ब्रह्मचारी सदा भवेत् ॥ १३.१६१.३० ॥

ਮੱਸਿਆ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਚੌਦਸ, ਜਨਮ ਦਿਨ, ਅਸ਼ਟਮੀ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।

13.161.31

वृथा मांसं न खादेनि पृष्ठमांसं तथैव च ।
आक्रोशं परिवादं च पैशुन्यं च विवर्जयेत् ॥ १३.१६१.३१ ॥

ਵਿਅਰਥ ਮਾਸ ਨਾ ਖਾਵੇ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਨਿੰਦਾ ਵੀ ਨਾ ਕਰੇ। ਗਾਲ੍ਹਾਂ, ਬਦਨਾਮੀ ਅਤੇ ਚੁਗਲੀ ਤੋਂ ਬਚੇ।

13.161.32

नारुन्तुदः स्यान्न नृशंसवादी ।
न हीनतो वरमभ्याददीत।
ययाऽस्य वाचा पर उद्विजेत ।
न तां वदेद्रुशतीं पापलोक्याम् ॥ १३.१६१.३२ ॥

ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਬਣੇ, ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲੇ। ਨੀਚ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਲਵੇ। ਜਿਸ ਬੋਲ ਨਾਲ ਦੂਜਾ ਬੇਚੈਨ ਹੋਵੇ, ਐਸੀ ਪਾਪ ਵਾਲੀ, ਦੁਖਦਾਈ ਗੱਲ ਨਾ ਕਹੇ।

13.161.33

अतिवादबाणा मुखतो निःसरन्ति ।
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य वा मर्मसु ये पतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेषु ॥ १३.१६१.३३ ॥

ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਰੂਪੀ ਤੀਰ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਦੇ ਮਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਐਸੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਾ ਛੱਡੇ।

13.161.34

संरोहत्यग्निना दग्धं वनं परशुना हतम् ।
वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरोहति वाक्क्षतम् ॥ १३.१६१.३४ ॥

ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਜੰਗਲ ਫਿਰ ਹਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਵੀ। ਪਰ ਬੋਲ ਨਾਲ ਆਖੇ ਗਏ ਗੰਦੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਦਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨਹੀਂ ਭਰਦਾ।

13.161.35

कर्णिनालीकनाराचान्निर्हरन्ति शरीरतः ।
वाक्शल्यस्तु न निर्हर्तुं शक्यो हृदिशयो हि सः ॥ १३.१६१.३५ ॥

ਕੰਡੇਦਾਰ ਤੀਰ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਬੋਲ ਦਾ ਕੰਡਾ ਕੱਢਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧੱਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

13.161.36

हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान्विद्याहीनान्वयोधिकान् ।
रूपद्रविणहीनांश्च सत्यहीनांश्च नाक्षिपेत् ॥ १३.१६१.३६ ॥

ਅੰਗਹੀਣਾਂ, ਵਾਧੂ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਵਿਦਿਆਹੀਣਾਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਰੂਪ ਤੇ ਧਨ ਤੋਂ ਹੀਣਾਂ ਅਤੇ ਸਚਾਈ ਤੋਂ ਹੀਣਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਕਰੇ।

13.161.37

नास्तिक्यं वेदनिन्दां च परनिन्दां च कुत्सनम् ।
द्वेषस्तम्भाभिमानं च तैक्ष्ण्यं च परिवर्जयेत् ॥ १३.१६१.३७ ॥

ਨਾਸਤਿਕਤਾ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ, ਪਰਾਈ ਨਿੰਦਾ, ਦਵੈਸ਼, ਹਠ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਤਿਆਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

13.161.38

परस्य दण्डं नोद्यच्छेत्क्रुद्धो नैनं निपातयेत् ।
अन्यत्रि पुत्राच्छिष्याच्च शिक्षार्थं ताडनं स्मृतं ॥ १३.१६१.३८ ॥

ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉੱਤੇ ਡੰਡਾ ਨਾ ਉਠਾਵੇ; ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਡੇਗੇ ਵੀ ਨਾ। ਕੇਵਲ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਤਾੜਨਾ ਸਿਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

13.161.39

न ब्राह्म्णान्परिवदेन्नक्षत्राणि न निर्दिशेत् ।
तिथिं पक्षस्य न ब्रूयात्तथाऽस्यायुर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.३९ ॥

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਪੱਖ ਦੀ ਤਿਥੀ ਨਾ ਦੱਸੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਘਟਦੀ।

13.161.40

अमावास्यामृते नित्यं दन्तधावनमाचरेत् ।
इतिहासपुराणानि दानं वेदं च नित्यशः।
गायत्रीमननं नित्यं कुर्यात्सन्ध्यां समाहितः ॥ १३.१६१.४० ॥

ਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੋਜ਼ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰੇ। ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਵੇਦ ਦਾ ਨਿੱਤ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ; ਨਿੱਤ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਜਪ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੰਧਿਆ ਕਰੇ।

13.161.41

कृत्वा मूत्रपुरीषे तु रथ्यामाक्रम्य वा पुनः ।
पादप्रक्षालनं कुर्यात्स्वाध्याये भोजने तथा ॥ १३.१६१.४१ ॥

ਮਲ-ਮੂਤਰ ਤਿਆਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਂ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਪੈਰ ਧੋਵੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਵੇਲੇ ਵੀ।

13.161.42

त्रीणि देवाः पवित्राणि ब्राह्मणानामकल्पयन् ।
अदृष्टमद्भिर्निर्णिक्तं यच्च वाचा प्रशस्यते ॥ १३.१६१.४२ ॥

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਠਹਿਰਾਈਆਂ: ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋ ਕੇ ਅਣਦਿਸਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਬਚਨ ਨਾਲ ਸਲਾਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

13.161.43

यावकं कृसरं मांसं शष्कुलीं पायसं तथा ।
आत्मार्थंतं न प्रकर्तव्यं देवार्थं तु प्रकल्पयेत् ॥ १३.१६१.४३ ॥

ਯਾਵਕ, ਕ੍ਰਿਸਰ, ਮਾਸ, ਸ਼ਸ਼ਕੁਲੀ ਅਤੇ ਪਾਇਸ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

13.161.44

नित्यमग्निं परिचरेद्भिक्षां दद्याच्च नित्यदा ।
दन्तकाष्ठे च सन्ध्यायां मलोत्सर्गे च मौनगः ॥ १३.१६१.४४ ॥

ਨਿੱਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਭਿੱਖਿਆ ਦੇਵੇ; ਦਾਤਣ ਵੇਲੇ, ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਮਲ-ਤਿਆਗ ਵੇਲੇ ਚੁੱਪ ਰਹੇ।

13.161.45

न चाभ्युदितसायी स्यात्प्रायश्चित्ती तथा भवेत् ।
मातापितरमुत्थाय पूर्वमेवाभिवादयेत्।
आचार्यमथवाऽप्यन्तं तथाऽऽयुर्विदन्ते महत् ॥ १३.१६१.४५ ॥

ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾ ਸੌਵੇ; ਸੌਂ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰੇ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉੱਠ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਆਚਾਰਿਆ ਨੂੰ ਵੀ; ਇਸ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਆਯੂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

13.161.46

वर्जयेद्दन्तकाष्ठानि वर्जनीयानि नित्यशः ।
भक्षयेच्छास्त्रदृष्टानि पर्वस्वपि विवर्जयेत्।
उदङ्मुखश्च सततं शौचं कुर्यात्समाहितः ॥ १३.१६१.४६ ॥

ਸਦਾ ਵਰਜਿਤ ਦਾਤਣਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡੇ; ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਵੇ, ਪਰਬਾਂ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡੇ। ਸਦਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸ਼ੌਚ ਕਰੇ।

13.161.47

अकृत्वा देवपूजां च नाचरेद्दन्तधावनम् ।
अकृत्वा देवपूजां च नान्यं गच्छेत्कदाचन।
अन्यत्र तु गुरुं वृद्धं धार्मिकं वा विचक्षणम् ॥ १३.१६१.४७ ॥

ਦੇਵ ਪੂਜਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਦਾਤਣ ਨਾ ਕਰੇ; ਦੇਵ ਪੂਜਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਪਰ ਗੁਰੂ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਸਿਆਣੇ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।

13.161.48

अवलोक्यो न चादर्शो मलिनो बुद्धिमत्तरैः ।
न चाज्ञातां स्त्रियं गच्छेद्गर्भिणीं वा कदाचन ॥ १३.१६१.४८ ॥

ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਮੈਲਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਨਾ ਵੇਖੇ, ਅਤੇ ਅਣਜਾਣ ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤਰੀ ਕੋਲ ਕਦੇ ਨਾ ਜਾਵੇ।

13.161.49

दारसङ्ग्रहणात्पूर्वं नाचरेन्मैथुनं बुधः ।
अन्यथा त्ववकीर्णः स्यात्प्रायश्चित्तं सदाऽऽचरेत् ॥ १३.१६१.४९ ॥

ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਪਤਨੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਥੁਨ ਨਾ ਕਰੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰੇ।

13.161.50

नीदीक्षेत्परदारांश्च रहस्येकासनो भवेत् ।
इन्द्रियाणि सदा यच्छेत्स्वग्ने शुद्धमना भवेत् ॥ १३.१६१.५० ॥

ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੱਲ ਕਾਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਨਾ ਵੇਖੇ; ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਬੈਠੇ; ਸਦਾ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ; ਆਪਣੀ ਅੱਗ ਕੋਲ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਹੇ।

13.161.51

उदक्शिरा न स्वपेत तथा प्रत्यक्शिरा न च ।
प्राक्शिरास्तु स्वपेद्विद्वांस्तथा वै दक्षिणाशिराः ॥ १३.१६१.५१ ॥

ਵਿਦਵਾਨ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਿਰ ਕਰਕੇ ਨਾ ਸੌਂਵੇ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਿਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਨਾ; ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਿਰ ਕਰਕੇ ਸੌਂਵੇ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਿਰ ਕਰਕੇ ਵੀ।

13.161.52

न भग्ने नावशीर्णो च शयने प्रस्वपीत च ।
नान्तर्धानेन संयुक्ते न च तिर्यक्कदाचन ॥ १३.१६१.५२ ॥

ਟੁੱਟੇ ਜਾਂ ਖਸਤਾ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਨਾ ਸੌਂਵੇ, ਅਤੇ ਪਰਦੇ ਵਾਲੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਵੀ ਨਾ; ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਤਿਰਛਾ ਹੋ ਕੇ ਨਾ ਸੌਂਵੇ।

13.161.53

न चापि गच्छेत्कार्येण समयाद्वाऽपि नास्तिकैः ।
आसनं तु पदाऽऽकृष्य न प्रसज्जेत्तथा नरः ॥ १३.१६१.५३ ॥

ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਇਕਰਾਰ ਕਾਰਨ ਵੀ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਕੋਲ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਮਨੁੱਖ ਪੈਰ ਨਾਲ ਆਸਣ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਨਾ ਬੈਠੇ।

13.161.54

न नग्नः कर्हिचित्स्नायान्न निशायां कदाचन ।
स्नात्वा च नावमृज्येत गात्राणि सुविचक्षणः।
न निशायां पुनः स्नायादापद्यग्निद्विजान्तिके ॥ १३.१६१.५४ ॥

ਨੰਗੇ ਹੋ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਨਾ ਪੂੰਝੇ। ਆਪਦਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।

13.161.55

न चानुलिम्पेदस्नात्वा वासश्चापि न निर्धुनेत् ।
आर्द्र एव तु वासांसि नित्यं सेवेत मानवः ॥ १३.१६१.५५ ॥

ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਲੇਪ ਨਾ ਲਗਾਵੇ, ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਵੀ ਨਾ ਝਾੜੇ। ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਗਿੱਲੇ ਕੱਪੜੇ ਹੀ ਪਹਿਨੇ।

13.161.56

स्रजश्च नावकृष्येत न बहिर्धारयीत च ।
उदक्यया च सम्भाषां न कुर्वीत कदाचन ॥ १३.१६१.५६ ॥

ਹਾਰ ਨੂੰ ਨਾ ਖਿੱਚੇ, ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਾ ਪਹਿਨੇ। ਅਸ਼ੁੱਧ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾ ਕਰੇ।

13.161.57

नोत्सृजेत पुरिषं च क्षेत्रे मार्गस्य चान्तिके ।
उभे मूत्रपुरीषे तु नाप्सु कुर्यात्कदाचन ॥ १३.१६१.५७ ॥

ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਰਾਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਲ ਤਿਆਗ ਨਾ ਕਰੇ। ਮੂਤਰ ਅਤੇ ਮਲ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੇ।

13.161.58

देवालयेऽथ गोवृन्दे चैत्ये सस्येषु विश्रमे ।
भोक्ष्यं भुक्त्वा क्षुतेऽध्वानं गत्वा मूत्रपुरीषयोः।
द्विराचामेद्यथान्यायं हृद्गतं तु पिबन्नपः ॥ १३.१६१.५८ ॥

ਦੇਵਾਲੇ ਵਿੱਚ, ਗਊਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ, ਚੈਤਯ ਵਿੱਚ, ਫਸਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਰਾਮ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਛਿੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਹ ਤੁਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਂ ਮੂਤਰ-ਮਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋ ਵਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰੇ; ਹਿਰਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਿਆਂ।

13.161.59

अन्नं बुभुक्षमाणस्तु त्रिमुखेन स्पृशेदपः ।
भुक्त्वा चान्नं तथैव त्रिर्द्विः पुनः परिमार्जयेत् ॥ १३.१६१.५९ ॥

ਭੁੱਖੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੋ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਪੂੰਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.60

प्राङ्मुखो नित्यमश्नीयाद्वाग्यतोऽन्नमकुत्सयन् ।
प्रस्कन्दयेच्च मनसा भुक्त्वा चाग्निमुपस्पृशेत् ॥ १३.१६१.६० ॥

ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਬੋਲ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਅੰਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਨਾਲ (ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ) ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਮਗਰੋਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.61

आयुष्यं प्राङ्मुखो भुङ्क्ते यशस्यं दक्षिणामुखः ।
धन्यं पश्चान्मुखो भुङ्क्त ऋतं भुङ्क्त उदङ्मुखः ॥ १३.१६१.६१ ॥

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਯਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਧਨਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਰਿਤ (ਧਰਮ-ਵਿਵਸਥਾ) ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

13.161.62

अग्रासनो जितक्रोधो बालपूर्वस्त्वलङ्कृतः ।
घृताहुतिविशुद्धान्नं हुताग्निश्च क्षिपन्ग्रसेत् ॥ १३.१६१.६२ ॥

ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ, ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਘਿਓ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਅੰਨ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਗ੍ਰਾਸ ਸੁੱਟ-ਸੁੱਟ ਕੇ ਖਾਵੇ।

13.161.63

अग्निमालभ्य तोयेन सर्वान्प्राणानुपस्पृशेत् ।
गात्राणि चैव सर्वाणि नाभिं पाणितले तथा ॥ १३.१६१.६३ ॥

ਅੱਗ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ (ਇੰਦਰੀਆਂ) ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ, ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ (ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ) ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.64

नाधितिष्ठेत्तुषं जातु केशभस्मकपालिकाः ।
अन्यस्य चाप्यवस्नातं दूरतः परिवर्जयेत् ॥ १३.१६१.६४ ॥

ਤੂੜੀ, ਵਾਲਾਂ, ਸੁਆਹ ਅਤੇ ਠੀਕਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਪੈਰ ਨਾ ਰੱਖੇ। ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੀ ਬਚੇ।

13.161.65

शान्तिहोमांश्च कुर्वीत सावित्राणि च धारयेत् ।
निषष्णश्चापि खादेन न तु गच्छन्कदाचन ॥ १३.१६१.६५ ॥

ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਮ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਮੰਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰੇ। ਬੈਠ ਕੇ ਹੀ ਖਾਵੇ, ਤੁਰਦਿਆਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।

13.161.66

मूत्रं नोत्तिष्ठता कार्यं न भस्मनि न गोव्रजे ।
आर्द्रपादस्तु भुञ्जीत नार्द्रपादस्तु संविशेत् ॥ १३.१६१.६६ ॥

ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ; ਸੁਆਹ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਗਿੱਲੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਿੱਲੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਲੇਟਣਾ ਨਹੀਂ।

13.161.67

आर्द्रपादस्तु भुञ्जानो वर्षाणां जीवते शतम् ।
त्रीणि तेजांसि नोच्छिष्ट आलभेत कदाचन।
अग्निं गां ब्राह्मणं चैव तता ह्यायुर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.६७ ॥

ਗਿੱਲੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਂਦਾ ਹੈ। ਜੂਠੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਅੱਗ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਤੇਜਸਵੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੂਹਣਾ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਘਟਦੀ।

13.161.68

त्रीणि ज्योतींषि नोच्छिष्ट उदीक्षेत कदाचन ।
सूर्याचन्द्रमसौ चैव नक्षत्राणि च सर्वशः ॥ १३.१६१.६८ ॥

ਜੂਠੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਜੋਤੀਆਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣੀਆਂ — ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਛੱਤਰ।

13.161.69

ऊर्ध्वं प्राणा ह्युत्क्रमन्ति यूनः स्थविर आगते ।
प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस्तान्प्रतिपद्यते ॥ १३.१६१.६९ ॥

ਕਿਸੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉੱਠ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

13.161.70

अभिवादयीत वृद्धांश्च दद्याच्चैवासनं स्वयम् ।
कृताञ्जलिरुपासीत गच्छन्तं पृष्ठतोऽन्वियात् ॥ १३.१६१.७० ॥

ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪ ਆਸਣ ਦੇਣਾ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠਣਾ; ਉਹ ਜਾਣ ਤਾਂ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜਾਣਾ।

13.161.71

न चासीतासने भिन्ने भिन्नकांस्यं च वर्जयेत् ।
नैकवस्त्रेण भोक्तव्यं न नग्नः स्नातुमर्हति ॥ १३.१६१.७१ ॥

ਟੁੱਟੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਨਾ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਟੁੱਟਾ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ। ਇੱਕੋ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰੇ; ਨੰਗੇ ਹੋ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।

13.161.72

स्पप्तव्यं नैव नग्नेन न चोच्छिष्टोपि संविशेत् ।
उच्छिष्टो न स्पृशेच्छीर्षं सर्वे प्राणास्तदाश्रयाः ॥ १३.१६१.७२ ॥

ਨੰਗੇ ਹੋ ਕੇ ਨਾ ਸੌਣਾ, ਅਤੇ ਜੂਠੇ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਲੇਟਣਾ। ਜੂਠੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨਾ ਛੂਹਣਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।

13.161.73

केशग्रहं प्रहारांश्च सिरस्येतान्विवर्जयेत् ।
न संहाताभ्यां पाणिभ्यां कण्डूयेदात्मनः शिरः।
न चाभीक्ष्णं शिरःस्नायात्तथा स्यायुर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.७३ ॥

ਵਾਲ ਫੜਨਾ ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਾਰਨਾ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਨਾ ਖੁਰਕੇ; ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਿਰ ਨਾ ਨਹਾਏ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਘਟਦੀ।

13.161.74

शिरःस्नातस्तु तैलैश्च नाङ्गं किञ्चिदपि स्पृशेत् ।
तिलपिष्टं न चाश्नीयाद्गतसर्वरसं तथा ॥ १३.१६१.७४ ॥

ਸਿਰ ਨਹਾਉਣ ਮਗਰੋਂ ਤੇਲ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਗ ਵੀ ਨਾ ਛੂਹੇ। ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠੀ ਨਾ ਖਾਵੇ; ਜਿਸਦਾ ਸਾਰਾ ਰਸ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਭੋਜਨ ਵੀ ਨਾ ਖਾਵੇ।

13.161.75

नाध्यापयेत्तथोच्छिष्टो नाधीयीत कदाचन ।
वाते च पूतिगन्धे च मनसाऽपि न चिन्तयेत् ॥ १३.१६१.७५ ॥

ਜੂਠੇ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਖੁਦ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਨਹੀਂ। ਹਵਾ ਅਤੇ ਬਦਬੂ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸਦਾ ਚਿੰਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ।

13.161.76

अत्र गाथा यमोद्गीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
आयुरस्य निकृन्तामि प्रज्ञामस्याददे तथा ॥ १३.१६१.७६ ॥

ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਗਿਆਨੀ ਯਮ ਦੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: 'ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਉਮਰ ਕੱਟ ਦਿਆਂਗਾ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਗਿਆ ਵੀ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ।'

13.161.77

उच्छिष्टो यः प्राद्रवति स्वाध्यायं चाधिगच्छति ।
यश्चानध्यायकालेऽपि मोहादभ्यस्यति द्विजः ॥ १३.१६१.७७ ॥

ਜੋ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਭੱਜਿਆ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਏ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਅਨਧਿਆਇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਮੋਹ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—

13.161.78

तस्य वेदः प्रणश्येत आयुश्चि परिहीयते ।
तस्माद्युक्तो ह्यनध्याये नाधीयीत कदाचन ॥ १३.१६१.७८ ॥

ਉਸਦਾ ਵੇਦ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮਰ ਘਟਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਨਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮੀ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾ ਕਰੇ।

13.161.79

प्रत्यादित्यं प्रत्यनलं प्रतिगां च प्रतिद्विजान् ।
ये मेहन्ति च पन्थानं ते भवन्ति गतायुषः ॥ १३.१६१.७९ ॥

ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਅਗਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਗਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਤੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਮੂਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਮਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

13.161.80

उभे मूत्रपुरीषे तु दिवा कुर्यादुदङ्मुखः ।
दक्षिणाभिमुखो रात्रौ तथा हन्युर्न रिष्यते ॥ १३.१६१.८० ॥

ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਦੋਵੇਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

13.161.81

त्रीन्कृशान्नावजानीयाद्दीर्घमायुर्जिजीविषु ।
ब्राह्मणं क्षत्रियं सर्पं सर्वे ह्याशीविषास्त्रयः ॥ १३.१६१.८१ ॥

ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਪਦੇ ਤਿੰਨ ਜਣਿਆਂ ਦਾ ਅਨਾਦਰ ਨਾ ਕਰੇ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਸੱਪ; ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਆਸ਼ੀਵਿਸ਼ ਹਨ।

13.161.82

दहत्याशीविषः क्रुद्धो यावत्पश्यति चक्षुषा ।
क्षत्रियोपि दहेत्क्रुद्धो यावत्स्पृशति तेजसा ॥ १३.१६१.८२ ॥

ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਆਸ਼ੀਵਿਸ਼ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਨੀ ਦੇਰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਵੀ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਉਨੀ ਦੇਰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ।

13.161.83

ब्राह्म्णिस्तु कुलं हन्याद्ध्यानेनावेक्षितेन च ।
तस्मादेतत्त्रयं यत्नादुपसेवेत पण्डितः ॥ १३.१६१.८३ ॥

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

13.161.84

गुरुणा वैरनिर्बन्धो न कर्तव्यः कदाचन ।
अनुमान्यः प्रसाद्यश्च गुरुः क्रुद्धो युदिष्ठिर ॥ १३.१६१.८४ ॥

ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਿੱਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਨਾ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.85

सम्यङ्मिथ्याप्रवृत्तेऽपि वर्तितव्यं गुराविह ।
गुरुनिन्दा दहत्यायुर्मनुष्याणां न संशयः ॥ १३.१६१.८५ ॥

ਗੁਰੂ ਸਹੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂ ਗਲਤ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

13.161.86

दूरादावसथान्मूत्रं दूरात्पादावसेचनम् ।
उच्छिष्टोत्सर्जनं चैव दूरे कार्यं हितैषिणा ॥ १३.१६१.८६ ॥

ਆਪਣਾ ਹਿੱਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦੂਰ ਪੈਰ ਧੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੂਠਾ ਵੀ ਦੂਰ ਸੁੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.87

रक्तमाल्यं न धार्यं स्याच्छुक्लं धार्यं तु पण्डितैः ।
वर्जयित्वा तु कमलं तथा कुवलयं प्रभो ॥ १३.१६१.८७ ॥

ਲਾਲ ਮਾਲਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਪੰਡਿਤ ਚਿੱਟੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।

13.161.88

रक्तं शिरसि धार्यं तु तथा वानेयमित्यपि ।
काञ्चनीयाऽपि माला या न सा दुष्यति कर्हिचित् ॥ १३.१६१.८८ ॥

ਲਾਲ ਫੁੱਲ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਹਿਨਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉੱਗੇ ਫੁੱਲ ਵੀ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵੀ ਕਦੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

13.161.89

स्नातस्य वर्णकं नित्यमार्द्रं दद्याद्विशांपते ॥ १३.१६१.८९ ॥

ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਤਾਜ਼ਾ ਲੇਪ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.90

विपर्ययं न कुर्वीत वाससो बुद्धिमान्नरः ।
तथा नान्यधृतं धार्यं न चातिविकृतं तथा ॥ १३.१६१.९० ॥

ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਨਾ ਪਹਿਨੇ; ਨਾ ਦੂਜੇ ਦਾ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਫਟਿਆ ਹੋਇਆ ਪਹਿਨੇ।

13.161.91

अन्यदेव भवेद्वासः शयनीये नरोत्तम ।
अन्यद्रथ्यासु देवानामर्चायामन्यदेव हि ॥ १३.१६१.९१ ॥

ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੌਣ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਕੱਪੜਾ, ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਵੱਖਰਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਪੂਜਾ ਲਈ ਹੋਰ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.92

प्रियङ्गुचन्दनाभ्यां च बिल्वेन स्थगरेण च ।
पृथगेवानुलिम्पेत केसरेण च बुद्धिमान् ॥ १३.१६१.९२ ॥

ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ, ਬਿਲਵ ਅਤੇ ਸਥਗਰ, ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਲੇਪ ਲਗਾਵੇ।

13.161.93

उपवासं च कुर्वीत स्नातः शुचिरलङ्कृतः ।
नोपवासं वृथा कुर्याद्धनं नापहरेदिह ॥ १३.१६१.९३ ॥

ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਸਜ ਕੇ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵਿਅਰਥ ਵਰਤ ਨਾ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਧਨ ਨਾ ਖੋਹੇ।

13.161.94

पर्वकालेषु सर्वेषु ब्रह्मचारी सदा भवेत् ।
समानमेकपात्रे तु भुञ्जेन्नान्नं जनेश्वर ॥ १३.१६१.९४ ॥

ਸਾਰੇ ਪਰਵ-ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਹੇ; ਹੇ ਜਨੇਸ਼ਵਰ, ਇੱਕੋ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਬੈਠ ਕੇ ਅੰਨ ਨਾ ਖਾਵੇ।

13.161.95

नावलीढमवज्ञातमाघ्रातुं भक्षयेदपि ।
तथा नोद्धृतसाराणि प्रेक्षतामप्रदाय च ॥ १३.१६१.९५ ॥

ਚੱਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਿਰਸਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਿਰਫ਼ ਸੁੰਘਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰ ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

13.161.96

नासंनिविष्टो मेधावी नाशुचिर्नि च सत्यु च ।
प्रतिषिद्धान्नं धर्मेषु भक्ष्यान्भुञ्जीत पृष्ठतः ॥ १३.१६१.९६ ॥

ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠੇ ਬਿਨਾਂ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਵਰਜਿਤ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਖਾਣ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਖਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

13.161.97

पिप्पलं च वटं चैव शणशाकं तथैव च ।
उदुम्बरं न खादेश्च भवार्थी पुरुषो नृप ॥ १३.१६१.९७ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੀਪਲ, ਬੋਹੜ, ਸ਼ਣਸ਼ਾਕ ਅਤੇ ਗੂਲਰ ਨਹੀਂ ਖਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ।

13.161.98

आजं गव्यं च यन्मांसं मायूरं चैव वर्जयेत् ।
वर्जयेच्छुष्कमांसं च तथा पर्युषितं च यत् ॥ १३.१६१.९८ ॥

ਬੱਕਰੀ, ਗਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਅਤੇ ਮੋਰ ਦਾ ਮਾਸ ਵੀ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ ਅਤੇ ਬਾਸੀ ਭੋਜਨ ਵੀ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.99

न पाणौ लवणं विद्वान्प्राश्नीयान्न च रात्रिषु ।
दधिसक्तून्न दोषायां पिबेन्मधु च नित्यशः ॥ १३.१६१.९९ ॥

ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਨਹੀਂ ਚੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਹੀਂ-ਸੱਤੂ ਨਹੀਂ ਖਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ, ਸਦਾ ਸ਼ਹਿਦ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.100

सायं प्रातश्च भुञ्जीत नान्तराले समाहितः ।
वालेन तु न भुञ्जीत परश्राद्धं तथैव च ॥ १३.१६१.१०० ॥

ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਾਲੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸ਼ਰਾਧ ਭੋਜਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

13.161.101

वाग्यतो नैकवस्त्रश्च नासंविष्टः कदाचन ।
भूमौ सदैव नाश्नीयान्नाशौचं न च शब्दवत् ॥ १३.१६१.१०१ ॥

ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ, ਇੱਕੋ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਵੀ ਲੇਟ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਸ਼ੁੱਧ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

13.161.102

तोयपूर्वं प्रदायान्नमतिथिभ्यो विशाम्पते ।
पश्चाद्भुञ्जीत मेधावी न चाप्यन्यमना नरः ॥ १३.१६१.१०२ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਾਣੀ ਸਮੇਤ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਨ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਕਰੇ; ਮਨ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਨਾ ਖਾਵੇ।

13.161.103

समानमेकपङ्क्त्यां तु भोज्यमन्नं नरेश्वर ।
विषं हालाहलं भुङ्क्ते योऽप्रदाय सुहृज्जने ॥ १३.१६१.१०३ ॥

ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਇੱਕੋ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਭੋਜਨ ਸਮਾਨ ਵੰਡ ਕੇ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਾਲਾਹਲ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

13.161.104

पानीयं पायसं सक्तून्दधि सर्पिर्मधून्यपि ।
निरस्य शेषमन्येषां न प्रदेयं तु कस्यचित् ॥ १३.१६१.१०४ ॥

ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਖੀਰ, ਸੱਤੂ, ਦਹੀਂ, ਘਿਓ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵੀ — ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਬਚਿਆ ਵੱਖ ਕਰਕੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ (ਜੂਠਾ) ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

13.161.105

भुञ्जानो मनुजव्याघ्र नैव शङ्कां समाचरेत् ।
दधि चाप्यनु पानं वै न कर्तव्यं भवार्थिना ॥ १३.१६१.१०५ ॥

ਹੇ ਨਰਵਿਆਘਰ, ਖਾਂਦਿਆਂ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਭੋਜਨ ਮਗਰੋਂ ਦਹੀਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

13.161.106

आचम्य चैकहस्तेन परिस्राव्य तथोदकम् ।
अङ्गुष्ठं चरणस्याथ दक्षिणस्यावसेचयेत् ॥ १३.१६१.१०६ ॥

ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਛਾਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਸੱਜੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.107

पाणिं मूर्ध्नि समाधाय स्पृष्ट्वा चाग्निं समाहितः ।
ज्ञातिश्रैष्ठ्यमवाप्नोति प्रयोगकुशलो नरः ॥ १३.१६१.१०७ ॥

ਹੱਥ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

13.161.108

अद्भिः प्राणान्समालभ्य नाभिं पाणितले तथा ।
स्पृशंश्चैव प्रतिष्ठेत न चाप्यार्द्रेण पाणिना ॥ १३.१६१.१०८ ॥

ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ; ਗਿੱਲੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ।

13.161.109

अङ्गुष्ठमूलस्य तले ब्राह्मं तीर्तमुदाहृतम् ।
कनिष्ठिकायाः पश्चात्तु देवतीर्थमिहोच्यते ॥ १३.१६१.१०९ ॥

ਅੰਗੂਠੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੇਠਲੀ ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦੇਵ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

13.161.110

अङ्गुष्ठस्य च यन्मध्यं प्रदेशिन्याश्च भारत ।
तेन पित्र्याणि कुर्वीत स्पृष्ट्वाऽऽपो न्यायतः सदा ॥ १३.१६१.११० ॥

ਅੰਗੂਠੇ ਅਤੇ ਤਰਜਨੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਾਗ ਨਾਲ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸਦਾ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

13.161.111

परापवादं न ब्रूयान्नाप्रियं च कदाचन ।
न मन्युः कश्चिदुत्पाद्यः पुरुषेणि भवार्थिना ॥ १३.१६१.१११ ॥

ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਅਪ੍ਰਿਯ ਬਚਨ ਨਾ ਬੋਲੇ; ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਗੁੱਸਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

13.161.112

एतितैस्तु कथां नेच्छेद्दर्शनं च विवर्जयेत् ।
संसर्गं च न गच्छेत तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.११२ ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਤਿਆਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

13.161.113

न दिवा मैथुनं गच्छेन्न कन्यां न च बन्धकीम् ।
न चास्नातां स्त्रियं गच्छेत्तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.११३ ॥

ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਮੈਥੁਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਕੁਆਰੀ ਕੰਨਿਆ ਜਾਂ ਵੇਸ਼ਵਾ ਕੋਲ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਨਾ ਨਹਾਈ ਹੋਈ ਇਸਤਰੀ ਕੋਲ ਵੀ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

13.161.114

स्वेस्वे तीर्थे समाचम्य कार्ये समुपकल्पिते ।
त्रिः पीत्वाऽऽपो द्विः प्रमृज्य कृतशौचो भवेन्नरः ॥ १३.१६१.११४ ॥

ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਤੀਰਥ ਨਾਲ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਯੋਗ ਕਾਰਜ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਪੂੰਝ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ।

13.161.115

इन्द्रियाणि सकृत्स्पृश्य त्रिरभ्युक्ष्य च मानवः ।
कुर्वीत पित्र्यं दैवं च वेददृष्टेन कर्मणा ॥ १३.१६१.११५ ॥

ਮਨੁੱਖ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਛੂਹ ਕੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਕੇ ਵੇਦ-ਵਿਹਿਤ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਅਤੇ ਦੇਵ ਕਰਮ ਕਰੇ।

13.161.116

ब्राह्मणार्थे च यच्छौचं तच्च मे शृणु कौरव ।
प्रवृत्तं चाहितं चोक्त्वा बहुभोजनवत्तदा ॥ १३.१६१.११६ ॥

ਹੇ ਕੌਰਵ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਜੋ ਸ਼ੌਚ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ; ਪਹਿਲਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਅਹਿਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਭੋਜਨ ਵਰਗਾ ਉਹ ਸ਼ੌਚ।

13.161.117

सर्वशौचेषु ब्राह्मेण तीर्थेन समुपस्पृशेत् ।
निष्ठीव्य तु तथा क्षुत्वा स्पृश्यापो हि शुचिर्भवेत् ॥ १३.१६१.११७ ॥

ਸਾਰੇ ਸ਼ੌਚਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮ ਤੀਰਥ ਨਾਲ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਥੁੱਕ ਕੇ ਅਤੇ ਛਿੱਕ ਕੇ ਵੀ ਪਾਣੀ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

13.161.118

निष्ठिवने मैथुने च क्षुते अक्ष्याविमेचने ।
उदक्या दर्शने तद्वन्नग्नस्याचमनं स्मृतम्।
स्पृशेत्कर्णं सप्रणवं सूर्यमीक्षेत्सदा तदा ॥ १३.१६१.११८ ॥

ਥੁੱਕਣ, ਮੈਥੁਨ, ਛਿੱਕ, ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ, ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਨੰਗੇ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਆਚਮਨ ਵਿਹਿਤ ਹੈ; ਤਦ ਪ੍ਰਣਵ ਸਮੇਤ ਕੰਨ ਛੂਹ ਕੇ ਸਦਾ ਸੂਰਜ ਵੇਖੇ।

13.161.119

वृद्धो ज्ञातिस्तथा मित्रमनाथा च स्वसा गुरुः ।
कुलीनः पण्डित इति रक्ष्या निःस्वः स्वशक्तितः।
गृहे वासयितव्यास्ते धन्यमायुष्यमेव च ॥ १३.१६१.११९ ॥

ਬਜ਼ੁਰਗ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਮਿੱਤਰ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਭੈਣ, ਗੁਰੂ, ਕੁਲੀਨ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਸਾਉਣਾ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

13.161.120

गृहे पारावता धार्याः शुकाश्च सहशारिकाः ।
देवताप्रतिमाऽऽदर्शश्चन्दनाः पुष्पवल्लिकाः ॥ १३.१६१.१२० ॥

ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਬੂਤਰ ਪਾਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਤੋਤੇ ਅਤੇ ਮੈਨਾਂ ਵੀ; ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸ਼ੀਸ਼ਾ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਵੀ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

13.161.121

शुद्धं जलं सुवर्णं च रजतं गृहमङ्गलम् ।
गृहेष्वेते न पापाय यथा वै तैलपायिकाः ॥ १३.१६१.१२१ ॥

ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਵਸਤੂਆਂ—ਇਹ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀਆਂ, ਤੇਲ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਦੀਵਿਆਂ ਵਾਂਗ।

13.161.122

उद्दीपकाश्च गृध्रास्च कपोता भ्रमरास्तथा ।
निविशेयुर्यदा तत्र शान्तिमेव तदाऽऽचरेत् ॥ १३.१६१.१२२ ॥

ਉੱਦੀਪਕ (ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ), ਗਿਰਝਾਂ, ਕਬੂਤਰ ਅਤੇ ਭੌਰੇ ਜੇ ਉੱਥੇ ਆ ਵੜਨ, ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਰਮ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.123

अमङ्गल्यः सतां शापस्तथाऽऽक्रोशो महात्मनाम् ।
महात्मनोतिगुह्यानि न वक्तव्यानि कर्हिचित्। ॥ १३.१६१.१२३ ॥

ਸਜਣਾਂ ਦਾ ਸਰਾਪ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਅਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹੈ। ਮਹਾਤਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਗੱਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ।

13.161.124

अगम्याश्च न गच्छेत राज्ञः पत्नीं सखीस्तथा ।
वैद्यानां बालवृद्धानां भृत्यानां च युधिष्ठिर ॥ १३.१६१.१२४ ॥

ਅਗਮ ਇਸਤਰੀਆਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ — ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਕੋਲ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਵੈਦਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀਆਂ (ਪਤਨੀਆਂ ਕੋਲ ਵੀ ਨਹੀਂ), ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ।

13.161.125

बन्धूनां ब्राह्मणानां च तथा शारणिकस्य च ।
सम्बन्धिनां च राजेन्द्र तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१२५ ॥

ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

13.161.126

ब्राह्मणस्तपतिभ्यां च निर्मितं यन्निवेशनम् ।
तदा वसेत्सदा प्राज्ञो भवार्थी मनुजेश्वर ॥ १३.१६१.१२६ ॥

ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.127

सन्ध्यायां न स्वपेद्राजन्विद्यां न च समाचरेत् ।
न भुञ्जीत च मेधावी तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१२७ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਨਹੀਂ ਸੌਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

13.161.128

नक्तं न कुर्यात्पित्र्याणि नक्तं चैव प्रसाधनम् ।
पानीयस्य क्रिया नक्तं न कार्या भूतिमिच्छता ॥ १३.१६१.१२८ ॥

ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਲ ਸੰਬੰਧੀ ਕਰਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.129

वर्जनीयाश्चैव नित्यं सक्तवो निशि भारत ।
शेषाणि चावदातानि पानीयं चापि भोजने ॥ १३.१६१.१२९ ॥

ਹੇ ਭਾਰਤ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੱਤੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਭੋਜਨ ਵਿੱਚੋਂ ਬਚੀਆਂ ਸ਼ੁੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵੀ (ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ)।

13.161.130

सौहित्यं न च कर्तव्यं रात्रौ न च समाचरेत् ।
न भुक्त्वा मैथुनं गच्छेन्न धावेन्नातिहासकम्।
द्विजच्छेदं न कुर्वीत भुक्त्वा न च समाचरेत् ॥ १३.१६१.१३० ॥

ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਖਾਣ ਮਗਰੋਂ ਮੈਥੁਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਦੌੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਹੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਭੋਜਨ ਮਗਰੋਂ (ਅਜਿਹੇ ਕਰਮ) ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ।

13.161.131

महाकुले प्रसूतां च प्रशस्तां लक्षणैस्तथा ।
वयसाऽवरां सुनक्षत्रां कन्यामावोढुमर्हति ॥ १३.१६१.१३१ ॥

ਮਹਾਨ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਕੰਨਿਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.132

अपत्यमुत्पाद्य ततः प्रतिष्ठाप्य कुलं तथा ।
पुत्राः प्रदेया जातेषु कुलधर्मेषु भारत ॥ १३.१६१.१३२ ॥

ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕੁਲ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜੰਮੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਲਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.133

कन्या चोत्पाद्य दातव्या कुलपुत्राय धीमते ।
पुत्रा निवेश्याश्च कुलाद्भृत्या लभ्याश्च भारत ॥ १३.१६१.१३३ ॥

ਧੀ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕੁਲਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚੋਂ ਸੇਵਕ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

13.161.134

शिरःस्नातोथ कुर्वीत दैवं पित्र्यमथापि च ॥ १३.१६१.१३४ ॥

ਸਿਰ ਸਮੇਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.135

तैलं जन्मदिनेऽष्टम्यां चतुर्दश्यां च पर्वसु ।
नक्षत्रे न च कुर्वीत यस्मिञ्जातो भवेन्नरः।
न प्रोष्ठपदयोः कार्यं तथाऽऽग्नेये च भारत ॥ १३.१६१.१३५ ॥

ਜਨਮ ਦਿਨ ਤੇ, ਅਸ਼ਟਮੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਸ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਜੰਮਿਆ ਹੋਵੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪ੍ਰੌਸ਼ਠਪਦ ਅਤੇ ਆਗਨੇਯ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

13.161.136

दारुणेषु च सर्वेषु प्रत्यरिं च विवर्जयेत् ।
ज्योतिषे यानि चोक्तानि तानि सर्वाणि वर्जयेत् ॥ १३.१६१.१३६ ॥

ਭਿਆਨਕ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਭ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੋ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.137

प्राङ्मुखः श्मश्रुकर्माणि कारयेत्सुसमाहितः ।
उदङ्मुखो वा राजेन्द्र तथाऽऽयुर्विन्दते महत् ॥ १३.१६१.१३७ ॥

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਇਕਾਗਰ ਚਿਤ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਦਾੜ੍ਹੀ-ਮੁੱਛਾਂ ਕਟਵਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ; ਇਸ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਉਮਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

13.161.138

सामुद्रेणाम्यसा स्नानं क्षौरं श्राद्धेषु भोजनम् ।
अन्तर्वत्नीपतिः कुर्वन्न पुत्रफलमश्नुते ॥ १३.१६१.१३८ ॥

ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਸ਼ਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜਾਮਤ ਅਤੇ ਭੋਜਨ — ਗਰਭਵਤੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਪਤੀ ਇਹ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

13.161.139

सतां गुरूणां वृद्धानां कुलस्त्रीणां विशेषतः ।
परिवादं न च ब्रूयात्परेषामात्मनस्तथा।
परिवादो ह्यधर्माय प्रोच्यते भरतर्षभ ॥ १३.१६१.१३९ ॥

ਸਜਣਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੁਲਵਧੂਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵੀ ਏਦਾਂ ਹੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਨਿੰਦਾ ਅਧਰਮ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ।

13.161.140

वर्जयेद्व्यङ्गिनीं नारीं तथा कन्यां नरोत्तम ।
समार्षां व्यङ्गिकां श्चैव मातुः सकुलजां तथा ॥ १३.१६१.१४० ॥

ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਅੰਗਹੀਣ ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਰਸ਼ ਵੰਸ਼ ਦੀ, ਅੰਗਹੀਣ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਨੂੰ ਵੀ।

13.161.141

वृद्धां प्रव्रजितां चैव तथैव च पतिव्रताम् ।
तथा निकृष्टवर्णा च वर्णोत्कृष्टां च वर्जयेत्। ॥ १३.१६१.१४१ ॥

ਬਜ਼ੁਰਗ ਤੀਵੀਂ, ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤਾ, ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ, ਨੀਵੇਂ ਵਰਣ ਦੀ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਵਰਣ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.142

अयोनिं च वियोनिं च न गच्छेत विचक्षणः ।
पिङ्गलां कुष्ठिनीं नारीं न त्वमुद्वोढुमर्हसि ॥ १३.१६१.१४२ ॥

ਸਿਆਣਾ ਪੁਰਖ ਅਯੋਨਿ ਅਤੇ ਵਿਯੋਨਿ ਇਸਤਰੀ ਕੋਲ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਪਿੰਗਲਾ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਠੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਵਿਆਹੁਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

13.161.143

अपस्मारिकुले जातां निहीनां चापि वर्जयेत् ।
श्वित्रिणां च कुले जातां क्षयिणां मनुजेश्वर ॥ १३.१६१.१४३ ॥

ਹੇ ਮਨੁਜੇਸ਼ਵਰ, ਮਿਰਗੀ ਰੋਗੀਆਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਨੀਚ ਕੁਲ ਦੀ, ਕੋੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਅਤੇ ਤਪਦਿਕ ਰੋਗੀਆਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.144

सुरोमशामतिस्थूलां कन्यां मातृपितृस्थिताम् ।
अलज्जां भ्रातृजां तुष्टां वर्जयेद्रक्तकेशिनीम् ॥ १३.१६१.१४४ ॥

ਬਹੁਤ ਰੋਮਾਂ ਵਾਲੀ, ਬਹੁਤ ਮੋਟੀ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਬੇਸ਼ਰਮ, ਭਰਾ ਦੀ ਧੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਲਾਲ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.145

लक्षणैरन्विता या च प्रशस्ता या च लक्षणैः ।
मनोज्ञां दर्शनीयां च तां भवान्वोढुमर्हति ॥ १३.१६१.१४५ ॥

ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋ।

13.161.146

महाकुले निवेष्टव्यं सदृशे वा युधिष्ठिर ।
अवरा पतिता चैव न ग्राह्या भूतिमिच्छता ॥ १३.१६१.१४६ ॥

ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਮਹਾਨ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨੀਵੀਂ ਅਤੇ ਪਤਿਤ ਕੰਨਿਆ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

13.161.147

अग्नीनुत्पाद्य यत्नेन क्रियाः सुविहिताश्च याः ।
वेदे च ब्राह्मणैः प्रोक्तास्ताश्च सर्वाः समाचरेत् ॥ १३.१६१.१४७ ॥

ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਗਨੀਆਂ ਬਾਲ ਕੇ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਹਨ ਅਤੇ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

13.161.148

न चेर्ष्या स्त्रीषु कर्तव्या रक्ष्या दाराश्च सर्वशः ।
अनायुष्या भवेदीर्ष्या तस्मादीर्ष्यां विवर्जयेत् ॥ १३.१६१.१४८ ॥

ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਈਰਖਾ ਉਮਰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਈਰਖਾ ਤਿਆਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

13.161.149

अनायुष्यं दिवा स्वप्नं तथाऽभ्युदितशायिता ।
प्रातर्निशायां च तथा ये चोच्छिष्टा भवन्ति च ॥ १३.१६१.१४९ ॥

ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਸੌਣਾ ਉਮਰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਮਗਰੋਂ ਸੌਣਾ ਵੀ; ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਜੂਠੇ ਹੋ ਜਾਣ ਉਹ ਵੀ।

13.161.150

पारदार्यमनायुष्यं नापितोच्छिष्टता तथा ।
यत्नतो वै न कर्तव्यमत्याशश्चैव भारत ॥ १३.१६१.१५० ॥

ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਗ ਉਮਰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਈ ਦੇ ਜੂਠ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣਾ ਵੀ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਆਸ ਵੀ।

13.161.151

सन्ध्यां न भुञ्ज्यान्न स्नायेन्न पुरीषं समुत्सृजेत् ।
प्रयतश्च भवेत्तस्यां न च किञ्चित्समाचरेत् ॥ १३.१६१.१५१ ॥

ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਨਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਨਾ ਮਲ ਤਿਆਗੇ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੰਜਮੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰੇ।

13.161.152

ब्राह्मणान्पूजयेच्चापि तथा स्नात्वा नराधिप ।
देवांश्च प्रणमेत्स्नातो गुरूंश्चाप्यभिवादयेत् ॥ १३.१६१.१५२ ॥

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ; ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕਰੇ।

13.161.153

अनिमन्त्रितो न गच्छेत यज्ञं गच्छेत दर्शकः ।
अनर्चिते ह्यनायुष्यं गमनं तत्र भारत ॥ १३.१६१.१५३ ॥

ਬਿਨਾਂ ਸੱਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣ ਕੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜਿੱਥੇ ਆਦਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਜਾਣਾ ਉਮਰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।

13.161.154

न चैकेन परिव्रज्यं न गन्तव्यं तथा निशि ।
नानापदि परस्यान्नमनिमन्त्रितमाहरेत् ॥ १३.१६१.१५४ ॥

ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੂਜੇ ਦਾ ਅੰਨ ਬਿਨਾਂ ਸੱਦੇ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

13.161.155

एकोद्दिष्टं न भुञ्जीत प्रथमं तु विशेषतः ।
सपिण्डीकरणं वर्ज्यं सविधानं च मासिकम् ॥ १३.१६१.१५५ ॥

ਏਕੋਦਿਸ਼ਟ ਸ਼ਰਾਧ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਪਿੰਡੀਕਰਣ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਸਿਕ ਸ਼ਰਾਧ ਵਰਜਿਤ ਹਨ।

13.161.156

अनागतायां सन्ध्यायां पश्चिमायां गृहे वसेत् ॥ १३.१६१.१५६ ॥

ਸੰਧਿਆ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ (ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ) ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.157

मातुः पितुर्गुरूणां च कार्यमेवानुशासनम् ।
हितं चाप्यहितं चापि न विचार्यं नरर्षभ ॥ १३.१६१.१५७ ॥

ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਰਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਅਹਿਤਕਾਰੀ, ਇਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

13.161.158

क्षत्रियस्तु विशेषेण धनुर्वेदं समभ्यसेत् ।
धनुर्वेदे च वेदे च यत्नः कार्यो नाराधिप ॥ १३.१६१.१५८ ॥

ਕਸ਼ੱਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਧਨੁਰਵੇਦ ਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਧਨੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.159

हस्तिपृष्ठेऽश्वपृष्ठे च रथचर्यासु चैव ह ।
यत्नवान्भव राजेन्द्र यत्नवान्सुवमेधते ॥ १३.१६१.१५९ ॥

ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ, ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਰੱਥ-ਸੰਚਾਲਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹੋ। ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਦਾ-ਫੁੱਲਦਾ ਹੈ।

13.161.160

अप्रधृष्यश्च शत्रूमां भृत्यानां स्वजनस्य च ।
प्रजापालनयुक्तश्च नारतिं लभते क्वचित् ॥ १३.१६१.१६० ॥

ਵੈਰੀਆਂ, ਸੇਵਕਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣਿਆਂ ਲਈ ਅਜਿੱਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਪਰਜਾ ਦੇ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।

13.161.161

युक्तिशास्त्रं च ते ज्ञेयं शब्दशास्त्रं च भारत ।
गान्धर्वशास्त्रं च कलाः परिज्ञेया नराधिप ॥ १३.१६१.१६१ ॥

ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੈਨੂੰ ਯੁਕਤੀਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਗੰਧਰਵਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ।

13.161.162

पुराणमितिहासाश्च तथाऽऽख्यानानि यानि च ।
महात्मनां च चरितं श्रोतव्यं नित्यमेव ते ॥ १३.१६१.१६२ ॥

ਪੁਰਾਣ, ਇਤਿਹਾਸ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਖਿਆਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾਂ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

13.161.163

मान्यानां माननं कुर्यान्निन्द्यानां निन्दनं तथा ।
गोब्राह्मणार्थे युध्येत प्राणानपि परित्यजेत् ॥ १३.१६१.१६३ ॥

ਮਾਣਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰੇ, ਨਿੰਦਣਯੋਗਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ; ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਯੁੱਧ ਕਰੇ, ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।

13.161.164

न स्त्रीषु सज्जेद्द्रष्टव्यं शक्त्या दानरुचिर्भवेत् ।
न ब्राह्मणान्परिभवेत्कार्पण्यं ब्राह्मणैर्वृतम्।
पतितान्नाभिभाषेत नाह्वयेत रजस्वलाम् ॥ १३.१६१.१६४ ॥

ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਅਪਣਾਈ ਕੰਜੂਸੀ ਦਾ। ਪਤਿਤਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।